Wikang Filipino

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikang Filipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1750</id>
    <revision>
      <id>2238603</id>
      <parentid>2235926</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29037" sha1="no30yxxzjqegoohfqxvpiechfizm94c" xml:space="preserve">{{short description|ang wikang pambansa at isa sa dalawang wikang opisyal ng Pilipinas}}
{{for|wikang kung saan ang Filipino ay isang bahagi at uri nito batay sa agham ng wika at hindi sa politikal na pasya|Wikang Tagalog}}
{{for|mga katutubo at mamamayan ng Pilipinas, sa kaugnay na pagkamamamayan at kabansaan, o sa mga katutubong tagapagsalita at tagapaggamit ng wikang ito|Mga Pilipino}}
{{Infobox language
| name             = Filipino
| nativename       = 
| pronunciation    = {{IPA-tl|ˈwikɐŋ ˌfiːliˈpiːno|}}
| states           = [[Pilipinas]]
| speakers         = 
| date             = 
| ref              = 
| familycolor      = [[Mga wikang Austronesyo|Austronesyo]]
| fam2             = [[Mga wikang Malayo-Polinesyo|Malayo-Polinesyo]]
| fam3             = [[Mga wika sa Pilipinas|Pilipinas]]
| fam4             = [[Mga wikang Gitnang Pilipino|Gitnang Pilipino]]
| fam5             = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| script           = [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Filipino]])&lt;br /&gt;[[Braille ng Pilipinas|Filipinong Braille]]&lt;br /&gt;
 [[Baybayin]] (''nagpapasigla'')
| nation           = {{PHI}}
| agency           = [[Komisyon sa Wikang Filipino]]
| iso2             = fil
| iso3             = fil
| lingua           = 31-CKA-aa
| notice           = IPA
| glotto           = fili1244
| glottorefname    = Filipino
| altname          = Pilipino
}}
Ang wikang '''Filipino''' (historikal na '''Pilipino''') ay ang [[pambansang wika|wikang pambansa]] ng [[Pilipinas]]. Itinalaga rin ang Filipino, kasama ang wikang [[wikang Ingles|Ingles]], bilang isang [[opisyal na wika|wikang opisyal]] ng [[bansa]].&lt;ref name=&quot;1987 constitution art 14 sec 6-7&quot;&gt;{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987|loc=Article XIV, Sections 6 and 7|ref={{harvid|1987 constitution art 14 sec 6–7}}}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Isa lamang itong de facto (sa katotohanan o katunayan) at hindi de jureng (o sa pamamagitan ng o por medyo sa batas) pamantayang anyo ng [[wikang Tagalog]],&lt;ref name=&quot;Filipino-Tagalog-Not-So-Simple&quot;&gt;{{cite web |last=Nolasco |first=Ricardo Ma. |title=Filipino and Tagalog, Not So Simple |url=http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |website=svillafania.philippinepen.ph |date=Agosto 24, 2007 |access-date=Enero 16, 2019 |language=en |archive-date=Mayo 22, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140522052247/http://svillafania.philippinepen.ph/2007/08/articles-filipino-and-tagalog-not-so.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Sa pagkatatag, binibigyang-kahulugan ang Filipino ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF) bilang ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa [[Kalakhang Maynila]], ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa mga iba pang sentrong [[urbano|urbano o urban]] ng [[kapuluan|kapuluan o arkipelago]].&lt;ref name=&quot;Resolution-92-1&quot;&gt;{{cite web |last=Pineda |first=Ponciano B.P. |last2=Cubar |first2=Ernesto H. |last3=Buenaobra |first3=Nita P. |last4=Gonzalez |first4=Andrew B. |last5=Hornedo |first5=Florentino H. |last6=Sarile |first6=Angela P. |last7=Sibayan |first7=Bonifacio P. |title=Resolusyon Blg 92-1 |trans-title=Resolution No. 92-1 |url=http://wika.pbworks.com/w/page/8021710/Resolusyon%20Blg%2092-1 |website=Commission on the Filipino Language |quote=Ito ay ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang. |date=Mayo 13, 1992 |access-date=Mayo 22, 2014}}&lt;/ref&gt; Ipinag-uutos ng Konstitusyon ng 1987 na ang Filipino ay higit pang pagyamanin at paunlarin ng iba pang mga wika sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;1987 constitution art 14 sec 6-7&quot; /&gt; 

==Kasaysayan==
Ang Pilipinas ay isang bansang maraming wika na may 175 buhay na wika. Ang mga wikang ito ay sinasalita ng iba't ibang grupong etnolingguwistiko.

Nagsimula ang pakikisangkot ng Espanya sa Pilipinas noong 1565 sa pagtatag ng isang panirahang Espanyol sa [[Cebu]]. Kalaunan ay itinatag ng Espanya ang [[Maynila]] bilang kabisera ng kolonya nito noong 1571. Matatagpuan ang Maynila sa isang pook na karamihan ay Tagalog ang sinasalita. Bago ang pananakop ng mga Espanyol, pinamunuan ang rehiyon ng ilang entidad na pampulitika, kabilang ang mga politikang Muslim na nauugnay kay [[Rajah Matanda|Raja Matanda]] at [[Rajah Sulayman|Raja Sulayman]], at ang [[Bayan ng Tondo]] na pinamunuan ni [[Lakandula]].

Matapos ang pananakop ng mga Espanyol sa Maynila, naging kabisera ng kolonya ng Espanya sa Asya ang lungsod. Napili ang Maynila dahil sa kahalagahan nito sa kalakalan, impluwensya, at estratehikong lokasyon. Hangad din ng Espanya na protektahan ang lungsod mula sa mga posibleng pag-atake ng Portugal at ng Netherlands.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Spanish Colony 1565 - 1898 |url=https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |website=sites.ualberta.ca |access-date=March 22, 2021 |archive-date=December 27, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227130150/https://sites.ualberta.ca/~~vmitchel/fw2.html#:~~:text=Legazpi%20selected%20Manila%20for%20the,Philippine%27s%20agricultural%20or%20mineral%20resources. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Noong panahon ng mga Espanyol, ginamit ang [[Wikang Kastila|Kastila]] sa pamahalaan at administrasyon. Nakasabay ng Kastila ang iba't ibang wikang sinasalita sa buong kapuluan. Bago ang pamamahala ng mga Espanyol, ang mga isla ay hindi pinamahalaan bilang iisang entidad na pampulitika; sa halip, binubuo ito ng iba't ibang kaharian, sultanato, at iba pang pamayanan, na bawat isa ay may sariling wika at kaugalian.

Noong 1897, itinalaga ang Tagalog bilang opisyal na wika ng rebolusyonaryong pamahalaan sa ilalim ng [[wikisource:Provisional Constitution of the Philippines (1897)#ARTICLE_VIII:_OFFICIAL_LANGUAGE|Saligang Batas ng Biak-na-Bato]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=1897 Constitution of Biak-na-Bato, Article VIII |date=November 1897 |url=https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |access-date=April 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717035029/https://thecorpusjuris.com/constitutions/1897-constitution.php |archive-date=July 17, 2022 |url-status=live |via=The Corpus Juris |mode=cs1}}&lt;/ref&gt;

Sa panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas#Panahong Amerikano (1898–1946)|pananakop ng mga Amerikano]], naging karagdagang opisyal na wika ang [[Wikang Ingles|Ingles]] kasama ang Kastila. Unti-unting buminang ang bilang ng mga mananalita ng Kastila.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Educadores y sabios adredemente olvidados |url=http://lgpolar.com/page/read/119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122133028/http://lgpolar.com/page/read/119 |url-status=dead |archive-date=2009-01-22 |access-date=March 22, 2021 |website=www.webcitation.org}}&lt;/ref&gt;

Nagpatupad ang Estados Unidos ng mga patakaran na nagpababa sa paggamit ng Kastila sa mga opisyal na konteksto. Bagamat hindi ito tuluyang ipinagbawal, ang Ingles ang naging pangunahing wika sa edukasyon, pamahalaan, at batas.

Noong Abril 12, 1909, itinatag ang {{lang|tl|Akademya ng Wikang Pilipino}}. Isa sa mga layunin ng grupo ay pagyamanin ang wikang Tagalog sa pamamagitan ng pag-aangkop ng mga salita mula sa iba pang mga wika sa Pilipinas upang lumikha ng isang karaniwan at inklusibong wikang Filipino, sa kabila ng pagtutol ng kasapi ng [[Asambleang Pilipino]], si [[Leon Maria Guerrero|León María Guerrero]], na nagbasura sa panukalang batas noong 1908 na naglalayong magtatag ng katulad na surian dahil mas pinaboran niyang pag-isahin ang mga Pilipino sa pamamagitan ng isang banyagang wika tulad ng Ingles o Kastila.

Ang pinakamahalagang tagumpay ng Akademya ay ang pagkakalathala ng isang diksyunaryo na tinipon ng tagapagtatag at kalihim nitong si Eusebio T. Dáluz. Sinimulan ni Dáluz ang pagtipon noong 1910 at opisyal itong inilathala makalipas ang limang taon, noong Marso 7, 1915, bilang ''Filipino-English Vocabulary''. Ipinahayag din ni Dáluz ang kanyang mga pananaw hinggil sa wikang Filipino sa kanyang kolum na ''Ang Democracia''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dáluz |first=Eusebio |date=1915 |title=Filipino-English vocabulary: with practical example of Filipino and English grammars |url=https://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AEQ6702.0001.001 |url-status=live |access-date=2026-10-01 |website=University of Michigan Digital Collections}}&lt;/ref&gt;


==Pagtatalaga bilang pambansang wika==
Habang tinuturing ang [[wikang Kastila|Kastila]] at Ingles bilang &quot;mga opisyal na wika&quot; noong panahon na kolonya pa ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas, walang naging &quot;pambansang wika&quot; sa simula. Sinasabi sa artikulo XIII, seksyon 3 ng [[Saligang Batas ng Pilipinas#Saligang Batas ng 1935 (Komonwelt at Ikatlong Republika)|Konstitusyon ng 1935]] na itinatatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]] na:
{{quote|Gagawa ng mga hakbang ang Asembleang Pambansa tungo sa pagpabuti at adosyon ng isang karaniwang pambansang wika batay sa isa sa mga mayroon nang katutubong wika. Hanggang hindi pa naitatadhana ng batas, magpapatuloy ang Ingles at Kastila bilang mga opisyal na wika.}}

Noong Nobyembre 13, 1936, pinagtibay ng unang [[Kapulungang Pambansa ng Pilipinas|Kapulungang Pambansa ng Komonwelt ng Pilipinas]] ang Batas Komonwelt Blg. 184; na nililikha ang ''Institute of National Language'' (naging [[Surian ng Wikang Pambansa|Surián ng Wikang Pambansâ]] o SWP sa kalaunan) at inutusan itong gumawa ng isang pag-aaral at pagsisiyasat ng bawat katutubong wikang mayroon na, na umaasang mapili ang batayan para sa isang pamantayang wika.&lt;ref&gt;{{cite PH act
 |url          = https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/
 |title        = AN ACT TO ESTABLISH A NATIONAL LANGUAGE INSTITUTE AND DEFINE ITS POWERS AND DUTIES
 |chamber      = CA
 |number       = 184
 |publisher    = Official Gazette of the Philippine Government
 |date         = {{date |Nobyembre 13, 1936}}
 |language     = en
 |access-date  = 2021-08-17
 |archive-date = 2023-04-09
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20230409062012/https://www.officialgazette.gov.ph/1936/11/13/commonwealth-act-no-184/
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; Sa kalaunan, hinirang ng noo'y [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Manuel L. Quezon]] ang mga kinatawan para sa bawat pangunahing pang-rehiyong wika upang buuin ang NLI. Pinamunuan ni Jaime C. De Veyra, na umupo bilang tagapangulo ng Instituto at bilang kinatawan ng [[wikang Waray|mga Bisayang Samar-Leyte]], binubuo ang mga kasapi ng Instituto nina Santiago A. Fonacier (kinakatawan ang [[wikang Iloko|mga rehiyong nagsasalita ng Ilokano]]), Filemon Sotto ([[wikang Cebuano|mga Bisayang Sebuwano]]), Casimiro Perfecto ([[mga wikang Bikol|mga Bikolano]]), Felix S. Sales Rodriguez ([[wikang Hiligaynon|mga Bisayang taga-Panay]]), Hadji Butu (ang mga wika ng Pilipinong [[Moro (Pilipinas)|Muslim]]), at Cecilio Lopez ([[wikang Tagalog|mga Tagalog]]).&lt;ref name=aspillera&gt;{{cite book|title=Basic Tagalog|author=Aspillera, P.|publisher=M. and Licudine Ent.|location=Manila|date=1981|language=en}}&lt;/ref&gt;

Pinagtibay ng ''Institute of National Language'' ang isang resolusyon noong Nobyembre 9, 1937 na nirerekomenda ang Tagalog bilang batayan sa wikang pambansa. Noong Disyembre 30, inilabas ni Pangulong Quezon ang Kautusang Tagapagpaganap Blg.&amp;nbsp;134, s. 1937, na inaprubahan ang adopsyon ng Tagalog bilang wika ng Pilipinas, at inihayag na ibabatay sa wikang Tagalog ang pambansang wika ng Pilipina. Sinabi sa kautusan na magkakaroon ng bisa ang utos dalawang taon mula ng inihayag ito.&lt;ref&gt;{{cite PH act
|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937
|title=PROCLAMING THE NATIONAL LANGUAGE OF THE PHILIPPINES BASED ON THE &quot;TAGALOG&quot; LANGUAGE
|chamber=EO
|number=134
|publisher=Official Gazette of the Philippine Government
|date=Disyembre 30, 1937
|language=en
|access-date=Agosto 17, 2021
|archive-date=Septiyembre 24, 2021
|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924180022/https://www.officialgazette.gov.ph/1937/12/30/executive-order-no-134-s-1937/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; Noong Disyembre 31 ng parehong taon, ipinahayag ni Quezon ang Tagalog bilang batayan ng [[Wikang Pambansa]] na binigay ang sumusunod ng kadahilanan:&lt;ref name=aspillera /&gt;
#Malawak na sinasalita ang Tagalog at ito ang pinakanaunawaang wika sa lahat ng [[mga rehiyon ng Pilipinas]].
#Hindi nahahati sa mas maliit na anak na wika, tulad ng sa [[mga wikang Bisaya|Bisaya]] at [[mga wikang Bikol|Bikol]].
#Pinakamayaman ang tradisyong [[panitikan|pampanitikan]] nito kumpara sa lahat ng mga katutubong wika sa Pilipinas, ang pinakamaunlad at ektensibo (sinasalamin ang [[Wikaing Toscano|wikang Toscano]] kasama ang [[wikang Italyano|Italyano]]). Maraming aklat ang nakasulat sa Tagalog kaysa sa kahit anumang ibang autoktonong wikang Pilipino maliban sa Kastila, subalit pangunahin ayon ito sa batas.
#Laging Tagalog ang wika ng [[Maynila]], ang pampolitika at ekonomikong sentro ng Pilipinas noong mga panahon ng Kastila at Amerikano.
#Kastila ang wika noong [[Himagsikang Pilipino|Rebolusyon ng 1896]] at ng [[Katipunan]], ngunit pinamunuan ang himagsikan ng mga indibiduwal na nagsalita ng Tagalog.

Noong Hunyo 7, 1940, pinasa ng Pambansang Kapulungan ng Pilipinas ang Batas Komonwelt Blg. 570 na inihahayag na ang pambansang wikang Filipino ang tinuturing bilang opisyal na wika na nagkaroon ng bisa noong Hulyo 4, 1946&lt;ref name=&quot;Presidential Proclamations&quot;&gt;{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|title=- Presidential Proclamations|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en|access-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727081905/https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/7/77471|archive-date=2021-07-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (kasabay ng inaasahang kalayaan ng bansa mula sa Estados Unidos). Sa parehong taon, ipinakilala ng ''Balarílà ng Wikang Pambansâ'' ng  dalub-balarila na si [[Lope K. Santos]] ang 20-titik na [[alpabetong Abakada]], na naging pamantayan ng wikang pambansa.&lt;ref name=&quot;ebolusyon&quot;&gt;{{cite web |title =Ebolusyon ng Alpabetong Filipino |url=http://wika.pbworks.com/Kasaysayan |access-date = Hunyo 22, 2010|language=en}}&lt;/ref&gt; Opisyal na pinagtibay ang alpabeto ng Instituto para sa Wikang Pambansa na batay sa Tagalog.

==Patuloy na kasaysayan==
Noong 1959, nakilala ang wika bilang ''Pilipino'' sa isang pagsisikap na tanggalin at ilihis ang pagkaugnay nito sa [[pangkat-etniko]]ng [[mga Tagalog|Tagalog]].&lt;ref name=Gonzalez98&gt;{{cite journal
 |author=Andrew Gonzalez
 |year=1998
 |title=The Language Planning Situation in the Philippines
 |journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development
 |volume=19
 |issue=5, 6
 |url=http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf
 |access-date=Marso 24, 2007
 |page=487
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf
 |archive-date=Hunyo 16, 2007 | language=en
|doi=10.1080/01434639808666365
 |issn=0143-4632}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi nagresulta ang pagpalit ng pangalan sa unibersal na pagtanggap sa mga hindi Tagalog, lalo na sa mga [[Mga Cebuano|Sebuwano]] na hindi tinanggap ang pagpili noong 1937.&lt;ref name=&quot;Gonzalez&quot;&gt;{{citation | author = Andrew Gonzalez | year = 1998 | title = The Language Planning Situation in the Philippines | journal = Journal of Multilingual and Multicultural Development | volume = 19 | issue = 5, 6 | url = http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | access-date = Marso 24, 2007 | pages = 487–488 | doi = 10.1080/01434639808666365 | postscript = . | language = en | archive-date = Hunyo 16, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Noong 1987, itinalaga ng isang [[Saligang Batas ng Pilipinas#Pagkakalikhâ ng Saligang Batas ng 1987|bagong konstitusyon]] ang Filipino bilang ang pambansang wika at, kasama ang Ingles, bilang isang opisyal na wika.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Constitution of the Philippines|1987}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sinama ng konstitusyon na iyon ang ilang probisyon na may kaugnayan sa wikang Filipino.&lt;ref name=&quot;1987 constitution art 14 sec 6-7&quot; /&gt;

Sa Artikulo XIV, Seksyon 6, tinanggal ang kahit anumang pagbanggit sa Tagalog bilang batayan para sa Filipino, at sinabi na:&lt;ref name=&quot;1987 constitution art 14 sec 6-7&quot; /&gt;

{{quote
 | text = Samantalang nalilinang, ito [ang wikang Filipino] ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na mga wika ng Pilipinas at sa iba pang mga wika.
|title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}}

At sinasabi din sa artikulo na:

{{quote
 | text = Alinsunod sa mga tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya [ipasiya] ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang midyum ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa Sistemang pang-edukasyon [sistemang pang-edukasyon].
|title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 6.}}

at:

{{quote
 | text = ... Ang mga wikang panrehyon [panrehiyon] ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehyon [rehiyon] at magsisilbi na [magsisilbing] pantulong na mga wikang panturo roon. Dapat itaguyod nang kusa at opsyonal [opsiyonal] ang Kastila [Espanyol / Español] at Arabic [Arabe].
|title=Ang Konstitusyon ng Republika ng Pilipinas, 1987|source=ARTIKULO XIV EDUKASYON, SYENSYA AT TEKNOLOHYA, MGA SINING, KULTURA, AT ISPORTS; WIKA; SEK. 7.}}

Binago ng Seksyon 17(d) ng Kautusang Tagapagpaganp 117 ng Enero 30, 1987 ang pangalan ng ''Institute of National Language'' bilang ''Institute of Philippine Languages''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/5/8126|title=- Executive Orders|website=elibrary.judiciary.gov.ph|language=en}}&lt;/ref&gt; Nilikha ng Batas Republika Blg. 7104, na ipinagtibay noong Agosto 14, 1991, ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), na pinapalitan ang'' Institute of Philippine Languages.'' Direktang nag-uulat ang KWF sa Pangulo at inuutusan itong gumawa, makipag-ugnay at magtaguyod ng mga pananaliksik para sa pagpapabuti, pagpapalaganap ng Filipino at ibang mga wika sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{cite PH act
| url     = http://www.chanrobles.com/republicactno7104.htm#.VFm4vzxxnDc
| title   = Commission on the Filipino Language Act
| chamber = RA
| number  = 7104
| date    = Agosto 14, 1991
| access-date= Nobyembre 5, 2014|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong Mayo 13, 1992, nilabas ng komisyon ang Resolusyon Blg. 92-1, na tinutukoy ang Filipino bilang ang:

{{quote
 | text = ang katutubong wika, pasalita at pasulat, sa Metro Manila, ang Pambansang Punong Rehiyon, at sa iba pang sentrong urban sa arkipelago, na ginagamit bilang wika ng komunikasyon ng mga etnikong grupo.&lt;ref name=&quot;Res921&quot;&gt;{{cite web
| url = http://wika.pbworks.com/Resolusyon%20Blg%2092-1
| title = Resolusyon Blg. 92-1
| access-date = 2007-03-24
| date = 13 Mayo 1992
| publisher = Komisyon ng Wikang Filipino
| language = fil
}}&lt;/ref&gt;
}}

==Paggunita== 
{{Main|Buwan ng Wika}}

Mula 1997, isang buwang pagdiriwang ng pambansang wika ang ginaganap tuwing Agosto, na kilala sa Filipino bilang ''[[Buwan ng Wika]]'' (Buwan ng Wika). Dati, ito ay tumatagal lamang ng isang linggo at kilala bilang ''Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika'' (Linggo ng Wika). Ang pagdiriwang ay kasabay ng buwan ng kapanganakan ni Pangulong Manuel L. Quezon, na itinuturing na &quot;Ama ng Wikang Pambansa&quot;

Noong 1946, ang Proklamasyon Blg. 35 ng Marso 26 ay naglaan ng isang linggong pagdiriwang ng pambansang wika. &lt;ref name=&quot;Presidential Proclamations&quot;/&gt; ang pagdiriwang na ito ay tumatagal mula Marso 27 hanggang Abril 2 bawat taon, ang huling araw ay kasabay ng kaarawan ng Pilipinong manunulat na si [[Francisco Baltazar]], may-akda ng epikong Tagalog na ''[[Florante at Laura]]''.

Noong 1954, itinakda ng Proklamasyon Blg. 12 ng Marso 26 na ang linggo ng pagdiriwang ay mula Marso 29 hanggang Abril 4 bawat taon. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1954/proc_12_1954.html|title=Proklama Blg. 12, March 26, 1954, lawphil.net}}&lt;/ref&gt; Ang proklamasyon na ito ay binago noong sumunod na taon ni Pangulong [[Ramon Magsaysay]] sa pamamagitan ng Proklamasyon Blg. 186 ng Setyembre 23, na inilipat ang mga petsa ng pagdiriwang sa Agosto 13–19 bawat taon.&lt;ref name=&quot;temp1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|title=Proclamation No. 186 of September 23, 1955, lawphil.net|access-date=April 2, 2018|archive-date=June 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618120800/https://www.lawphil.net/executive/proc/proc1955/proc_186_1955.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ngayon ay kasabay ng kaarawan ni Pangulong Manuel L. Quezon. Ang dahilan ng paglipat ay dahil ang orihinal na pagdiriwang ay isang panahon &quot;sa labas ng taon ng paaralan, kaya hindi maaaring lumahok ang mga paaralan sa pagdiriwang nito&quot;.&lt;ref name=&quot;temp1&quot;/&gt;

Noong 1988, nilagdaan ni Pangulong [[Corazon Aquino]] ang Proklamasyon Blg. 19, na muling pinagtitibay ang pagdiriwang tuwing Agosto 13 hanggang 19. Noong 1997, pinalawig ang pagdiriwang mula isang linggo hanggang isang buwan sa pamamagitan ng Proklamasyon 1041 ng Hulyo 15 na nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.officialgazette.gov.ph/1997/07/15/proklamasyon-blg-1041-s-1997-2/|title=Proklamasyon Blg. 1041, s. 1997 – GOVPH}}&lt;/ref&gt;
==Paghahambing ng Tagalog at Filipino==
Si Jaime López, dating kinatawan ng Ikalawang Distrito ng Maynila, ay nagpahayag na ang kasalukuyang estado ng wikang Filipino ay labag sa layunin ng Batas Republika (RA) Blg. 7104, na nag-aatas na ang pambansang wika ay dapat paunlarin at payamanin ng mga leksiko mula sa iba pang mga wika ng bansa.&lt;ref&gt;{{Cite report |title= Congressional Record : Plenary Proceedings of the 14th Congress, First Regular Session : House of Representatives |url= https://docs.congress.hrep.online/legisdocs/congrec/14th/1st/1RS-11.pdf |format= PDF |volume= 1 |issue= 11 |date= Agosto 14, 2007 |pages= 455–460 |chapter= Rep. López opens the discussion}}&lt;/ref&gt;

Katulad nito, sina Keith Brown at Sarah Ogilvie ay nagpahayag na bagamat ang opisyal na pananaw ng pamahalaan, ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), at ng ilang edukador ay magkaibang wika ang Filipino at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], sa praktikal na termino ay maituturing ang &quot;Filipino&quot; bilang opisyal na pangalan ng Tagalog o kaya ay kasingkahulugan nito.&lt;ref name=&quot;ELL&quot;&gt;{{cite book|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |url={{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC }} |year=2010|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-087775-4|pages=[{{Google books |plainurl=yes |id=F2SRqDzB50wC |page=1035 }} 1035–1038] |last1= Brown |first1= Keith |author1-link=Keith Brown (lingguwista) |last2= Ogilvie |first2= Sarah |author2-link= Sarah Ogilvie (lingguwista) }}&lt;/ref&gt; Ang wikang Filipino sa kasalukuyan ay pinakamainam na inilalarawan bilang &quot;nakabatay sa Tagalog&quot;.&lt;ref name=&quot;morrow&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pilipino-express.com/history-a-culture/in-other-words/911-the-filipino-language-that-might-have-been.html|title=The Filipino language that might have been|author=Paul Morrow|date= Hulyo 16, 2010|publisher=Pilipino Express|access-date=Hulyo 18, 2012}}&lt;/ref&gt; Kadalasang tinatawag na ''Tagalog'' ang wika sa loob ng Pilipinas at sa pagitan ng mga Pilipino upang maiba ito sa iba pang mga wika sa Pilipinas, ngunit nakilala rin ito bilang ''Filipino'' upang maiba ito sa mga wika ng ibang bansa; ang una ay nagpapahiwatig ng rehiyunal na pinagmulan, habang ang huli ay pambansa. Katulad ito ng paghahambing sa pagitan ng [[Wikang Mandarin|Mandarin]] at [[Wikang Tsino]]. 


{{blockquote|Magkaiba ba ang &quot;Tagalog,&quot; &quot;Pilipino&quot; at &quot;Filipino&quot; na mga wika? Hindi, sila ay mga magkakaintindihang barayti, at samakatuwid ay kabilang sa iisang wika. Ayon sa KWF, ang Filipino ay ang barayti ng pagsasalita na sinasalita sa Kalakhang Maynila at iba pang mga sentrong urban kung saan nagkakatagpo ang iba't ibang grupong etniko. Ito ang pinakaprestihiyosong barayti ng Tagalog at ang wikang ginagamit ng pambansang midya.
Ang isa pang pamantayan sa pagkilala ng isang [[wika]] mula sa isang [[diyalekto]] ay: magkaibang balarila, magkaibang wika. Ang &quot;Filipino,&quot; &quot;Pilipino&quot; at &quot;Tagalog&quot; ay nagbabahagi ng magkaparehong balarila. Taglay nila ang parehong mga pananda (ang, ng at sa); ang parehong panghalip panao (siya, ako, niya, kanila, atbp.); ang parehong panghalip paturo (ito, iyan, doon, atbp.); ang parehong pang-ugnay (na, at at ay); ang parehong mga partikula (na at pa); at ang parehong mga panlapi ng pandiwa na -in, -an, i- at -um-. Sa madaling salita, iisang balarila, iisang wika.&lt;ref name=&quot;Filipino-Tagalog-Not-So-Simple&quot; /&gt;}}
Sa pangkalahatang populasyon sa Pilipinas, ang pananaw ng publiko sa paghahambing ng Filipino at Tagalog ay karaniwang nahahati sa tatlong pananaw: na ang Filipino ay isa lamang ibang pangalan para sa Tagalog kasama ang Pilipino; na ang Filipino ay pinaghalong iba't ibang wika sa Pilipinas kasama ang mga hiram na salitang Ingles at Kastila; o na ang Filipino ay Tagalog na sinasalita sa Kalakhang Maynila na labis na nahahaluan ng Ingles. Ang mga sikat na online na sanggunian at talakayan sa internet ay madalas na nagpapatibay sa pananaw na ang Filipino ay pinaghalong mga katutubong wika, Ingles, at Kastila. Ang pananaw na ito ay kadalasang sinasamahan ng pagkakaiba na ang modernong Filipino ay gumagamit ng pinalawak na 28-lettrang alpabetong Filipino na may kakayahang tumanggap ng mga hiram na salita, samantalang ang tradisyonal na Tagalog ay umasa sa 20-lettrang alpabeto (ang Abakada) na umangkop sa mga banyagang termino tungo sa katutubong baybay. Ihinahambing din nila ito sa analohiya ng Ingles ng Britanya at Estados Unidos. Sa kabila ng mga legal na pagkakaiba at popular na paniniwala tungkol sa pagiging pinaghalong maraming wika ng Filipino, itinatala ng mga lingguwista na isinama na ng Tagalog ang mga impluwensya ng Ingles at Kastila bago pa man ito itinalaga bilang pambansang wika, at patuloy na itinuturing ng karamihan sa mga residente na halos magkatulad ang Filipino at Tagalog.

Kaugnay ng pagtataguyod ng pambansang wika, madalas na ginagamit ang kaugnay na katagang ''Tagalista''. Bagamat ang salita ay literal na nangangahulugang dalubhasa sa wikang Tagalog o kultura nito, sa konteksto ng mga debate ukol sa pambansang wika at [[Maynilang Imperyal]], madalas itong ginagamit sa paraang mapanlait sa mga indibidwal na nagtataguyod ng kataas-taasan ng Tagalog sa kapinsalaan ng iba pang mga katutubong wika sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Tagalista&quot;&gt;{{cite book |last=Martinez |first=David |title=A Country of Our Own: Partitioning the Philippines |publisher=Bisaya Books |location=Los Angeles |year=2004 |page=202 |isbn=9780976061304}}&lt;/ref&gt;


==Tingnan din==
*[[Palabaybayan ng Filipino]]
*[[Alpabetong Filipino]] 
*[[Mga wika ng Pilipinas]]
==Mga sanggunian== 
{{reflist}}

==Mga panlabas na kawing==
*[http://www.kwf.gov.ph Opisyal na sayt ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=2020-04-12 }}
*[http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon Bisyon at misyon ng Komisyon sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010160410/http://wika.pbwiki.com/Misyon%20at%20Bisyon |date=2008-10-10 }}
*[http://wika.pbwiki.com/ Komisyon sa Wikang Filipino sa PBwiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060715113916/http://wika.pbwiki.com/ |date=2006-07-15 }}
*[http://www.tagalog1.com/ Filipino Learner’s Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021223647/http://www.tagalog1.com/ |date=2006-10-21 }}, ''online'' na kurso at gramatikang Filipino, at iba pang mapagkukunan
*[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-360807 Palaugnayan ng Wikang Filipino (2019, 405 p.) - Syntax der filipinischen Sprache]
*[http://www.isulongseoph.org/?cat=1 Isulong Seoph sa Wikang Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810154109/http://www.isulongseoph.org/?cat=1 |date=2006-08-10 }}
*[http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html ''Davao dialect backed as RP national language'' (Manila Times)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101014530/http://www.manilatimes.net/national/2005/jan/23/yehey/metro/20050123met1.html |date=2005-11-01 }} (sa Ingles)
*[http://salitablog.blogspot.com/2005/01/filipino-vs-tagalog-debate-bisalog.html The Filipino vs. Tagalog debate: Bisalog], mula sa blog ni Chris Sundita
*Gaboy, Luciano L. ''Talahuluganang Ingles-Filipino/English-Filipino Dictionary'', Gabby's Dictionary, GabbyDictionary.com.

{{Mga wika ng Pilipinas}}

[[Kategorya:Wikang Filipino| ]]</text>
      <sha1>no30yxxzjqegoohfqxvpiechfizm94c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tayikistan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2329</id>
    <revision>
      <id>2238586</id>
      <parentid>2101373</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T21:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11420" sha1="8bdaefp9kpwri8mqnot7cizoacc5nu8" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Republika ng Tayikistan
| common_name            = Tayikistan
| native_name            = {{native name|tg|Ҷумҳурии Тоҷикистон|italics=off}}&lt;br/&gt;{{small|{{transl|tg|Jumhurii Tojikiston}}}}&lt;br/&gt;{{native name|ru|Республика Таджикистан|italics=off}}&lt;br/&gt;{{small|{{transl|ru|Respublika Tadžikistan}}}}
| image_flag             = Flag of Tajikistan.svg
| image_coat             = Emblem of Tajikistan.svg
| symbol_type            = Sagisag
| motto                  = {{lang|tg|Истиқлол, Озодӣ, Ватан}}&lt;br/&gt;{{transl|tg|Istiqlol, Ozodí, Vatan}}&lt;br/&gt;&quot;Kasarinlan, Kalayaan, Bayan&quot;
| anthem                 = {{lang|tg|Суруди Миллӣ}}&lt;br/&gt;{{transl|tg|[[Surudi Milli]]}}&lt;br/&gt;&quot;Pambansang Awit&quot;{{parabr}}{{center|[[File:National anthem of Tajikistan, performed by the U.S. Navy Band.flac]]}}
| image_map              = Tajikistan (orthographic projection).svg
| map_caption            = {{map caption|location_color= green}}
| capital                = [[Dusambe]]
| coordinates            = {{Coord|38|33|N|68|48|E|type:city}}
| largest_city           = kabisera
| official_languages     = [[Wikang Tayiko|Tayiko]] (pambansa)&lt;br/&gt;[[Wikang Ruso|Ruso]] (interetniko)
| demonym                = [[#Demograpiya|Tayiko]]
| government_type        = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[pampanguluhan]] sa ilalim ng [[awtoritaryong]] [[diktadura]]
| leader_title1          = [[Pangulo ng Tayikistan|Pangulo]]
| leader_name1           = [[Emomali Rahmon]]
| leader_title2          = [[Punong Ministro ng Tayikistan|Punong Ministro]]
| leader_name2           = [[Kokhir Rasulzoda]]
| legislature            = [[Kataas-taasang Asembleya ng Tayikistan|Kataas-taasang Asembleya]]
| upper_house            = [[Pambansang Asembleya ng Tayikistan|Pambansang Asembleya]]
| lower_house            = [[Asembleya ng mga Kinatawan ng Tayikistan|Asembleya ng mga Kinatawan]]
| sovereignty_type       = Pagbuo
| established_event1     = Pagdeklera ng soberanya
| established_date1      = 24 Agosto 1990
| established_event2     = Naideklera ang Republika ng Tayikistan
| established_date2      = 31 Agosto 1991
| established_event3     = Idineklara ang kalayaan mula sa USSR
| established_date3      = 9 Setyembre 1991
| established_event4     = Kinilala ang kalayaan
| established_date4      = 26 Disyembre 1991
| established_event5     = Kasalukuyang konstitusyon
| established_date5      = 6 Nobyembre 1994
| area_km2               = 142,326
| area_rank              = ika-94
| area_sq_mi             = 55,251
| percent_water          = 1.8
| population_estimate    = 9,750,065
| population_estimate_year = 2022
| population_estimate_rank = ika-94
| population_density_km2 = 48.6
| population_density_sq_mi = 125.8
| population_density_rank = ika-155
| GDP_PPP                = {{increase}} $53.679 bilyon
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = ika-119
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} $5,360
| GDP_PPP_per_capita_rank = ika-148
| GDP_nominal            = {{increase}} $11.816 bilyon&lt;ref name=&quot;IMFWEO.TJ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=923,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Tajikistan) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 Oktubre 2023 |access-date=18 Oktubre 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = ika-151
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $1,180&lt;ref name=&quot;IMFWEO.TJ&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ika-167
| Gini                   = 34
| Gini_year              = 2015
| Gini_ref               = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=databank.worldbank.org |access-date=3 February 2019 |archive-date=31 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192040/http://databank.worldbank.org/data/reports.aspx?source=2&amp;series=SI.POV.GINI |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.685 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=United Nations Development Programme|date=8 Setyembre 2022|access-date=11 Oktubre 2022|archive-date=8 Setyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908114232/http://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ika-122
| currency               = Somoni
| currency_code          = TJS
| time_zone              = TJT
| utc_offset             = +5
| date_format            = dd.mm.yyyy
| drives_on              = kanan
| calling_code           = +992
| cctld                  = [[.tj]]
| footnote_a             = Mayroon ang Ruso ng katayuang wikang opisyal sa pamamagitan ng paggamit nito bilang opisyal na wikang interetniko na nabanggit sa Konstitusyon ng Tayikistan.&lt;ref name=&quot;КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН&quot;&gt;{{cite web |title=КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН |url=http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html |website=prokuratura.tj |publisher=Parliament of Tajikistan |access-date=9 Enero 2020 |archive-date=24 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224035434/http://prokuratura.tj/ru/legislation/the-constitution-of-the-republic-of-tajikistan.html |url-status=live|language=en }}&lt;/ref&gt;
| area_water_km2         = 2575
}}

Ang '''Tayikistan''' o '''Tajikistan''',{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Tajikistan.ogg|t|ɑː|ˈ|dʒ|iː|k|ɪ|s|t|ɑː|n}}, {{IPAc-en|t|ə|-|,_|t|æ|-}}}}{{efn|{{lang-tg|Тоҷикистон|Tojikiston}}, {{IPA|tg|tʰɔːdʒikʰɪsˈtʰɔːn|pron}}; {{lang-ru|Таджикистан|Tadzhikistan}}, {{IPA|ru|tədʐɨkʲɪˈstan|pron}}}} opisyal bilang '''Republika ng Tayikistan''',{{efn|{{lang-tg|Ҷумҳурии Тоҷикистон|Jumhurii Tojikiston}}, {{IPA|tg|dʒʊmhʊˈɾijɪ tʰɔdʒɪkʰɪsˈtʰɔn|pron}}}} ay isang bansang nasasagitna ng lupain sa [[Gitnang Asya]]. [[Dushanbe]] ang kabisera nito at pinakamataong lungsod. Napapaligiran ang Tayikistan ng [[Apganistan]] sa timog, [[Usbekistan]] sa kanluran, [[Kirgistan]] sa hilaga, at [[Tsina]] sa silangan. Nahihiwalay ito mula sa [[Pakistan]] sa Koridor na Wakhan ng Apganistan. Binubuo ng mga Tajik ang mayoryang etniko ng bansa at [[wikang Tajik|Tajik]] ang kanilang pambansang wika, isa uri ng [[wikang Persa|Persa]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=People of Tajikistan |url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref1265422|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
{{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q863}}

==Politika==

===Punong Ministro ng Tayikistan===

Ang '''punong ministro ng Tayikistan''' (''Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон'') ay isang titulo na kinuha ng [[pinuno ng pamahalaan]] ng Tayikistan. Pagkatapos ng pangulo, ang [[punong ministro]] ang sumunod na makapangyarihang indibiduwal sa bansa. Nakikipagtalastasan ang punong ministro sa gawa ng Gabinete at nagbibigay payo at tinutulungan ang pangulo sa pangangasiwa ng mga gampanin ng [[pamahalaan]].

===Pambansang Kapulungan===

Ang '''Pambansang Kapulungan''' ({{lang-tg|Маҷлиси миллии}}, ''Majlisi milli''; {{lang-ru|Национальный совет Высшего собрания}}) ay ang mataas na kapulungan ng dalawahang kamara ng [[parlamento]] ng Tayikistan. Mayroon itong 33 kasapi : 25 ang hinalal na may terminong limang taon ng mga diputado ng lokal na majlisi at 8 na hinirang ng pangulo. Bilang isang karapatan, ang mga dating pangulo ay kasapi habang buhay.&lt;ref&gt;National Assembly (''Majlisi milli''): [http://www.majmilli.tj opisyal na websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220926080450/https://majmilli.tj/ |date=2022-09-26 }} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nagsisilbi si Rustam Emomali, na anak ng kasalukuyang Pangulo na si [[Emomali Rahmon]], bilang Tagapanulo ng Majlisi Milli simula noong Abril 17, 2020.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/tajik-president-s-son-becomes-chairman-of-parliament-s-upper-chamber/30561480.html|title=Tajik President's Son Becomes Chairman Of Parliament's Upper Chamber|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=17 Abril 2020 |language=en|access-date=2020-04-26}}&lt;/ref&gt;

Nahalal ang dalawampu't limang kasapi noong Marso 27, 2020 at hinirang ni Pangulong [[Emomali Rahmon]] ang isang-kapat ng mga kasapi noong April, na dinala ang kabuuang bilang ng mga kasapi sa tatlumpu't isa.&lt;ref name=&quot;speech&quot;&gt;{{cite web|url=http://moh.tj/president-emomali-rahmon-attends-first-session-of-sixth-convocation-of-national-assembly/?lang=en|title=PRESIDENT EMOMALI RAHMON ATTENDS FIRST SESSION OF SIXTH CONVOCATION OF NATIONAL ASSEMBLY|date=20 April 2020|access-date=20 Abril 2020|website=Ministry of Health|quote=Twenty-five members of the National Assembly were elected on March 27 and in accordance of his constitutional competence President Rahmon appointed one quarter of the members of the National Assembly on Wednesday. The National Assembly consist is of 31 members.{...}I would also like to congratulate Rustami Emomali on his election as the Chairman of the Majlisi Milli of Majlisi Oli (National Assembly of the Parliament) of the Republic of Tajikistan, Ahmadzoda Rajabboy and Yodgor Fayzov as Principal Deputy Chairman and Deputy Chairman of the Senate and wish them successes as well.|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Kapulungan ng mga Kinatawan===

Ang '''Kapulungan ng mga Kinatawan''' ({{lang-ru|Пала́та представи́телей Вы́сшего собра́ния Респу́блики Таджикиста́н }}; {{lang-tg|Маҷлиси намояндагон}}) ay ang mababang kapulungan ng dalawahang kamara ng Kataas-taasang Kapulungan ng Tayikistan. Naging dominanteng partido ang Partidong Demokratikong Pambayan ng Tayikistan ({{lang-tg|Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон|script=Latn|italic=no|Hizbi xalqii demokratii Tojikiston}}; {{lang-ru|Народная демократическая партия Таджикистана|script=Latn|italic=no|Narodnaya demokraticheskaya partiya Tadzhikistana}}) sa lehislatura simula pa noong 2000.

====Sistema ng paghalal====
Dalawang kaparaanan ang paghalal ng mga kasapi ng Kapulungan ng mga Kinatawan; nahalal ang 41 kasapi sa isahang-kasapi na konstityuwensya gamit ang sistemang dalawang-kurso, habang nahalal ang 22 sa representasyong proporsyonal sa isahang konstityuwensyang pambansa, na may isang saklaw ng elektoral na 5%.&lt;ref&gt;[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2309_B.htm Electoral system] IPU (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

== Talababa ==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{CIS}}
{{Eurasian Economic Community}}
{{Central Asia}}

{{authority control}}

[[Kategorya:Mga bansa sa Asya]]
[[Kategorya:Tayikistan| ]]</text>
      <sha1>8bdaefp9kpwri8mqnot7cizoacc5nu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Mga huling idinagdag</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9923</id>
    <revision>
      <id>2238654</id>
      <parentid>2238461</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:24:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nobyembre 2026 */</comment>
      <origin>2238654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17503" sha1="k7q0c61bdvtk7jdmwbjtdlw9l34t50m" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyo?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.

====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

===Nobyembre 2026===
*...na ang ugnayan sa '''[[Ugnayang Italya–Pilipinas|Banal na Luklukan]]''' at '''[[Ugnayang Italya–Pilipinas|Italya]]''' ng Pilipinas ay mahalaga dahil sa katangiang [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko]] nito? 
*...na sa etimolohiya, ang '''[[Hebei]]''' ay nangangahulugang 'hilaga ng ilog', na hango sa lokasyon ng [[mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa hilaga ng [[Ilog Dilaw]] sa '''[[Kapatagang Hilagang Tsina]]'''?
*...na ang paggamit ng '''[[wikang Indostaniko]]''' ay isinulong dahil din sa pagiging payak nito?

=== Oktubre 2026 ===
*...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', [[Suwisa]]?
*...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]'''
*...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''?
*...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''?
*...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]?
*...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod?
*...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''?
*...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]?
*...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]?
*...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko?
*...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]?
*...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''?
*...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''?
*...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]?
*...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''?
*...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''?
*...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''?
*...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo?

=== Setyembre 2026 ===
*...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]?
*...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''?
*...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko?
*...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''?
*...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12?
*...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''?
*...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''?
*...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''?

=== Mayo 2026 ===
*...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]?
*...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan?
*...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]?
*...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]?
*...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''?
*...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''?
*...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?

=== Abril 2026 ===
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>k7q0c61bdvtk7jdmwbjtdlw9l34t50m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avellino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20882</id>
    <revision>
      <id>2238554</id>
      <parentid>2236715</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heograpiya */</comment>
      <origin>2238554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="8hvelm9ks4wu717gs8gjuqrb78fcvm5" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Avellino|elevation_footnotes=|mayor=[[Gianluca Festa (politiko)|Gianluca Festa]]|area_footnotes=|area_total_km2=30.55|population_footnotes=|population_demonym=Avellinese|telephone=|elevation_m=348|frazioni=[[Bellizzi Irpino]], Pianodardine, Picarelli, Valle-Ponticelli|postal_code=83100|istat=064008|saint=San Modestino|day=Pebrero 14|area_code=0825|website={{official website|http://www.comune.avellino.it}}|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Avellino|Avellino]] (AV)|official_name=Comune di Avellino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Avellino1.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Corso Vittorio Emanuele|image_shield=Avellino-Stemma.png|image_map=|region=[[Campania]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Campania#Italy|coordinates={{coord|40|55|00|N|14|47|20|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}}

Ang '''Avellino''' (Italyano: [avelˈliːno]) ay isang bayan at ''[[komuna]]'', kabesera ng [[Lalawigan ng Avellino]] sa [[Campania|rehiyon ng Campania]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay matatagpuan sa isang kapatagan na napapaligiran ng mga bundok na {{Convert|47|km|mi}} silangan ng [[Napoles]] at isang mahalagang sentro sa kalsada mula [[Salerno]] hanggang [[Benevento]].

== Mga pangunahing tanawin ==
Ang ilang mga guho (karamihan ay mga pundasyon) ng sinaunang '''Abellinum''' ay makikita malapit sa modernong nayon ng [[Atripalda]], 4 na kilometro (2.5 milya) silangan ng modernong Avellino. Kabilang sa mga ito ang foro, na kinakaharap ng ilang templo, paliguan, bahagi ng akweduktong [[Serino]], at isang ''[[domus]]'' ng isang patricio. Nagkaroon din ng [[ampiteatro]] at burdel.

== Heograpiya ==
Ang talakayan sa pagpaplano ng lunsod ay dapat na palawakin hindi lamang sa lungsod mismo, ngunit sa ngayon ay natukoy na &quot;lugar ng kalunsuran&quot; habang ang [[Atripalda]], [[Mercogliano]], at [[Monteforte Irpino]] ay pinagsama sa kabesera, na ipinasok sa isang pagpapatuloy hindi lamang ng teritoryo kundi pati na rin at higit sa lahat ng pagpaplano ng lunsod. at konstruksiyo, na lumampas sa 10,000 mga naninirahan; sa mga ito ay idinagdag ang maraming iba pang maliliit na munisipalidad na katabi ng kabesera.

== Tingnan din ==

* [[US Avellino 1912]]

== Mga tala ==
{{Reflist}}

== Mga pinagkuhanan ==

*  {{cite book|title=Avellino. Storia e immagini|first=Giampiero|last=Galasso|publisher=De Angelis|year=1992}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Cite EB1911|wstitle=Avellino|volume=3|page=53|short=x}}
* [http://www.comune.avellino.it/ Opisyal na website]
* [http://www.avellinomagazine.it Il Magazine della città di Avellino]
{{Lalawigan ng Avellino}}</text>
      <sha1>8hvelm9ks4wu717gs8gjuqrb78fcvm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga lungsod sa Hapon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34136</id>
    <revision>
      <id>2238575</id>
      <parentid>2238316</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T18:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210680" sha1="aw6lb5d6ykzoasumbvhzznf0r0qaq19" xml:space="preserve">[[Talaksan:Cities in Japan.png|thumb|{{legend|#008000|Mga lungsod na itinalaga ayon sa ordinansang pampamahalaan}}{{legend|#FFD350|Core cities}}{{legend|#00A0E8|Natatanging mga lungsod}}{{legend|#FE80C0|Mga lungsod}}{{legend|#5BE95B|Natatanging mga purok (''Special wards'')}}]]
{{TopicTOC-Country-Japan}}
Ito ay isang '''talaan ng [[Mga lungsod ng Hapon|mga lungsod]] sa bansang [[Hapon]]''', na nakaayos ayon sa [[Mga prepektura ng Hapon|prepektura]] at ayon sa petsa ng pagtatag. Maaayos din ang talaan ayon sa pangalan, populasyon, laki, at dami ng tao. Karamihan sa malaking mga lungsod sa Hapon ay [[Mga lungsod na itinalaga ng ordinansa ng pamahalaan ng Hapon|mga lungsod na itinalaga ayon sa ordinansang pampamahalaan]]. Itinalaga namang mga ''[[Mga core city ng Hapon|core city]]'' ang ilang mahalagang mga lungsod sa loob ng mga prepektura.

''Hindi'' kasama sa talaan ang kabisera, [[Tokyo]], sapagkat binuwag ang [[Lungsod ng Tokyo]] noong Hulyo 1, 1943. Umiiral ngayon ang Tokyo bilang isang natatanging kalakhang prepektura (都 ''to''), kalakip ng [[Mga natatanging purok ng Tokyo|23 natatanging mga purok]] (''special wards'', na may parehong katayuan tulad ng isang lungsod) sa silangang hati ng prepektura. Ang 23 natatanging mga purok ay bumubuo sa teritoryo ng dating lungsod ng Tokyo.

==Mga lungsod==
{|class=wikitable
!colspan=2|Uri!!Katawagan sa Hapones!!Bilang ng mga lungsod
|-
|bgcolor=&quot;Moccasin&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Mga lungsod na itinalaga ng ordinansa ng pamahalaan ng Hapon|Lungsod na itinalaga ayon sa ordinansa ng pamahalaan]]||{{large|{{lang|ja|政令指定都市}}}}&lt;/span&gt;||20
|-
|bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Mga core city ng Hapon|Core city]]||{{large|{{lang|ja|中核市}}}}&lt;/span&gt;||58
|-
|bgcolor=&quot;MistyRose&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Mga natatanging lungsod ng Hapon|Natatanging lungsod]]||{{large|{{lang|ja|特例市}}}}&lt;/span&gt;||27
|-
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Mga lungsod ng Hapon|Lungsod]]||{{large|{{lang|ja|市}}}}||684
|-
|bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;||[[Mga natatanging purok ng Tokyo|Natatanging purok (''special ward'')]]||{{large|{{lang|ja|特別区}}}}&lt;/span&gt;||23
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;text-align:right;&quot;
! Lungsod o Natatanging Purok !! Wikang Hapones !! Prepektura !! Populasyon !! Laki !! Dami ng tao&lt;br&gt;{{small|(sa bawat kilometro kuwadrado)}} !! Itinatag
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Websayt
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||2,283,289||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.nagoya.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyohashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||371,380||387.24||959||1916-07-01||[https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seto, Aichi|Seto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Handa, Aichi|Handa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|半田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.handa.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151116164547/http://www.city.handa.lg.jp/ |date=2015-11-16 }}
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasugai, Aichi|Kasugai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hekinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|碧南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kariya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|刈谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyota, Aichi|Toyota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjo&lt;/span&gt;[[Anjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gamagori&lt;/span&gt;[[Gamagōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蒲郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|犬山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokoname]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常滑市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Aichi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokai&lt;/span&gt;[[Tōkai, Aichi|Tōkai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Obu&lt;/span&gt;[[Ōbu, Aichi|Ōbu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chita, Aichi|Chita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知多市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chiryu&lt;/span&gt;[[Chiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|知立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owariasahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾張旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahama, Aichi|Takahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakura, Aichi|Iwakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyoake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊明市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nisshin, Aichi|Nisshin]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日進市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tahara, Aichi|Tahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aisai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|愛西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[https://web.archive.org/web/20100118022240/http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shinshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitanagoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北名古屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弥富市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||43,145||48.92||882||2006-04-01||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みよし市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||62,001||32.11||1,930||2010-01-04||[http://www.city.aichi-miyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ama, Aichi|Ama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||86,876||27.59||3,160||2010-03-22||[http://www.city.ama.aichi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagakute]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長久手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aichi}}||57,764||21.55||2,680||2012-01-04||[https://www.city.nagakute.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Akita|Akita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.akita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Odate&lt;/span&gt;[[Ōdate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazuno, Akita|Kazuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿角市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Daisen, Akita|Daisen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/ |date=2021-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katagami, Akita|Katagami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潟上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/ |date=2010-03-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaakita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北秋田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oga, Akita|Oga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||34,194||240.80||142||2005-03-22||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yurihonjo&lt;/span&gt;[[Yurihonjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由利本荘市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yuzawa, Akita|Yuzawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Semboku, Akita|Semboku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙北市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yokote, Akita|Yokote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nikaho, Akita|Nikaho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|にかほ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noshiro, Akita|Noshiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Akita}}||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.akita.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/ |date=2019-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hachinohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuroishi, Aomori|Kuroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.kuroishi.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misawa, Aomori|Misawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mutsu, Aomori|Mutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|むつ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Towada, Aomori|Towada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsugaru, Aomori|Tsugaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つがる市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Goshogawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Aomori, Aomori|Aomori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakawa, Aomori|Hirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirosaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Aomori}}||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Chiba|Chiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千葉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||938,695||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Choshi&lt;/span&gt;[[Chōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|銚子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikawa, Chiba|Ichikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.ichikawa.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/ |date=2020-04-25 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Funabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|船橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tateyama, Chiba|Tateyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kisarazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木更津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsudo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noda, Chiba|Noda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narita, Chiba|Narita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|成田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Chiba|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Togane&lt;/span&gt;[[Tōgane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東金市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Narashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|習志野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuura, Chiba|Katsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/ |date=2003-10-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichihara, Chiba|Ichihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagareyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|流山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachiyo, Chiba|Yachiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八千代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/ |date=2007-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abiko, Chiba|Abiko]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|我孫子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kimitsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|君津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Futtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urayasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦安市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.chiba.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/ |date=2013-01-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yotsukaido&lt;/span&gt;[[Yotsukaidō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四街道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sodegaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袖ヶ浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||59,443||94.92||626||1991-04-01||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yachimata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八街市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inzai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|印西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomisato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,590||53.91||957||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asahi, Chiba|Asahi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いすみ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sosa&lt;/span&gt;[[Sōsa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|匝瑳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamiboso&lt;/span&gt;[[Minamibōsō, Chiba|Minamibōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南房総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katori, Chiba|Katori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanmu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山武市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ōamishirasato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大網白里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Chiba}}||51,176||58.06||881||2013-01-01||[http://www.city.oamishirasato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niihama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新居浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shikokuchuo&lt;/span&gt;[[Shikokuchūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四国中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seiyo, Ehime|Seiyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Toon&lt;/span&gt;[[Tōon, Ehime|Tōon]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東温市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Saijo&lt;/span&gt;[[Saijō, Ehime|Saijō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ozu&lt;/span&gt;[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imabari, Ehime|Imabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawatahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iyo, Ehime|Iyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uwajima, Ehime|Uwajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ehime}}||86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukui, Fukui|Fukui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||268,574||536.17||501||1889-04-01||[/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|敦賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/http://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obama, Fukui|Obama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||31,486||232.86||135||1951-03-30||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ono&lt;/span&gt;[[Ōno, Fukui|Ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|勝山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sabae, Fukui|Sabae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鯖江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awara, Fukui|Awara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あわら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Echizen, Fukui|Echizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai, Fukui|Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukui}}||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||1,581,527||340.96||4,515||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omuta&lt;/span&gt;[[Ōmuta, Fukuoka|Ōmuta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大牟田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nogata&lt;/span&gt;[[Nōgata, Fukuoka|Nōgata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|直方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,319||61.78||928||1931-01-01||[https://web.archive.org/web/20120716234634/http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tagawa, Fukuoka|Tagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yame, Fukuoka|Yame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八女市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,241||98.66||428||1954-04-01||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikugo, Fukuoka|Chikugo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Okawa&lt;/span&gt;[[Ōkawa, Fukuoka|Ōkawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yukuhashi, Fukuoka|Yukuhashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Buzen, Fukuoka|Buzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakagawa, Fukuoka|Nakagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||50,004||74.95||667||2018-10-01||[https://www.city.nakagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakama, Fukuoka|Nakama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kitakyushu&lt;/span&gt;[[Kitakyushu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||986,998||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.kitakyushu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogori&lt;/span&gt;[[Ogōri, Fukuoka|Ogōri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小郡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikushino, Fukuoka|Chikushino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑紫野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasuga, Fukuoka|Kasuga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Onojo&lt;/span&gt;[[Ōnojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大野城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Munakata, Fukuoka|Munakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Dazaifu, Fukuoka|Dazaifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太宰府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Fukuoka|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.fukuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/ |date=2007-01-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukutsu, Fukuoka|Fukutsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ukiha, Fukuoka|Ukiha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うきは市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyawaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮若市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakura, Fukuoka|Asakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kama, Fukuoka|Kama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嘉麻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyama, Fukuoka|Miyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みやま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090428064138/http://www.city.miyama.lg.jp/ |date=2009-04-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukuoka}}||100,304||216.12||464.11||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aizuwakamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|会津若松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Fukushima|Fukushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koriyama&lt;/span&gt;[[Kōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||339,395||757.06||448||1924-09-01||[https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukagawa, Fukushima|Sukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須賀川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soma&lt;/span&gt;[[Sōma, Fukushima|Sōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||38,543||197.67||195||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20100210185958/http://www.city.soma.fukushima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Iwaki, Fukushima|Iwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いわき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamura, Fukushima|Tamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamisoma&lt;/span&gt;[[Minamisōma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南相馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Fukushima|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||67,487||265.10||255||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakata, Fukushima|Kitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motomiya, Fukushima|Motomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Fukushima}}||31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Gifu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岐阜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.gifu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ogaki&lt;/span&gt;[[Ōgaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takayama, Gifu|Takayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tajimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多治見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Seki, Gifu|Seki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsugawa, Gifu|Nakatsugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mino, Gifu|Mino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizunami, Gifu|Mizunami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞浪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||41,556||175.00||237||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20031005144837/http://www.city.mizunami.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashima, Gifu|Hashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/ |date=2008-09-14 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minokamo, Gifu|Minokamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美濃加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.gifu.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html |date=2007-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toki, Gifu|Toki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakamigahara, Gifu|Kakamigahara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|各務原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kani, Gifu|Kani]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|可児市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Gifu|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山県市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mizuho, Gifu|Mizuho]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瑞穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hida, Gifu|Hida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飛騨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Motosu, Gifu|Motosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gujo&lt;/span&gt;[[Gujō, Gifu|Gujō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|郡上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gero, Gifu|Gero]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下呂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ena, Gifu|Ena]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gifu}}||38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Maebashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|前橋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kiryu&lt;/span&gt;[[Kiryū, Gunma|Kiryū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桐生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||124,892||274.57||455||1921-03-01||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Isesaki, Gunma|Isesaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Gunma|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Numata, Gunma|Numata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatebayashi, Gunma|Tatebayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|館林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujioka, Gunma|Fujioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||86,134||240.42||358||2006-02-20||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Annaka, Gunma|Annaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.gunma.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/ |date=2007-07-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomioka, Gunma|Tomioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Midori, Gunma|Midori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|みどり市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Gunma}}||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.gunma.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||1,163,806||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.hiroshima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾道市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kure, Hiroshima|Kure]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|呉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.kure.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mihara, Hiroshima|Mihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Hiroshima|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shobara&lt;/span&gt;[[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otake&lt;/span&gt;[[Ōtake, Hiroshima|Ōtake]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大竹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takehara, Hiroshima|Takehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashihiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hatsukaichi, Hiroshima|Hatsukaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|廿日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akitakata, Hiroshima|Akitakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.akitakata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Etajima, Hiroshima|Etajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江田島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hiroshima}}||28,601||100.97||283||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050308025520/http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sapporo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|札幌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||1,918,096||1,710.00||1,699||1922-08-01||[http://www.city.sapporo.jp/city/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/ |date=2019-09-15 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hakodate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|函館市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Otaru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小樽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||130,255||243.30||535||1922-08-01||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Asahikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|旭川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroran]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室蘭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obihiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|帯広市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yubari&lt;/span&gt;[[Yūbari, Hokkaidō|Yūbari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|夕張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,471||763.20||13.7||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwamizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩見沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Abashiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|網走市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rumoi, Hokkaidō|Rumoi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|留萌市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomakomai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|苫小牧市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wakkanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稚内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bibai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美唄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||16,465||865.02||19.0||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akabira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||12,234||129.88||94.2||1954-07-01||[http://www.city.akabira.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Monbetsu, Hokkaidō|Monbetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紋別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20110515041805/http://mombetsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mikasa, Hokkaidō|Mikasa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三笠市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||10,070||302.64||33.3||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nemuro, Hokkaidō|Nemuro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|根室市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chitose, Hokkaidō|Chitose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千歳市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/ |date=2016-09-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takikawa, Hokkaidō|Takikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/ |date=2010-03-09 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sunagawa, Hokkaidō|Sunagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砂川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||18,740||78.69||238||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Utashinai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|歌志内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||4,259||55.99||76.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukagawa, Hokkaidō|Fukagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fukagawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Furano, Hokkaidō|Furano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富良野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Noboribetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Eniwa, Hokkaidō|Eniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|恵庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Date, Hokkaidō|Date]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitahiroshima, Hokkaidō|Kitahiroshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北広島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishikari, Hokkaidō|Ishikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石狩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibetsu, Hokkaidō|Shibetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushiro, Hokkaidō|Kushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Hokkaidō|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北斗市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nayoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hokkaidō}}||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||1,530,847||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.kobe.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Himeji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姫路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.himeji.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/ |date=2019-09-07 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Amagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Akashi, Hyōgo|Akashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|明石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashiya, Hyōgo|Ashiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|芦屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itami, Hyōgo|Itami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aioi, Hyōgo|Aioi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||31,973||90.45||353||1942-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toyooka, Hyōgo|Toyooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kakogawa, Hyōgo|Kakogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加古川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ako&lt;/span&gt;[[Akō, Hyōgo|Akō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤穂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,277||126.88||404||1951-09-01||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takarazuka, Hyōgo|Takarazuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miki, Hyōgo|Miki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takasago, Hyōgo|Takasago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高砂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawanishi, Hyōgo|Kawanishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ono, Hyōgo|Ono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanda, Hyōgo|Sanda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasai, Hyōgo|Kasai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamba-Sasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丹波篠山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/ |date=2010-02-05 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yabu, Hyōgo|Yabu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|養父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tanba, Hyōgo|Tanba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丹波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||69,233||493.28||140||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiawaji, Hyōgo|Minamiawaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南あわじ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asago, Hyōgo|Asago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awaji, Hyōgo|Awaji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|淡路市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shiso&lt;/span&gt;[[Shisō, Hyōgo|Shisō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宍粟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishiwaki, Hyōgo|Nishiwaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||43,126||132.47||326||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tatsuno, Hyōgo|Tatsuno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|たつの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sumoto, Hyōgo|Sumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.hyogo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/ |date=2010-01-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kato&lt;/span&gt;[[Katō, Hyōgo|Katō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Hyōgo}}||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Mito, Ibaraki|Mito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20110322185051/http://www.city.mito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||195,844||225.55||868||1939-09-01||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuchiura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yuki&lt;/span&gt;[[Yūki, Ibaraki|Yūki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|結城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ryugasaki&lt;/span&gt;[[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|龍ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下妻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joso&lt;/span&gt;[[Jōsō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常総市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiota&lt;/span&gt;[[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸太田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北茨城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,437||186.55||260||1956-03-31||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toride, Ibaraki|Toride]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|取手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牛久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくば市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||207,314||284.07||730||1987-11-30||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ひたちなか市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[https://web.archive.org/web/20020202052204/http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Ibaraki|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿嶋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itako, Ibaraki|Itako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|潮来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriya, Ibaraki|Moriya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hitachiomiya&lt;/span&gt;[[Hitachiōmiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|常陸大宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naka, Ibaraki|Naka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那珂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/ |date=2016-08-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bando&lt;/span&gt;[[Bandō, Ibaraki|Bandō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inashiki, Ibaraki|Inashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikusei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|筑西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かすみがうら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/ |date=2008-10-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamisu, Ibaraki|Kamisu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namegata, Ibaraki|Namegata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koga, Ibaraki|Koga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakuragawa, Ibaraki|Sakuragawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokota, Ibaraki|Hokota]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鉾田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasama, Ibaraki|Kasama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukubamirai, Ibaraki|Tsukubamirai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|つくばみらい市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小美玉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ibaraki}}||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|金沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nonoichi, Ishikawa|Nonoichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野々市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanao, Ishikawa|Nanao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsu, Ishikawa|Komatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||109,285||371.13||294||1940-12-01||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzu, Ishikawa|Suzu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|珠洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||17,111||247.20||69.2||1954-07-15||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakui, Ishikawa|Hakui]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽咋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kahoku, Ishikawa|Kahoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|かほく市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hakusan, Ishikawa|Hakusan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nomi, Ishikawa|Nomi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|能美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.ishikawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/ |date=2009-05-21 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaga, Ishikawa|Kaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Wajima, Ishikawa|Wajima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Ishikawa}}||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Morioka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|盛岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamaishi, Iwate|Kamaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ofunato&lt;/span&gt;[[Ōfunato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大船渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Rikuzentakata, Iwate|Rikuzentakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|陸前高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitakami, Iwate|Kitakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyako, Iwate|Miyako]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hachimantai, Iwate|Hachimantai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichinoseki, Iwate|Ichinoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tono&lt;/span&gt;[[Tōno, Iwate|Tōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hanamaki, Iwate|Hanamaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ninohe, Iwate|Ninohe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oshu&lt;/span&gt;[[Ōshū, Iwate|Ōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奥州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuji, Iwate|Kuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takizawa, Iwate|Takizawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滝沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Iwate}}||55,153||182.32||303||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.iwate.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takamatsu, Kagawa|Takamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Marugame, Kagawa|Marugame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaide, Kagawa|Sakaide]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zentsuji&lt;/span&gt;[[Zentsūji, Kagawa|Zentsūji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|善通寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sanuki, Kagawa|Sanuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さぬき市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikagawa, Kagawa|Higashikagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東かがわ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashikagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kan'onji, Kagawa|Kan'onji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||64,020||117.47||545||2005-10-11||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitoyo, Kagawa|Mitoyo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三豊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagawa}}||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kagoshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.kagoshima.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119192827/http://www.city.kagoshima.lg.jp/ |date=2013-01-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanoya, Kagoshima|Kanoya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makurazaki, Kagoshima|Makurazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枕崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,400||74.88||326||1949-09-01||[https://web.archive.org/web/20030522080438/http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akune, Kagoshima|Akune]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿久根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||24,166||134.30||180||1952-04-01||[http://www.city.akune.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202014736/http://www.city.akune.kagoshima.jp/ |date=2013-02-02 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Kagoshima|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/ |date=2003-09-28 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibusuki, Kagoshima|Ibusuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamisatsuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南さつま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023213442/http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/ |date=2014-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nishinoomote, Kagoshima|Nishinoomote]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西之表市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||17,666||205.75||85.9||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20031011212628/http://www.city.nishinoomote.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tarumizu, Kagoshima|Tarumizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|垂水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151029075751/http://www.city.tarumizu.lg.jp/ |date=2015-10-29 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|薩摩川内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||100,730||683.50||147||2004-10-12||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hioki, Kagoshima|Hioki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日置市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120013939/http://www.city.hioki.kagoshima.jp/ |date=2013-01-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Soo, Kagoshima|Soo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|曽於市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ichikikushikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いちき串木野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kirishima, Kagoshima|Kirishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|霧島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibushi, Kagoshima|Shibushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志布志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140623232216/http://www.city.shibushi.lg.jp/ |date=2014-06-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amami, Kagoshima|Amami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奄美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424051319/http://www.city.amami.lg.jp/ |date=2006-04-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minamikyushu&lt;/span&gt;[[Minamikyūshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南九州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamikyushu.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620135941/http://www.city.minamikyushu.lg.jp/ |date=2012-06-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isa, Kagoshima|Isa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||30,070||392.36||76.64||2008-11-01||[http://www.city.isa.kagoshima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402023810/http://www.city.isa.kagoshima.jp/ |date=2009-04-02 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aira, Kagoshima|Aira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|姶良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kagoshima}}||74,611||231.32||323||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104035148/http://www.city.aira.lg.jp/ |date=2015-11-04 }}
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokohama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||3,697,894||437.38||8,500||1889-04-01||[http://www.city.yokohama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokosuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|横須賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawasaki, Kanagawa|Kawasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||1,373,630||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.kawasaki.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hiratsuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鎌倉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Odawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Chigasaki, Kanagawa|Chigasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅ヶ崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zushi, Kanagawa|Zushi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|逗子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sagamihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|相模原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||706,342||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miura, Kanagawa|Miura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hadano, Kanagawa|Hadano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秦野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Atsugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|厚木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamato, Kanagawa|Yamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.yamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isehara, Kanagawa|Isehara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebina, Kanagawa|Ebina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海老名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Zama, Kanagawa|Zama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|座間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiashigara, Kanagawa|Minamiashigara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南足柄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayase, Kanagawa|Ayase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kanagawa}}||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kochi&lt;/span&gt;[[Lungsod ng Kōchi|Kōchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高知市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sukumo, Kōchi|Sukumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宿毛市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aki, Kōchi|Aki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安芸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosashimizu, Kōchi|Tosashimizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐清水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,421||266.54||65.4||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susaki, Kōchi|Susaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||25,679||135.46||190||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/19991127184937/http://city.susaki.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosa, Kōchi|Tosa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|土佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030040629/http://www.city.tosa.lg.jp/ |date=2020-10-30 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Muroto, Kōchi|Muroto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|室戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||17,683||248.25||71.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nankoku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||50,315||125.35||401||1959-10-01||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimanto, Kōchi|Shimanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四万十市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kami, Kōchi|Kami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香美市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konan&lt;/span&gt;[[Kōnan, Kōchi|Kōnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kōchi}}||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||670,348||267.23||2,509||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八代市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|人吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arao, Kumamoto|Arao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamata, Kumamoto|Minamata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|水俣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamana, Kumamoto|Tamana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaga, Kumamoto|Yamaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/ |date=2005-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊池市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/ |date=2011-09-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uto, Kumamoto|Uto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇土市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.kumamoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/ |date=2012-07-16 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kami-Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||31,051||126.13||246||2004-03-31||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uki, Kumamoto|Uki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Aso, Kumamoto|Aso]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿蘇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshi&lt;/span&gt;[[Kōshi, Kumamoto|Kōshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|合志市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Amakusa, Kumamoto|Amakusa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天草市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kumamoto}}||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kyoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||1,474,570||827.90||1,800||1889-04-01||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福知山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maizuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|舞鶴市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|綾部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||37,081||347.11||107||1950-08-01||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇治市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joyo&lt;/span&gt;[[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|城陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muko&lt;/span&gt;[[Mukō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|向日市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nagaokakyo&lt;/span&gt;[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yawata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotanabe&lt;/span&gt;[[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kyotango&lt;/span&gt;[[Kyōtango]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|京丹後市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.kyoto.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/ |date=2012-10-08 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nantan, Kyoto|Nantan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南丹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|木津川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Kyoto}}||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yokkaichi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四日市市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsusaka, Mie|Matsusaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuwana, Mie|Kuwana]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桑名市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzuka, Mie|Suzuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鈴鹿市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.mie.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/ |date=2007-02-17 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nabari, Mie|Nabari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名張市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Owase, Mie|Owase]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾鷲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kameyama, Mie|Kameyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|亀山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toba, Mie|Toba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥羽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inabe, Mie|Inabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|いなべ市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shima, Mie|Shima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iga, Mie|Iga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ise, Mie|Ise]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊勢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kumano, Mie|Kumano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[https://web.archive.org/web/20070217000826/http://www.city.kumano.mie.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsu, Mie|Tsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Mie}}||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sendai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|仙台市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||1,029,552||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.sendai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishinomaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石巻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiogama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩竈市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiroishi, Miyagi|Shiroishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Natori, Miyagi|Natori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakuda, Miyagi|Kakuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|角田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||32,559||147.58||221||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagajo&lt;/span&gt;[[Tagajō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多賀城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tome, Miyagi|Tome]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|登米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurihara, Miyagi|Kurihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kesennuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|気仙沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||64,578||226.67||285||2006-03-31||[https://archive.today/20121205013719/http://www.city.kesennuma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Ōsaki, Miyagi|Ōsaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osaki&lt;/span&gt;[[Tomiya, Miyagi|Tomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyagi}}||52,491||49.13||1,067||2016-10-10||[http://www.tomiya-city.miyagi.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Miyazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Miyakonojo&lt;/span&gt;[[Miyakonojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nobeoka, Miyazaki|Nobeoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|延岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nichinan, Miyazaki|Nichinan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kobayashi, Miyazaki|Kobayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[https://web.archive.org/web/20100410014919/http://www.city.kobayashi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyuga&lt;/span&gt;[[Hyūga, Miyazaki|Hyūga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日向市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||63,066||336.29||188||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20160204030326/http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kushima, Miyazaki|Kushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|串間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saito, Miyazaki|Saito]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西都市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ebino, Miyazaki|Ebino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|えびの市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Miyazaki}}||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||227,392||919.35||247||1907-05-01||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okaya, Nagano|Okaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suwa, Nagano|Suwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諏訪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Suzaka, Nagano|Suzaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|須坂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komoro, Nagano|Komoro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小諸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komagane, Nagano|Komagane]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|駒ヶ根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omachi&lt;/span&gt;[[Ōmachi, Nagano|Ōmachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iiyama, Nagano|Iiyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iida, Nagano|Iida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chino, Nagano|Chino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茅野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiojiri, Nagano|Shiojiri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|塩尻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||67,781||290.13||234||1959-04-01||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Nagano|Nagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||378,204||730.83||517||1966-10-16||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chikuma, Nagano|Chikuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千曲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||63,305||119.84||528||2003-09-01||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tomi&lt;/span&gt;[[Tōmi, Nagano|Tōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東御市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakano, Nagano|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saku, Nagano|Saku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Azumino, Nagano|Azumino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安曇野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.nagano.jp]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ueda, Nagano|Ueda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ina, Nagano|Ina]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊那市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagano}}||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/ |date=2015-12-30 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sasebo, Nagasaki|Sasebo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐世保市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||254,650||364.00||700||1902-04-01||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimabara, Nagasaki|Shimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omura&lt;/span&gt;[[Ōmura, Nagasaki|Ōmura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsushima, Nagasaki|Tsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|対馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iki, Nagasaki|Iki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|壱岐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||30,352||138.50||219||2004-03-01||[https://web.archive.org/web/20110516134104/http://www.city.iki.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goto&lt;/span&gt;[[Gotō, Nagasaki|Gotō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||42,447||420.77||101||2004-08-01||[https://web.archive.org/web/20120303101431/http://www3.city.goto.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Isahaya, Nagasaki|Isahaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|諫早市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saikai, Nagasaki|Saikai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|平戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||36,785||235.63||156||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unzen, Nagasaki|Unzen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲仙市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsuura, Nagasaki|Matsuura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松浦市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamishimabara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南島原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nagasaki}}||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Nara|Nara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|奈良市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]
|- 
|align=&quot;left&quot;|[[Yamatotakada, Nara|Yamatotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yamatokoriyama&lt;/span&gt;[[Yamatokōriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大和郡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tenri, Nara|Tenri]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天理市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashihara, Nara|Kashihara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橿原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[https://web.archive.org/web/20081212230334/http://www.city.kashihara.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桜井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gojo&lt;/span&gt;[[Gojō, Nara|Gojō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五條市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gose, Nara|Gose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御所市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikoma, Nara|Ikoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|生駒市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiba, Nara|Kashiba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|香芝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katsuragi, Nara|Katsuragi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uda, Nara|Uda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇陀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Nara}}||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.nara.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Niigata|Niigata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新潟市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||813,053||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Nagaoka, Niigata|Nagaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwazaki, Niigata|Kashiwazaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||93,506||442.70||211||1940-07-01||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shibata, Niigata|Shibata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新発田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,490||532.82||194||1947-01-01||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ojiya, Niigata|Ojiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小千谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kamo, Niigata|Kamo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加茂市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitsuke, Niigata|Mitsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|見附市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murakami, Niigata|Murakami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村上市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||30,197||142.12||212||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Myoko&lt;/span&gt;[[Myōkō, Niigata|Myōkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|妙高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Joetsu&lt;/span&gt;[[Jōetsu, Niigata|Jōetsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sado, Niigata|Sado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐渡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Agano, Niigata|Agano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿賀野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minamiuonuma|Minami-Uonuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南魚沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoigawa, Niigata|Itoigawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸魚川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokamachi&lt;/span&gt;[[Tōkamachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|十日町市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.niigata.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/ |date=2016-01-29 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sanjo&lt;/span&gt;[[Sanjō, Niigata|Sanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三条市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tainai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|胎内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gosen, Niigata|Gosen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|五泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsubame, Niigata|Tsubame]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|燕市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Niigata}}||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;[[Lungsod ng Ōita|Ōita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大分市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Beppu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|別府市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中津市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hita, Ōita|Hita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Saiki, Ōita|Saiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐伯市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usuki, Ōita|Usuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|臼杵市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津久見市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taketa, Ōita|Taketa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|竹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後高田市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Usa, Ōita|Usa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇佐市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bungo-ono&lt;/span&gt;[[Bungo-Ōno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊後大野市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杵築市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yufu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|由布市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunisaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国東市}}}}||align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oita&lt;/span&gt;{{flag|Ōita}}||33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Okayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岡山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||701,293||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kurashiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉敷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|津山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tamano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|玉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||65,723||103.63||634||1940-08-03||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kasaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笠岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|井原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soja&lt;/span&gt;[[Sōja]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|総社市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takahashi, Okayama|Takahashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高梁市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Bizen, Okayama|Bizen]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|備前市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Setouchi, Okayama|Setouchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|瀬戸内市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akaiwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|赤磐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maniwa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真庭市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美作市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asakuchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浅口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okayama}}||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Naha]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那覇市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|石垣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ginowan, Okinawa|Ginowan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宜野湾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.okinawa.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/ |date=2010-03-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Urasoe, Okinawa|Urasoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浦添市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[https://web.archive.org/web/20050822223727/http://8761234.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|名護市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Itoman, Okinawa|Itoman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|糸満市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Okinawa|Okinawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沖縄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊見城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|うるま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宮古島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nanjo&lt;/span&gt;[[Nanjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Okinawa}}||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Osaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||2,668,586||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.osaka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Sakai, Osaka|Sakai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|堺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||835,333||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.sakai.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kishiwada, Osaka|Kishiwada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岸和田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/index_e.html]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyonaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ikeda, Osaka|Ikeda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|池田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Suita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吹田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.suita.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Izumiotsu&lt;/span&gt;[[Izumiōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Takatsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高槻市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[https://web.archive.org/web/20121007044544/http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaizuka, Osaka|Kaizuka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|貝塚市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriguchi, Osaka|Moriguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hirakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|枚方市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|茨木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yao, Osaka|Yao]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.yao.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumisano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tondabayashi, Osaka|Tondabayashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富田林市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/ |date=2007-02-26 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Neyagawa, Osaka|Neyagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寝屋川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kawachinagano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|河内長野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Matsubara, Osaka|Matsubara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Daito&lt;/span&gt;[[Daitō, Osaka|Daitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumi, Osaka|Izumi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和泉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minoh, Osaka|Minoh]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|箕面市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashiwara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柏原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Habikino, Osaka|Habikino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽曳野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kadoma, Osaka|Kadoma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|門真市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Settsu, Osaka|Settsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|摂津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaishi, Osaka|Takaishi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高石市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiidera, Osaka|Fujiidera]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤井寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.fujiidera.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/ |date=2007-04-16 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiosaka&lt;/span&gt;[[Higashiōsaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大阪市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sennan, Osaka|Sennan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|泉南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.osaka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/ |date=2007-02-11 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shijonawate&lt;/span&gt;[[Shijōnawate, Osaka|Shijōnawate]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|四條畷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Katano, Osaka|Katano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|交野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Osakasayama&lt;/span&gt;[[Ōsakasayama, Osaka|Ōsakasayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大阪狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hannan, Osaka|Hannan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阪南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Osaka}}||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tosu, Saga|Tosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥栖市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imari, Saga|Imari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊万里市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kashima, Saga|Kashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||31,326||112.10||279||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Taku, Saga|Taku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多久市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|唐津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ogi, Saga|Ogi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saga, Saga|Saga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712064656/http://www.city.saga.lg.jp/ |date=2012-07-12 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ureshino, Saga|Ureshino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|嬉野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takeo, Saga|Takeo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武雄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanzaki, Saga|Kanzaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|神埼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saga}}||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawagoe, Saitama|Kawagoe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川越市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.kawagoe.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/ |date=2007-02-13 }}
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|川口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.kawaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gyoda&lt;/span&gt;[[Gyōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|行田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Chichibu, Saitama|Chichibu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|秩父市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Tokorozawa, Saitama|Tokorozawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|所沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanno&lt;/span&gt;[[Hannō, Saitama|Hannō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|飯能市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kazo, Saitama|Kazo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|加須市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimatsuyama, Saitama|Higashimatsuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東松山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashimatsuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sayama, Saitama|Sayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狭山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hanyu&lt;/span&gt;[[Hanyū, Saitama|Hanyū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Konosu&lt;/span&gt;[[Kōnosu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鴻巣市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ageo, Saitama|Ageo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上尾市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Soka&lt;/span&gt;[[Sōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草加市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Koshigaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|越谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Warabi, Saitama|Warabi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蕨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Toda, Saitama|Toda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|戸田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iruma, Saitama|Iruma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|入間市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Asaka, Saitama|Asaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|朝霞市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shiki, Saitama|Shiki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|志木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wako&lt;/span&gt;[[Wakō, Saitama|Wakō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Niiza, Saitama|Niiza]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新座市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Okegawa, Saitama|Okegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|桶川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kuki, Saitama|Kuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|久喜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kitamoto, Saitama|Kitamoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/ |date=2007-02-24 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yashio, Saitama|Yashio]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八潮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimi, Saitama|Fujimi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Misato, Saitama (lungsod)|Misato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三郷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hasuda, Saitama|Hasuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|蓮田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakado, Saitama|Sakado]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|坂戸市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Satte, Saitama|Satte]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|幸手市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.saitama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsurugashima, Saitama|Tsurugashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴ヶ島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hidaka, Saitama|Hidaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日高市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshikawa, Saitama|Yoshikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Saitama, Saitama|Saitama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さいたま市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||1,192,418||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.saitama.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kumagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熊谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Kasukabe, Saitama|Kasukabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|春日部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujimino, Saitama|Fujimino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|ふじみ野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukaya, Saitama|Fukaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|深谷市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Honjō, Saitama|Honjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|本庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Honjo&lt;/span&gt;[[Shiraoka, Saitama|Shiraoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|白岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Saitama}}||51,684||24.92||2,070||2012-10-01||[http://www.city.shiraoka.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsu&lt;/span&gt;[[Ōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||329,024||464.10||709||1898-10-01||[https://web.archive.org/web/20000622004441/http://www.city.otsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikone, Shiga|Hikone]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|彦根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501090525/http://www.city.hikone.shiga.jp/ |date=2011-05-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kusatsu, Shiga|Kusatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|草津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Moriyama, Shiga|Moriyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/ |date=2016-10-23 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ritto&lt;/span&gt;[[Rittō, Shiga|Rittō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栗東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[https://web.archive.org/web/20011003204425/http://www.city.ritto.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koka&lt;/span&gt;[[Kōka, Shiga|Kōka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲賀市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||94,007||481.69||195||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasu, Shiga|Yasu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|野洲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Konan, Shiga|Konan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||55,144||70.49||782||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20070925212042/http://www.city.konan.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takashima, Shiga|Takashima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.takashima.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/ |date=2006-02-18 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Higashiomi&lt;/span&gt;[[Higashiōmi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東近江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Maibara, Shiga|Maibara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagahama, Shiga|Nagahama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長浜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||83,555||247.01||338||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.shiga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/ |date=2016-12-30 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Omihachiman&lt;/span&gt;[[Ōmihachiman]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|近江八幡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shiga}}||69,116||153.09||451||2010-03-21||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Matsue]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|松江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.matsue.shimane.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/ |date=2018-01-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izumo, Shimane|Izumo]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|出雲市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Masuda, Shimane|Masuda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|益田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yasugi, Shimane|Yasugi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|安来市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gotsu&lt;/span&gt;[[Gōtsu, Shimane|Gōtsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Unnan, Shimane|Unnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|雲南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamada, Shimane|Hamada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Oda&lt;/span&gt;[[Ōda, Shimane|Ōda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shimane}}||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }}
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|静岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;Moccasin&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Hamamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|浜松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||811,431||1,511.17||537||1911-07-01||[https://web.archive.org/web/20100521073237/http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Numazu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|沼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Atami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|熱海市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||40,524||61.56||658||1937-04-10||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mishima, Shizuoka|Mishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/ |date=2008-10-25 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ito&lt;/span&gt;[[Itō, Shizuoka|Itō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊東市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimada, Shizuoka|Shimada]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|島田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwata, Shizuoka|Iwata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|磐田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaizu, Shizuoka|Yaizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|焼津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kakegawa, Shizuoka|Kakegawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|掛川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||118,660||265.63||447||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20110414054930/http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujieda, Shizuoka|Fujieda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|藤枝市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Gotenba, Shizuoka|Gotenba]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御殿場市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fukuroi, Shizuoka|Fukuroi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|袋井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;MistyRose&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Fuji, Shizuoka|Fuji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimoda, Shizuoka|Shimoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Susono, Shizuoka|Susono]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|裾野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kosai, Shizuoka|Kosai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|湖西市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izu, Shizuoka|Izu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Omaezaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御前崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kikugawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|菊川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izunokuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|伊豆の国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Makinohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|牧之原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Shizuoka}}||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Utsunomiya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇都宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足利市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tochigi, Tochigi|Tochigi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|栃木市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||81,601||122.06||669||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kanuma, Tochigi|Kanuma]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鹿沼市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyama, Tochigi|Oyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mooka, Tochigi|Mooka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|真岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||66,705||111.76||597||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otawara&lt;/span&gt;[[Ōtawara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|矢板市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasushiobara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須塩原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sano, Tochigi|Sano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|佐野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakura, Tochigi|Sakura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|さくら市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nasukarasuyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|那須烏山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Shimotsuke, Tochigi|Shimotsuke]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nikko&lt;/span&gt;[[Nikkō, Tochigi|Nikkō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tochigi}}||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|徳島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Naruto, Tokushima|Naruto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳴門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小松島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/ |date=2012-02-04 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Anan, Tokushima|Anan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yoshinogawa, Tokushima|Yoshinogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|吉野川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mima, Tokushima|Mima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美馬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Awa, Tokushima|Awa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|阿波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三好市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokushima}}||30,998||721.48||42.96||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hachioji&lt;/span&gt;[[Hachiōji, Tokyo|Hachiōji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|八王子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tachikawa, Tokyo|Tachikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|立川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashino, Tokyo|Musashino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mitaka, Tokyo|Mitaka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|三鷹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/ |date=2006-10-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ome&lt;/span&gt;[[Ōme, Tokyo|Ōme]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|青梅市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuchu&lt;/span&gt;[[Fuchū, Tokyo|Fuchū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akishima, Tokyo|Akishima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|昭島市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913142520/http://www.city.akishima.lg.jp/ |date=2008-09-13 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chofu&lt;/span&gt;[[Chōfu, Tokyo|Chōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|調布市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Machida, Tokyo|Machida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|町田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Koganei, Tokyo|Koganei]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小金井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kodaira, Tokyo|Kodaira]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小平市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hino, Tokyo|Hino]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|日野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashimurayama, Tokyo|Higashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kokubunji, Tokyo|Kokubunji]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国分寺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kunitachi, Tokyo|Kunitachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|国立市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fussa, Tokyo|Fussa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|福生市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Komae, Tokyo|Komae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|狛江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashiyamato, Tokyo|Higashiyamato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東大和市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kiyose, Tokyo|Kiyose]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|清瀬市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashikurume, Tokyo|Higashikurume]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東久留米市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Musashimurayama, Tokyo|Musashimurayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|武蔵村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/ |date=2010-01-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tama, Tokyo|Tama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|多摩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Inagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|稲城市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hamura, Tokyo|Hamura]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|羽村市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|あきる野市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nishitokyo&lt;/span&gt;[[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|西東京市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo}}||193,350||15.85||12,199||2001-01-21||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;LightSlateGray&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward AA&lt;/span&gt;[[Mga natatanging purok ng Tokyo]] (''Special wards of Tokyo'')||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東京特別区部}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||8,637,098||621.81||13,890|| ||
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Adachi, Tokyo|Adachi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|足立区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Arakawa, Tokyo|Arakawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|荒川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Bunkyō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|文京区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chiyoda, Tokyo|Chiyoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|千代田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011182823/http://city.chiyoda.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Chūō, Tokyo|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Edogawa, Tokyo|Edogawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江戸川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Itabashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|板橋区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Katsushika]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|葛飾区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kita, Tokyo|Kita]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Kōtō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|江東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Meguro]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|目黒区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Minato, Tokyo|Minato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|港区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nakano, Tokyo|Nakano]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中野区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.tokyo-nakano.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Nerima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|練馬区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||702,202||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ota&lt;/span&gt;[[Ōta, Tokyo|Ōta]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||674,590||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Setagaya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|世田谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||855,416||58.08||14,728||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20020926224343/http://www.city.setagaya.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shibuya]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|渋谷区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014183215/http://www.city.shibuya.tokyo.jp/ |date=2013-10-14 }}
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinagawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|品川区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Shinjuku]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宿区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20100514200320/http://www.city.shinjuku.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Suginami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|杉並区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.tokyo.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027233626/http://www.city.suginami.tokyo.jp/ |date=2013-10-27 }}
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Sumida, Tokyo|Sumida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|墨田区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Taitō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|台東区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011164358/http://www.city.taito.tokyo.jp/]
|- bgcolor=&quot;Gainsboro&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tokyo Ward&lt;/span&gt;[[Toshima]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|豊島区}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tokyo|alt}}||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Lungsod ng Tottori|Tottori]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鳥取市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.tottori.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonago, Tottori|Yonago]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米子市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurayoshi, Tottori|Kurayoshi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|倉吉市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakaiminato, Tottori|Sakaiminato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|境港市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Tottori}}||35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.sakaiminato.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Toyama, Toyama|Toyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uozu, Toyama|Uozu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|魚津市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Himi, Toyama|Himi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|氷見市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Namerikawa, Toyama|Namerikawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|滑川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tonami, Toyama|Tonami]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|砺波市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Oyabe, Toyama|Oyabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|小矢部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nanto, Toyama|Nanto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南砺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.toyama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html |date=2005-12-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Takaoka, Toyama|Takaoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|高岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Imizu, Toyama|Imizu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|射水市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kurobe, Toyama|Kurobe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|黒部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Toyama}}||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[https://web.archive.org/web/20110511173958/http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Wakayama, Wakayama|Wakayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|和歌山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kainan, Wakayama|Kainan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|海南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/ |date=2021-02-10 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tanabe, Wakayama|Tanabe]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|田辺市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gobo&lt;/span&gt;[[Gobō, Wakayama|Gobō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|御坊市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Arida, Wakayama|Arida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|有田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shingu&lt;/span&gt;[[Shingū, Wakayama|Shingū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新宮市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||32,654||255.43||128||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20070116052751/http://www2.city.shingu.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kinokawa, Wakayama|Kinokawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|紀の川市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hashimoto, Wakayama|Hashimoto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|橋本市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427091637/http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/ |date=2006-04-27 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwade, Wakayama|Iwade]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩出市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Wakayama}}||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Yamagata, Yamagata|Yamagata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山形市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||255,370||381.34||670||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yonezawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|米沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shinjo&lt;/span&gt;[[Shinjō, Yamagata|Shinjō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|新庄市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sagae]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|寒河江市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||43,299||139.08||311||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20130517025028/http://www.city.sagae.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kaminoyama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||35,086||240.95||146||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20100325194842/http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Murayama, Yamagata|Murayama]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|村山市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||27,586||196.83||140||1954-11-01||[https://web.archive.org/web/20221024104751/https://www.city.murayama.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagai, Yamagata|Nagai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tendo&lt;/span&gt;[[Tendō, Yamagata|Tendō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|天童市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||63,470||113.01||562||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20100613015952/http://www.city.tendo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Higashine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|東根市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Obanazawa]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|尾花沢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nan'yo&lt;/span&gt;[[Nan'yō, Yamagata|Nan'yō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南陽市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuruoka]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|鶴岡市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Sakata, Yamagata|Sakata]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|酒田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamagata}}||114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Ube, Yamaguchi|Ube]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|宇部市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hofu&lt;/span&gt;[[Hōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|防府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kudamatsu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下松市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||54,026||89.36||605||1939-11-03||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Shunan&lt;/span&gt;[[Shūnan]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|周南市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hikari, Yamaguchi|Hikari]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|光市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|[[Shimonoseki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|下関市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||286,073||716.06||400||2005-02-13||[https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yanai, Yamaguchi|Yanai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|柳井市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hagi, Yamaguchi|Hagi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|萩市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nagato, Yamaguchi|Nagato]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|長門市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;San'yo-Onoda&lt;/span&gt;[[San'yō-Onoda]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山陽小野田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamaguchi, Yamaguchi|Yamaguchi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山口市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Iwakuni]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|岩国市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/ |date=2009-09-26 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Mine, Yamaguchi|Mine]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|美祢市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamaguchi}}||17,355||228.25||76.0||2008-03-21||[http://www2.city.mine.lg.jp/]
|- bgcolor=&quot;PaleTurquoise&quot;
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kofu&lt;/span&gt;[[Kōfu, Yamanashi|Kōfu]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲府市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fujiyoshida]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|富士吉田市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|都留市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Otsuki&lt;/span&gt;[[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|大月市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|韮崎市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||33,539||143.73||233||1954-10-10||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Minami-Alps, Yamanashi|Minami-Alps]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|南アルプス市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Kai, Yamanashi|Kai]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲斐市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Fuefuki]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|笛吹市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|北杜市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Uenohara, Yamanashi|Uenohara]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|上野原市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/ |date=2015-11-07 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|山梨市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/ |date=2000-09-01 }}
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Koshu&lt;/span&gt;[[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|甲州市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]
|-
|align=&quot;left&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chuo&lt;/span&gt;[[Chūō, Yamanashi|Chūō]]||align=&quot;left&quot;|{{large|{{lang|ja|中央市}}}}||align=&quot;left&quot;|{{flag|Yamanashi}}||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]
|}

==Binuwag na mga lungsod==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Lungsod!!Pangalang Hapones!!Prepektura!!Itinatag!!Binuwag!!Dibisyong sinanib
|-
|Moriyama||{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||Aichi||1954-06-01||1963-02-15||Sinanib sa [[Nagoya]]
|-
|[[Bisai, Aichi|Bisai]]||{{large|{{lang|ja|尾西市}}}}||Aichi||1955-01-01||2005-04-01||Sinanib sa [[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]
|-
|Shinshiro {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||Aichi||1958-11-01||2005-10-01||Sinanib sa Hōrai, Tsukude → [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Honjō, Akita|Honjō]]||{{large|{{lang|ja|本荘市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-05-22||Sinanib sa Chōkai, Higashiyuri, Iwaki, Nishime, Ōuchi, Yashima, Yuri → [[Yurihonjō]]
|-
|[[Ōmagari, Akita|Ōmagari]]||{{large|{{lang|ja|大曲市}}}}||Akita||1954-05-03||2005-03-22||Sinanib sa Kamioka, Kyōwa, Nakasen, Nishisenboku, Ōta, Semboku, Nangai → [[Daisen, Akita|Daisen]]
|-
|Yuzawa {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||Sinanib sa Inakawa, Minase, Ogachi → [[Yuzawa, Akita|Yuzawa]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Oga {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||Sinanib sa Wakami → [[Oga, Akita|Oga]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Yokote {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||Akita||1951-04-01||2005-10-01||Sinanib sa Hiraka+Jūmonji, Masuda, Omonogawa, Ōmori, Sannai, Taiyū → [[Yokote, Akita|Yokote]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Noshiro {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||Akita||1940-10-01||2005-10-01||Sinanib sa Futatsui → [[Noshiro, Akita|Noshiro]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Towada {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||Sinanib sa Towadako → [[Towada, Aomori|Towada]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Goshogawara {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||Sinanib sa Kanagi, Shiura → [[Goshogawara]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Aomori {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||Aomori||1898-04-01||2005-04-01||Sinanib sa Namioka → [[Aomori, Aomori|Aomori]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Hirosaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||Aomori||1889-04-01||2006-11-15||Sinanib sa Iwaki, Sōma → [[Hirosaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Ichihara {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||Chiba||1963-05-01||1967-10-01||Sinanib sa Nansō, Kamo → [[Ichihara, Chiba|Ichihara]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Mobara {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||Chiba||1952-04-01||1972-05-01||Sinanib sa Honnō → [[Mobara]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Kamogawa {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||Chiba||1971-03-31||2005-02-11||Sinanib sa Amatsukominato → [[Kamogawa, Chiba|Kamogawa]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Asahi {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||Chiba||1954-07-01||2005-07-01||Sinanib sa Hikata, Iioka, Unakami → [[Asahi, Chiba|Asahi]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Yōkaichiba, Chiba|Yōkaichiba]]||{{large|{{lang|ja|八日市場市}}}}||Chiba||1954-07-01||2006-01-23||Sinanib sa Nosaka → [[Sōsa]]
|-
|[[Sawara, Chiba|Sawara]]||{{large|{{lang|ja|佐原市}}}}||Chiba||1951-03-15||2006-03-27||Sinanib sa Kurimoyo, Omigawa, Yamada → [[Katori, Chiba|Katori]]
|-
|[[Iyomishima, Ehime|Iyomishima]]||{{large|{{lang|ja|伊予三島市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||Sinanib sa Kawanoe, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|[[Kawanoe, Ehime|Kawanoe]]||{{large|{{lang|ja|川之江市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||Sinanib sa Iyomishima, Doi, Shingū → [[Shikokuchūō]]
|-
|Saijō {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||Ehime||1941-04-29||2004-11-01||Sinanib sa Tōyo, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Tōyo, Ehime|Tōyo]]||{{large|{{lang|ja|東予市}}}}||Ehime||1972-10-01||2004-11-01||Sinanib sa Saij, Komatsu, Tanbara → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Hōjō, Ehime|Hōjō]]||{{large|{{lang|ja|北条市}}}}||Ehime||1958-11-01||2005-01-01||Sinanib sa [[Matsuyama]]
|-
|Ōzu {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||Ehime||1954-09-01||2005-01-11||Sinanib sa Hijikawa, Nagahama, Kawabe → [[Ōzu, Ehime|Ōzu]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Imabari {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||Ehime||1920-02-11||2005-01-16||Sinanib sa Hakata, Kamiura, Kikuma, Miyakubo, Namikata, [[Ōmishima, Ehime|Ōmishima]] Ōnishi, Tamagawa, Yoshiumi, Asakura, Sekizen → [[Imabari, Ehime|Imabari]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Yawatahama {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||Ehime||1935-02-11||2005-04-01||Sinanib sa Honai → [[Yawatahama]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Iyo {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||Ehime||1955-01-01||2005-04-01||Sinanib sa Nakayama, Futami → [[Iyo, Ehime|Iyo]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Uwajima {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||Ehime||1921-08-01||2005-08-01||Sinanib sa Mima, Tsushima, Yoshida → [[Uwajima, Ehime|Uwajima]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Takefu, Fukui|Takefu]]||{{large|{{lang|ja|武生市}}}}||Fukui||1948-04-01||2005-1001||Sinanib sa Imadate → [[Echizen, Fukui|Echizen]]
|-
|[[Moji-ku, Kitakyūshū|Moji]]||{{large|{{lang|ja|門司市}}}}||Fukuoka||1899-04-01||1963-02-10||Sinanib sa Kokura, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Kokura]]||{{large|{{lang|ja|小倉市}}}}||Fukuoka||1900-04-01||1963-02-10||Sinanib sa Moji, Tobata, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Tobata-ku, Kitakyūshū|Tobata]]||{{large|{{lang|ja|戸畑市}}}}||Fukuoka||1924-09-01||1963-02-10||Sinanib sa Moji, Kokura, Yahata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Yahata, Fukuoka|Yahata]]||{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||Fukuoka||1917-03-01||1963-02-10||Sinanib sa Moji, Kokura, Tobata, Wakamatsu → [[Kitakyushu]]
|-
|[[Wakamatsu-ku, Kitakyūshū|Wakamatsu]]||{{large|{{lang|ja|若松市}}}}||Fukuoka||1914-04-01||1963-02-10||Sinanib sa Moji, Kokura, Tobata, Yahata → [[Kitakyushu]]
|-
|Iizuka {{small|(unang dating lungsod)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1932-01-20||1963-04-01||Sinanib sa Kobukuro, Futase, Chinzei → Iizuka {{small|(sumunod na dating lungsod)}}
|-
|Munakata||{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||Fukuoka||1981-04-01||2003-04-01||Sinanib sa Genkai → [[Munakata, Fukuoka|Munakata]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Yanagawa||{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||Fukuoka||1952-04-01||2005-03-21||Sinanib sa Yamato, Mitsuhashi → [[Yanagawa, Fukuoka|Yanagawa]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Amagi, Fukuoka|Amagi]]||{{large|{{lang|ja|甘木市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-20||Sinanib sa Asakura, Haki → [[Asakura, Fukuoka|Asakura]]
|-
|Iizuka {{small|(sumunod na dating lungsod)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1963-04-01||2006-03-26||Sinanib sa Chikuho, Honami, Kaita, Shōnai → [[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Yamada, Fukuoka|Yamada]]||{{large|{{lang|ja|山田市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-27||Sinanib sa Inatsuki, Kaho, Usui → [[Kama, Fukuoka|Kama]]
|-
|[[Maebaru, Fukuoka|Maebaru]]||{{large|{{lang|ja|前原市}}}}||Fukuoka||1992-10-01||2010-01-01||Sinanib sa Nijō, Shima → [[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]
|-
|Kōriyama {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||Fukushima||1924-09-01||1965-05-01||Sinanib sa Nishida, Nakata → [[Kōriyama]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Taira||{{large|{{lang|ja|平市}}}}||Fukushima||1937-06-01||1966-10-01||Sinanib sa Iwaki {{small|(dati)}}, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Iwaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|磐城市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||Sinanib sa Taira, Jōban, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Jōban||{{large|{{lang|ja|常磐市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||Sinanib sa Taira, Iwaki {{small|(dati)}}, Uchigō, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Uchigō||{{large|{{lang|ja|内郷市}}}}||Fukushima||1954-10-01||1966-10-01||Sinanib sa Taira, Iwaki {{small|(dati)}}, Jōban, Nakoso → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Nakoso||{{large|{{lang|ja|勿来市}}}}||Fukushima||1955-04-29||1966-10-01||Sinanib sa Taira, Iwaki {{small|(dati)}}, Jōban, Uchigō → [[Iwaki, Fukushima|Iwaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Shirakawa {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||Fukushima||1949-04-01||2005-11-07||Sinanib sa Taishin, Higashi, Omotegō → [[Shirakawa, Fukushima|Shirakawa]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Nihonmatsu {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||Fukushima||1958-10-01||2005-12-01||Sinanib sa Adachi, Iwashiro, Tōwa → [[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Haramachi, Fukushima|Haramachi]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Fukushima||1954-03-20||2006-01-01||Sinanib sa Kashima, Odaka → [[Minamisōma]]
|-
|Kitakata {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||Fukushima||1954-03-31||2006-01-04||Sinanib sa Shiokawa, Yamato, Atsushiokanō, Takasato → [[Kitakata, Fukushima|Kitakata]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Ena {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||Gifu||1954-04-01||2004-10-25||Sinanib sa Akechi, Iwamura, Kamiyahagi, Yamaoka, Kushihara → [[Ena, Gifu|Ena]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Isesaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||Gunma||1940-09-13||2005-01-01||Sinanib sa Akabori, Sakai, Azuma → [[Isesaki, Gunma|Isesaki]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Ōta {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||Gunma||1948-05-03||2005-03-28||Sinanib sa Nitta, Ojima, Yabuzukahon → [[Ōta, Gunma|Ōta]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Shibukawa {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-02-20||Sinanib sa Ikaho, Komochi, Onogami, Akagi, Kitatachibana → [[Shibukawa, Gunma|Shibukawa]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Annaka {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||Gunma||1958-11-01||2006-03-18||Sinanib sa Matsuida → [[Annaka, Gunma|Annaka]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Tomioka {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-03-27||Sinanib sa Myōgi → [[Tomioka, Gunma|Tomioka]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Fukuyama {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||Hiroshima||1916-07-01||1966-05-01||Sinanib sa Matsunaga → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Matsunaga||{{large|{{lang|ja|松永市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||1966-05-01||Sinanib sa Fukuyama {{small|(dati)}} → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Miyoshi||{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2004-04-01||Sinanib sa Kisa, Mirasaka, Miwa, Funo, Kimita, Sakugi, Kōnu → [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Mihara||{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||Hiroshima||1936-11-15||2005-03-22||Sinanib sa Daiwa, Kui, Hongō → [[Mihara, Hiroshima|Mihara]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Shōbara||{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2005-03-31||Sinanib sa Hiwa, Kuchiwa, Saijō, Takano, Tōjō, Sōryō → [[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|[[Innoshima, Hiroshima|Innoshima]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Hiroshima||1953-05-01||2006-01-10||Kasama ang Setoda, sinanib sa [[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]
|-
|Kushiro {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||Hokkaido||1922-08-01||2005-10-11||Sinanib sa Akan, Onbetsu → [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Kitami {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||Hokkaido||1942-06-10||2006-03-05||Sinanib sa Rubeshibe, Tanno, Tokoro → [[Kitami, Hokkaido|Kitami]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Shibetsu {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||Hokkaido||1954-07-01||2005-09-01||Sinanib sa Asahi → [[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Nayoro {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||Hokkaido||1956-04-01||2006-03-27||Sinanib sa Fūren → [[Nayoro, Hokkaido|Nayoro]] {{small|(kasalukuyan)}}
|-
|Kameda||{{large|{{lang|ja|亀田市}}}}||Hokkaido||1971-11-01||1973-12-01||Sinanib sa [[Hakodate]]
|-
|Amagasaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||Hyōgo||||1936-04-01||
|-
|Miki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||Hyōgo||||1954-07-01||
|-
|Toyooka {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||Hyōgo||||2005-04-01||
|-
|Nishiwaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Tatsuno||{{large|{{lang|ja|龍野市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01||
|-
|Sumoto {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||Hyōgo||||2006-02-11||
|-
|Katsuta||{{large|{{lang|ja|勝田市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|Nakaminato||{{large|{{lang|ja|那珂湊市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01||
|-
|[[Iwai, Ibaraki|Iwai]]||{{large|{{lang|ja|岩井市}}}}||Ibaraki||||2005-03-22||
|-
|[[Shimodate, Ibaraki|Shimodate]]||{{large|{{lang|ja|下館市}}}}||Ibaraki||||2005-03-28||
|-
|Koga {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||Ibaraki||||2005-09-12||
|-
|Ishioka {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||Ibaraki||||2005-10-01||
|-
|Kasama {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||Ibaraki||||2006-03-19||
|-
|Nanao {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||Ishikawa||||2004-10-01||
|-
|[[Mattō, Ishikawa|Mattō]]||{{large|{{lang|ja|松任市}}}}||Ishikawa||||2005-02-01||
|-
|Kaga {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||Ishikawa||||2005-10-01||
|-
|Wajima {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||Ishikawa||||2006-02-01||
|-
|Ichinoseki {{small|(nauna na dating lungsod)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||1955-01-01||
|-
|Kamaishi {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||Iwate||||1955-04-01||
|-
|Kitakami {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||Iwate||||1991-04-01||
|-
|Miyako {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||Iwate||||2005-06-06||
|-
|Ichinoseki {{small|(sumunod na dating lungsod)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Iwate||||2005-09-20||
|-
|Tōno {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||Iwate||||2005-10-01||
|-
|Hanamaki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|Ninohe {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||Iwate||||2006-01-01||
|-
|[[Mizusawa, Iwate|Mizusawa]]||{{large|{{lang|ja|水沢市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|[[Esashi, Iwate|Esashi]]||{{large|{{lang|ja|江刺市}}}}||Iwate||||2006-02-20||
|-
|Kuji {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||Iwate||||2006-03-06||
|-
|Marugame {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||Kagawa||||2005-03-22||
|-
|Kan'onji {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||Kagawa||||2005-10-11||
|-
|Kagoshima {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Taniyama||{{large|{{lang|ja|谷山市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29||
|-
|Sendai {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|川内市}}}}||Kagoshima||||2004-10-12||
|-
|[[Kushikino, Kagoshima|Kushikino]]||{{large|{{lang|ja|串木野市}}}}||Kagoshima||||2005-10-11||
|-
|[[Kaseda, Kagoshima|Kaseda]]||{{large|{{lang|ja|加世田市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|[[Kokubu, Kagoshima|Kokubu]]||{{large|{{lang|ja|国分市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07||
|-
|Kanoya {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Ibusuki {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01||
|-
|Izumi {{small|(dati)}}||{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||Kagoshima||||2006-03-13||
|-
|[[Naze, Kagoshima|Naze]]||{{large|{{lang|ja|名瀬市}}}}||Kagoshima||||2006-03-20||
|-
|[[Ōkuchi, Kagoshima|Ōkuchi]]||{{large|{{lang|ja|大口市}}}}||Kagoshima||||2008-11-01||
|-
|[[Yuzhno-Sakhalinsk|Toyohara]]||{{large|{{lang|ja|豊原市}}}}||Karafuto||1937-07-01||1949-06-01||sinuko sa [[Unyong Sobyet|USSR]] ang karapatang soberanya sa [[Prepektura ng Karafuto|Karafuto]]
|-
|[[Hatogaya]]||{{large|{{lang|ja|鳩ヶ谷市}}}}||Saitama||1967-03-01||2011-10-11||Sinanib sa [[Kawaguchi, Saitama|Kawaguchi]]
|-
|[[Ōmiya, Saitama|Ōmiya]]||{{large|{{lang|ja|大宮市}}}}||Saitama||1940-11-03||2001-05-01||Sinanib sa [[Saitama, Saitama|Saitama]]
|-
|[[Imaichi, Tochigi|Imaichi]]||{{large|{{lang|ja|今市市}}}}||Tochigi||1954-03-31||2006-03-20||Sinanib sa [[Nikkō]]
|-
|[[Lungsod ng Tokyo|Tokyo]]||{{large|{{lang|ja|東京市}}}}||Tokyo-fu||1889-05-01||1943-07-01||Sinanib sa [[Prepektura ng Tokyo|Tokyo-fu]] → [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] {{small|(tingnan ang [[Mga natatanging purok ng Tokyo|Mga natatanging purok]])}}
|-
|[[Akigawa, Tokyo|Akigawa]]||{{large|{{lang|ja|秋川市}}}}||Tokyo||1972-05-05||1995-09-01||Sinanib sa Itsukaichi → [[Akiruno, Tokyo|Akiruno]]
|-
|[[Tanashi, Tokyo|Tanashi]]||{{large|{{lang|ja|田無市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||Sinanib sa Hōya → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|-
|[[Hōya, Tokyo|Hōya]]||{{large|{{lang|ja|保谷市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||Sinanib sa Tanashi → [[Nishitōkyō, Tokyo|Nishitōkyō]]
|}

==Sanggunian ng datos==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Prepektura !! Populasyon magmula noong !! Sanggunian
|-
|Aichi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口].  Ang ginamit na datos ng Toyokawa ay ang kabuoan ng Otowa, Mito, at Toyokawa bago ang kamakailang pagsasanib.&lt;/ref&gt;
|-
|Akita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ&amp;#93;&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&amp;ContentID=1132639874531&amp;SiteID=0 |date=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Aomori||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |title=青森県人口移動統計調査 |url=http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |access-date=2020-06-23 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Chiba||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ehime||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm |date=2008-03-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukui||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html |date=2008-02-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html |date=2008-02-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Fukushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |title=ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2020-06-23 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gifu||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new |date=2007-10-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Gunma||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm |date=2007-11-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hiroshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Hokkaidō||2012-03-31||&lt;ref&gt;[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ss/tuk/900brr/index2.htm 住民基本台帳人口・世帯数]&lt;/ref&gt;
|-
|Hyōgo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html |date=2007-10-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ibaraki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm |date=2008-03-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ishikawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Iwate||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 毎月人口推計の概要] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&amp;C=I002 |date=2006-02-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm |date=2008-01-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kagoshima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html |date=2008-03-11 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kanagawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯 : 神奈川県&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kōchi||2008-02-29||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm |date=2008-02-26 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kumamoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://archive.today/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm |date=2001-11-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Kyoto||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |title=Archived copy |accessdate=2008-03-02 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |archivedate=2008-02-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Mie||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.mie.jp/DATABOX/library.htm#jinko |title=みえDataBox（データライブラリ）毎月調査&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm#jinko |archive-date=2008-03-06 |url-status=dead}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm |date=2008-03-06 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Miyagi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Miyazaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html |date=2008-02-19 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagano||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm |date=2008-06-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nagasaki||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212081140/http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm |date=2008-02-12 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nara||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |title=各種人口統計&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2008-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |archive-date=2008-01-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Niigata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Ōita||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Okayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |title=岡山県統計管理課　毎月流動人口調査 |access-date=2020-06-23 |archive-date=2011-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Okinawa||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Osaka||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |title=大阪府毎月推計人口 |access-date=2020-06-23 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Saga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.today/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&amp;sessionid= 推計人口(月報・年報)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Saitama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shiga||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/ |date=2008-02-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shimane||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp |date=2008-04-10 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Shizuoka||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ |date=2008-02-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
|Tochigi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tokushima||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ 徳島県の統計情報　推計人口]&lt;/ref&gt;
|-
|Tokyo||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Tottori||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Toyama||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Wakayama||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html |title=毎月推計人口 |access-date=2020-06-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713231453/https://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamagata||2008-01-01||&lt;ref&gt;[https://archive.today/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
|Yamaguchi||2008-01-01||&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |title=山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成20年3月1日現在）&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2020-06-23 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Yamanashi||2008-01-01||&lt;ref&gt;[http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa04000&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html |date=2006-05-17 }}&lt;/ref&gt;
|}
* Ang mga datos ng lawak ng lupa ay ayon sa [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/title.htm Geographical Survey Institute of Japan] magmula noong 2007-10-01.
* Ang pinagbatayang mga websayt ng mga populasyon ng bawat prepektura ay ayon sa [[:ja:Template:自治体人口/doc]].

==Tingnan din==
* [[Talaan ng mga lungsod sa Hapon ayon sa populasyon (1889)]]
* [[Mga munisipalidad ng Hapon]]
* [[Talaan ng mga palayaw ng lungsod sa Hapon]]
* [[Talaan ng mga kalakhang pook sa Hapon]]

==Mga sanggunian==
&lt;references /&gt;

{{Asia topic|Talaan ng mga lungsod sa}}

{{DEFAULTSORT:Talaan Ng Lungsod Sa Hapon}}
[[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod sa Hapon| ]]
[[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod ayon sa bansa|Hapon]]</text>
      <sha1>aw6lb5d6ykzoasumbvhzznf0r0qaq19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35945</id>
    <revision>
      <id>2238608</id>
      <parentid>2212719</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Nero]] sa [[Neron]] mula sa redirect</comment>
      <origin>2212719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37097" sha1="azal89pugy6gfgce5v7bhvbwxpyd2v8" xml:space="preserve">{{Infobox Roman emperor
|name=Nero
|title=Ikalimang Emperador ng [[Imperyo Romano]]  
|image=Nero 1.JPG
|caption=Busto ni Nero sa [[Musei Capitolini]], [[Roma]]
|reign=13 Oktubre 54 CE – 9 Hundyo 68 CE
|predecessor=[[Claudius]], amain
|successor=[[Galba]]
|spouse=[[Claudia Octavia]]&lt;br&gt;[[Poppaea Sabina]]&lt;br&gt;[[Statilia Messalina]]
|issue=[[Claudia Augusta]]
|house=[[Dinastiyang Julio-Claudian]] 
|full name=Lucius Domitius Ahenobarbus (kapanganakan hanggang sa pag-aampon)&lt;br&gt;Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus (pag-aampon hanggang sa pag-akyat sa trono)&lt;br&gt;Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus (bilang emperador)&lt;br&gt;Imperator Nero Cladius Divi Claudius filius Caesar Augustus Germanicus (pangalang imperyal)&lt;ref&gt;Nero's regal name has an equivalent meaning in English as &quot;Commander Nero Claudius, Son of the Divine Claudius, the Emperor, Conqueror of the Germans&quot;.&lt;/ref&gt;
|father=[[Gnaeus Domitius Ahenobarbus (consul 32)|Gnaeus Domitius Ahenobarbus]]
|mother=[[Agrippinang Mas Bata]]
|birth_date=15 Disyembre 37 CE
|birth_place=[[Anzio|Antium]], [[Italia (Roman Empire)|Italya]]
|death_date=9 Hunyo 68 CE (edad 30)
|death_place=sa labas ng [[Roma]]
|date of burial=
|place of burial=Mausoleo ng [[Domitii Ahenobarbi]], [[Bundok Pincian]], [[Roma]]
}}
Si '''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus''' ([[Disyembre 15]], 37 – [[Hunyo 9]], 68) na ipinanganak bilang '''Lucius Domitius Ahenobarbus''' ay kilala rin sa pangalan na  '''Nero Claudius Caesar Germanicu''', o sa maigsi niyang pangalang '''Neron'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pambansang Komisyon ng ika-100 Kapanganakan ni Jose Rizal, p. 29 (sa Kastila) |url=http://www.xeniaeditrice.it/poesiasOCR.pdf |access-date=2012-06-23 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723033812/http://www.xeniaeditrice.it/poesiasOCR.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723033812/http://www.xeniaeditrice.it/poesiasOCR.pdf |date=2012-07-23 }}&lt;/ref&gt; (''ne-RON'') ay ang ika-lima at huling Emperador Romano ng [[Dinastiyang Hulio-Claudian]]. Si Neron ay inampon ng kanyang tiyuhing si [[Claudius]] na maging tagapagmana ng trono. Siya'y umupo sa trono noong [[Oktubre 13]], 54 AD pagkamatay ni Claudius.

Si Neron ay namuno mula 54 hanggang 68. Ang kanyang pamumuno ay kinabibilangan ng kanyang pagwawagi sa digmaan, pakikipagkasundo sa [[Imperyong Parthian]], pagsupil sa pag-aaklas ng Britanya at mabuting pakikitungong diplomatiko sa [[Gresya]]. Noong 68, si Neron ay napilitang magtago dahil sa pag-aaklas militar. Dahil sa siya'y nahaharap sa hatol na kamatayan, si Neron ay nagpakamatay sa tulong ng kanyang iskriba  na si Epaphroditos.

== Talambuhay ==
Si Nero ay ipinanganak na Lucius Domitius Ahenobarbus noong Disyembre 15, AD 37, sa Antium, malapit sa Roma. Siya ang nag-iisang anak na lalaki ni Gnaeus Domitius Ahenobarbus at Agrippina na kapatid ni Emperador [[Caligula]].

Ang ama ni Nero ay apo ni Gnaeus Domitius Ahenobarbus at Aemilia Lepida sa pamamagitan ng kanilang anak na si Lucius Domitius Ahenobarbus. Si Gnaeus ay apo ni Mark Antony at Octavia Minor sa pamamagitan ng kanilang anak na babae na si Antonia Major. Sa pamamagitan ni Octavia, 
siya ang pamangkin sa tuhod ni [[Caesar Augustus]]. Ang ama ni Nero ay isang praetor at kabilang sa mga kawani ni Caligula. Ang ama ni Nero ayon sa mananalaysay na si [[Suetenius]] ay isang mamamatay tao at manloloko na hinatulan ni emperador [[Tiberio]] ng paghihimagsik, pangangalunya at pakikipagtalik sa kamag-anak(incest). Siya ay nakaligtas sa mga paratang na ito nang si Emperador Tiberio ay mamatay. Si Gnaeus ay namatay sa sakit na [[edema]](o dropsy) noong 39 nang si Ner ay tatlong taong gulang.

Ang ina ni Nero ay si Agrippina ang Nakababata, na apo sa tuhod nina [[Caesar Augustus]] at ang kanyang asawang si Scribonia sa pamamagitan ng kanilang anak na si Julia ang Nakatatanda at kanyang asawang si Marcus Vipsanius Agrippa. Ang ama ni Agrippina na si Germanicus, ay apo ng asawa ni Augustus na si Livia, sa isang panig at nina Mark Antony at Octavia sa kabilang panig. Ang ina ni Germanicus na si Antonia Minor ay anak na babae nina Octavia Minor at Mark Antony. Si Octavia ay ikalawang nakatatandang kapatid ni Augustus. Si Germanicus ay isa ring ampong anak ni Tiberio. Ang ilang sa mga mananalaysay ang nagsasabi na pinatay ni Agrippina ang kanyang ikatlong asawa na si emperador [[Claudius]].

== Ang pagakyat sa Kapangyarihan ==

Hindi inaasahan na si Lucius ay magiging isang emperador. Ang kanyang tiyuhin sa ina na si [[Caligula]] ay nagsimulang mamuno sa edad na dalawampu't apat. Siya'y walang tagapagmana sa trono. Ang kanyang asawa na si Caesonia at ang kanilang anak na babae na si Julia Drusilla ay pinatay noong 41. Ang mga pangyayaring ito ang naging dahilan kung bakit si Claudius na tiyuhin ni Caligula ang naging emperador.

Si Claudius ay nag-asawa ng dalawang beses bago pakasalan si Messalina. Sa kanyang mga naunang asawa ay nagkaroon siya ng tatlong anak kabilang ang isang anak na lalake na namatay noong bata pa lamang. Mayroon siyang dalawang anak kay Messalina na si  Claudia Octavia (ipinanganak noong 40) at Britannicus (ipinanganak noong 41). Si  Messalina ay ipinapatay ni Claudius noong 48. Noong 49, si Claudius ay nagpakasal sa kanyang ika-apat na asawa na si Agrippina. Para matulungan sa politika ay opisyal na inampon ni Claudius si Lucius noong 50 at pinangalanang '''Nero Claudius Caesar Drusus''' Si Neron ay mas matanda sa kanyang kinakapatid na si Britannicus, at naging tagapagmana ng trono.

Si Nero ay nahirang na proconsul noong 51 sa edad na labingapat. Noong 53, kanyang pinakasalan ang kanyang kinakapatid na si Claudia Octavia.

Si Nero ay naging emperador sa gulang na labing anim, ang pinakabatang naging emperor ng [[Imperyo Romano]]. Sinasabing ang kanyang pamumuno ay malakas na naimpluwensiyahan ng kanyang inang si Agrippina, ang kanyang tagapagturong si Lucius Annaeus Seneca at ang Praetorian Prefect na si Sextus Afranius Burrus. Ang kanyang mga unang taong ng pamamahala ay sinasabing isang halimbawang ng mabuting pamumuno.
==Pamumuno==
===Maagang pamumuno===
Ang karamihan ng alam tungkol sa buhay ni Nero ay mula sa mga historyan na sina [[Tacitus]], [[Suetonio]], at  [[Cassius Dio]].&lt;ref name=&quot;griffin&quot;&gt;{{cite book| publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-21464-3| last = Griffin| first = Miriam T| title = Nero: the end of a dynasty| location = London| date = 2013}}&lt;/ref&gt;{{rp|37}}

Ayon sa kanila, ang mga proyektong konstruksiyon ni Nero ay sobrang maluho at ang karamihan ng mga paggastos dito ay nag-iwan sa Italya na lubusang naubusan ng mga ambag ng salapi at ang mga probinsiya ng Imperyong Romano ay bumagsak.&lt;ref&gt;[[Suetonius]], &quot;Life of Nero,&quot; ''[[The Lives of Twelve Caesars]],'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#31 § 31].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tacitus, ''[[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 15#45 XV.45|Annals]]'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 15#45 XV.45|XV.45]].&lt;/ref&gt; Ayon sa mga modernong historyan, ang parahong ito ay puno ng mga [[deplasyon]] at ang paggastos ni Nero sa mga konstruksiyon ito ay mula sa mga mamayan at mga tulong na para pahupain ang mga problema sa [[ekonomiya]] ng imperyo.&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Thornton | first1 = Mary Elizabeth Kelly | year = 1971 | title = Nero's New Deal | journal = Transactions and Proceedings of the American Philological Association | volume = 102 | page = 629 | doi = 10.2307/2935958 | jstor = 2935958 }}&lt;/ref&gt;

Si Nero ay naging emperador ng [[Imperyong Romano]] noong 54 CE sa edad na diyesisais(16). Siya ang pinakabatang emperador na naupo sa trono hanggang sa pamumuno ni 
[[File:Bust of Roman emperor as pharaoh-E 27418-IMG 3389-gradient.jpg|thumb|left|Bust of Nero as pharaoh]] [[Elagabalus]], who became emperor sa edad na katorse(14) noong 218 CE.&lt;ref name=britannica&gt;{{cite web| title = Nero {{!}} Roman emperor| website = Encyclopædia Britannica| access-date = 2 July 2017| url = https://www.britannica.com/biography/Nero-Roman-emperor| archive-url = https://web.archive.org/web/20170801180237/https://www.britannica.com/biography/Nero-Roman-emperor| archive-date = 1 August 2017| url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bilang [[Paraon]] ng [[Ehipto]], kinuha ni Nero ang titularyong makaharing ''[[Autokrator]] Neron Heqaheqau Meryasetptah Tjemaahuikhasut Wernakhtubaqet Heqaheqau Setepennenu Merur'' ('Emperador Nero, Pinuno ng mga pinuno, pinili ni [[Ptah]], minamahal ni [[Isis]], isang matibay na tao na nagpabagsak sa mga lupain ng dayuhan, nagwagi para sa Ehipto, pinuno ng mga pinuno at pinili ni [[Nu (mitolohiya)|Nun]] na nagmamahal sa kanya').&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pharaoh.se/roman-emperor/Nero |title=Nero |website=The Royal Titulary of Ancient Egypt |access-date=13 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180313031636/https://pharaoh.se/roman-emperor/Nero |archive-date=13 March 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang gurong si [[Seneca]] ay naghanda ng unang talumpati ni Nero sa Senado ng imperyo. Sa kanyang talumpati, kanyang sinabi na &quot;inalis niya ang mga sakit ng nakaraang rehime.{{rp|16}} Ayon kay [[H.H. Scullard]], pinangako ni Nero na susundan niya ang modelong [ni [[Augusto Cesar]] sa kanyang prinsipado upang wakasan ang lahat ng mga sikretong paglilitis ''intra cubiculum'' upang tapusin ang [[korupsiyon]] sa mga paborito ng [[hukuman]] at mga malalayang tao at sa itaas ng lahat ay irespeto ang mga pribilehiyo ng Senado at mga indibidwal na senador.&quot;&lt;ref name=scullard&gt;{{Cite book| publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-58488-3| last = Scullard| first = H. H| title = From the Gracchi to Nero: a history of Rome 133 B.C. to A.D. 68| location = London| date = 2011}}&lt;/ref&gt;{{rp|257}} Ang kanyang pagrespeto sa [[autonomiya]] ng Senado ay nagtangi sa  kanya sa pamumuno ni [[Claudio]] at [[Caligula]] at malawakang tinanggap ng Senado.{{rp|18}}
[[File:Nerón y Séneca-Barrón.png|thumb|240x240px|Emperor Nero being instructed by [[Seneca the Younger|Seneca]], work by Spanish sculptor [[Eduardo Barrón González|Eduardo Barrón]]]]

Ayon din kay Scullard,, ang ina ni Nero na si [[Agrippina]] ay nagnais na mamuno sa pamamagitan ng kanyang anak.&lt;ref name=scullard/&gt;{{rp|257}} Pinatay ni Agrippina ang kanyang mga katunggali sa politika na sina Domitia Lepida ang Nakababata na tiyahin na tinirhan ni Nero sa pagkakatapon ni Agrippina, [[Marcus Junius Silanus (consul 46)|Marcus Junius Silanus]] na apo sa tuhod ni Augusto at [[Tiberius Claudius Narcissus|Narcissus]].&lt;ref name=scullard/&gt;{{rp|257}} Ang isa sa pinakamaagang mga baryang nilimbag ni Nero sa kanyang pamumuno ay nagpapakita kay Agrippina sa kabilang [[obverso]] na karaniwan ay nakalaan para sa larawan ng emperador. Pinayagan din ng Senado si Agrippina na magkaroon ng dalawang mga [[lictor]] sa kanyang pagharap sa publiko na isang parangal na sa kustombreng Romano ay ibinibigay lamang sa mga mahistrado at  [[Vestalis Maxima].{{rp|16}} Noong {{nbsp}}55 CE, tinanggal ni Nero ang kaalyado n Agrippina na si [[Pallas (freedman)|Marcus Antonius Pallas]] sa posisyong bilang tagapagingat sa kabang yaman ng imperyo. Ayon kay Shotter, Ang nakita nina Seneca at Burrus na hindi mapanganib kay Nero na kanyang mga pagpupursiging pangkultura at pakikipagrelasyon sa isang babaeng [[alipin]]g si [[Claudia Acte]] ay mga senyas nang kanyang pagnanais na makalaya sa impluwensiya nang kanyang ina.{{rp|12}} Si Britannicus ay nilason pagkatapos na nagbanta si Agrippina na pumanig kay Britannicus.{{rp|12}} Pinatapon ni Nero si Agrippina sa palasyo nang makipagrelasyon ito sa asawa ni Nero na si Octavia.&lt;ref name=scullard/&gt;{{rp|257}} Dahil sa pagtutol ng ina ni Nero na si Agrippina sa pagpapakasal nito kay Poppaea Sabina, pinatay ni Nero ang kanyang ina. Ang ilang mga modernong historyan ay nagmungkahing pinatay ni Nero ang kanyang ina dahil sa pagbabalak nito na palitan si Nero ni Gaius Rubellius Plautus (ikalawang pinsan ni Nero sa ina) o Britannicus na anak na biyolohikal ni Claudio.

Noong 62{{nbsp}} CE, namatay ang tagapayo ni Nero na si [[Burrus]]. Sa parehong taon, tumawag si Nero para sa unang paglilitis ng pagtataksil (''maiestas'' trial) laban kay Antistius Sosianus.&lt;ref name=&quot;griffin&quot;/&gt;{{rp|53}}&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 14#48|XIV.48]].&lt;/ref&gt; Pinapatay rin niya ang kanyang mga katunggali na sina [[Faustus Cornelius Sulla Felix|Cornelius Sulla]] at [[Rubellius Plautus]].Ayon kay Jürgen Malitz, ito ang punto ng pagbabago sa kanyang pakikitungo sa Senado ng Imperyo dahil naniwala si Nero na ang pagsuporta rito ay hindi kapaki-pakinabang.Pagkatapos mamatay ni Burrus, hinirang ni Nero ang mga Prepektong Praetorianong sina [[Faenius Rufus]] at [[Ofonius Tigellinus]] at dahil dito, si Seneca ay napilitang magretiro.&lt;ref name=scullard/&gt;{{rp|26}} Ayon kay [[Tacitus]], diniborsiyo ni Nero si Octavia dahil sa pagiging [[baog]] nito at ipinatapon ito.&lt;ref name=&quot;griffin&quot;/&gt;{{rp|99}}&lt;ref name=&quot;annals-xiv-60&quot;&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 14#60|XIV.60]].&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng pagpoprotesta ng mga mamamayan kay Nero dahil sa pangyayaring ito, inakusahan ni Nero si Octavia ng [[pakikiapid]] kay Anicetus at pinpatay ni Nero si Octavi.&lt;ref name=&quot;griffin&quot;/&gt;{{rp|99}}&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 14#64|XIV.64]].&lt;/ref&gt;

Noong 64{{nbsp}} CE, sa panahon ng [[Saturnalia]], pinakasalan ni Nero si [[Pythagoras (freedman)|Pythagoras]] na isang pinalayang lalake.&lt;ref name=Suetonius&gt;{{cite web|url=https://sourcebooks.fordham.edu/ancient/suet-nero-rolfe.asp|title=Internet History Sourcebooks|website=sourcebooks.fordham.edu|access-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117114449/https://sourcebooks.fordham.edu/ancient/suet-nero-rolfe.asp|archive-date=17 January 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dio&quot;&gt;{{cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html|title= Cassius Dio{{spaced ndash}}Epitome of Book 62|website=penelope.uchicago.edu|access-date=3 April 2007|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20131011215112/http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html|archive-date=11 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;umich&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.umich.edu/~classics/news/newsletter/winter2004/weddings.html |title=Roman Same-Sex Weddings from the Legal Perspective |author=Frier, Bruce W. |publisher=University of Michigan |work=Classical Studies Newsletter, Volume X |year=2004 |access-date=24 February 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230041201/http://www.umich.edu/~classics/news/newsletter/winter2004/weddings.html |archive-date=30 December 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230041201/http://www.umich.edu/~classics/news/newsletter/winter2004/weddings.html |date=30 Disyembre 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Champlin146&quot;&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 146&lt;/ref&gt;

===Malaking pagkasunog ng Roma===
[[File:Robert, Hubert - Incendie à Rome -.jpg|thumb|''The Fire of Rome'' by [[Hubert Robert]] (1785)]]
Ang Malaking pagkasunog ng Roma ay nagsimula noong gabi nang 18 hanggang 19 Hulyo 64 sa mga libis ng [[Bundok Aventino]] kung saan matatanaw ang [[Circus Maximus]] o sa panlabas na kahoy ng mismong Circus.&lt;ref name=champlin122&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 122&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tacitus-annals-xv-38&quot;&gt;Tacitus, ''Annals'', [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#38|XV.38]]&lt;/ref&gt; Inilarawn nina Tacitus, Cassius Dio, at mga modernong arkeologo ang pagkawasak ng mga mansiyon, mga pampublikong gusali at mga templo ng mga bundok Aventino, Palatino at Caelian.&lt;ref name=champlin122/&gt;&lt;ref name=champlin&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 125&lt;/ref&gt; Ang sunog ay tumagal ng pitong araw at humupa ngunit muling nagsimula at tumagal pa ng tatlong araw. Winasak nito ang tatlo sa labingapat ng mga distrito ng Roma at malabis na sumira sa pito pang distrit.&lt;ref name=scullard/&gt;{{rp|260}}&lt;ref name=&quot;annals-xv-40&quot;&gt;Tacitus, ''Annals'', [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#40|XV.40]]&lt;/ref&gt;

Ang ilang mga Romano ay naniniwalang ito ay isang aksidente, ang iba ay naniniwalang [[arson]] na ginawa sa ngalan ni Nero. Ang mga salaysay nina [[Pliny ang Nakatatanda]], [[Suetonio]] at [[Cassius Dio]] ay nagmumungkahi ng ilang mga posibleng dahil ng pagsunog ni Nero kabilang ang kanyang paglikha ng isang mukhang tunay sa buhay na tabing sa isang pagtatanghal sa teatro tungkol sa nasusunog na lungsod ng [[Troya]]. Sinulat ni Suetonio na si Nero mismo ang nagsimula ng sunog upang linisin ang lungsod sa kanyang pinaplanong malapalasyong tahanang [[Domus Aurea]].&lt;ref&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 182&lt;/ref&gt;  Ito ay kinabibilangan ng isang artipisyal na mga tanawin at isang malaking 30 metrong rebulto ng kanyang sarili na [[Colossus ni Nero]] na ilalagay kung saan itinayo ang [[Colosseum]].&lt;ref&gt;Roth, Leland M. (1993). ''Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning''. Boulder, CO: Westview Press, pp. 227–28. {{ISBN|0-06-430158-3}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Larry F. (2003). ''The Domus Aurea and the Roman architectural revolution''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-82251-3}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Warden reduces its size to under {{convert|100|acre|km2}}. {{cite journal|author=Warden, P.G.|title=The Domus Aurea Reconsidered|url=https://archive.org/details/sim_society-of-architectural-historians-journal_1981-12_40_4/page/271|journal= Journal of the Society of Architectural Historians |volume=40 |issue=4|year=1981|pages= 271–78|doi=10.2307/989644|jstor=989644}}&lt;/ref&gt; Ayon kina Suetonio at Cassius Dio, si Nero ay umaawit ng &quot;[[Iliupersis]]&quot; sa damit pang-entablado habang nasusunog ang lungsod ng Roma.&lt;ref&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 77&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero, [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#38 38]; Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#16 LXII.16] {{webarchive |url=https://wayback.archive-it.org/all/20131011215112/http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#16 |date=11 October 2013}}&lt;/ref&gt;

Naniwala naman si Tacitus na walang sala si Nero sa pagsunog ng Roma nang malaman niyang si Nero ay nasa Antium nang magsimula ang sunog at bumalik sa Roma upang magsimula ng pagtatangkang tulong para sa pagtanggal ng mga katawang nasunog at mga giba na ginamitan niya gamit ang kanyang salap.&lt;ref name=&quot;annals-xv-39&quot;&gt;Tacitus, ''Annals'', [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#39|XV.39]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Walsh|first=Joseph J.|url=https://books.google.com/books?id=RX-tDwAAQBAJ&amp;q=nero+search+debris+rome+fire+victims&amp;pg=PT57|title=The Great Fire of Rome: Life and Death in the Ancient City|date=1 October 2019|publisher=JHU Press|isbn=978-1-4214-3372-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng sunog, binuksan ni Nero ang mga palasyo upang maging tahanan ng mga nawalan ng tirahan at nagbigay ng mga suplay ng pagkain upang hindi magutom ang mga nakaligtas.&lt;ref name=&quot;annals-xv-39&quot;/&gt; Ayon kay Tacitus, upang matanggal ang pagsusupetsa ng mga mamamayan na siya ang mismong nagsimula ng apoy, sinisi ni Nero ang mga [[Kristiyano]] sa pagsisimula ng sunog.&lt;ref&gt;[[#Champlin|Champlin]], p. 121&lt;/ref&gt; Sa kanyang salaysay, maraming mga Kristiyano ay tinugis at ipinatapon ng buhay upang lapain ng mga mababangis na hayop, ipinako sa krus at pinasunog ng buhay.&lt;ref&gt;[[#Champlin|Champlin]], pp. 121–22&lt;/ref&gt; Ayon kay Tacitus, ang parusang ito ay hindi dahil sa paniniwala ni Nero na ito ay naaayon sa hustisya kundi sa sariling kasiyahan ni Nero para sa kalupitan.&lt;ref name=&quot;annals-xv-44&quot;&gt;[[Tacitus]], ''[[Annals (Tacitus)|Annals]]''. XV.44.&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng sunog, nagpatayo si Nero ng isang bagong kompleksong palasyong tinawag na [[Domus Aurea]] sa mga lugar na nalinis ng sunog. Ang gastos sa muling pagtatayo ng Roma ay napakalaki na nangailangan ng pondo na hindi maibibigay ng kabang yaman ng imperyo. Upang mapondohan ito, pinataas ni Nero ang [[pagbubuwis]] sa mga mamamayan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.historyextra.com/period/roman/emperor-nero-facts-biography-tyrant-crimes-accomplishments/ |title=Emperor Nero: the tyrant of Rome |publisher=BBC History Magazine and BBC History Revealed |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506004906/https://www.historyextra.com/period/roman/emperor-nero-facts-biography-tyrant-crimes-accomplishments/ |archive-date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt; Sa partikular, ang mabibigay na mga buwis ay pinataw sa mga probinsiya ng imperyo.&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#45|XV.45]].&lt;/ref&gt; Upang makamit ang bahagi ng mga paggastos, pinabagsak ni Nero ang salaping Romano na nagpataas ng [[implasyon]] sa unang pagkakataon sa kasaysayan ng [[Imperyong Romano]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Noel|first=Noel Mark|title=Currencies and Cultures: The Impact of Culture on Economic Policies and the Foundations of Money|date=18 February 2019|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=9781527529380|pages=73|quote=Nero was forced to reduce the silver content and debase the denarius by increasing the number of coins minted from 84 to 96 per pound. The coin's devaluation was considered necessary to rebuild the city of Rome after the great fire. However, the debasement of the coinage inflated the currency and market prices rose throughout the empire.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Binawasan ni Nero ang timbang ng [[Denario]]ng Romanong libra mula 84 kada Romanong libra hanggang 96 (3.80&amp;nbsp;grams to 3.30&amp;nbsp;grams). Binawasan rin ni Nero ang puridad ng [[pilak]] mula 99.5% hanggang 93.5% na ang timbag ng pilak ay bumagsak mula  3.80&amp;nbsp;gramo tungo sa 2.97&amp;nbsp;gramp. Binawasan rin niya ang timbang ng librang Romanong [[aureus]] mula 40 kada Romanong libra sa 45 (7.9&amp;nbsp;gramo sa 7.2&amp;nbsp;gramo).Tulane Universirty hand-out, archived [https://web.archive.org/web/20010210220413/http://www.tulane.edu/~august/handouts/601cprin.htm] Please replace with authored publication that gives its sources.&lt;/ref&gt;

===Kalaunang buhay===
Noong 65{{nbsp}}CE, sinimulan ni  [[Gaius Calpurnius Piso (conspirator)|Gaius Calpurnius Piso]] isang estadista ang isang sabwatan laban kay Nero sa tulong nina Subrius Flavus at Sulpicius Asper na isang tribune at centurion ng bantay na Praetorian.&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#49|XV.49]].&lt;/ref&gt; Ayon kay Tacitus, maraming mga nakipagsabwatan ay nagnanais na iligtas ang imperyo mula kay Nero at ibalik ang [[Republikang Romano]].&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#50|XV.50]].&lt;/ref&gt; Nalaman ng malayang taong si Milichus ang sabwatan sa kalihim ni Nero na si [[Epaphroditus (freedman of Nero)|Epaphroditus]].&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#55|XV.55]].&lt;/ref&gt; Dahil dito, nabigo ang sabwatan at ang mga kasapi nito ay pinapatay ni Nero kabilang ang manunulang si [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucan]].&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#70|XV.70]].&lt;/ref&gt; Ang nakaraang tagapayo ni Nero na si [[Seneca ang Nakababata]] ay inakusahan ni Natalis ngunit tumanggi si Seneca at sa kabila nito ay inutusan na sapilitang magpakamatay dahil sa nawalan na siya ng pabor kay Nero.&lt;ref&gt;Tacitus, ''Annals'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 15#60|XV.60–62]].&lt;/ref&gt;

Sinasabing sinipa ni Nero si Poppaea hanggang sa mamatay ito noong 65{{nbsp}} CE bago pa nito isilang ang kanilang ikalawang anak. Ang ilang historyan, ay naniniwalang si  Poppaea ay maaaring namatay nang makunan o manganak.&lt;ref&gt;Rudich, Vasily (1993)  ''Political Dissidence Under Nero''. Psychology Press. pp. 135–36. {{ISBN|9780415069519}}&lt;/ref&gt; Labis na nagluksa si Nero at binigyan si Poppaea ng isang magarbong burol ng estado, pinarangalan bilang isang [[diyos]] at pinangakuan ng isang templo para sa kanyang kulto. Ang katawan nito ay hindi sinunog gaya ng kaugalian ngunit inembalsamo sa kustombre ng mga Ehipsiyo at nilibing.&lt;!--Please don't link to [[Mausoleum of Augustus]] or [[Tomb of the Julii]]--&gt; it is not known where.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Counts, Derek B.|title=Regum Externorum Consuetudine: The Nature and Function of Embalming in Rome|url=https://archive.org/details/sim_classical-antiquity_1996-10_15_2/page/189|journal=Classical Antiquity|volume= 15 |issue= 2|date=1996|pages= 189–90|quote= p. 193, note 18 &quot;We should not consider it an insult that Poppaea was not buried in the Mausoleum of Augustus, as were other members of the imperial family until the time of Nerva.&quot; 196 (note 37, citing Pliny the elder, ''Natural History'', 12.83).|doi=10.2307/25011039|jstor=25011039}}&lt;/ref&gt;

Noong 67 CE, pinakasalan ni Nero ang isang batang lalakeng si [[Sporus]] na sinasabing kamukha ni Poppaea. [[pagkakapon|Pinakapon]] ni Nero ang bata at ginawa itong parang isang babae at pinakasalan sa isang [[dote]] at belong pangkasal.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dio|first=Cassius|title=Roman History|pages=LXII, 28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Suetonius|editor1-first=Robert A|editor1-last=Kaster|title=Nero|work=Studies on the Text of Suetonius' 'De Vita Caesarum'|year=2016|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/oseo/instance.00233087|isbn=978-0-19-875847-1}}&lt;/ref&gt;

===Pag-aalsa ni Vindex at Galba at kamatayan ni Nero===
[[Image:Nero Palatino Inv618.jpg|thumb|left|upright|A marble bust of Nero, Antiquarium of the [[Palatine]].]]
Noong Marso 68, ang gobernador ng [[Gallia Lugdunensia]] na si [[Vindex|Gaius Julius Vindex]] ay nag-alsa laban sa mga patakaran ng pagbubuwis ni Nero.&lt;ref name=&quot;Cassius-22&quot;&gt;Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#22 LXIII.22].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Donahue, John, [http://www.roman-emperors.org/galba.htm &quot;Galba (68–69 A.D.)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911211039/http://www.roman-emperors.org/galba.htm |date=11 September 2008 }} at ''De Imperatoribus Romanis''.&lt;/ref&gt; Inutusan si [[Lucius Virginius Rufus|Lucius Verginius Rufus]] na gobernador ng [[Germania Superior]] na supulin ang paghihimagsik ni Vindex.&lt;ref name=&quot;cassiusdio-lxiii-24&quot;&gt;Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#24 LXIII.24].&lt;/ref&gt; Sa pagtatangka na makamit ang suporta mula sa labas ng kanyang probinsiya, tinawag ni Vindex si [[Galba|Servius Sulpicius Galba]] na gobernador ng [[Hispania Tarraconensis]] upang sumali sa paghihimagsik at ideklara ang kanyang sarili na emperor bilang pagsalungat kay Nero.&lt;ref name=&quot;Plutarch-galba-5&quot;&gt;Plutarch, ''The Parallel Lives'', Life of Galba [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html#5 5].&lt;/ref&gt;

Sa [[Labanan ng Vesontio]] noong Mayo 68 CE, madaling natalo ng mga pwersa ni Verginius ang pwersa ni Vindex at dahil dito ay nagpatiwakal ito.&lt;ref name=&quot;cassiusdio-lxiii-24&quot;/&gt; Gayunpaman, pagkatapos matalo si Vindex, ang mga lehiyon ni Verginius ay nagtangkang iproklama ang kanilang komandante bilang emperador ng imperyo. Tumanggi si Verginius ngunit ang mga walang kasiyahan ng mga lehiyon ng Germania at at patuloy na pagsalungat ni [[Galba]] sa [[Hispania]] ay hindi naging maganda para kay Verginius.&lt;ref&gt;Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#25 LXIII.25].&lt;/ref&gt;

Bagaman napanatili ni Nero ang ilang kontrol ng situasyon, ang suporta kay Galba ay lumaki sa kabila ng opisyal na pagdedekla sa kanyang kalaban ng publiko.&lt;ref name=&quot;Plutarch-galba-5&quot;/&gt; Inabandona rin ng prepekto ng [[Bantay na Praetorian]] na si [[Gaius Nymphidius Sabinus]] ang kanyang katapatan kay Nero at sumuporta kay Galba.&lt;ref&gt;Plutarch, ''The Parallel Lives'', Life of Galba [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html#8 8].&lt;/ref&gt;

Dahil dito, nilisan ni Nero ang Roma na may intensiyong pumunta sa porto ng [[Ostia Antica|Ostia]] at mula dito ay sumakay tungo sa mga tapat pa ring probinsiya sa silangan. Ayon kay Suetonio, inabandona na ni Nero ang ideyang ito nang ang ilang mga opiser ng hukbo ay hayagang tumanggi sa pagusnod sa kanyang mga utos na sumagot gamit ang linya mula sa  ''[[Aeneid]]'' ni [[Virgil]]. &quot;Nakakakot bang mamatay?&quot;. Pagkatapos ay naisip ni Nero na tumakas sa [[Imperyong Parthia]] sa Silangan, magmakaawa kay Galba o umapela sa mga mamamayan at humingi ng kapatawaran para sa kanyang mga kasalanan.&lt;ref name=&quot;penelope.uchicago.edu&quot;&gt;Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#47 47].&lt;/ref&gt;

Bumalik si Nero sa Roma at nanatili sa palasyo nang kagabihan. Pagkatapos matulog, nagising siya sa hating gabi at nalamang lumisan na ang bantay ng palasyo. Nagpadala siya ng mga mensahe sa kanyang mga kaibigan sa  mga kamara ng palasyo upang pumunta sa kanya ngunit walang sumagot. Sa pagpunta sa kamara, nalaman niyang inabandona na siyang lahat at tinawag ang isang [[gladiator]] o sinumang mahusay sa espada upang patayin siya ngunit walang lumabas. Siya ay umiyak at sinabing &quot;Wala na ba akong kaibigan o kaaway?&quot; at lumabas na tila ay tatalon na sa [[Ilog Tiber]].&lt;ref name=&quot;penelope.uchicago.edu&quot;/&gt;
Sa pagbabalik niya, naghanap na siya ng lugar upang magtago ang tipunin ang kanyang sarili. Isang malayang lalake ng imperyo si  [[Phaon (freedman)|Phaon]] ay nag-alok ng kanyang villa  na matatagpuan nang {{convert|4|mi|abbr=on}} sa labas ng lungsod. Sa paglalakbay nang nakabalatkayo, si Nero at ang apat na matapat na malayang lalake na sina [[Epaphroditus (freedman of Nero)|Epaphroditus]], [[Phaon (freedman)|Phaon]], [[Neophytus (freedman)|Neophytus]], at [[Sporus]] ay nakarating sa villa  kung saan inutos ni Nero na humukay sila ng libingan para sa kanya.&lt;ref&gt;[[Aurelius Victor]], ''[[Epitome de Caesaribus]] 5''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero 48–49.&lt;/ref&gt; Sa panahong ito, nalaman ni Nero na dineklara na ng Senado ng imperyo na isa siyang kaaway ng estado.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; Hindi ni Nero ang kanyang sarili upang puwersahang [[pagpapatiwakal|magpatiwakal]] nang paurong sulong at nagsabing ''Qualis artifex pereo'' (&quot;Anong alagad ng sining ang mamatay sa akin&quot;).&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Buckley | first1 = Emma | last2 = Dinter | first2 = Martin T. | title = A Companion to the Neronian Age | publisher = John Wiley &amp; Sons | year = 2013 | url = https://books.google.com/books?id=qYb3JCWUNnkC | isbn = 978-1-118-31659-7 | access-date = 27 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160507051146/https://books.google.com/books?id=qYb3JCWUNnkC&amp;dq | archive-date = 7 May 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nagsumamo si Nero sa isa sa kanyang kasama na magsilbing halimbawa sa pamamagitan ng pagpapatiwakal muna. Sa wakas, ang tunog ng mga papalapit na mga mangangabayo ang nag-udyok kay Nero na harapin ang kanyang katapusan. Sa wakas, ang tunog ng mga papalapit na mga mangangabayo ang nag-udyok kay Nero na harapin ang kanyang katapusan. Nagpakamatay siya sa pamamagitan ng pagtusok sa kanyang lalamunan gamit ang isang punyal, sa tulong ni Epaphroditus, ang kanyang pribadong kalihim.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Bunson | first1 = Matthew | title = Encyclopedia of the Roman Empire | publisher = Infobase Publishing | year = 2009 | url = https://books.google.com/books?id=T5tic2VunRoC | isbn = 978-1-4381-1027-1 | access-date = 27 December 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160507071859/https://books.google.com/books?id=T5tic2VunRoC&amp;dq | archive-date = 7 May 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;[[File:A select collection of views and ruins in Rome and its vicinity - recently executed from drawings made upon the spot (1815) (14592716650).jpg|thumb | right | 200px | An 1815 illustration of the alleged tomb of Nero; actually tomb of proconsul [[Caius Vibius Marianus]].]] Siya ay namatay noong 9 Hunyo 68 CE&lt;ref&gt;[[Cassius Dio]] [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html LXVI.4]: &quot;from the death of Nero to the beginning of Vespasian's rule a year and twenty-two days elapsed&quot;. Vespasian's reign officially began on 1 July ([[Suetonius]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Vespasian*.html#6 ''Vespasian'' 6]). Therefore, Nero died on 9 June. Furthermore, [[Epiphanius of Salamis|Epiphanius]]' ''[[On Weights and Measures]]'' ([https://www.tertullian.org/fathers/epiphanius_weights_03_text.htm III]) gives a reign length of &quot;thirteen years and seven months and twenty-seven days&quot;, which is accurate. [[Jerome]] ([https://www.tertullian.org/fathers/jerome_chronicle_03_part2.htm 2070]) gives &quot;13 years, 7 months and 28 days&quot; (including the end date).&lt;/ref&gt; na anibersaryo ng kamatayan ng kanyang unang asawang babaeng si [[Claudia Octavia]]. Si Nero ay nilibing sa isang Mausoleo ng  Domitii Ahenobarbi sa ngayong  [[Villa Borghese]] ([[Bundo Pincian]]) ng Roma.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

==Pagkatapos ng kamatayan ni Nero==
Pagkatapos mamatay ni Nero noong 68 CE, may malawakang paniniwala sa mga probinsiya sa Silangan na si Nero ay hindi talaga namatay at tumakas sa kalaban ng Roma na [[Imperyong Parthian]] sa [[Ilog Eufrates]] at muling magbabalik upang wasakin ang Roma.&lt;ref&gt;Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#57 57]; Tacitus, ''Histories'' [[s:The Histories (Tacitus)/Book 2#8|II.8]]; Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#19 LXVI.19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122094705/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66%2A.html#19 |date=22 Nobiyembre 2022 }}&lt;/ref&gt; Ang paniniwalang ito ay nakilala sa kasaysayan bilang [[Nero Redivivus]]. Ito ay tumagal hanggang sa kamatayan ni [[Domiciano]] noong 96 CE. Ang tatlong impostor ay lumitaw na nagpakilalang si Nero, ang una ay umaawit at tumutugtog ng [[cithara]] at [[lyra]] katulad ni Nero na lumitaw noong panahon ni emperador [[Vitelio]]. Hindikkayat ng impostor na kilalanin siya bilang si Nero ngunit nabihag at pinaslang. Isa pang impostor ang lumitaw sa panahon ni emperador [[Tito (emperador)|Tito]] sa [[Asia Menor]] at gaya ng una ay tumutugtog rin ng lyra at kamukha ni Nero ngunit ito ay pinaslang.&lt;ref&gt;Cassius Dio, ''Roman History'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#19 LXVI.19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122094705/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66%2A.html#19 |date=22 Nobiyembre 2022 }}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong impostor ay lumitaw noong panahon ni emperador [[Domiciano]] na sinuportahan ng [[Imperyong Parthian]] na may pag-aatubiling isuko siya at ang bagay ay halos humantong sa isang digmaan.&lt;ref&gt;Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#57 57].&lt;/ref&gt; .&lt;ref name=&quot;tacitus-histories-I.2&quot;/&gt; 

Sa mga pamayanang Kristyano noong unang siglo CE, ito ay nag-ebolb sa paniniwalang si Nero ang Antikristo na gagamitin ng [[diyos]] upang parusahan ang Imperyong Romano sa pagwasak nito sa Hersualem noong 70 CE at sa huli ay wawasakn naman ni [[Hesus]]. Ito ay matatagpuan sa [[Mga orakulong sibilino]], [[Pag-akyat ni Isaias]], [[Testamento ni Hezekias]] at maging sa [[Aklat ng Pahayag]].

Noong 66 CE, nag-alsa ang mga Hudyo laban sa Imperyong Romano sa [[Unang Digmaang Hudyo-Romano]].&lt;ref&gt;Josephus, ''War of the Jews'' [[s:The War of the Jews/Book II#Chapter 13|II.13.7]].&lt;/ref&gt; Noong 67 CE, pinadala ni Nero ang heneral na si [[Vespasian]] upang supilin ito.&lt;ref&gt;Josephus, ''War of the Jews'' [[s:The War of the Jews/Book III#Chapter 1|III.1.3]].&lt;/ref&gt; Ito ay humantong sa pagkawasak ng mga Romano sa  Herusalem at ang [[Templo sa Herusalem]] noong 70 CE.&lt;ref&gt;Josephus, ''War of the Jews'' [[s:The War of the Jews/Book VII#Chapter 1|VII.1.1]].&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{Mga Emperador ng Roma}}

{{start box}}
{{s-hou|[[Dinastiyang Hulio-Claudian]]|Disyembre 15|37|Hunyo 8|68 AD}}
{{s-off}}
{{succession box|title=[[Talaan ng mga Emperador ng Roma|Emperador Romano]]|before =[[Claudius]]|after =[[Galba]]|years =54 – 68}}
{{succession box|title = [[List of Roman consuls|Consul]] ng [[Imperyong Romano]] (kasama si Lucius Antistius Vetus)|before = Marcus Acilius Aviola at [[Marcus Asinius Marcellus]]|after = [[Quintus Volusius Saturninus]] at [[Publius Cornelius Lentulus Scipio]] |years = 55}}
{{succession box|title = [[List of Roman consuls|Consul]] ng [[Imperyong Romano]]|before = [[Quintus Volusius Saturninus]] at [[Publius Cornelius Lentulus Scipio]]|after = Gaius Vipstanus Apronianus and [[Gaius Fonteius Capito]] |years = 57-58}}
{{succession box|title = [[List of Roman consuls|Consul]] ng [[Imperyong Romano]] (kasama si Cossus Cornelius Lentulus)|before = Gaius Vipstanus Apronianus and [[Gaius Fonteius Capito]]|after = [[Publius Petronius Turpilianus]] at [[Lucius Caesennius Paetus]] |years = 60}}
{{end box}}

[[Kategorya:Mga emperador ng Imperyong Romano]]
[[Kategorya:Aklat ng Pahayag]]
[[Kategorya:Mga tauhan sa Bagong Tipan]]</text>
      <sha1>azal89pugy6gfgce5v7bhvbwxpyd2v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heilongjiang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37772</id>
    <revision>
      <id>2238616</id>
      <parentid>2177400</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383433230|Heilongjiang]]&quot;</comment>
      <origin>2238616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="rp4rgq9i60b24azxzoddtew4dhp0n6b" xml:space="preserve">
 

&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>rp4rgq9i60b24azxzoddtew4dhp0n6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238617</id>
      <parentid>2238616</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1241" sha1="2fgm4zy97txkp71mw2hbagdpejs6svq" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>2fgm4zy97txkp71mw2hbagdpejs6svq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238618</id>
      <parentid>2238617</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="qlhnfetiuqzbu9oa0o95u797cy0g3az" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
&lt;references /&gt;{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>qlhnfetiuqzbu9oa0o95u797cy0g3az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238619</id>
      <parentid>2238618</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="88q7dychzwj7wg68e072gl6v7pdzasg" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga tala ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>88q7dychzwj7wg68e072gl6v7pdzasg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238620</id>
      <parentid>2238619</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1711" sha1="0hkq4omblwo4btzg0yyys15ki15gzcp" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>0hkq4omblwo4btzg0yyys15ki15gzcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238628</id>
      <parentid>2238620</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="4orh8fbb92ms4p3qbc3et0ystar95m1" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]].

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>4orh8fbb92ms4p3qbc3et0ystar95m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238629</id>
      <parentid>2238628</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="31pa6pkk1ofjqr3gc8tmdrpz6tl2dqq" xml:space="preserve">
Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]].

Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]].

Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}&lt;/ref&gt; at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>31pa6pkk1ofjqr3gc8tmdrpz6tl2dqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238630</id>
      <parentid>2238629</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="cazx2ylts8m1aq1e3lw4p2478a6izo0" xml:space="preserve">{{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省&lt;br /&gt;Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;high&lt;/font&gt;|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% &lt;br /&gt; [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%&lt;br /&gt;[[Mga Korea|Korea]] - 1%&lt;br /&gt;[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% &lt;br /&gt;[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}}

Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]].

Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]].

Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}&lt;/ref&gt; at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>cazx2ylts8m1aq1e3lw4p2478a6izo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238631</id>
      <parentid>2238630</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T05:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7302" sha1="2zojyl6brj4tkx613hzvd9uie4kwd8p" xml:space="preserve">{{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省&lt;br /&gt;Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;high&lt;/font&gt;|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% &lt;br /&gt; [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%&lt;br /&gt;[[Mga Korea|Korea]] - 1%&lt;br /&gt;[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% &lt;br /&gt;[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}}

Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]].

Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]].

Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}&lt;/ref&gt; at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon.

== Etimolohiya ==
Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.&lt;ref&gt;{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}&lt;/ref&gt; Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&amp;column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&amp;column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}&lt;/ref&gt; Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].&lt;ref name=&quot;www.hlj.gov.cn-1&quot;&gt;{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}&lt;/ref&gt; Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.&lt;ref name=&quot;www.hlj.gov.cn-1&quot; /&gt;

Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].&lt;ref name=&quot;edmonds&quot;&gt;{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}&lt;/ref&gt; Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; &quot;pinuno ng militar, heneral&quot; at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]].

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>2zojyl6brj4tkx613hzvd9uie4kwd8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238632</id>
      <parentid>2238631</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T05:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2238632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9110" sha1="d6l3utqcda09bwabnag5aqf1x9952xk" xml:space="preserve">{{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省&lt;br /&gt;Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=&lt;font color=&quot;#009900&quot;&gt;high&lt;/font&gt;|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% &lt;br /&gt; [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%&lt;br /&gt;[[Mga Korea|Korea]] - 1%&lt;br /&gt;[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% &lt;br /&gt;[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}}

Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}&lt;/ref&gt; [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]). 

Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]].

Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]].

Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,&lt;ref name=&quot;Stratfor&quot;&gt;{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}&lt;/ref&gt; at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon.

== Etimolohiya ==
Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
[[File:Cathedral_of_Holy_Wisdom,_Harbin_5.jpg|left|thumb|[[Katedral ng Santa Sofia, Harbin|Katedral ng Santa Sofia]] sa [[Harbin]]]]
Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.&lt;ref&gt;{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}&lt;/ref&gt; Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.&lt;ref&gt;{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&amp;column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&amp;column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}&lt;/ref&gt; Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].&lt;ref name=&quot;www.hlj.gov.cn-1&quot;&gt;{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}&lt;/ref&gt; Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.&lt;ref name=&quot;www.hlj.gov.cn-1&quot; /&gt;
[[File:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Amur-2572.jpg|left|thumb|Mga Lalawigan ng Heilongjiang at Jilin sa isang mapang Pranses na may petsang 1734]]
Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].&lt;ref name=&quot;edmonds&quot;&gt;{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}&lt;/ref&gt; Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; &quot;pinuno ng militar, heneral&quot; at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]].
[[File:镇守黑龙江等处地方将军印，黑龙江将军府.jpg|thumb|Selyo ng Heneral ng Guwardiya ng Heilongjiang sa Mansiyon ng mga Heneral ng Heilongjiang]]
Ang orihinal na luklukan ng Gobernador Militar ng Heilongjiang, na itinatag noong 1683, ay sa Lungsod ng Heilongjiang (kilala rin bilang [[Aigun]] o [[Heihe]], o, sa [[Wikang Manchu|Manchu]], Saghalien Ula), na matatagpuan sa Ilog Amur. Gayumpaman, noong 1690 pa lamang, ang luklukan ng gobernador ay inilipat na sa [[Lungsod ng Nenjiang|Nenjiang]] (Mergen) sa [[Ilog Nen]], at, noong 1699, sa mas timog pa sa [[Qiqihar]]. Ayon sa mga modernong historyador, ang mga paglipat ay maaaring dahil sa mga pagsasaalang-alang sa suplay: Ang Nenjiang at Qiqihar ay konektado sa pamamagitan ng isang maginhawang daluyan ng tubig (Ilog Nen) sa katimugang Manchuria, samantalang ang pag-access sa Aigun (Heihe) ay mangangailangan ng alinman sa paglalayag pababa sa [[Sungari River|Ilog Sungari]] hanggang sa pagtatagpo nito sa Amur at pagkatapos ay pataas sa Amur patungong Heihe, o paggamit ng [[porteo]] sa ibabaw ng Nakabababang Kabundukang Xing'an sa pagitan ng lambak ng Ilog Nen at lambak ng Amur. Ang isa pang bentaha ng Qiqihar ay maaaring ang lokasyon nito sa sangandaan ng isang kalsadang patungong hilaga (papuntang Nenjiang) at isang kalsadang patungong kanluran (papuntang Mongolia), na nagbibigay-daan sa garison nito na ipagtanggol kapuwa laban sa mga Ruso at mga Ölöt [[Mga Mongol|Mongol]].&lt;ref&gt;Edmonds (1985), pp. 115–117&lt;/ref&gt;

== Mga panlabas na link ==
{{Commons}}
* [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived
* mula sa Wikivoyage

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;


{{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}}
[[Kategorya:Manchuria]]
[[Kategorya:Heilongjiang]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]]
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]
{{Geographic Location|Centre=Heilongjiang|North={{flag|Amur Oblast}}, {{flag|Russia}}|North-east={{flag|Jewish Autonomous Oblast}} and {{flag|Khabarovsk Krai}}, {{flag|Russia}}|EAST=|South-east={{flag|Primorsky Krai}}, {{flag|Russia}}|South=[[Jilin]]|South-west=|WEST=[[Inner Mongolia]]|North-west={{flag|Zabaykalsky Krai}}, {{flag|Russia}}}}</text>
      <sha1>d6l3utqcda09bwabnag5aqf1x9952xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46041</id>
    <revision>
      <id>2238635</id>
      <parentid>2218158</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T07:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga kasapi */</comment>
      <origin>2238635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14262" sha1="9gi10fmjqlxb0s98ludqj5gtqiyd88z" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = 
| image_symbol = 
| motto = 
| anthem = 
| image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg
| map_caption = Member economies of APEC
| admin_center_type =
| admin_center = {{flag|Singapore}}
| largest_city =
| languages_type = 
| languages =
| demonym = Economic meeting
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = 21 ekonomiya:
|{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Chairperson
| leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]]
| leader_title2 = Executive Director
| leader_name2 = Eduardo Pedrosa
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = {{start date and age|1989}}
| established_event2 = 
| established_date2 = 
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}

Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flag|Estados Unidos}} 
** {{flag|Australya}} 
** {{flag|Brunei}}
** {{flag|Pilipinas}} 
** {{flag|Indonesya}} 
** {{flag|Hapon}} 
** {{flag|Canada}} 
** {{flag|Timog Korea}} 
** {{flag|Malaysia}}
** {{flag|New Zealand}} 
** {{flag|Singapore}} 
** {{flag|Thailand}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flag|Republikang Bayan ng Tsina}} 
** {{flag|Hong Kong|1991}} 
** {{flag|Republika ng Tsina}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flag|Mexico}} 
** {{flag|Papua New Guinea}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flag|Chile}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flag|Peru}}
** {{flag|Rusya}} 
** {{flag|Vietnam}}

== Mga Lider sa APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:Keiko Fujimori in July 2026.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[Keiko Fujimori]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan|Chinese Taipei]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>9gi10fmjqlxb0s98ludqj5gtqiyd88z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238636</id>
      <parentid>2238635</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T07:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Lider ng APEC */</comment>
      <origin>2238636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14247" sha1="t2awapda38ezicj62npk80aamy74nin" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = 
| image_symbol = 
| motto = 
| anthem = 
| image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg
| map_caption = Member economies of APEC
| admin_center_type =
| admin_center = {{flag|Singapore}}
| largest_city =
| languages_type = 
| languages =
| demonym = Economic meeting
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = 21 ekonomiya:
|{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Chairperson
| leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]]
| leader_title2 = Executive Director
| leader_name2 = Eduardo Pedrosa
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = {{start date and age|1989}}
| established_event2 = 
| established_date2 = 
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}

Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flag|Estados Unidos}} 
** {{flag|Australya}} 
** {{flag|Brunei}}
** {{flag|Pilipinas}} 
** {{flag|Indonesya}} 
** {{flag|Hapon}} 
** {{flag|Canada}} 
** {{flag|Timog Korea}} 
** {{flag|Malaysia}}
** {{flag|New Zealand}} 
** {{flag|Singapore}} 
** {{flag|Thailand}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flag|Republikang Bayan ng Tsina}} 
** {{flag|Hong Kong|1991}} 
** {{flag|Republika ng Tsina}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flag|Mexico}} 
** {{flag|Papua New Guinea}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flag|Chile}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flag|Peru}}
** {{flag|Rusya}} 
** {{flag|Vietnam}}

== Mga Lider ng APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:Keiko Fujimori in July 2026.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[Keiko Fujimori]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>t2awapda38ezicj62npk80aamy74nin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238637</id>
      <parentid>2238636</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T07:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga taunang pagpupulong */</comment>
      <origin>2238637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14374" sha1="gl7nyy8gk4v456rrdkz62kgqr0q5nwd" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = 
| image_symbol = 
| motto = 
| anthem = 
| image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg
| map_caption = Member economies of APEC
| admin_center_type =
| admin_center = {{flag|Singapore}}
| largest_city =
| languages_type = 
| languages =
| demonym = Economic meeting
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = 21 ekonomiya:
|{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Chairperson
| leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]]
| leader_title2 = Executive Director
| leader_name2 = Eduardo Pedrosa
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = {{start date and age|1989}}
| established_event2 = 
| established_date2 = 
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}

Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flag|Estados Unidos}} 
** {{flag|Australya}} 
** {{flag|Brunei}}
** {{flag|Pilipinas}} 
** {{flag|Indonesya}} 
** {{flag|Hapon}} 
** {{flag|Canada}} 
** {{flag|Timog Korea}} 
** {{flag|Malaysia}}
** {{flag|New Zealand}} 
** {{flag|Singapore}} 
** {{flag|Thailand}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flag|Republikang Bayan ng Tsina}} 
** {{flag|Hong Kong|1991}} 
** {{flag|Republika ng Tsina}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flag|Mexico}} 
** {{flag|Papua New Guinea}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flag|Chile}} 
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flag|Peru}}
** {{flag|Rusya}} 
** {{flag|Vietnam}}

== Mga Lider ng APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:Keiko Fujimori in July 2026.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[Keiko Fujimori]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| [[APEC Philippines 2015|Ika-27]] || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| [[APEC Peru 2016|Ika-28]] || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|-
|Ika-38
|Nobyembre 19–20 2026
|{{flagicon|Tsina}} [[Tsina]]
|[[Shenzen]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>gl7nyy8gk4v456rrdkz62kgqr0q5nwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuberkulosis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47963</id>
    <revision>
      <id>2238590</id>
      <parentid>2228584</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T22:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87165" sha1="ggnprwkwldfbpth0vcqij97vm4muvj4" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
 |name          = Tuberkulosis
 |synonym       = 
 |image         = Tuberculosis-x-ray-1.jpg
 |image_size    = 
 |alt           = 
 |caption       = [[X-ray]] ng isang taong may malubhang TB. Pinapakita ng mga marka ng puting palaso ang impeksiyon sa magkabilang baga, at ang pagkabuo ng lukab ay markang itim na palaso.
 |pronounce     = 
 |specialty     = 
 |symptoms      = 
 |complications = 
 |onset         = 
 |duration      = 
 |types         = 
 |causes        = 
 |risks         = 
 |diagnosis     = 
 |differential  = 
 |prevention    = 
 |treatment     = 
 |medication    = 
 |prognosis     = 
 |frequency     = 
 |deaths        = 
}}

Ang '''tuberkulosis''', '''sakit sa tuyo''', '''MTB,''' o '''TB''' o '''tuberculosis''' sa Ingles (daglat ng ''tubercle bacillus'') ay isang nakamamatay, at nakahahawang karamdaman. Ang karamdaman na ito ay sanhi ng iba't ibang uri ng mycobacteria, na karaniwan ay ''Mycobacterium na tuberkulosis''.&lt;ref name=Robbins&gt;{{cite book |author=Kumar V, Abbas AK, Fausto N, Mitchell RN |year=2007 |title=Robbins Basic Pathology |url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1 |edition=8th |publisher=Saunders Elsevier |pages=[https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1/page/516 516]–522 |isbn=978-1-4160-2973-1}}&lt;/ref&gt; Ang TB ay kadalasang lumulusob sa mga [[baga]], ngunit maaari ring makadamay sa ibang bahagi ng katawan. Ang TB ay naikakalat sa pamamagitan ng hangin kapag ang mga taong may aktibong TB ay umubo, bumahing, o dinala ang kanilang laway sa hangin.&lt;ref name=AP&gt;{{cite journal|author=Konstantinos A |year=2010|title=Testing for tuberculosis |journal=Australian Prescriber |volume= 33 |issue=1|pages=12–18 |url= http://www.australianprescriber.com/magazine/33/1/12/18/}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga [[impeksiyon|pagsakop]] ay asymptomatic o walang hudyat at hindi aktibo. Ngunit ang halos isa sa sampung hindi aktibong impeksiyon ay kalaunang magiging aktibong karamdaman din. Kung hindi gagamutin ang TB, ito ay ikamamatay ng mahigit sa 50% ng mga taong mayroon nito.

Ang mga karaniwang hudyat ng impeksiyon ng TB ay pangmatagalang [[ubo]] na may [[plema]]ng may bahid ng dugo, [[lagnat]], pagpapawis sa gabi, at pangangayayat. Ang TB ay dating tinatawag na “consumption” dahil sa pangangayayat ng mga taong mayroon nito. Ang pagsakop sa ibang mga [[organ]] ay nagsasanhi ng sari-saring hudyat. Ang [[pagkilala]] ng aktibong TB ay umaasa sa radiology (na kilala bilang chest X-ray) pati na rin ang mikroskopikong pagsusuri at microbiological na pag-culture ng mga likido ng katawan. Ang pagkilala ng hindi aktibong TB ay umaasa sa tuberculin na pagsuri sa balat (tuberculin skin test o TST) at mga pagsusuri sa dugo. Ang paggamot ay mahirap at nangangailangan ng maraming [[antibayotik]] na ipapainom sa mahabang panahon. Ang mga nakikisalamuha sa ibang tao ay sinusuri at ginagamot rin kung kinakailangan. Ang paglaban sa antibayotik ay patuloy na lumalaking suliranin sa TB na hindi tinatablan ng maraming gamot (multiple drug-resistant tuberculosis o MDR-TB) na mga impeksiyon. Para maiwasan ang TB, ang mga tao ay dapat na masuri sa sakit at dapat na maturukan ng bacillus na [[bakuna]].

Ang mga dalubhasa ay naniniwalang ang ikatlong bahagi ng populasyon ng mundo ay mayroong ''M. tuberculosis'',&lt;ref name=WHO2012data&gt;{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs104/en/index.html|title=Tuberculosis Fact sheet N°104|publisher=World Health Organization|date=November 2010|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; at ang mga bagong pagkalat ay nagaganap sa bilis na isa kada segundo&lt;ref name=WHO2012data/&gt; Noong 2007, ang tinatayang 13.7 milyon na matagal nang kaso ay naging aktibo sa buong mundo.&lt;ref name=WHO2009-Epidemiology&gt;{{cite book |title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing |author=World Health Organization |year=2009 |isbn=978-92-4-156380-2 |chapter=Epidemiology |chapterurl=http://who.int/entity/tb/publications/global_report/2009/pdf/chapter1.pdf |access-date=12 November 2009 |pages=6–33 }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Noong 2010, nagkaroon ng tinatayang 8.8&amp;nbsp; milyong bagong kaso at 1.5&amp;nbsp;milyon na kaugnay na pagkamatay ang naganap, ang karamihan ay nasa [[developing countries|mahirap na mga bansa]].&lt;ref name=WHO2011&gt;{{cite web|title=The sixteenth global report on tuberculosis|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_executive_summary.pdf|year=2011}}&lt;/ref&gt; Ang buong bilang ng mga kaso ng TB ay bumababa simula noong 2006, at ang mga bagong kaso ay bumababa mula noong 2002.&lt;ref name=WHO2011/&gt; Ang TB ay hindi naikalat nang pantay-pantay sa kabuuan ng mundo. Humigit-kumulang 80% ng populasyon sa maraming bansa sa Asya at Africa sinuri na positibo sa pagsusuri sa tuberculin, subalit ang 5–10% lamang ng populasyon ng Estados Unidos ang sinuri na positibo.&lt;ref name=Robbins/&gt; Maraming tao sa mahirap na daigdig ang nadadapuan ng TB dahil sa mahinang panangga. Kadalasan, ang mga taong ito ay nadapuan ng TB dahil nahawaan sila ng [[HIV/AIDS]] na nagpapahina ng [[immune system|panangga ng katawan]].&lt;ref name=Lancet11/&gt;

== Mga palatandaan at sintomas ==
[[Talaksan:Tuberculosis symptoms.svg|thumb|Ang mga pangunahing sintomas ng mga pagkakaiba-iba at yugto ng tuberkulosis ay ibinigay.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emedicinehealth.com/tuberculosis/page3_em.htm|title=Tuberculosis Symptoms|publisher=[[eMedicine]]Health|author=Schiffman G|date=15 January 2009}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga sintomas ay sumasama sa ibang pagkakaiba-ba habang ang iba ay mas (ngunit di ganap) ang mas partikular para sa ilang mga pagkakaiba-iba. Ang maraming pagkakaiba-iba ay maaaring nagkakasabay.]]
Ang humigit-kumulang na 5&amp;ndash;10% ng mga taong walang HIV ngunit nahawaan ng tuberkulosis ay nagkaroon na ng aktibong sakit sa panahon ng kanilang mga buhay.&lt;ref name=Pet2005&gt;{{cite book|editor=Peter G. Gibson; Michael Abramson |title=Evidence-based respiratory medicine|year=2005|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=978-0-7279-1605-1|pages=321|url=http://books.google.ca/books?id=sDIKJ1s9wEQC&amp;pg=PA321|edition=1. publ.}}&lt;/ref&gt; Sa kaibahan, ang 30% ng mga taong nakawaan ng HIV at tuberculosis ay nagkakaroon ng aktibong sakit.&lt;ref name=Pet2005/&gt; Ang tuberkulosis ay maaaring humawa sa anumang bahagi ng katawan, ngunit karaniwan lumalabas sa mga baga (na kilala bilang pulmonary tuberculosis).&lt;ref name=ID10/&gt; Ang Extrapulmonary TB ay lumalabas kapag ang tuberculosis ay nagkakaroon sa labas ng mga baga.Ang Extrapulmonary TB ay maaari ring sumama sa pulmonary TB.&lt;ref name=ID10/&gt; Kabilang sa mga pangkalahatang palatandaan at sintomas ang [[lagnat]],[[matindi (gamot)|panginginig]], [[mga pagpapawis sa gabi]], [[appetite loss|kawalan ng ganang kumain]], [[pagbawas ng timbang]], at [[fatigue (medical)|pagkahapo]].&lt;ref name=ID10/&gt; Significant [[pagdeporma ng mga daliri at kuko]] ay maaari ring lumabas.&lt;ref name=Pet2005/&gt;

=== May Kaugnayan sa Baga ===
Kung ang impeksiyon ng tuberculosis ay magiging aktibo, kasama ang mga baga sa humigit-kumulang na 90% ng tao.&lt;ref name=Lancet11/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Behera|first=D.|title=Textbook of pulmonary medicine|year=2010|publisher=Jaypee Brothers Medical Pub.|location=New Delhi|isbn=978-81-8448-749-7|pages=457|url=http://books.google.ca/books?id=0TbJjd9eTp0C&amp;pg=PA457|edition=2nd ed.}}&lt;/ref&gt; Maaaring kasama sa mga sintomas ang [[pananakit ng dibdib]] at pangmatagalang ubo na may plema. &lt;!-- &lt;ref name=Lancet11/&gt; --&gt; Ang humigit-kumulang na 25% ng mga tao ay walang anumang sintomas (iyan ay nananatili silang &quot;walang mga sintomas&quot;).&lt;ref name=Lancet11/&gt; Paminsan-minsan, ang mga tao ay [[hemoptysis|nag-uubo ng dugo]] ng mailiit na dami. Sa mga pambihirang kaso, maaaring masira ng impeksiyon ang [[arterya ng baga]], na nagdudulot ng matinding pagdurugo na tinatawag na [[Rasmussen's aneurysm]].&lt;!-- &lt;ref name=ID10/&gt; --&gt; Ang tuberkulosis ay maaaring maging phindi gumagaling na sakit at maaaring magdulot ng matinding pagpeklat sa itaas na lobe sa mga baga.&lt;!-- &lt;ref name=ID10/&gt; --&gt; Ang bandang itaas ng baga ang mas madalas na naaapektuhan.&lt;ref name=ID10/&gt; Ang dahilan ay hindi ganap na malinaw.&lt;ref name=&quot;Robbins&quot; /&gt; Siguro dahil sa ang bandang itaas ng mga baga ay mas naapektuhan dahil sa mas mabuting daloy ng hangin&lt;ref name=&quot;Robbins&quot; /&gt; o mahinang daluyan sa [[lymph]].&lt;ref name=ID10/&gt;

=== Extrapulmonary (Nasa labas ng baga) ===
Sa 15&amp;ndash;20% ng aktibong mga kaso, ang impeksiyon ay kumakalat sa labas ng mga respiratory organ, na nagiging sanhi ng ibang uri ng TB.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=549|url=http://books.google.ca/books?id=EvGTw3wn-zEC&amp;pg=PA549}}&lt;/ref&gt; Ang TB na nangyayari sa labas ng mga respiratory organ ay tinatawag na &quot;extrapulmonary tuberculosis&quot;.&lt;ref name=Extra2005&gt;{{cite journal|pmid=16300038|year=2005|author=Golden MP, Vikram HR|title=Extrapulmonary tuberculosis: an overview|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2005-11-01_72_9/page/1760|volume=72|issue=9|pages=1761–8|journal=American family physician}}&lt;/ref&gt; Ang Extrapulmonary TB ay mas madalas na lumalabas sa [[immunosuppressed o mahinang resistensiya ng katawan]] na mga tao at mga bata. Nangyayari ang Extrapulmonary TB sa mas mahigit sa 50% ng mga taong mayroong HIV.&lt;ref name=Extra2005/&gt; Kasama sa mga kapansin-pansin na lugar ng extrapulmonary impeksiyon ay ang [[pleura o ang saplot ng baga]] (sa tuberculous pleurisy), ang [[central nervous system]] (sa tuberculous [[meningitis]]), at ang [[lymphatic system]] (sa [[scrofula]] ng leeg). Ang Extrapulmonary TB ay nangyayari din sa [[genitourinary system]] (sa [[urogenital na tuberkulosis]]) at sa mga buto at kasu-kasuan (sa [[Pott's disease]] ng gulugod), ang ilan lang sa mga ibang lugar. Kapag ito ay kumalat sa mga buto, ito rin ay kilala bilang &quot;osseous tuberculosis&quot;,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kabra|first=[edited by] Vimlesh Seth, S.K.|title=Essentials of tuberculosis in children|year=2006|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-81-8061-709-6|pages=249|url=http://books.google.ca/books?id=HkH0YbyBHDQC&amp;pg=PA249|edition=3rd ed.}}&lt;/ref&gt; na isang uri ng [[osteomyelitis o pamamaga ng utak ng buto na dulot ng impeksiyon]] .&lt;ref name=&quot;Robbins&quot; /&gt; Ang potensiyal na mas malala, mas malaganap na anyo ng TB ay tinatawag na &quot;disseminated&quot; TB, karaniwang kilala bilang [[miliary na tuberkulosis]].&lt;ref name=ID10/&gt; Ang Miliary TB ay bumubuo ng humigit-kumulang na 10% ng mga kaso ng extrapulmonary.&lt;ref name=Gho2008/&gt;

== Mga Sanhi ==
=== Mycobacteria ===
[[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|thumb|[[Scanning electron micrograph]] ng ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'']]
Ang pangunahing sanhi ng TB ay ''[[Mycobacterium tuberculosis]]'', isang maliit, [[aerobic organism|aerobic (nabubuhay ng may oxygen)]] hindi gumagalaw na [[bacillus]].&lt;ref name=ID10&gt;{{cite book|last=Dolin|first=[edited by] Gerald L. Mandell, John E. Bennett, Raphael|title=Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases|year=2010|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-443-06839-3|pages=Chapter 250|edition=7th}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga katangi-tanging klinikal na katangian ng pathogen na ito ay dulot ng mataas na [[lipid]] na taglay nito.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Southwick F |title=Infectious Diseases: A Clinical Short Course, 2nd ed. |publisher=McGraw-Hill Medical Publishing Division |date=10 December 2007 |chapter=Chapter 4: Pulmonary Infections |page=104 |url=http://pharma-books.blogspot.com/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |isbn=0-07-147722-5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513183905/http://pharma-books.blogspot.com/2009/01/infectious-disease-clinical-short.html |archive-date=13 May 2009 |access-date=31 January 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[cell division|Naghahati-hati]] ito sa bawat 16 &amp;ndash;20 na oras. Ang bilis nito ay mabagal kumpara sa ibang bakteriya, na karaniwang naghahati ng mababa sa isang oras.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=525|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&amp;pg=PA525}}&lt;/ref&gt; Ang Mycobacteria ay may [[Bacterial cell structure|panlabas na membrane]] lipid bilayer.&lt;ref name=Niederweis2010&gt;{{cite journal |author=Niederweis M, Danilchanka O, Huff J, Hoffmann C, Engelhardt H |title=Mycobacterial outer membranes: in search of proteins |journal=Trends in Microbiology |volume=18 |issue=3 |pages=109–16 |year=2010 |month=March |pmid=20060722 |pmc=2931330|doi=10.1016/j.tim.2009.12.005 }}&lt;/ref&gt; Kung isasagawa ang [[Gram stain]], ang MTB ay maaaring magmantsa na napakahinang &quot;Gram-positive&quot; o hindi nagpapanatili ng dye dahil ang cell wall ay mayroong mataas na [[lipid]] at [[mycolic acid]] .&lt;ref name=Madison_2001&gt;{{cite journal |author=Madison B |title=Application of stains in clinical microbiology |journal=Biotech Histochem |volume=76 |issue=3 |pages=119–25 |year=2001 |pmid=11475314 |doi=10.1080/714028138}}&lt;/ref&gt; Makakayanan ng MTB ang mga mahinang mga [[pandisimpekta]] at maaring buhay sa [[Endospore|tuyong kalagayan]] nang ilang linggo. Sa sariling katangian, ang bacterium o mikrobiyo ay maaari lamang lumaki sa loob ng mga selyula ng isang[[host (biology)|host o nagbibigay sustansiya]] na organismo, ngunit maaring paramihin ang ''M. tuberculosis'' [[in vitro|sa laboratoryo]].&lt;ref name=Parish_1999&gt;{{cite journal |author=Parish T, Stoker N |title=Mycobacteria: bugs and bugbears (two steps forward and one step back) |journal=Molecular Biotechnology |volume=13 |issue=3 |pages=191–200 |year=1999| pmid=10934532 |doi = 10.1385/MB:13:3:191}}&lt;/ref&gt;

Sa paggamit ng mga [[histology|histological]] na bahid na nasa mga [[idinurang]]sampol mula sa [[plema]], matutukoy ng mga siyentipiko ang MTB sa ilalim ng regular (light) na miskroskopyo. (Ang plema at tinatawag ring “sputum.”) Pinapanatili ng MTB ang ilang partikular na bahid kahit na pagkatapos na gamutin ng acidic solution, kaya ito ay inihanay na [[acid-fast bacillus]] (AFB).&lt;ref name=Robbins/&gt;&lt;ref name=&quot;Madison_2001&quot;/&gt; Ang dalawang paraan ng acid-fast staining ang pinakakaraniwan: ang [[Ziehl&amp;ndash;Neelsen stain]], na minamantsahan ang mga AFB ng makingkad na pula na lumalabas na malinaw labansa asul na background,&lt;ref name=Stain2000&gt;{{cite book |author= |title=Medical Laboratory Science: Theory and Practice|publisher=Tata McGraw-Hill |location=New Delhi |year=2000 |pages=473 |isbn=0-07-463223-X|url=http://books.google.ca/books?id=lciNs3VQPLoC&amp;pg=PA473}}&lt;/ref&gt; at ang [[auramine-rhodamine stain]] na kasunod ng[[Fluorescence microscope|fluorescence microscopy]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Piot|first=editors, Richard D. Semba, Martin W. Bloem; foreword by Peter|title=Nutrition and health in developing countries|year=2008|publisher=Humana Press|location=Totowa, NJ|isbn=978-1-934115-24-4|pages=291|url=http://books.google.ca/books?id=RhH6uSQy7a4C&amp;pg=PA291|edition=2nd ed.}}&lt;/ref&gt;

Ang ''M. tuberculosis'' complex (MTBC) kabilang ang apat na iba pang nagdudulot ng TB, [[mycobacterium|mycobacteria]]: “[[Mycobacterium bovis|M. bovis]],” “[[Mycobacterium africanum|M. africanum]],” “[[Mycobacterium canetti|M. canetti]],” at “[[Mycobacterium microti|M. microti]].”&lt;ref&gt;{{cite journal |author=van Soolingen D |title=A novel pathogenic taxon of the Mycobacterium tuberculosis complex, Canetti: characterization of an exceptional isolate from Africa |journal=International Journal of Systematic Bacteriology |volume=47 |issue=4 |pages=1236–45 |year=1997 |pmid=9336935|doi=10.1099/00207713-47-4-1236 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Hoogenboezem |first2=T. |last3=De Haas|first3=P. E. W. |last4=Hermans |first4=P. W. M. |last5=Koedam |first5=M. A. |last6=Teppema |first6=K. S. |last7=Brennan|first7=P. J. |last8=Besra |first8=G. S. |last9=Portaels |first9=F.}}&lt;/ref&gt; “M. africanum” ay hindi laganap, pero ito mahalagang sanhi ng tuberkulosis sa mga bahagi ng Africa.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Niemann S |title=Mycobacterium africanum Subtype II Is Associated with Two Distinct Genotypes and Is a Major Cause of Human Tuberculosis in Kampala, Uganda|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2002-09_40_9/page/3398 |journal=J. Clin. Microbiol. |volume=40 |issue=9 |pages=3398–405 |year=2002 |pmid=12202584 |pmc=130701|doi=10.1128/JCM.40.9.3398-3405.2002 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Rusch-Gerdes |first2=S. |last3=Joloba|first3=M. L. |last4=Whalen |first4=C. C. |last5=Guwatudde |first5=D. |last6=Ellner |first6=J. J. |last7=Eisenach|first7=K. |last8=Fumokong |first8=N. |last9=Johnson |first9=J. L.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Niobe-Eyangoh SN|title=Genetic Biodiversity of Mycobacterium tuberculosis Complex Strains from Patients with Pulmonary Tuberculosis in Cameroon |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2003-06_41_6/page/2547|journal=J. Clin. Microbiol. |volume=41 |issue=6 |pages=2547–53 |year=2003 |pmid=12791879 |pmc=156567|doi=10.1128/JCM.41.6.2547-2553.2003 |author-separator=, |display-authors=1 |last2=Kuaban |first2=C. |last3=Sorlin|first3=P. |last4=Cunin |first4=P. |last5=Thonnon |first5=J. |last6=Sola |first6=C. |last7=Rastogi |first7=N.|last8=Vincent |first8=V. |last9=Gutierrez |first9=M. C.}}&lt;/ref&gt; Ang “M. bovis” ay isa karaniwangsanhi ng tuberkulosis, ngunit ang pagpapakilalang [[pasteurisation|pasteurized na gatas]] inalis ng malaki ang mycobacterium na ito bilang isang pampublikong problema sa kalusugan sa mga mahirap na mga bansa.&lt;ref name=Robbins/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Thoen C, Lobue P, de Kantor I |title=The importance of''Mycobacterium bovis'' as a zoonosis |journal=Vet. Microbiol. |volume=112 |issue=2–4 |pages=339–45 |year=2006|pmid=16387455 |doi=10.1016/j.vetmic.2005.11.047}}&lt;/ref&gt; Ang “M. canetti” ay bihira at parang limitado sa [[Horn of Africa]], bagaman may ilang mga kaso ang nakita sa mga African na migrante.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Acton|first=Q. Ashton|title=Mycobacterium Infections: New Insights for the Healthcare Professional|year=2011|publisher=ScholarlyEditions|isbn=978-1-4649-0122-5|pages=1968|url=http://books.google.ca/books?id=g2iFfV6uEuAC&amp;pg=PA1968}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Pfyffer|first=GE|author2=Auckenthaler, R, van Embden, JD, van Soolingen, D|title=Mycobacterium canettii, the smooth variant of M. tuberculosis, isolated from a Swiss patient exposed in Africa.|journal=Emerging infectious diseases|date=1998 Oct-Dec|volume=4|issue=4|pages=631-4|pmid=9866740}}&lt;/ref&gt; Ang “M. microti” ay pambihira rin at kadalasan ay nakikita sa mga taong mahina ang resistensiya, ngunit ang pathogen na ito ay maaaring mas karaniwan kaysa sa inaakala natin.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Panteix|first=G|author2=Gutierrez, MC, Boschiroli, ML, Rouviere, M, Plaidy, A, Pressac, D, Porcheret, H, Chyderiotis, G, Ponsada, M, Van Oortegem, K, Salloum, S, Cabuzel, S, Bañuls, AL, Van de Perre, P, Godreuil, S|title=Pulmonary tuberculosis due to Mycobacterium microti: a study of six recent cases in France.|journal=Journal of medical microbiology|date=2010 Aug|volume=59|issue=Pt 8|pages=984-9|pmid=20488936}}&lt;/ref&gt;

Ang ibang kilalang mga pathogenic mycobacteria kabilang ang“[[Mycobacterium leprae|M. leprae]],” “[[Mycobacterium avium complex|M. avium]],” at “[[Mycobacterium kansasii|M. kansasii]].” Ang dalawang huling nabanggit na klase ay inuuri bilang &quot;[[nontuberculous mycobacteria]]&quot; (NTM). Ang NTM ay hindi nagdudulot ng TB o [[ketong]], ngunit nagdudulot ito ng sanhi ng mga sakit sa baga na nahahawig sa TB.&lt;ref name=ALA_1997&gt;{{cite journal |title=Diagnosis and treatment of disease caused by nontuberculous mycobacteria. This official statement of the American Thoracic Society was approved by the Board of Directors, March 1997. Medical Section of the American Lung Association |journal=Am J Respir Crit Care Med |volume=156 |issue=2 Pt 2 |pages=S1–25 |year=1997 |pmid = 9279284 |author=American Thoracic Society }}&lt;/ref&gt;

=== Mga salik ng panganib ===
May ilang mga salik na ang mga tao ay mas madaling magkaroon ng mga impeksiyon ng TB. Ang pinakamahalagang salik ng panganib na pandaigdigan ay [[HIV]]; 13% ng lahat ng mga kaso ng TB ay nahawaan ng HIV virus.&lt;ref name=WHO2011/&gt; Ito ay karaniwang problema sa [[sub-Saharan Africa]], kung saan ang bilang ng HIV ay mataas.&lt;ref&gt;{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/en/index.html|title=Global tuberculosis control–surveillance, planning, financing WHO Report 2006|access-date=13 October 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Chaisson|first=RE|author2=Martinson, NA|title=Tuberculosis in Africa--combating an HIV-driven crisis|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-03-13_358_11/page/1089|journal=The New England Journal of Medicine|date=13 March 2008|volume=358|issue=11|pages=1089–92|pmid=18337598|doi=10.1056/NEJMp0800809}}&lt;/ref&gt; Ang Tuberculosis ay malapit na iniuugnay sa pagsisikip ng mga tao at [[kakulangan sa nutrisyon]]. Ang link na ang TB ang isa sa mga pangunahing [[sakit ng kahirapan]].&lt;ref name=Lancet11/&gt; Ang mga uri ng taong mas nanganganib na mahawaan ng impeksiyon sa TB: mga taong nagtuturok ng mga labag sa batas na droga, mga naninirahan at empleyado ng mga lugar kung saan nagtitipon-tipon ang mga taong madaling mahawa ng impeksiyon (halimbawa, mga piitan at silungan ng mga walang tinitirhan), mga taong maralita at walang sapat na pangangalagang medikal, mga minoryang etniko na mas nanganganib mahawa, mga batang may malapit na pakikipag-ugnayan sa mga tao, at mga health provider na naglilingkod sa mga kliyenteng ito.&lt;ref name=Griffith_1996&gt;{{cite journal |author=Griffith D, Kerr C|title=Tuberculosis: disease of the past, disease of the present |journal=J Perianesth Nurs |volume=11 |issue=4|pages=240–5 |year=1996|pmid = 8964016|doi = 10.1016/S1089-9472(96)80023-2}}&lt;/ref&gt; Ang pabalik-balik na sakit sa baga ay isa pang mahakagang dahilan ng panganib. Ang [[Silicosis]] ay pinapataas ang panganib ng 30 na beses.&lt;ref name=table3&gt;{{cite journal |title=Targeted tuberculin testing and treatment of latent tuberculosis infection. American Thoracic Society |journal=MMWR Recomm Rep |volume=49 |issue=RR–6|pages=1–51|year=200|month=June|pmid=10881762|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr4906a1.htm#tab3|author1=ATS/CDC Statement Committee on Latent Tuberculosis Infection}}&lt;/ref&gt; Mga taong [[naninigarilyo]] ay may halos dobleng nanganganib ng TB kaysa sa mga hindi naninigarilyo.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=van Zyl Smit|first=RN|author2=Pai, M, Yew, WW, Leung, CC, Zumla, A, Bateman, ED, Dheda, K|title=Global lung health: the colliding epidemics of tuberculosis, tobacco smoking, HIV and COPD.|journal=The European respiratory journal : official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date=2010 Jan|volume=35|issue=1|pages=27-33|pmid=20044459|quote=These analyses indicate that smokers are almost twice as likely to be infected with TB and to progress to active disease (RR of ∼1.5 for latent TB infection (LTBI) and RR of ∼2.0 for TB disease). Smokers are also twice as likely to die from TB (RR of ∼2.0 for TB mortality), but data are difficult to interpret because of heterogeneity in the results across studies.}}&lt;/ref&gt; Ang ibang estado ng sakit ay maaari ring tumaas ang panganib ng pagkakaroon ng tuberculosis, kabilang ang [[alcoholism o pagkalulong sa alak]]&lt;ref name=Lancet11/&gt; at ang [[diabetes mellitus]] (tatlong beses ang panganib).&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Restrepo|first=BI|title=Convergence of the tuberculosis and diabetes epidemics: renewal of old acquaintances|url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2007-08-15_45_4/page/436|journal=Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America|date=15 August 2007|volume=45|issue=4|pages=436–8|pmid=17638190|doi=10.1086/519939|pmc=2900315}}&lt;/ref&gt; Ang mga partikular na gamot, tulad ng[[corticosteroids]] at [[infliximab]] (isang anti-αTNF monoclonal antibody) ay mga tumataas na mahalagang salik ng panganib, lalong-lalo sa the [[mahirap na bansa]].&lt;ref name=Lancet11/&gt; At, ang isang [[genetic susceptibility o genetikong madaling mahawa]]&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Möller|first=M|author2=Hoal, EG|title=Current findings, challenges and novel approaches in human genetic susceptibility to tuberculosis|url=https://archive.org/details/sim_tuberculosis_2010-03_90_2/page/71|journal=Tuberculosis (Edinburgh, Scotland)|date=2010 Mar|volume=90|issue=2|pages=71–83|pmid=20206579|doi=10.1016/j.tube.2010.02.002}}&lt;/ref&gt; na umiiral, ngunit hindi pa natukoy ng mga siyentipiko kung gaano mahalaga ito.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

== Mekanismo ==
[[Talaksan:TB poster.jpg|thumb|Mga pampublikong kampanyang pangkalusugan noong 1920s na sumubok na pigilan ang pagkalat ng TB.]]

=== Pagkakahawa ===
Kapag ang mga taong may aktibong TB sa baga ay umubo, bumabahin, nagsasalita, kumkanta, dumudura, sila ay naglalabas ng mga nakakahawang [[particulate|aerosol]] na maliit na patak na 0.5 to 5 [[µm]] sa diyametro. Ang isang bahin ay maaaring makapaglabas ng 40,000&amp;nbsp;ng maliit na patak.&lt;ref name=Cole_1998&gt;{{cite journal|author=Cole E, Cook C |title=Characterization of infectious aerosols in health care facilities: an aid to effective engineering controls and preventive strategies |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-infection-control_1998-08_26_4/page/453 |journal=Am J Infect Control |volume=26 |issue=4 |pages=453–64 |year=1998|pmid=9721404|doi = 10.1016/S0196-6553(98)70046-X}}&lt;/ref&gt; Ang bawat patak ay maaaring ilipat ang sakit dahil sa ang dosis ng impeksiyon ng tuberkulosis ay napakababa. (Ang isang tao na lumalanghap ng mas kaunti sa 10 bakterya ay maaaring mahawa).&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Nicas M, Nazaroff WW, Hubbard A |title=Toward understanding the risk of secondary airborne infection: emission of respirable pathogens |journal=J Occup Environ Hyg |volume=2 |issue=3 |pages=143–54 |year=2005|pmid=15764538|doi = 10.1080/15459620590918466}}&lt;/ref&gt;

Ang mga taong may pangmatagalan, madalas, o malapitang pakikipag-ugnayan sa mga taong may TB ay nanganganib na mahawaan, na may tinatayang 22% ng pagahawa.&lt;ref name=Ahmed_2011&gt;{{cite journal |author=Ahmed N, Hasnain S |title=Molecular epidemiology of tuberculosis in India: Moving forward with a systems biology approach |url=https://archive.org/details/sim_tuberculosis_2011-09_91_5/page/407 |journal=Tuberculosis |volume=91|issue=5 |pages=407–3 |year=2011|pmid = 21514230|doi = 10.1016/j.tube.2011.03.006}}&lt;/ref&gt; Ang isang taong may patuloy ngunit hindi nagagamot na tuberkulosis ay maaring makahawa ng 10-15 (o mahigit pa) na ibang tao bawat taon.&lt;ref name=&quot;WHO2012data&quot;/&gt; Sa karaniwan, ang mga tao lamang na may aktibong TB ang inililipat ang sakit. Ang mga tao na may nakatagong impeksiyon ay hindi naisip na nakakahawa.&lt;ref name=Robbins/&gt; Ang bagay na maaring mangyari ng paglilipat sa isang tao sa isa pa ay nababatay sa mga ilang salik. Kabilang ang mga salik na ito ang bilang ng mga nakakahawang maliliit na patak na inilalabas ng nagdadala ng sakit, ang pagiging mabisa ng bentilasyon sa paligid ng mga tao, ang tagal ng pagkakalantad, ang [[pagkakadulot ng sakit o virulence]] ng''M. tuberculosis'' [[strain (biology)|strain]], at ang antas ng resistensiya ng hindi nahawaan na tao.&lt;ref name=CDCcourse&gt;{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC), Division of Tuberculosis Elimination|url=http://www.cdc.gov/tb/education/corecurr/pdf/corecurr_all.pdf|title=Core Curriculum on Tuberculosis: What the Clinician Should Know|page=24|edition=5th|year=2011}}&lt;/ref&gt; Para maiwasan ang lakas ng pagkakahawa tao sa tao, ihiwalay ang mga taong may aktibo (&quot;overt&quot; o lantad) na TB at ilagay sila sa mga paggamot sa kontra-TB na gamot. Pagkalipas ng mga dalawang linggo ng mabisang paggamot, ang mga taong may [[Antibiotic resistance|non-resistant]] na mga aktibong impeksiyon ay karaniwan hindi nananatiling nakakahawa sa iba.&lt;ref name=&quot;Ahmed_2011&quot;/&gt; Kung ang isang tao ay nahawaan, karaniwang tatagal ito ng tatlo hanggang apat na linggo bago ang bagong nahawaan na tao ay magkakaroon ng impeksiyon sapat na para mailipat ang sakit sa iba.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.mayoclinic.com/health/tuberculosis/DS00372/DSECTION=3|title=Causes of Tuberculosis|access-date=19 October 2007|date=21 December 2006|publisher=[[Mayo Clinic]]}}&lt;/ref&gt;

=== Pathogenesis ===
Ang mga 90% ng mga taong nahawaan ng ''M. tuberculosis'' ay may [[walang palatandaan o sintomas]], mga hindi aktibong TB impeksiyon (kung minsan ay tinatawag na LTBI).&lt;ref name=Book90&gt;{{cite book|last=Skolnik|first=Richard|title=Global health 101|year=2011|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|location=Burlington, MA|isbn=978-0-7637-9751-5|pages=253|url=http://books.google.ca/books?id=sBQRpj4uWmYC&amp;pg=PA253|edition=2nd ed.}}&lt;/ref&gt; Ang mga taong ito ay may 10% na pagkakataon sa buong buhay na ang hindi aktibong impeksiyon ay magpapatuloy sa maliwanag, aktibong sakit na tuberkulosis.&lt;ref name=Arch2009&gt;{{cite book|last=editors|first=Arch G. Mainous III, Claire Pomeroy,|title=Management of antimicrobials in infectious diseases : impact of antibiotic resistance.|year=2009|publisher=Humana|location=Totowa, N.J.|isbn=978-1-60327-238-4|pages=74|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&amp;pg=PA74|edition=2nd rev. ed.}}&lt;/ref&gt; Para sa mga taong may HIV, ang panganib na sila ay magkakaroon ng aktibong TB ay tumataas sa halos 10% sa isang taon.&lt;ref name=Arch2009/&gt; Kung hindi mabibigyan ng mabisang paggamot, ang dami ng kamatayan para sa kaso ng aktibong TB ay hanggang sa 66%.&lt;ref name=WHO2012data/&gt;

Nagsisimula ang impeksiyon sa TB kapag naarrating ng mycobacteria ang [[Pulmonary alveolus|pulmonary alveoli]], kung saan sila ay namiminsala at dumarami sa loob ng [[endosomes]] ng alveolar [[macrophages]].&lt;ref name=Robbins/&gt;&lt;ref name=Houben&gt;{{cite journal |author=Houben E, Nguyen L, Pieters J | title=Interaction of pathogenic mycobacteria with the host immune system |journal=Curr Opin Microbiol | volume=9 | issue=1 | pages=76–85 | year=2006 | pmid=16406837 | doi=10.1016/j.mib.2005.12.014}}&lt;/ref&gt; Ang pangunahing lugar ng impeksiyon sa baga, na kilala na &quot;[[Ghon focus]]&quot;, ay nasa itaas na bahagi ng ibabang lobe, o ang ibabang bahagi ng [[lung|bandang itaas na lobe]].&lt;ref name=Robbins/&gt; Ang tuberculosis sa mga baga ay maaari ring maganap sa pamamagitan ng impeksiyon mula sa daloy ng dugo, na kilala bilang isang[[Simon focus]]. Ang Simon focus na impeksiyon ay karaniwang nakikita sa itaas na bahagi ng baga.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Khan|title=Essence Of Paediatrics|year=2011|publisher=Elsevier India|isbn=978-81-312-2804-3|pages=401|url=http://books.google.ca/books?id=gERCc6KTxwoC&amp;pg=PA401}}&lt;/ref&gt; Itong nagmumula sa dugo na paglillipat ay maaari ring magkalat ng impeksiyon sa mas malalayong bahagi tulad ng sa mga kulani, bato, ang utak, at mga buto.&lt;ref name=Robbins/&gt;&lt;ref name=Herrmann_2005&gt;{{cite journal |author=Herrmann J, Lagrange P |title=Dendritic cells and ''Mycobacterium tuberculosis'': which is the Trojan horse? |journal=Pathol Biol (Paris) |volume=53 |issue=1|pages=35–40 |year=2005|pmid = 15620608 |doi=10.1016/j.patbio.2004.01.004}}&lt;/ref&gt; Naapektuhan ng tuberkulosis ang lahat ng bahagi ng katawan, ngunit sa hindi mga malamang kadahilanan bihira itong maapektuhan ang [[puso]], mga [[skeletal muscle]], [[lapay]], o [[thyroid]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Agarwal R, Malhotra P, Awasthi A, Kakkar N, Gupta D |pmc=1090580 |title=Tuberculous dilated cardiomyopathy: an under-recognized entity? |journal=BMC Infect Dis |volume=5 |issue=1 |page=29 |year=2005|pmid=15857515 |doi=10.1186/1471-2334-5-29}}&lt;/ref&gt;

Ang tuberkulosis ay inuring bilang isa sa mga sakit na pamamaga ng mga [[granuloma]]. Ang mga [[macrophage]], [[T cell|T lymphocytes]], [[B cell|B lymphocytes]], at [[fibroblast]] ay ilan sa mga selyula na sama-samang bumubuo ng mga [[granuloma]]. Ang mga [[lymphocytes]] ang pumapaligid sa mga may impeksiyon na mga macrophage. Ang granuloma ang pumipigil sa pagkalat ng mycobacteria at nagbibigay ng lokal na kapaligiran para sa interaksiyon ng mga selyula para sa sistema ng resistensiya sa sakit. Ang bakterya sa loob ng granuloma ay maaaring maging hindi aktibo, na nagreresulta sa isang natatagong impeksiyong. Ang iba katangian ng mga granuloma ay ang pagkakaroon ng abnormal na kamatayan ng selyula ([[necrosis]]) sa gitna ng [[Tubercle (anatomy)|tubercles]]. Sa tingin, ang necrosis na ito ay may karakter na malambot, mala-puting keso at tinawag na [[caseous]] [[necrosis]].&lt;ref name=Grosset&gt;{{cite journal |author=Grosset J |title=Mycobacterium tuberculosis in the Extracellular Compartment: an Underestimated Adversary |url=https://archive.org/details/sim_antimicrobial-agents-and-chemotherapy_2003-03_47_3/page/833 |journal=Antimicrob Agents Chemother |volume=47|issue=3 |pages=833–6 |year=2003|pmid = 12604509|doi = 10.1128/AAC.47.3.833-836.2003 |pmc=149338}}&lt;/ref&gt;

Ang bakterya ng TB ay maaaring makapasok sa daloy ng dugo mula sa bahagi ng napinsalang tisyu. Maaaring kumalat ang mga ito sa buong katawan at bumuo ng maraming sentro ng impeksiyon, na lilitaw na maliit, puting tubercle sa mga tisyu.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crowley|first=Leonard V.|title=An introduction to human disease : pathology and pathophysiology correlations|year=2010|publisher=Jones and Bartlett|location=Sudbury, Mass.|isbn=978-0-7637-6591-0|pages=374|url=http://books.google.ca/books?id=TEiuWP4z_QIC&amp;pg=PA374|edition=8th ed.}}&lt;/ref&gt; Ang malubhang uri ito ng sakit na TB ay tinatawag na [[miliary na tuberkulosis]]. Ang uring ito ng TB ay pinakaraniwan sa mga bata at taong may HIV.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Anthony|first=Harries|title=TB/HIV a Clinical Manual.|year=2005|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-92-4-154634-8|pages=75|url=http://books.google.ca/books?id=8dfhwKaCSxkC&amp;pg=PA75|edition=2nd }}&lt;/ref&gt; Ang mga taong mayroon nitong naihawang TB ay may mataas na bilang ng namatay kahit na paggamot (mga 30%).&lt;ref name=Gho2008&gt;{{cite book|last=Ghosh|first=editors-in-chief, Thomas M. Habermann, Amit K.|title=Mayo Clinic internal medicine : concise textbook|year=2008|publisher=Mayo Clinic Scientific Press|location=Rochester, MN|isbn=978-1-4200-6749-1|pages=789|url=http://books.google.ca/books?id=YJtodBwNxokC&amp;pg=PA789}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Jacob|first=JT|author2=Mehta, AK, Leonard, MK|title=Acute forms of tuberculosis in adults.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2009-01_122_1/page/12|journal=The American journal of medicine|date=2009 Jan|volume=122|issue=1|pages=12-7|pmid=19114163}}&lt;/ref&gt;

Sa maraming tao, ang impeksiyon ay lumalaki at lumiliit. Ang pagkakapinsala ng tisyu at necrosis ay madalas na binabalanse ng pagpapagaling at [[fibrosis]].&lt;ref name=Grosset/&gt; Ang naapektuhan na tisyu ay napapalitan ng pagpepeklat at mga cavity na may caseous necrotic na materyal. Sa panahon ng aktibong sakit, ang ilan sa mga cavity na ito ay naisasama sa mga daan ng hangin na [[bronchi]] at ang material na ito ay maaaring mai-ubo. Ang materyal na ito ay nagtataglay ng bakterya at maaaring magkalat ng impeksiyon. Ang paggamot na may naaangkop na mga [[antibyotiko]] ang pumapatay sa bakterya at nagbibigay kakayahan para gumaling. Kapag nagamot na ang sakit, ang mga nadamay na bahagi ay napapalitan ng peklat ng [[himaymay]].&lt;ref name=Grosset/&gt;

== Pagkilala ==
[[Talaksan:TB in sputum.png|thumb|''[[Mycobacterium tuberculosis]]'' ([[Ziehl-Neelsen stain|may mantsang pula]]) sa [[dura]]]]

=== Aktibong tuberkulosis ===
Mahirap na matukoy ang aktibong tuberculosis na batay lamang sa mga palatandaan at hudyat.&lt;ref name=DiagP2011&gt;{{cite journal|last=Bento|first=J|author2=Silva, AS, Rodrigues, F, Duarte, R|title=[Diagnostic tools in tuberculosis].|journal=Acta medica portuguesa|date=2011 Jan-Feb|volume=24|issue=1|pages=145–54|pmid=21672452}}&lt;/ref&gt; Mahirap ring matukoy ang sakit sa mga taong [[immunosuppressed]].&lt;ref name=Clinic2009&gt;{{cite journal|last=Escalante|first=P|title=In the clinic. Tuberculosis.|journal=Annals of internal medicine|date=2009 Jun 2|volume=150|issue=11|pages=ITC61-614; quiz ITV616|pmid=19487708}}&lt;/ref&gt; Gayun pa man, ang mga taong may mga palatandaan ng sakit sa baga o [[constitutional symptoms]] na tumatagal sa mahigit sa dalawang linggo ay maaring may TB.&lt;ref name=Clinic2009/&gt; Ang [[chest X-ray]] at sari-saring mga [[pag-culture sa laway at plema]] para sa [[acid-fast bacilli]] ay karaniwang bahagi ng simula ng pagsusuri.&lt;ref name=Clinic2009/&gt; Ang Interferon-γ ay naglalabas ng assays (o mga IGRA) at ang tuberculin na mga pagsusuri sa balat ay kapaki-pakinabang sa mahirap na mundo.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Metcalfe|first=JZ|author2=Everett, CK, Steingart, KR, Cattamanchi, A, Huang, L, Hopewell, PC, Pai, M|title=Interferon-γ release assays for active pulmonary tuberculosis diagnosis in adults in low- and middle-income countries: systematic review and meta-analysis.|journal=The Journal of infectious diseases|date=2011 Nov 15|volume=204 Suppl 4|pages=S1120-9|pmid=21996694}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sester 100-11&quot;&gt;{{cite journal|last=Sester|first=M|author2=Sotgiu, G, Lange, C, Giehl, C, Girardi, E, Migliori, GB, Bossink, A, Dheda, K, Diel, R, Dominguez, J, Lipman, M, Nemeth, J, Ravn, P, Winkler, S, Huitric, E, Sandgren, A, Manissero, D|title=Interferon-γ release assays for the diagnosis of active tuberculosis: a systematic review and meta-analysis.|journal=The European respiratory journal : official journal of the European Society for Clinical Respiratory Physiology|date=2011 Jan|volume=37|issue=1|pages=100-11|pmid=20847080}}&lt;/ref&gt; Ang mga IGRA ay may mga katulad na limitasyon sa mga taong may HIV.&lt;ref name=&quot;Sester 100-11&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Chen|first=J|author2=Zhang, R, Wang, J, Liu, L, Zheng, Y, Shen, Y, Qi, T, Lu, H|title=Interferon-gamma release assays for the diagnosis of active tuberculosis in HIV-infected patients: systematic review and meta-analysis.|journal=The Journal of infectious diseases|date=2011 Nov 15|volume=204 Suppl 4|pages=S1120-9|pmid=21996694}}&lt;/ref&gt;

Ang tiyak na pagkakatukoy ng TB ay nagagawa kapag ang “M. tuberculosis” ay natukoy sa isang klinikal na sampol (halimbawa, [[laway at plema]], [[nana]], o ang [[biopsy]] [[tisyu]]). Gayunpaman, ang mahirap na culture process para sa mabagal na lumaking organismo na maaring tumagal ng dalawa hanggang anim na linggo para sa culture ng dugo o dura.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Diseases|first=Special Programme for Research &amp; Training in Tropical|title=Diagnostics for tuberculosis : global demand and market potential.|year=2006|publisher=World Health Organization on behalf of the Special Programme for Research and Training in Tropical Diseases|location=Geneva|isbn=978-92-4-156330-7|pages=36|url=http://books.google.ca/books?id=CFPpcCef4yQC&amp;pg=PA36}}&lt;/ref&gt; Kaya ang paggamot ay madalas na nasisimulan bago pa matiyak ng mga culture.&lt;ref name=NICE2011/&gt;

Ang mga [[Nucleic acid amplification na pagsusuri]] at [[adenosine deaminase]]na pagsusuti ay mabilis na makatukoy ng TB.&lt;ref name=DiagP2011/&gt; Gayun pa man, ang mga pagsusuring ito ay hindi karaniwang inirerekomenda dahil bihira nitong binabago kung paano ginagamot ang isang tao.&lt;ref name=NICE2011/&gt; Ang mga pagsusuri ng dugo para matukoy ang mga antibody ay hindi [[sensitivity and specificity|tiyak]] o [[sensitivity and specificity|sensitibo]], kaya hindi inirerekomenda ang mga ito.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Steingart|first=KR|author2=Flores, LL, Dendukuri, N, Schiller, I, Laal, S, Ramsay, A, Hopewell, PC, Pai, M|title=Commercial serological tests for the diagnosis of active pulmonary and extrapulmonary tuberculosis: an updated systematic review and meta-analysis.|journal=PLoS medicine|date=2011 Aug|volume=8|issue=8|pages=e1001062|pmid=21857806|doi=10.1371/journal.pmed.1001062|pmc=3153457}}&lt;/ref&gt;

=== Hindi aktibong tuberkulosis ===
[[Talaksan:Mantoux tuberculin skin test.jpg|thumb|[[Mantoux test|Mantoux tuberculin skin test]]]] 
Ang [[Mantoux test|Mantoux tuberculin skin test]] ay madalas na ginagamit para suriin ang mga taong mataas ang panganib para sa TB.&lt;ref name=Clinic2009/&gt; Ang mga taong dati nang nabakunahan ay maaaring magkaroon ng isang resulta na positibong mali na pagsuri.&lt;ref name=Rothel_2005&gt;{{cite journal|author=Rothel J, Andersen P |title=Diagnosis of latent ''Mycobacterium tuberculosis'' infection: is the demise of the Mantoux test imminent?|journal=Expert Rev Anti Infect Ther |volume=3 |issue=6 |pages=981–93 |year=2005|pmid = 16307510|doi = 10.1586/14787210.3.6.981}}&lt;/ref&gt; Ang pagsusuri ay maaring negatibong mali sa mga taong may [[sarcoidosis]], [[Hodgkin's lymphoma]], at [[malnutrisyon]]. Ang mahalaga, ang pagsusuri ay maaring maging negatibong mali para sa mga taong may aktibong tuberkulosis. Ang&lt;ref name=Robbins/&gt;[[mga interferon gamma release assay]] (o mga IGRA) sa isang sampol ng dugo ay inirerekomenda para sa mga taong positibo sa pagpapasuri ng Mantoux.&lt;ref name=NICE2011&gt;{{NICE|117|Tuberculosis|2011}}&lt;/ref&gt; Ang mga IGRA ay hindi apektado ng pagpapabakuna o karamihan ng [[mycobacteria sa kapaligiran]], kaya ang mga ito ay lumilikha ng mga resulta na[[maling tinukoy bilang tama]] &lt;ref&gt;{{cite journal|author=Pai M, Zwerling A, Menzies D|title=Systematic Review: T-Cell–based Assays for the Diagnosis of Latent Tuberculosis Infection: An Update |journal=Ann. Intern. Med. |volume=149 |issue=3 |pages=1–9 |year=2008 |pmid=18593687 |pmc=2951987}}&lt;/ref&gt; Gayun pa man, ang ito ay apektado ng “M. szulgai,” “M. marinum,” at “M. kansasii.”&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=544|url=http://books.google.ca/books?id=rAT1bdnDakAC&amp;pg=PA544}}&lt;/ref&gt; Ang mga IGRA ay maaaring palakihin ng pagiging sensitibo kapag ang mga ito ay ginamit sa karagdagan sa dagdag sa pagsusuri ng balat. Ngunit ang mga IGRA ay maaaring mas mababa ang pagiging sensitibo nito kaysa sa sa pagsusuri ng balat kapag ang mga ito ay solong ginagamit.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Amicosante|first=M|author2=Ciccozzi, M, Markova, R|title=Rational use of immunodiagnostic tools for tuberculosis infection: guidelines and cost effectiveness studies.|journal=The new microbiologica|date=2010 Apr|volume=33|issue=2|pages=93-107|pmid=20518271}}&lt;/ref&gt;

== Pag-iwas ==
Ang mga pagsisikap para maiwasan at mapamahalaan ang tuberculosis ay batay sa pagpapabakuna ng mga sanggol at ang pagtukoy at naaangkop na paggamot ng mga aktibong tagpo.&lt;ref name=Lancet11/&gt; Ang [[World Health Organization]] ( WHO) ay nagtamo ng ilang tagumpay sa pinahusay na balak ng paggamot. May kaunting pagbaba ang nakita sa mga dami ng tagpo.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

=== Mga Bakuna ===
Sa 2011, ang magagamit lamang na [[bakuna]] ay ang [[bacillus Calmette-Guérin|bacillus Calmette&amp;ndash;Guérin]] (BCG). Ang BCG ay mabisa laban sa pagkahawa ng sakit sa pagkabata, ngunit ito ay nagbibigay ng pabagu-bagong proteksiyon laban sa pagkakahawa ng TB sa baga.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=McShane|first=H|title=Tuberculosis vaccines: beyond bacille Calmette–Guérin|journal=Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences|date=12 October 2011|volume=366|issue=1579|pages=2782–9|pmid=21893541|doi=10.1098/rstb.2011.0097|pmc=3146779}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ito ay malawakang ginagamit na bakuna sa buong mundo, na may mahigit sa 90% ng lahat ng mga bata ang [[nabakunahan]].&lt;ref name=Lancet11/&gt; Gayunpaman, ang panangga ay humihina pagkalipas ng mga sampung taon.&lt;ref name=Lancet11/&gt; Ang tuberkulosis ay hindi karaniwan sa karamihan ng lugar sa Canada, United Kingdom, at sa Estados Unidos, kaya ang BCG ay ibinibigay lamang sa mga taong mataas ang panganib.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cdc.gov/tb/topic/vaccines/|title=Vaccine and Immunizations: TB Vaccine (BCG)|publisher =Centers for Disease Control and Prevention|year=2011|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BCG Vaccine Usage in Canada -Current and Historical|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|work=Public Health Agency of Canada|access-date=30 December 2011|year=2010|month=September|archive-date=30 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330042719/http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UK06&gt;{{cite journal|last=Teo|first=SS|author2=Shingadia, DV|title=Does BCG have a role in tuberculosis control and prevention in the United Kingdom?|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-disease-in-childhood_2006-06_91_6/page/529|journal=Archives of Disease in Childhood|date=2006 Jun|volume=91|issue=6|pages=529–31|pmid=16714729|pmc= 2082765|doi=10.1136/adc.2005.085043 }}&lt;/ref&gt; Ang isang dahilan na hindi gamitin ang bakuna ay ginagawa itong positibong mali ang [[tuberculin na pagsusuri sa balat]] na ginagawa ang pagsuri ito na walang silbi upang i-screen ang sakit.&lt;ref name=UK06/&gt; Ang mga bagong bakuna ay kasakuluyang nililikha.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

=== Kalusugan ng Publiko ===
Itinatag ng World Health Organization ang TB na isang “pandaigdigang emerhensiya sa kalusugan” noong 1993.&lt;ref name=Lancet11/&gt; Noong 2006, binuo ng Stop TB Partnership ang [[Pandaigdigang Plano para Pigilan ang Tuberkulosis]] na naglalayon na iligtas ang 14 milyong buhay sa 2015.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stoptb.org/global/plan/|title=The Global Plan to Stop TB|publisher=[[World Health Organization]]|year=2011|access-date=13 June 2011|archive-date=12 Hunyo 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612030924/http://www.stoptb.org/global/plan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ang ilang mga layunin na kanilang itinalaga ay malamang na hindi na makakamit sa 2015, karamihan dahil pagtaas ng HIV na kaugnay sa tuberculosis at ang paglitaw ng maraming tuberkulosis na di tinatablan ng gamot o multiple drug-resistant tuberculosis (MDR-TB).&lt;ref name=Lancet11/&gt; Ang sistema ng [[pag-uuri ng tuberkulosis]] na ginawa ng [[American Thoracic Society]] ay ginagamit sa mga programa sa kalusugan ng publiko.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Warrell|first=ed. by D. J. Weatherall ... [4. + 5. ed.] ed. by David A.|title=Sections 1 - 10.|year=2005|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford [u.a.]|isbn=978-0-19-857014-1|pages=560|url=http://books.google.ca/books?id=EhjX517cGVsC&amp;pg=PA560|edition=4. ed., paperback.}}&lt;/ref&gt;

== Pangangasiwa ==
Ang paggamot ng TB ay gumagamit ng mga [[antibayotik]] upang puksain ang bakterya. Ang mabisang paggamot ng TB ay mahirap dahil sa hindi karaniwang kayarian at kemikal na pagkakabuo ng mycobacterial cell wall. Ang cell wall ay pinipigilan ang mga gamot at ginagawang hindi mabisa ang maraming antibayotik.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Brennan PJ, Nikaido H |title=The envelope of mycobacteria|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1995_64/page/29 |journal=Annu. Rev. Biochem. |volume=64 |pages=29–63 |year=1995 |pmid=7574484|doi=10.1146/annurev.bi.64.070195.000333}}&lt;/ref&gt; Ang dalawang antibayotik na karaniwang ginagamit ay ang [[isoniazid]] at [[rifampicin]], at ang mga paggamot ay maaring tumagal ng maraming buwan.&lt;ref name=CDCcourse/&gt; Ang paggamot ng hindi tuluyang TB ay kadalasan ay gumagamit ng isang antibayotik.&lt;ref name=Latent2011/&gt; Ang tuluyang sakit na TB ay pinakabisang magagamot gamit ang mga kumbinasyon ng maraming antibayitik para mabawasan ang panganib na ang bakterya ay makakagawa ng [[paglaban sa antibayotik]].&lt;ref name=Lancet11/&gt; Ang mga tao na may hindi aktibong [[impeksiyon|pagsakop]] ay ginagamot din para pigilan ang mga itong magkaroon ng tuluyang sakit na TB kalaunan sa buhay.&lt;ref name=Latent2011&gt;{{cite journal|last=Menzies|first=D|author2=Al Jahdali, H, Al Otaibi, B|title=Recent developments in treatment of latent tuberculosis infection.|journal=The Indian journal of medical research|date=2011 Mar|volume=133|pages=257-66|pmid=21441678}}&lt;/ref&gt; Inirerekomenda ng WHO ang [[terapewtika na direktang binabantayan]]. 
Sa terapwetikang ito, binabantayan ng health care provider na iniinom ng tao ang kaniyang mga gamot. Ang layunin ay bawasan ang bilang ng mga taong hindi wasto ang pag-inom ng mga [[antibayotik]].&lt;ref&gt;{{cite book |author=Arch G., III Mainous |title=Management of Antimicrobials in Infectious Diseases: Impact of Antibiotic Resistance |publisher=Humana Pr |location= |year=2010 |pages=69 |isbn=1-60327-238-0 |oclc=|url=http://books.google.ca/books?id=hwVFAPLYznsC&amp;pg=PA69}}&lt;/ref&gt; Gayupaman, ang ebidensiyang tumataguyod sa terapwetika tuwirang pagmasid ay mahina.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Volmink J, Garner P |title=Directly observed therapy for treating tuberculosis |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=4 |pages=CD003343 |year=2007|pmid=17943789 |doi=10.1002/14651858.CD003343.pub3 |url=}}&lt;/ref&gt; Mabisa ang mga pamamaraan na nagpapaalala sa mga tao na ang paggamot ay mahalaga.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Liu|first=Q|author2=Abba, K; Alejandria, MM; Balanag, VM; Berba, RP; Lansang, MA|title=Reminder systems and late patient tracers in the diagnosis and management of tuberculosis.|journal=Cochrane database of systematic reviews (Online)|date=2008 Oct 8|issue=4|pages=CD006594|pmid=18843723}}&lt;/ref&gt;

=== Bagong pagsimula ===
Nitong 2010, ang iminumungkahing paggamot ng bagong pagsimula ng tuberkulosis sa baga ay ang kumbinasyon ng antibayotik para sa anim na buwan. Para sa unang dalawang buwan, magbigay ng rifampicin, isoniazid, [[pyrazinamide]], at [[ethambutol]]. Para sa huling apat na buwan, mabigay ng rifampicin at isoniazid.&lt;ref name=Lancet11/&gt; Kung saan malakas ang paglaban sa isoniazid, magagamit sa halip na ethambutol para sa huling apat na buwan.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

=== Pabalik-balik na sakit ===
Kung babalik ang tuberkulosis, magsagawa ng mga pagsusuri upang matukoy kung aling mga antibayotik ito maselan bago tukuyin ang paggamot.&lt;ref name=Lancet11/&gt; Kung matutukoy ang [[multi-drug-resistant tuberculosis|multiple drug-resistant TB o ang TB na di tinatablan ng maraming gamot]] (MDR-TB), iminumungkahi ang paggamot sa hindi bababa sa apat na mabisang antibayotik na para sa 18–24&amp;nbsp;na buwan.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

=== Paglaban sa Gamot ===
Ang pangunahing paglaban ay nagaganap kapag ang isang tao ay nahawa ng resistant strain ng TB. Ang taong lubos na madaling tablan ng TB ay maaring magkaroon ng pangalawang (nakuha) na paglaban sa panahon ng paggamot. Ang isang tao ay maaring magkaroon ng pangalawang paglaban dahil sa kakulangan ng paggamot, kung hindi nila iniinom ang iniresetang naaangkop na balak (kakulangan ng pagsunod), o kung gamit nila ang mababang kalidad na gamot.&lt;ref name=OBrien&gt;{{cite journal |author=O'Brien R |title=Drug-resistant tuberculosis: etiology, management and prevention |journal=Semin Respir Infect |volume=9 |issue=2|pages=104–12 |year=1994|pmid = 7973169}}&lt;/ref&gt; Ang TB na may paglaban sa gamot ay isang seryosong problema sa kalusugan ng madla sa maraming mahirap na bansa. Ang paggamot ng TB na may paglaban sa gamot ay mas matagal at mangangailangan ng mas mahal na mga gamot. Binibigyang-kahulugan ang MDR-TB bilang paglaban sa dalawang pinakamabisang nangungunang gamot sa TB: rifampicin at isoniazid. [[Extensively drug-resistant tuberculosis|TB na malawakang lumalaban sa gamot]] ay ang paglaban sa tatlo o higit pa sa anim na klase ng pumapangalawang mga gamot.&lt;ref name=&quot;MMWR2006&quot;&gt;{{cite journal |title=Emergence of ''Mycobacterium tuberculosis'' with extensive resistance to second-line drugs—worldwide, 2000–2004 |journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |volume=55 |issue=11 |pages=301–5 |year=2006|url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5511a2.htm|pmid = 16557213 |author=Centers for Disease Control and Prevention (CDC)}}&lt;/ref&gt; [[Totally drug-resistant tuberculosis|TB na ganap na lumalaban sa gamot]] ay paglaban sa lahat ng mga gamot na kasalukuyang ginagamit. Ang ganap na paglaban ng gamot sa TB ay unang namalasan noong 2003 sa Italya, ngunit hindi ito malawakang naiulat hanggang noong 2012.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Totally Resistant TB: Earliest Cases in Italy|url=http://www.wired.com/wiredscience/2012/01/tdr-first-italy/|author=Maryn McKenna|date=12 January 2012|access-date=12 January 2012|publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114214156/http://www.wired.com/wiredscience/2012/01/tdr-first-italy/|archive-date=14 Enero 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Kahihinatnan ng sakit ==
Ang pagpapatuloy mula sa [[impeksiyon|pagsakop]] ng TB sa malinaw na sakit na TB ay nagaganap kapag malabanan ng bacilli ang mga panlaban ng sistema ng panangga at magsisimulang dumami. Sa pangunahing sakit na TB (mga 1–5% ng mga kaso), ang pagpapatuloy na ito ay nagaganap sa pagkatapos ng panimulang [[impeksiyon|pagsakop]].&lt;ref name=Robbins/&gt; Gayon pa man, sa kadalasan, ang [[Latent tuberculosis|hindi aktibong impeksiyon]] ay nagaganap nang walang halatang sintomas.&lt;ref name=Robbins/&gt; Ang mga hindi aktibong bacilli ay gumagawa ng aktibong tuberculosis sa 5&amp;ndash;10% ng mga hindi aktibong kaso, at madalas ay nagaganap ito maraming taon pagkalipas ng [[impeksiyon|pagsakop]].&lt;ref name=Pet2005/&gt;

Ang panganib ng muling pag-aktiba ay tumataas na may immunosuppression, tulad ng idinulot ng impeksiyon ng HIV. Sa mga taong sabayang nahawa ng “M. tuberculosis” at HIV, ang panganib ng muling pag-aktiba aktibo ay tumataas sa 10% kada taon.&lt;ref name=Robbins/&gt; Ang mga pag-aaral na gumagamit ng mga DNA fingerprint ng mga “M. tuberculosis” strain ay nagpapakita na ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ay nagdudulot ng pagbabalik ng TB nang mas madalas kaysa sa dating inakala.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S1473-3099(03)00607-8 |title=Recurrence in tuberculosis: relapse or reinfection? |year=2003 |author=Lambert M |journal=Lancet Infect Dis |volume=3 |page=282 |pmid=12726976 |issue=5|author-separator=, |display-authors=1 |last2=Hasker |first2=Epco |last3=Deun |first3=Armand Van |last4=Roberfroid|first4=Dominique |last5=Boelaert |first5=Marleen |last6=Van Der Stuyft |first6=Patrick}}&lt;/ref&gt; Ang muling pagkakaroon ng impeksiyon ang maaaring basehan para sa mahigit na 50% ng muling pagiging aktibong kaso sa mga lugar kung saan karaniwan ang TB.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Wang|first=JY|author2=Lee, LN, Lai, HC, Hsu, HL, Liaw, YS, Hsueh, PR, Yang, PC|title=Prediction of the tuberculosis reinfection proportion from the local incidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-infectious-diseases_2007-07-15_196_2/page/281|journal=The Journal of infectious diseases|date=15 July 2007|volume=196|issue=2|pages=281–8|pmid=17570116|doi=10.1086/518898}}&lt;/ref&gt; Ang taya{{efn|tantsa}} ng pagkamatay mula sa tuberculosis ay mga 4% simula ng 2008, bumaba mula sa 8% noong 1995.&lt;ref name=Lancet11/&gt;

== Epidemiyolohiya ==
[[Talaksan:Tuberculosis-prevalence-WHO-2009.svg|thumb|alt=Ang mapa ng mundo sa [[sub-Saharan Africa]] sa iba’t-ibang klase ng kulay ng dilaw, pagmamarka ng paglaganap na mataas ng 300 kada 100,000 na mga tao, at kasama ang Estados Unidos, Canada, Australya, at hilagang Europa sa mga klase ng kulay asul, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang 10 kada 100,000 na mga tao. Ang Asya ay dilaw ngunit hindi lubos na maliwanag, pagmamarka ng paglaganap na humigit-kumulang na 200 kada 100,000 na hanay. Ang Timog Amerika ay isang mas madilim na dilaw. Noong 2007, ang pagtatakda ng paglaganap ng TB kada 100,000 na mga tao ay pinakamataas sa sub-Saharan Africa, at halos mataas din sa Asya.&lt;ref name=WHO2009-Burden&gt;{{cite book|title=Global tuberculosis control: epidemiology, strategy, financing|author=World Health Organization|year=2009|isbn=978-92-4-156380-2|chapter=The Stop TB Strategy, case reports, treatment outcomes and estimates of TB burden|chapterurl=http://who.int/tb/publications/global_report/2009/annex_3/en/index.html|access-date=14 November 2009|pages=187–300|archive-date=19 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119022738/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2009/annex_3/en/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]
Halos isang-katlo ng populasyon ng mundo ay nagkaroon ng “M. tuberculosis.”  Ang isang bagong impeksiyon ay nagaganap bawat segundo sa isang pandaigdigang sukatan.&lt;ref name=WHO2012data/&gt; Gayunpaman, karamihan sa impeksiyon na may “M. tuberculosis” ay hindi nagdudulot ng sakit na TB,&lt;ref name=CDC&gt;{{cite web|publisher=[[Centers for Disease Control]]|url=http://www.cdc.gov/tb/publications/factsheets/general/LTBIandActiveTB.htm|title=Fact Sheets: The Difference Between Latent TB Infection and Active TB Disease|date=20 June 2011|access-date=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; at 90&amp;ndash;95% ng mga impeksiyon ay nanatiling walang hudyat.&lt;ref name=Book90/&gt; Noong 2007, mayroong tinatayang 13.7 milyun na pabalik-balik na aktibong mga tagpo.&lt;ref name=WHO2009-Epidemiology/&gt; Noong 2010, mayroon 8.8 milyong mga bagong tagpo ng sinuring TB, at 1.45 milyong pagkamatay, karamihan sa mga ito ay nagaganap sa [[mahihirap na nasyon|mga mahihirap na bansa]].&lt;ref name=WHO2011/&gt; Sa mga 1.45 milyon na pagkamatay, humigit-kumulang 0.35&amp;nbsp;milyon ang nagaganap sa mga tao na kasamang nagkaroon ng HIV.&lt;ref name=WHO2011Control&gt;{{cite web|title=Global Tuberculosis Control 2011|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|work=World Health Organization|access-date=15 April 2012|archive-date=17 Hunyo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617064025/http://www.who.int/tb/publications/global_report/2011/gtbr11_full.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang tuberkulosis ay ang pangalawang pinaka karaniwang sanhi ng kamatayan mula sa sakit na nakahahawa (matapos mamatay dahil sa HIV o AIDS).&lt;ref name=ID10/&gt; Ang Ang aktwal na bilang ng mga kaso ng tuberkulosis (&quot;[[Paglaganap (epidemilohiya)|paglaganap]]&quot;) ay bumababa simula pa noong 2005. Ang mga bagong kaso ng tuberkulosis (&quot;[[Pangyayari (epidemilohiya)|pangyayari]]&quot;) ay bumama simula pa noong 2002.&lt;ref name=WHO2011/&gt;  Nakamit ng Tsina ang pagtiyak na pagsulong. Nabawasan ng Tsina ang bilang ng namamatay sa TB ng mga 80% sa pagitan ng 1990 at 2010.&lt;ref name=WHO2011Control/&gt; Ang tuberkulosis pinakakaraniwan sa mga mahihirap na bansa. Humigit-kumulang 80% ng populasyon sa maraming taga-Asya at taga-Africa na mga bansa ang positibo sa pagsusuri sa mga pagsusuri ng tuberculin, ngunit 5–10% lamang ng populasyon ng Estados Unidos na sinuring positibo.&lt;ref name=Robbins/&gt; Umaasa ang mga eksperto na ang TB ay maaring makontrol ng ganap. Gayunpaman, maraming dahilan ang bumubuo kabuuang pagkontrol ng TB na malamang hindi. Ang mabisang bakuna ay mahirap likhain. Ito ay mahal at matagal para masuri ang sakit. Tumatagal ng mga buwan ang paggamot. Mas maraming mga tao na may HIV ang nahahawa ng TB. Ang mga paglaban sa gamot sa TB ay lumabas noong mga 1980.&lt;ref name=Lancet11/&gt;
[[Talaksan:TB incidence.png|thumb|left|Taunang bilang ng bagong ulat na kaso ng TB. Mga datos mula [[World Health Organization|WHO]].&lt;ref&gt;{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2008/annex_3/en/index.html|title=WHO report 2008: Global tuberculosis control|access-date=13 April 2009}}&lt;/ref&gt;]]
Noong 2007, ang bansang may pinakamataas na tinantiyang bilang ng itinalang mga tagpo ng TB ay [[Swaziland]], may 1,200 na tagpo sa bawat 100,000 na mga tao. Ang India ang may pinakamalaking kabuuan ng paglaganap, na may tinatantiyang 2.0 milyon ng mga bagong tagpo.&lt;ref name=WHO2009-Epidemiology/&gt; Sa mga mahihirap na mga bansa, ang tuberkulosis ay hindi gaanong karaniwan at pangunahing makikita sa mga lugar ng lungsod. Noong 2010, ang bilang ng TB sa kada 100,000 na mga tao sa iba’t ibang lugar sa mundo ay: pandaigdigan 178, Africa 332, ang mga Amerika 36, Silangang Mediterranea 173, Europa 63, Timong Silangang Asya 278, at Kanlurang Pasipiko 139.&lt;ref name=WHO2011Control/&gt; Sa Canada at Australya, ang tuberkulosis ay mas maraming beses na mas karaniwan sa mga [[Aboriginal peoples|katutubong tao]], lalong-lalo na sa malalayong pook.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=FitzGerald|first=JM|author2=Wang, L, Elwood, RK|title=Tuberculosis: 13. Control of the disease among aboriginal people in Canada.|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|date=2000 Feb 8|volume=162|issue=3|pages=351-5|pmid=10693593}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Quah, Stella R.; Carrin, Guy; Buse, Kent; Kristian Heggenhougen |title=Health Systems Policy, Finance, and Organization |publisher=Academic Press |location=Boston |year=2009 |pages=424 |isbn=0-12-375087-3 |oclc= |url=http://books.google.ca/books?id=IEXUrc0tr1wC&amp;pg=PA424}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ang mga Katutubo ay may limang beses na mas mataas ang bilang ng mga namatay mula sa TB.&lt;ref&gt;{{cite book |author= Anne-Emanuelle Birn |title= Textbook of International Health: Global Health in a Dynamic World |year=2009|pages=261 |isbn= 9780199885213 |url=http://books.google.ca/books?id=2XBB4-eYGZIC&amp;pg=PT261 |doi= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

Ang paglaganap ng TB ay nagbabago ayon sa edad. Sa Africa, ito ay pangunahing dumadamay sa mga taong nasa pagitan ng 12 hanggang 18 taong gulang at mga batang nasa tamang gulang.&lt;ref&gt;{{cite web|author=World Health Organization|url=http://www.who.int/tb/publications/global_report/2006/pdf/full_report_correctedversion.pdf|title=Global Tuberculosis Control Report, 2006 – Annex 1 Profiles of high-burden countries|format=PDF|access-date=13 October 2006}}&lt;/ref&gt; Gayun pa man, sa mga bansang ang bilang ng paglaganap ay malaki ang ibinaba (tulad ng Estados Unidos), ang TB ay pangunahing sakit ng matatandang tao at mga taong may kahinaan ng panangga ng katawan.&lt;ref name=Robbins/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Centers for Disease Control and Prevention|url=http://www.cdc.gov/nchstp/tb/pubs/slidesets/surv/surv2005/default.htm|title=2005 Surveillance Slide Set|date=12 September 2006|access-date=13 October 2006}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Mummy at British Museum.jpg|thumb|Egyptian [[mummy]] sa [[Museo ng Britanya]] - ang tubercular decay ay nakita sa mga gulugod ng taga-[[Ehipto]] na mga [[mummy]].]]
Ang tuberkulosis ay naroroon na sa mga tao mula ng [[Ancient history|panahong sinauna]].&lt;ref name=Lancet11&gt;{{cite journal|last=Lawn|first=SD|author2=Zumla, AI|title=Tuberculosis|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_july-2-8-2011_378_9785/page/57|journal=Lancet|date=2 July 2011|volume=378|issue=9785|pages=57–72|pmid=21420161|doi=10.1016/S0140-6736(10)62173-3}}&lt;/ref&gt;  Ang pinakamaagang hindi malinaw na pagkatuklas ng “M. tuberculosis” ay napalolooban ng ebidensiya ng sakit sa mga labi ng bison na may petsa na humigit-kumulang noong nakalipas na mga 17,000 taon.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rothschild BM |title=Mycobacterium tuberculosis complex DNA from an extinct bison dated 17,000 years before the present |journal=Clin. Infect. Dis. |volume=33 |issue=3 |pages=305–11 |year=2001 |month=August |pmid=11438894 |doi=10.1086/321886 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |author-separator=, |author2=Martin LD |author3=Lev G |display-authors=3 |last4=Bercovier |first4=Helen |last5=Bar‐Gal |first5=Gila Kahila |last6=Greenblatt |first6=Charles |last7=Donoghue |first7=Helen |last8=Spigelman |first8=Mark |last9=Brittain |first9=David |access-date=2014-01-31 |archive-date=2019-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325085112/https://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?CID001531 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, hindi malinaw kung ang tuberkulosis ay nanggaling sa mga baka, at pagkatapos ay nailipat sa mga tao, o kung ito ay nailipat mula sa isang karaniwang ninuno.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pearce-Duvet J |title=The origin of human pathogens: evaluating the role of agriculture and domestic animals in the evolution of human disease|url=https://archive.org/details/sim_biological-reviews_2006-08_81_3/page/369 |journal=Biol Rev Camb Philos Soc |volume=81 |issue=3 |pages=369–82 |year=2006|pmid = 16672105|doi=10.1017/S1464793106007020}}&lt;/ref&gt; Pinaniwalaan minsan ng mga dalubhasa na nakuha ng mga tao ang MTBC mula sa mga hayop sa panahon ng pagsasanay ng mga hayop. Gayunpaman, ang mga [[gene]] ng “M. tuberculosis” complex (MTBC) sa mga tao ay ihinambing sa MTBC ng mga hayop, at ang teoryang iyon ay napatunayang mali. Ang parehong strain ng tuberkulosis bakterya ay may magkahalintulad na ninuno, na maaring nailalin sa mga tao na mas maaga sa [[Neolithic Revolution]].&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Comas|first=I|author2=Gagneux, S|title=The past and future of tuberculosis research.|journal=PLoS pathogens|date=2009 Oct|volume=5|issue=10|pages=e1000600|pmid=19855821}}&lt;/ref&gt; Ang mga labi ng buto ay ipinakikita na ang mga sinaunang tao na (4000 [[Common Era|BC]]) nagkaroon ng TB. Nakita ng mga mananaliksik na may tubercular decay ang mga gulugod ng taga-[[Ehipto]] na mga [[mummy]] na may petsang mula 3000&amp;ndash;2400 BC.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Zink A, Sola C, Reischl U, Grabner W, Rastogi N, Wolf H, Nerlich A |title=Characterization of Mycobacterium tuberculosis Complex DNAs from Egyptian Mummies by Spoligotyping |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2003-01_41_1/page/359 |journal=J Clin Microbiol |volume=41 |issue=1 |pages=359–67 |year=2003 |pmid=12517873|doi=10.1128/JCM.41.1.359-367.2003 |pmc=149558}}&lt;/ref&gt; Ang &quot;Phthisis&quot; ay isang Griyegong salita para sa “consumption,” na isang lumang katawagan para sa pulmonary tuberculosis.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Chambers Dictionary.|year=1998|publisher=Allied Chambers India Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-81-86062-25-8|pages=352|url=http://books.google.ca/books?id=pz2ORay2HWoC&amp;pg=RA1-PA352}}&lt;/ref&gt; Mga 460 BC, natukoy ni [[Hippocrates]] ang phthisis bilang pinakalaganap na sakit ng panahong iyon. Ang mga taong may phthisis ay nagkaroon ng mga lagnat at umuubo ng dugo. Halos lahat ng phthisis noon ay nakamamatay.

&lt;ref&gt;Hippocrates.[https://web.archive.org/web/20050211173218/http://classics.mit.edu/Hippocrates/aphorisms.mb.txt Aphorisms.] Accessed 7 October 2006.&lt;/ref&gt; Ayon sa mga pag-aaral sa Genetic na nagmumungkahi na nagkaroon ng TB sa [[America]] mula ng mga taong 100 AD.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Konomi N, Lebwohl E, Mowbray K, Tattersall I, Zhang D |title=Detection of Mycobacterial DNA in Andean Mummies |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-microbiology_2002-12_40_12/page/4738 |journal=J Clin Microbiol |volume=40 |issue=12 |pages=4738–40 |year=2002 |pmid=12454182|doi=10.1128/JCM.40.12.4738-4740.2002 |pmc=154635}}&lt;/ref&gt;

Bago ang [[Industrial Revolution]], ayon sa alamat ay laging nauugnay ang tuberculosis sa mga [[bampira]]. Kapag ang isang langkap ng mag-anak ay namatay mula dito, ang ibang nahawang langkap ay unti-unting hihina ang kalusugan. Naniniwala ang mga taong ang original na taong may TB ang sumasaid ng buhay ng mga ibang langkap ng mag-anak.&lt;ref name=sledzik&gt;{{cite journal |last=Sledzik |first=Paul S. |author2=Nicholas Bellantoni |month=June |year=1994 |title=Bioarcheological and biocultural evidence for the New England vampire folk belief |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=94 |issue=2 |pages=269–274 |doi=10.1002/ajpa.1330940210 |url=http://www.ceev.net/biocultural.pdf |format=PDF |pmid=8085617 |issn=0002-9483 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2003-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031004001708/http://www.ceev.net/biocultural.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang pulmunaryong anyo na nauugnay sa [[tubercle (anatomy)|tubercles]] ay naitatag bilang isang patolohiya ni [[Dr Richard Morton]] noong 1689.&lt;ref name=&quot;WhoNamedIt-Calmette&quot;&gt;{{WhoNamedIt|doctor|2413|Léon Charles Albert Calmette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MedHist1970-Trail&quot;&gt;{{cite journal |author=Trail RR |title=Richard Morton (1637-1698) |journal=Med Hist |volume=14|issue=2 |pages=166–74 |year=1970 |month=April |pmid=4914685 |pmc=1034037 }}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ang TB ay may mga iba’t-ibang hudyat, kaya ang TB ay hindi natukoy bilang isang sakit hanggang noong 1820. Hindi ito napangalanang tuberculosis hanggang noong 1839 ni [[Johann Lukas Schönlein|J. L. Schönlein]].&lt;ref&gt;Zur Pathogenie der Impetigines. Auszug aus einer brieflichen Mitteilung an den Herausgeber. [Müller’s] ''Archiv für Anatomie, Physiologie und wissenschaftliche Medicin''. 1839, page 82.&lt;/ref&gt; Noong mga taong 1838–1845, dinala ni Dr. John Croghan, ang may-ari ng [[Mammoth Cave]], ang mga taong may tuberculosis sa yungib sa pag-asang ng paggamot ng sakit sa patuloy temperatura at kalinasan ng hangin sa yungib: sila ay namatay sa loob ng isang taon.&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html Kentucky: Mammoth Cave long on history.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813140746/http://edition.cnn.com/2004/TRAVEL/DESTINATIONS/02/26/mammoth.cave.ap/index.html |date=2006-08-13 }} ''[[CNN]]''. 27 February 2004. Accessed 8 October 2006.&lt;/ref&gt; Binuksan ni Hermann Brehmer ang unang TB [[sanatorium]]noon 1859 sa [[Sokołowsko|Sokołowsko, Poland]].&lt;ref name =sanatoria&gt;{{cite journal |author=McCarthy OR |title=The key to the sanatoria |journal=J R Soc Med |volume=94 |issue=8 |pages=413–7 |year=2001 |month=August |pmid=11461990 |pmc=1281640 |url=http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=11461990 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2012-08-03 |archive-url=https://archive.today/20120803180504/http://www.jrsm.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=11461990 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:RobertKoch.jpg|upright|thumb|left|Natuklasan ni Dr. Robert Koch ang tuberculosis bacilli.]]

Ang bacillus na sanhi ng tuberculosis, ang “Mycobacterium tuberculosis,” ay natukoy at nailarawan noong 24 Marso 1882 ni [[Robert Koch]]. Natanggap niya ang [[Nobel Prize sa physiology o medisina]] noong 1905 para sa pagtuklas nito.&lt;ref&gt;[[Nobel Foundation]]. [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905.] Accessed 7 October 2006.&lt;/ref&gt; Si Koch ay hindi naniniwala na ang bovine (baka) at ang sakit na tuberculosis sa tao ay magkatulad. Ang paniniwalang ito ang umantala sa pagkakilala na ang nahawaan na gatas ang pinagmulan ng [[impeksiyon|pagsakop]]. Kinalaunan, ang panganib ng pagdadala mula sa pinagmulang ito ay biglaang bumaba dahil sa pagkalalang ng takbo ng [[pasteurization]]. Tinalumpati ni Koch na ang isang katas ng [[glycerine]] ng tubercle bacilli bilang isang &quot;lunas&quot; para sa tuberkulosis noong 1890. Tinawag niya itong “tuberculin.” Kahit na ang “tuberculin” ay hindi mabusa, binago ito bilang isang screening test kung may pagkakaroon ng presymptomatic na tuberkulosis.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Waddington K |title=To stamp out &quot;So Terrible a Malady&quot;: bovine tuberculosis and tuberculin testing in Britain, 1890–1939 |url=https://archive.org/details/sim_medical-history_2004-01_48_1/page/29 |journal=Med Hist |volume=48 |issue=1 |pages=29–48 |year=2004 |month=January |pmid=14968644 |pmc=546294 }}&lt;/ref&gt;

Sina [[Albert Calmette]] at [[Camille Guérin]] ang unang nagtamo ng tagumpay sa pagbabakuna laban sa tuberkulosis noong 1906. Gumamit sila ng attenuated bovine-strain tuberculosis, at tinawag nila ang bakuna na BCG ([[Bacillus Calmette-Guérin|bacillus of Calmette and Guérin]]). Ang bakuna na BCG ay unang ginamit sa mga tao noong 1921 sa [[France]].&lt;ref name=Bonah&gt;{{cite journal |author=Bonah C|title=The 'experimental stable' of the BCG vaccine: safety, efficacy, proof, and standards, 1921–1933 |journal=Stud Hist Philos Biol Biomed Sci |volume=36 |issue=4 |pages=696–721 |year=2005 |pmid=16337557|doi=10.1016/j.shpsc.2005.09.003}}&lt;/ref&gt; Gayun pa man, ang bakuna na BCG ay nakatanggap ng malawakang pagttanggap lamang samalawakang natanggap lang ng marami ang BCG na bakuna sa [[Estados Unidos|USA]], [[Great Britain]], at [[Germany]] pagkatapos ng Ikalawang Pandaigdigang Digmaan.&lt;ref name=Comstock&gt;{{cite journal |author=Comstock G |title=The International Tuberculosis Campaign: a pioneering venture in mass vaccination and research |url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_1994-09_19_3/page/528 |journal=Clin Infect Dis |volume=19 |issue=3 |pages=528–40 |year=1994|pmid=7811874|doi=10.1093/clinids/19.3.528}}&lt;/ref&gt; 
 
Ang tuberkulosis ang naging sanhi ng pinakamalawak na pagkabahala ng publiko noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 na dekada bilang isang [[endemic (epidemiology)|endemic o laganap]] na sakit ng mahihirap na lunsod. Noong 1815, isa sa apat na namamatay sa Inglatera ay dahil sa &quot;consumption.&quot; Pagdating ng 1918, ang TB ang naging dahilan sa isa sa anim na pagkamatay sa Pransiya. Pagkatapos matukoy ng mga dalubhasa na ang sakit ay nakahahawa noong mga 1880, ang TB ay inilagay sa isang [[Talaan ng mga anumang sakit na dapat i-report sa awtoridad|notifiable disease]] na talaan sa Britanya. Nagsimula ang mga pag-usig na nagpapahinto sa mga tao na dumura sa mga pampublikong lugar at ang mga nahawaang mahihirap ay “hinikayat” na pumasok sa [[sanatorium|sanatoria]] na kahintulad ng mga kulungan. (Ang sanatoria para sa mga middle at upper class ay nag-aalok ng napakagandang pangangalaga at palagiang medikal na pangangalaga.)&lt;ref name =sanatoria/&gt; Ang sanatoria ay dapat sanang nagbigay ng benepisyo ng &quot;sariwang hangin&quot; at pagtatrabaho. Ngunit kahit pa nasa pinakamagagandang kondisyon, ang 50% ng mga tao na pumasok ay namamatay sa loob ng limang taon (“ca.” 1916).&lt;ref name =sanatoria/&gt;

Sa Europa, ang bilang ng tuberkulosis ay nagsimulang tumaas noong mga unang bahagi ng 1600. Ang TB ay umabot sa pinakatuktok na antas sa Europa noong mga 1800 noong naging sanhi ito ng halos 25% ng lahat ng pagkamatay.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bloom|first=editor, Barry R.|title=Tuberculosis : pathogenesis, protection, and control|url=https://archive.org/details/tuberculosispath0000unse|year=1994|publisher=ASM Press|location=Washington, D.C.|isbn=978-1-55581-072-6}}&lt;/ref&gt; Ang dami ng pagkamatay ay bumaba sa halos 90% noong mga 1950.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Persson|first=Sheryl|title=Smallpox, Syphilis and Salvation: Medical Breakthroughs That Changed the World|year=2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4587-6712-7|pages=141|url=http://books.google.ca/books?id=-W7ch1d6JOoC&amp;pg=PA141}}&lt;/ref&gt; Ang pagbuti ng kalusugan ng publiko ay lubos na nagpababa ng bilang ng tuberkulosis kahit bago pa dumating ang [[streptomycin]] at ng iba pang mga antibayotik ang ginamit. Gayunpaman, ang sakit ay nanatiling isang malubhang banta sa kalusugan ng madla. Noong ang [[Medical Research Council (UK)|Medical Research Council]] ay nabuo sa Britanya noong 1913, ang pangunahing nasa nito ay ang pagsasaliksik ng tuberkulosis.&lt;ref&gt;{{cite book|last=editor|first=Caroline Hannaway,|title=Biomedicine in the twentieth century: practices, policies, and politics|year=2008|publisher=IOS Press|location=Amsterdam|isbn=978-1-58603-832-8|pages=233|url=http://books.google.ca/books?id=o5HBxyg5APIC&amp;pg=PA233}}&lt;/ref&gt;
 
Noong 1946, ang pagkakabuo ng antibiotic na [[streptomycin]] ang nagpatotoo ng mabisang paggamot at lunas ng TB. Bago inilabas ang gamot na ito, ang tanging paggamot (bukod sa sanatoria) ay ang operasyon.. Ang &quot;[[pneumothorax]] na pamamaraan&quot; ay pinapaimpis ang isang nahawang baga upang &quot;ipahinga&quot; ito at hayaan ang sugat ng tuberkulosis na gumaling.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shields|first=Thomas|title=General thoracic surgery|year=2009|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=978-0-7817-7982-1|pages=792|url=http://books.google.ca/books?id=bVEEHmpU-1wC&amp;pg=PA792|edition=7th ed.}}&lt;/ref&gt; Ang paglabas ng MDR-TB ang muling nagpakilala sa operasyon bilang isang opsyon sa loob ng katanggap-tanggap na pamantayan ng pangangalaga sa paggamot ng mga impeksiyon sa TB. Ang kasalukuyang mga operasyon ay kabilang ang pagtanggal ng pathological chest cavities (&quot;bullae&quot;) sa baga upang mabawasan ang bilang ng bacteria at dagdagan ang pagkakalantad ng natitirang bakterya sa mga gamot na nasa daluyan ng dugo. Ang paraang ito ay sabay-sabay na binabawasan ang kabuuang laman ng mga bakterya at dinadagdagan ang pagiging mabisa ng terapwetika ng systemic antibiotic.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Lalloo UG, Naidoo R, Ambaram A |title=Recent advances in the medical and surgical treatment of multi-drug resistant tuberculosis |journal=Curr Opin Pulm Med |volume=12 |issue=3 |pages=179–85 |year=2006 |month=May |pmid=16582672 |doi=10.1097/01.mcp.0000219266.27439.52 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1070-5287&amp;volume=12&amp;issue=3&amp;spage=179 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095840/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1070-5287&amp;volume=12&amp;issue=3&amp;spage=179 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Kahit pa umaasa ang mga dalubhasa na ganap na maalis ang TB (''cf.'' [[bulutong]]), ang pagtaas ng mga [[Antibiotic resistant|drug-resistant]] strain (o di tinatablan ng gamot na strain) noon mga 1980 ay nagpahirap sa pagpuksa ng TB. Ang muling paglabas ng tuberkulosis ay naghinatnan sa deklarasyon ng isang pandaigdigang emerhensiya sa pangkalusugan ng WHO noong 1993.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Frequently asked questions about TB and HIV|url=http://www.who.int/tb/hiv/faq/en/index.html|work=World Health Organization|access-date=15 April 2012}}&lt;/ref&gt;

== Ang lipunan at kultura ==
Ang [[World Health Organization]] at ang [[Bill and Melinda Gates Foundation]] ay nabibigay ng taguyod sa isang bagong mabisang diagnostic test upang magamit ng low- at middle-income na mga bansa.&lt;ref name=Xpert2011&gt;{{cite journal|last=Lawn|first=SD|author2=Nicol, MP|title=Xpert® MTB/RIF assay: development, evaluation and implementation of a new rapid molecular diagnostic for tuberculosis and rifampicin resistance.|journal=Future microbiology|date=2011 Sep|volume=6|issue=9|pages=1067-82|pmid=21958145}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6B71RF20101208 |title=WHO says Cepheid rapid test will transform TB care|work= Reuters | date=8 December 2010}}&lt;/ref&gt; Simula 2011, marami mga mahihirap ang mayroon daan sa microscopy sputum.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Lienhardt|first=C|author2=Espinal, M, Pai, M, Maher, D, Raviglione, MC|title=What research is needed to stop TB? Introducing the TB Research Movement.|journal=PLoS medicine|date=2011 Nov|volume=8|issue=11|pages=e1001135|pmid=22140369|doi=10.1371/journal.pmed.1001135|pmc=3226454}}&lt;/ref&gt;
 
Noong 2010, ang India ang may pinakamataas na kabuuang bilang ng mga tagpo ng TB sa buong daigdig. Isa sa dahilan ang hindi magandang pamamahala ng karamdaman ng pribadong sektor na nangangalaga ng kalusugan. Ang mga programang tulad ng [[Revised National Tuberculosis Control Program]] ang tumutulong upang mabawasan ang mga antas ng TB sa mga taong nakatatanggap ng pampublikong pangangalaga ng kalusugan.&lt;ref name=&quot;Bhargava&quot;&gt;{{cite journal |author=Anurag Bhargava, Lancelot Pinto, Madhukar Pai |title=Mismanagement of tuberculosis in India: Causes, consequences, and the way forward |journal=Hypothesis |volume=9 |issue=1 |pages=e7 |year=2011 |url=http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112192507/http://www.hypothesisjournal.com/?p=989 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Amdekar|first=Y|title=Changes in the management of tuberculosis.|journal=Indian journal of pediatrics|date=2009 Jul|volume=76|issue=7|pages=739-42|pmid=19693453}}&lt;/ref&gt; Ang [[:en:World Tuberculosis Day|World Tuberculosis Day]] ay ipinagdiriwang taon-taon tuwing [[Marso 24]].

== Pananaliksik ==
Ang BCG na bakuna ay may mga hanggan{{efn|limitasyon}}, at pananaliksik upang gumawa ng mga bakuna sa TB ay patuloy.&lt;ref name=VacRes2011&gt;{{cite journal|last=Martín Montañés|first=C|author2=Gicquel, B|title=New tuberculosis vaccines.|journal=Enfermedades infecciosas y microbiologia clinica|date=2011 Mar|volume=29 Suppl 1|pages=57–62|pmid=21420568|doi=10.1016/S0213-005X(11)70019-2}}&lt;/ref&gt; May mga ilang potensiyal na kandidato ay kasalukuyang nasa [[clinical trial|phase I at II na klinikal na pagsubok]].&lt;ref name=VacRes2011/&gt; Ang dalawang pangunahing paraan ay sinusubukan upang gawin mapabuti pagiging mabisa ng mga magagamit na bakuna. Ang isang paraan ay may kinalaman sa pagdagdag ng sub-unit na bakuna sa BCG. Ang ibang pamamaraan ay sinusubukang gumawa ng bago at lalong mabisang mga live vaccine.&lt;ref name=VacRes2011/&gt; Ang [[MVA85A]] ay isang halimbawa ng isang sub-unit na bakuna na kasalukuyang sinusubukan sa Timog Africa. Ang MVA85A ay batay sa genetically na binagong [[vaccinia]] virus.&lt;ref name=Ibanga_2006&gt;{{cite journal |author=Ibanga H, Brookes R, Hill P, Owiafe P, Fletcher H, Lienhardt C, Hill A, Adegbola R, McShane H |title=Early clinical trials with a new tuberculosis vaccine, MVA85A, in tuberculosis-endemic countries: issues in study design |journal=Lancet Infect Dis |volume=6 |issue=8|pages=522–8 |year=2006 |doi= 10.1016/S1473-3099(06)70552-7| pmid = 16870530}}&lt;/ref&gt; Ang pag-asa na ang mga bakuna ay magkakaroon ng isang makabuluhang papel sa paggamot ng mga hindi aktibo at aktibong sakit.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Kaufmann SH|title=Future vaccination strategies against tuberculosis: Thinking outside the box|journal=Immunity|year=2010|volume=33|pages=567–77|pmid = 21029966|doi=10.1016/j.immuni.2010.09.015|issue=4}}&lt;/ref&gt;

Upang humikayat ng karagdagang pagtuklas, ang mga mananaliksik at gumagawa ng patakaran ay nagsusulong ng bagong pang-ekonomiyang huwaran ng paglikha ng bakuna, kabilang ang mga gantimpala, mga dagdag sa buwis, at [[mga advance market commitment]](o paunang pangako na pamilihan).&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Webber D, Kremer M|url=http://www.who.int/bulletin/archives/79(8)735.pdf |title=Stimulating Industrial R&amp;D for Neglected Infectious Diseases: Economic Perspectives |journal=Bulletin of the World Health Organization|volume=79|issue=8|year=2001|pages=693–801}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Barder O, Kremer M, Williams H|url=http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|title=Advance Market Commitments: A Policy to Stimulate Investment in Vaccines for Neglected Diseases|journal=The Economists' Voice|volume=3|year=2006|issue=3|doi=10.2202/1553-3832.1144|access-date=2014-01-31|archive-date=2006-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20061105083659/http://www.bepress.com/ev/vol3/iss3/art1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; May mga ilang grupo na kabilang sa pananaliksik, pati na ang [[Stop TB Partnership]],&lt;ref&gt;{{cite book|last=Economic|first=Department of|title=Achieving the global public health agenda : dialogues at the Economic and Social Council|year=2009|publisher=United Nations|location=New York|isbn=978-92-1-104596-3|pages=103|url=http://books.google.ca/books?id=VeF9dv74C4MC&amp;pg=PA103|author2=Affairs, Social}}&lt;/ref&gt; ang South African Tuberculosis Vaccine Initiative, at ang [[Aeras Global TB Vaccine Foundation]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Jong|first=[edited by] Jane N. Zuckerman, Elaine C.|title=Travelers' vaccines|year=2010|publisher=People's Medical Pub. House|location=Shelton, CT|isbn=978-1-60795-045-5|pages=319|url=http://books.google.ca/books?id=BKRpWFEy66wC&amp;pg=PA319|edition=2nd ed.}}&lt;/ref&gt; Ang Aeras Global TB Vaccine Foundation ay nakatanggap ng isang regalo na higit sa $280 milyon (US) mula sa [[Bill and Melinda Gates Foundation]] upang gumawa at magbigay ng lisensya ng pinabuting bakuna laban sa tuberkulosis para gamitin sa mga bansang may problema.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bill and Melinda Gates Foundation Announcement|title=Gates Foundation Commits $82.9 Million to Develop New Tuberculosis Vaccines|date=2004-02-12|url=http://www.globalhealth.org/news/article/4134|access-date=2014-01-31|archive-date=2009-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20091010163118/http://www.globalhealth.org/news/article/4134|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nightingale|first=Katherine|title=Gates foundation gives US$280 million to fight TB|date=2007-09-19|url=http://www.scidev.net/en/news/gates-foundation-gives-us280-million-to-fight-tb.html}}&lt;/ref&gt;

== Sa ibang mga hayop ==
Nahahawahan ng mycobacteria ang maraming iba’t-ibang hayop, kabilang ang mga ibon,&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Shivaprasad|first=HL|author2=Palmieri, C|title=Pathology of mycobacteriosis in birds.|journal=The veterinary clinicas of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=41-55, v-vi|pmid=22244112}}&lt;/ref&gt; mga daga,&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Reavill|first=DR|author2=Schmidt, RE|title=Mycobacterial lesions in fish, amphibians, reptiles, rodents, lagomorphs, and ferrets with reference to animal models.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=25-40, v|pmid=22244111}}&lt;/ref&gt; at mga reptilya.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mitchell|first=MA|title=Mycobacterial infections in reptiles.|journal=The veterinary clinics of North America. Exotic animal practice|date=2012 Jan|volume=15|issue=1|pages=101-11, vii|pmid=22244116}}&lt;/ref&gt; Ang mga subspecie na “Mycobacterium tuberculosis” ay bihira sa mga mabangis na hayop.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Wobeser|first=Gary A.|title=Essentials of disease in wild animals|year=2006|publisher=Blackwell Publ.|location=Ames, Iowa [u.a.]|isbn=978-0-8138-0589-4|pages=170|url=http://books.google.ca/books?id=JgyS6fxVasYC&amp;pg=PA170|edition=1st ed.}}&lt;/ref&gt; Isang pagsisikap upang lipulin ang bovine tuberculosis na dulot ng “[[Mycobacterium bovis]]” galing sa mga tipon ng baka at usa ng [[New Zealand]] ay naging gaanong matagumpay. 
 
&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Ryan|first=TJ|author2=Livingstone, PG, Ramsey, DS, de Lisle, GW, Nugent, G, Collins, DM, Buddle, BM|title=Advances in understanding disease epidemiology and implications for control and eradication of tuberculosis in livestock: the experience from New Zealand.|journal=Veterinary microbiology|date=2006 Feb 25|volume=112|issue=2-4|pages=211-9|pmid=16330161}}&lt;/ref&gt; Ang mga pagsisikap sa Britanya ay hindi masiyadong naging matagumpay.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=White|first=PC|author2=Böhm, M, Marion, G, Hutchings, MR|title=Control of bovine tuberculosis in British livestock: there is no 'silver bullet'.|journal=Trends in microbiology|date=2008 Sep|volume=16|issue=9|pages=420-7|pmid=18706814}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Ward|first=AI|author2=Judge, J, Delahay, RJ|title=Farm husbandry and badger behaviour: opportunities to manage badger to cattle transmission of Mycobacterium bovis?|journal=Preventive veterinary medicine|date=2010 Jan 1|volume=93|issue=1|pages=2-10|pmid=19846226}}&lt;/ref&gt;

== Mga Sanggunian ==
{{Reflist|30em}}

[[Kategorya:Nakahahawang sakit]]
[[Kategorya:Sakit]]
[[Kategorya:Karamdaman]]</text>
      <sha1>ggnprwkwldfbpth0vcqij97vm4muvj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Modern.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>48713</id>
    <revision>
      <id>2238582</id>
      <parentid>1486558</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T19:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>60709</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>2238582</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="1734" sha1="3p8y6eep240ywn8pc55pjz0h1skvoyf" xml:space="preserve">#firstHeading .editsection a { color: white; text-decoration: underline }

/* block quotations */
#mw_content blockquote {
    font-size: 93.75%; /* equivalent of 15px in 16px default */
    margin: 1em 1.6em; /* same indent as an unordered list */
}
#mw_content blockquote p {
    line-height:inherit;
}

/* Display &quot;From Wikipedia, the free encyclopedia&quot; */
#siteSub {
    display: block;
}

/* Bold 'edit this page' link to encourage newcomers */
/* Commented because this is not the default skin */
/* #ca-edit a { font-weight: bold !important; } */

p.error {
    font-weight: bold;
}

#mw_contentholder { padding-top: .4em } /* some headroom for #coordinates to go in without #siteSub */

#coordinates {  
    position: absolute;
    z-index: 1;
    border: none;
    background: none;
    right: 1.17em;
    top: 6.1em;
    float: right;
    margin: 0em;
    padding: 0em;
    padding-right: 1.17em;
    line-height: 1.5em;
    text-align: right;
    text-indent: 0;
    font-size: 85%;
    text-transform: none;
    white-space: nowrap;
}

#coordinates img { vertical-align: top }
/* important to keep the text predictably positioned */

/* allow disabling of &quot;external&quot; color on internal links in some situations */
#bodyContent .plainlinks2 a.external[href^=&quot;http://en.wikipedia.org&quot;] {
	color: #003366 !important
}

div.topicon {
display:block !important;
position:absolute;
top:10px;
z-index:100;
}

/* for Template:Link-FA */
li.FA {
    list-style-image: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Modern-bullet-star.svg/9px-Modern-bullet-star.svg.png&quot;);
}

.toccolours {
background-color:#F0F0F0;
border:1px solid #BBBBBB;
border-spacing:0pt;
margin:0pt;
padding:0pt;
}

.mw-topboxes {
margin-top: -0.4em
}</text>
      <sha1>3p8y6eep240ywn8pc55pjz0h1skvoyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sopbol sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54892</id>
    <revision>
      <id>2238570</id>
      <parentid>2215445</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T17:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7819" sha1="frseomq5igelbg63siuvt021twhqnow" xml:space="preserve">[[Talaksan:Softball 2008.gif|left|180px]]
[[Talaksan:2008 Summer Olympics - softball.PNG|thumb|275px|Mga mananaligsang kuponan]]
Ang '''[[sopbol]] sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]]''' sa [[Beijing]] ay nakaplano na gaganapin sa loob ng sampung araw simula Agosto 12 at hahantong na may mga medalya sa huling laro sa Agosto 21. Lahat ng mga laro ay magaganap sa Parang Pang-Sopbol ng Fengtai. Ang Olimpikong sopbol ay nananaligsa ng mga kababaihan lamang; ang mga kalalakihan ay nagpapapligsahan sa magkatulad na palakasan ng [[beysbol]].

Nakapaghalal ng [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] na alisin ang sopbol sa programa ukol sa Palarong 2012, kaya ito ay huling panahon na ang sopbol ay ipaglalaban sa Olimpiko maliban kung ito ay ibalik sa dating kalagayan sa susunod na petsa. Ang IOC ay hahalal sa bagay na ito muli sa 2009.
{{-}}

== Mga nanalo ng medalya ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|bgcolor=&quot;gold&quot;|'''Ginto'''
|bgcolor=&quot;silver&quot;|'''Pilak'''
|bgcolor=&quot;CC9966&quot;|'''Tanso'''
|- valign=&quot;top&quot;
|{{flagIOCteam|JPN|Tag-init 2008}}&lt;br /&gt;
[[Naho Emoto]] &lt;br /&gt; [[Motoko Fujimoto]] &lt;br /&gt; [[Megu Hirose]] &lt;br /&gt; [[Emi Inui]] &lt;br /&gt; [[Sachiko Ito]] &lt;br /&gt; [[Ayumi Karino]] &lt;br /&gt; [[Satoko Mabuchi]] &lt;br /&gt; [[Yukiyo Mine]] &lt;br /&gt; [[Masumi Mishina]] &lt;br /&gt; [[Rei Nishiyama]] &lt;br /&gt; [[Hiroko Sakai]] &lt;br /&gt; [[Rie Sato]] &lt;br /&gt; [[Mika Someya]] &lt;br /&gt; [[Yukiko Ueno]] &lt;br /&gt; [[Eri Yamada]]
|{{flagIOCteam|USA|Tag-init 2008}}&lt;br /&gt;
[[Monica Abbott]]&lt;br /&gt; [[Stacey Nuveman]]&lt;br /&gt; [[Crystl Bustos]]&lt;br /&gt; [[Jennie Finch]]&lt;br /&gt; [[Laura Berg]]&lt;br /&gt; [[Lauren Lappin]]&lt;br /&gt; [[Luvieanne Jung]]&lt;br /&gt; [[Cat Osterman]]&lt;br /&gt; [[Tairia Flowers]]&lt;br /&gt; [[Andrea Duran]]&lt;br /&gt; [[Jessica Mendoza]]&lt;br /&gt; [[Victoria Galindo]]&lt;br /&gt; [[Kelly Kretschman]]&lt;br /&gt; [[Caitlin Lowe]]&lt;br /&gt; [[Natasha Watley]]
|{{flagIOCteam|AUS|Tag-init 2008}} &lt;br /&gt;
[[Jodie Bowering]]&lt;br /&gt; [[Kylie Cronk]]&lt;br /&gt; [[Kelly Hardie]]&lt;br /&gt; [[Tanya Harding]]&lt;br /&gt; [[Sandy Lewis]]&lt;br /&gt; [[Simmone Morrow]]&lt;br /&gt; [[Tracey Mosley]]&lt;br /&gt; [[Stacey Porter]]&lt;br /&gt; [[Melanie Roche]]&lt;br /&gt; [[Justine Smethurst]]&lt;br /&gt; [[Danielle Stewart]]&lt;br /&gt; [[Natalie Titcume]]&lt;br /&gt; [[Natalie Ward]]&lt;br /&gt; [[Belinda Wright (softball)|Belinda Wright]]&lt;br /&gt; [[Kerry Wyborn]]
|-
|}

== Ayos ng paligsahan ==
Ang mga walong kuponan ay maglalaban sa paligsahang Olimpiko ng sopbol, at ang paligsahan ay binubuo ng dalawang yugto. Ang yugto ng paunang laro ay sumusunod sa isang anyo ng [[yugtong dominiko]], kung saan ang bawat ng mga kuponan ay naglalaro sa lahat ng mga ibang kuponan nang isang beses. Sumunod nito, ang unang apat na kuponan ay nagpapauna sa isang yugto ng [[sistema ng pahinang pang-alis ng tabla]] na binubuo ng dalawang timpalak na laro, at ang huli mga medalyang pantanso at panggintong medalya.

== Mga lumahok na kuponan ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
* {{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]]
* {{flagicon|CAN}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]]
* {{flagicon|CHN}} [[:en:China women's national softball team|Tsina]]
* {{flagicon|TPE}} [[:en:Chinese Taipei women's national softball team|Tsinong Taipei]]
{{col-2}}
* {{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]
* {{flagicon|NED}} [[:en:Netherlands women's national softball team|Olanda]]
* {{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]]
* {{flagicon|VEN}} [[:en:Venezuela women's national softball team|Venezwela]]
{{col-end}}

== Tagpo ng Pangkat ==
=== Yugto ng paunang laro ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
|-
|width=10px bgcolor=&quot;ccffcc&quot;| ||Mga nakapasok sa timpalak na laro
|-
|width=10px bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;| ||Mga naalis
|}Ang apat na pangunahing kuponan ay magpapauna sa yugto ng timpalak na laro.

&lt;small&gt;Lahat ng mga laro ay nasa [[Pamantayang Oras ng Tsina]] ([[UTC+8]])&lt;/small&gt;
{| class=wikitable style=text-align:center
!width=210|Kuponan
!width=20|P
!width=20|T
!width=20|RS
!width=20|RA
!width=20|PANALO%
!width=20|GB
!width=40|Tagabasag ng tabla
|-
|-bgcolor=&quot;ccffcc&quot;
|align=left|{{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]]
|7||0||53||1||1.000||-||-
|-bgcolor=&quot;ccffcc&quot;
|align=left|{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]
|6||1||23||13||.857||1||-
|-bgcolor=&quot;ccffcc&quot;
|align=left|{{flagicon|Australia}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]]
|5||2||30||11||.714||2||-
|-
|-bgcolor=&quot;ccffcc&quot;
|align=left|{{flagicon|Canada}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]]
|3||4||17||23||.429||4||-
|-
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;
|align=left|{{flagicon|China}} [[:en:China women's national softball team|Tsina]]
|2||5||19||21||.286||5||-
|- 
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;
|align=left|{{flagicon|Chinese Taipei}} [[:en:Chinese Taipei women's national softball team|Tsinong Taipei]]
|2||5||10||23||.286||5||-
|- 
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;
|align=left|{{flagicon|Venezuela}} [[:en:Venezuela women's national softball team|Venezwela]]
|2||5||15||35||.286||5||-
|- 
|-bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;
|align=left|{{flagicon|Netherlands}} [[:en:Netherlands women's national softball team|Olanda]]
|1||6||8||48||.143||6||-
|}

Ang mga pamamaraan ng pagbasag ng tabla ay sumusunod sa pamantayang pamamaraan ng Pandaigdigang Pederasyon ng Sopbol ukol sa pagtitika ng mga tabla.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.internationalsoftball.com/english/rules_standards/technical_code.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-08-21 |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211182222/http://www.internationalsoftball.com/english/rules_standards/technical_code.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Yugtong pangmedalya ==
Ang Natalo ng 1&amp;2 larong panimula ay maglalaro ng Panalo ng 3&amp;4 larong panimula sa Labanang Pangmedalyang Tanso. Ang Natalo ng Labanang Pangmedalyang Tanso ay mananalo ng tansong medalya habang ang nanalo ay nakakalaro sa panalo ng 1&amp;2 larong panimula para sa gintong medalya sa Labanang Pangmedalyang Ginto.

{{PagePlayoffBracket | RD1=Timpalak na laro
| RD2=Larong pangmedalyang tanso
| RD3=Larong pangmedalyang ginto

| RD1-seed1=1
| RD1-team1='''{{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]]'''
| RD1-score1='''4'''
| RD1-seed2=2
| RD1-team2={{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]
| RD1-score2=1

| RD1-seed3=3
| RD1-team3='''{{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]]'''
| RD1-score3='''5'''
| RD1-seed4=4
| RD1-team4={{flagicon|CAN}} [[:en:Canada women's national softball team|Canada]]
| RD1-score4=3

| RD2-seed1=3
| RD2-team1={{flagicon|AUS}} [[:en:Australia women's national softball team|Australia]]
| RD2-score1=3
| RD2-seed2=2
| RD2-team2='''{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]'''
| RD2-score2='''4'''

| RD3-seed1=1
| RD3-team1={{flagicon|USA}} [[:en:United States women's national softball team|Mga Nagkakaisang Estado]]
| RD3-score1=1
| RD3-seed2=2
| RD3-team2='''{{flagicon|JPN}} [[:en:Japan women's national softball team|Hapon]]'''
| RD3-score2='''3'''
}}

== Mga sanggunian ==
* [http://olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO Sopbol ng IOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801091119/http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO |date=2009-08-01 }}
* [https://web.archive.org/web/20150416213421/http://www.internationalsoftball.com/ Pandaigdigang Pederasyon ng Sopbol]
* [http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp ISF Olimpikong Sopbol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513144027/http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp |date=2008-05-13 }}
{{reflist}}

{{Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008}}

[[Kategorya:Mga palakasan sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2008]]</text>
      <sha1>frseomq5igelbg63siuvt021twhqnow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kansilyer ng Alemanya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74918</id>
    <revision>
      <id>2238559</id>
      <parentid>2175076</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1732</id>
      </contributor>
      <comment>Removing &quot;Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg&quot;, it has been deleted from Commons by [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): and [[:c:Ticket:2026</comment>
      <origin>2238559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="6tirhexvoiaeh03p40qdeoiwggoxu4i" xml:space="preserve">{{update}}
{{Infobox Political post
|post            = Kansilyer
|body            = Alemanya
|insignia        = Bundesadler Bundesorgane.svg
|insigniasize    = 100px
|insigniacaption = Coat of arms of the German Government
|image           = {{wikidata|property|raw|best|{{wikidata|property|raw|best|P1308}}|P18}}
|incumbent       = {{wikidata|property|linked|best|P1308}}
|incumbentsince  = {{wikidata|qualifier|best|P1308|P580}}
|formation       = 23 Mayo 1949
|inaugural       = [[Konrad Adenauer]]
|website         = [http://www.bundeskanzlerin.de www.bundeskanzlerin.de]
}}
{{Politika ng Alemanya}}
Ang namumuno ng pamahalaan ng [[Alemanya]] ay tinatawag na '''Kansilyer Pederal''' ({{lang-de|Bundeskanzler}}) o simpleng '''Kansilyer''' ({{lang-de|Kanzler}}). Sa [[Politika ng Alemanya]] ang posisyon ay katumbas ng [[Punong ministro]] sa ibang [[bansa]] na may sistemang [[parlamentaryo]]. Ang huli ay hindi ginagamit sapagkat ang direktang pagsasalin nito sa Aleman ay ''Ministerpräsident'' (literal na &quot;Pangulong Ministro&quot;), na ekslusibong ginagamit para sa mga namumuno ng pamahalaan ng estado ng Alemanya (tinatawag na [[Mga Estado ng Alemanya|''Bundesländer'']] sa Aleman).

Ang kasalukuyang Kansilyer ng Alemanya ay si [[Olaf Scholz]], na nahalal noong Disyembre 2021.

== Talaan ng mga Kansilyer ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|--
! Blg
! Talaksan
! Pangalan
! Buwang Nagsimula
! Buwang Nagtapos
! [[Partido pampolitika]]
|--style=&quot;background:#EEEEEE;&quot;
|1.|| || [[Konrad Adenauer]] || 15 Setyembre 1949 || 16 Oktubre 1963 || [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democrats]]
|--style=&quot;background:#EEEEEE;&quot;
|2.|| [[file:Bundesarchiv B 145 Bild-F041449-0007, Hamburg, CDU-Bundesparteitag, Ludwig Erhard.jpg|60px]] || [[Ludwig Erhard]]|| 16 Oktubre 1963 || 1 Disyembre 1966 || [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democrats]]
|--style=&quot;background:#EEEEEE;&quot;
|3.||[[Image:Bundesarchiv B 145 Bild-F024017-0001, Oberhausen, CDU-Parteitag Rheinland, Kiesinger.jpg (cropped).jpg|60px]] || [[Kurt Georg Kiesinger]]|| 1 Disyembre 1966 ||  21 Oktubre 1969 || [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democrats]]
|--style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|4.|| [[Image:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|60px]] || [[Willy Brandt]] || 21 Oktubre 1969 || 7 Mayo 1974 || [[Social Democratic Party of Germany|Social Democrats]]
|--style=&quot;background:#FFFACD;&quot;
|3. || [[Image:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|60px]] || [[Walter Scheel]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;|| 7 Mayo 1974 || 16 Mayo 1974 || [[Free Democratic Party (Germany)|Free Democrats]]
|--style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|5.|| [[Image:Bundesarchiv Bild Helmut Schmidt 1975 cropped.jpg|60px]] || [[Helmut Schmidt]]||  16 Mayo 1974 || 1 Oktubre 1982 || [[Social Democratic Party of Germany|Social Democrats]]
|--style=&quot;background:#EEEEEE;&quot;
|6.|| [[Image:Bundesarchiv B 145 Bild-F045625-0010, Bonn, Pressekonferenz CDU Bundesvorstand, Kohl.jpg|60px]] || [[Helmut Kohl]] || 1 Oktubre 1982 || 27 Oktubre 1998 || [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democrats]]
|--style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|7.|| [[Image:Gerhardschroeder01.jpg|60px]] || [[Gerhard Schröder]] || 27 Oktubre 1998 ||  22 Nobyembre 2005 || [[Social Democratic Party of Germany|Social Democrats]]
|--style=&quot;background:#EEEEEE;&quot;
|8.|| [[Image:Angela Merkel 24092007.jpg|60px]] || [[Angela Merkel]] || 22 Nobyembre 2005 || 8 Disyembre 2021 || [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democrats]]
|--style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|9.|| [[File:Sánchez se reunió con el nuevo canciller alemán Olaf Scholz en La Moncloa 20220117 (8) (cropped).jpg|60px]] || [[Olaf Scholz]]|| 8 Disyembre 2021 || kasalukuyan ||[[Social Democratic Party of Germany|Social Democrats]]
|--
|}

1: Hiniling ni Willy Brandt sa Federal na Pangulo na huwag siyang italaga bilang gumaganap na kansilyer matapos ang kanyang pagreretiro, kaya naman ang Bise-Kansilyer (Walter Scheel) ang gumanap na kansilyer hanggang sa pagkakahalal ni Helmut Schmidt.

{{Timeline Pangulo at Kansilyer ng Republikang Pederal ng Alemanya}}

[[Kategorya:Mga politiko ng Alemanya]]
[[Kategorya:Pamahalaan]]
[[Kategorya:Mga punong ministro]]</text>
      <sha1>6tirhexvoiaeh03p40qdeoiwggoxu4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DWGT-TV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76698</id>
    <revision>
      <id>2238627</id>
      <parentid>2220265</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2238627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4123" sha1="c7qnlg8796klz7z1v7hbyvof6tuskcx" xml:space="preserve">{{redirect|PTV-4|the television network|People's Television Network}}
{{Infobox television station
| name = PTV-4 Manila
| callsign = DWGT-TV
| location = [[Lungsod Quezon]]
| country = Pilipinas
| logo_caption = 
| city = [[Lungsod Quezon]]
| station_logo = 
| station_branding = ''PTV-4 Manila''
| analog = 4 ([[VHF]])
| digital = 14 ([[UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (''Test broadcast'')
| virtual = 4.01 (LCN)
| subchannels = {{plain list|
* '''04.01:''' [[People's Television Network|PTV]]
* '''04.02:''' [[Presidential Communications Group#Presidential Broadcast Staff - Radio Television Malacañang|RTVMalacañang]]
* '''04.03:''' [[Salaam TV (tsanel pantelebisyon sa Pilipinas)|Salaam TV]] &amp; Lumad TV
}}
| affiliations = [[People's Television Network|PTV]]
| founded = {{Start date and age|1974|2|2}}
| owner = [[People's Television Network|People's Television Network, Inc.]]
| sister_stations = [[DZTV-TV]] ([[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]])&lt;br&gt;[[DZRB-AM]] (Radyo Pilipinas 1)
| callsign_meaning = '''DW'''&lt;br&gt;'''G'''overnment&lt;br&gt;'''T'''elevision (dating kahulugan)
| former_callsigns = DZFM-TV (1961-1972)&lt;br&gt;DZXL-TV (1969-1972)
| former_channel_numbers  = '''Analog:'''&lt;br&gt; 11 (1961-1972) &lt;br&gt;'''Digital:'''&lt;br&gt;[[DZCE-TV|48]] (UHF) (2009–2015)&lt;br&gt;42 (UHF) (2015-2021)
| former_affiliations = [[Philippine Broadcasting Service|PBS]] (1961-1972)&lt;br&gt;[[ABS-CBN]] (1969-1972)
| power = '''Analog:''' 50 kW &lt;br&gt;'''Digital:''' 10 kW 
| effective_radiated_power = '''Analog:''' 500 kW '''Digital:''' 10 kW 
| coordinates = {{coord|14|39|16|N|121|2|45|E|type:landmark}}
| homepage = {{url|http://www.ptv.ph/|www.ptv.ph}}
}}

Ang '''DWGT-TV''', kanal 4, ay ang isang pangunahing pantelebisyon himpilang [[People's Television Network]] (PTV) sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang istudyo at transmisor ay matatagpuan sa Broadcast Complex, Visayas Avenue, Brgy. Vasra, Diliman, [[Lungsod ng Quezon]].

==Kasaysayan==
Noong 1961, ang gobyerno ng Pilipinas, sa pamamagitan ng [[Philippine Broadcasting Service]] (ngayon ay Presidential Broadcast Service) ay nagtatag ng isang istasyon ng TV sa channel 10, DZRP-TV, na ibinahagi nito sa oras sa dalawa pang organisasyon. Pinondohan ito ng subsidy ng gobyerno ngunit nagkaroon ng maikling buhay dahil sa paglalaan ng dalas ng channel.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=what's the story, pinoy tv? |url=http://geocities.com/pinoytv/earlydays.htm |access-date=2026-04-22 |website=geocities.com}}&lt;/ref&gt;

==Digital television==

===Digital channels===
&lt;!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--&gt;
UHF Channel 14 (473.143&amp;nbsp;MHz)
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-ABS
! [[Digital subchannel#United States|Channel]]
! [[Display resolution|Video]]
! [[Aspect ratio (image)|Aspect]]
! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]]
! Programming
! Note
|-
| 04.01 || rowspan=3|[[1080i]] ||  rowspan=3|[[16:9]] || '''PTV HD1''' || [[People's Television Network|PTV]] || rowspan=3| Test Broadcast
|-
| 04.02 || '''PTV SD1''' || RTVMalacañang
|-
| 04.03 || '''PTV SD2''' || [[Salaam TV]]/Lumad TV
|-
| 04.04 || [[240p]] || [[4:3]] || '''PTV 1SEG''' || PTV 1Seg || [[1seg]]
|-
|}

==Tignan din==
* [[People's Television Network]]
* [[List of People's Television Network stations and channels]]

==References==
*{{cite web| url = http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| title = what's the story, pinoy tv?| accessdate = October 20, 2006| author = Anastacio &amp; Badiola|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050908073707/http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm|archivedate=2005-09-08}}

{{Communications Group-Philippines}}
{{PTV Luzon}}
{{Metro Manila TV}}

{{S-start}}
{{succession box
| before = [[DZXL-TV]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(1969–1972)
| title = DWGT-TV
| years = (1974–present)
| after = Incumbent
}}
{{S-end}}

{{DEFAULTSORT:Dwgt-Tv}}
[[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:People's Television Network stations]]
[[Kategorya:People's Television Network]]
[[Kategorya:Television channels and stations established in 1974]]
[[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas]]

{{Philippines-tv-stub}}</text>
      <sha1>c7qnlg8796klz7z1v7hbyvof6tuskcx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238639</id>
      <parentid>2238627</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tignan din */</comment>
      <origin>2238639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4263" sha1="n2y8z9e26sduzbdg2a18icwi9bk3ype" xml:space="preserve">{{redirect|PTV-4|the television network|People's Television Network}}
{{Infobox television station
| name = PTV-4 Manila
| callsign = DWGT-TV
| location = [[Lungsod Quezon]]
| country = Pilipinas
| logo_caption = 
| city = [[Lungsod Quezon]]
| station_logo = 
| station_branding = ''PTV-4 Manila''
| analog = 4 ([[VHF]])
| digital = 14 ([[UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (''Test broadcast'')
| virtual = 4.01 (LCN)
| subchannels = {{plain list|
* '''04.01:''' [[People's Television Network|PTV]]
* '''04.02:''' [[Presidential Communications Group#Presidential Broadcast Staff - Radio Television Malacañang|RTVMalacañang]]
* '''04.03:''' [[Salaam TV (tsanel pantelebisyon sa Pilipinas)|Salaam TV]] &amp; Lumad TV
}}
| affiliations = [[People's Television Network|PTV]]
| founded = {{Start date and age|1974|2|2}}
| owner = [[People's Television Network|People's Television Network, Inc.]]
| sister_stations = [[DZTV-TV]] ([[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]])&lt;br&gt;[[DZRB-AM]] (Radyo Pilipinas 1)
| callsign_meaning = '''DW'''&lt;br&gt;'''G'''overnment&lt;br&gt;'''T'''elevision (dating kahulugan)
| former_callsigns = DZFM-TV (1961-1972)&lt;br&gt;DZXL-TV (1969-1972)
| former_channel_numbers  = '''Analog:'''&lt;br&gt; 11 (1961-1972) &lt;br&gt;'''Digital:'''&lt;br&gt;[[DZCE-TV|48]] (UHF) (2009–2015)&lt;br&gt;42 (UHF) (2015-2021)
| former_affiliations = [[Philippine Broadcasting Service|PBS]] (1961-1972)&lt;br&gt;[[ABS-CBN]] (1969-1972)
| power = '''Analog:''' 50 kW &lt;br&gt;'''Digital:''' 10 kW 
| effective_radiated_power = '''Analog:''' 500 kW '''Digital:''' 10 kW 
| coordinates = {{coord|14|39|16|N|121|2|45|E|type:landmark}}
| homepage = {{url|http://www.ptv.ph/|www.ptv.ph}}
}}

Ang '''DWGT-TV''', kanal 4, ay ang isang pangunahing pantelebisyon himpilang [[People's Television Network]] (PTV) sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang istudyo at transmisor ay matatagpuan sa Broadcast Complex, Visayas Avenue, Brgy. Vasra, Diliman, [[Lungsod ng Quezon]].

==Kasaysayan==
Noong 1961, ang gobyerno ng Pilipinas, sa pamamagitan ng [[Philippine Broadcasting Service]] (ngayon ay Presidential Broadcast Service) ay nagtatag ng isang istasyon ng TV sa channel 10, DZRP-TV, na ibinahagi nito sa oras sa dalawa pang organisasyon. Pinondohan ito ng subsidy ng gobyerno ngunit nagkaroon ng maikling buhay dahil sa paglalaan ng dalas ng channel.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=what's the story, pinoy tv? |url=http://geocities.com/pinoytv/earlydays.htm |access-date=2026-04-22 |website=geocities.com}}&lt;/ref&gt;

==Digital television==

===Digital channels===
&lt;!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--&gt;
UHF Channel 14 (473.143&amp;nbsp;MHz)
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-ABS
! [[Digital subchannel#United States|Channel]]
! [[Display resolution|Video]]
! [[Aspect ratio (image)|Aspect]]
! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]]
! Programming
! Note
|-
| 04.01 || rowspan=3|[[1080i]] ||  rowspan=3|[[16:9]] || '''PTV HD1''' || [[People's Television Network|PTV]] || rowspan=3| Test Broadcast
|-
| 04.02 || '''PTV SD1''' || RTVMalacañang
|-
| 04.03 || '''PTV SD2''' || [[Salaam TV]]/Lumad TV
|-
| 04.04 || [[240p]] || [[4:3]] || '''PTV 1SEG''' || PTV 1Seg || [[1seg]]
|-
|}

==Tignan din==
* [[People's Television Network]]
* [[List of People's Television Network stations and channels]]
* [[Presidential Broadcast Service]]
* [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1 738]]
* [[DZSR|Radyo Pilipinas 2 918]]
* [[DZRM|Radyo Pilipinas 3 1278]]

==References==
*{{cite web| url = http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| title = what's the story, pinoy tv?| accessdate = October 20, 2006| author = Anastacio &amp; Badiola|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050908073707/http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm|archivedate=2005-09-08}}

{{Communications Group-Philippines}}
{{PTV Luzon}}
{{Metro Manila TV}}

{{S-start}}
{{succession box
| before = [[DZXL-TV]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;(1969–1972)
| title = DWGT-TV
| years = (1974–present)
| after = Incumbent
}}
{{S-end}}

{{DEFAULTSORT:Dwgt-Tv}}
[[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:People's Television Network stations]]
[[Kategorya:People's Television Network]]
[[Kategorya:Television channels and stations established in 1974]]
[[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas]]

{{Philippines-tv-stub}}</text>
      <sha1>n2y8z9e26sduzbdg2a18icwi9bk3ype</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77778</id>
    <revision>
      <id>2238687</id>
      <parentid>1288534</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1380788548|Samba]]&quot;</comment>
      <origin>2238687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="j7ft8nx25qwqsf244cjz9i9zh87t9j3" xml:space="preserve">Ang '''Samba''' ({{IPA|pt|ˈsɐ̃bɐ|-|Br-Samba.ogg}}) ay isang malawak na termino para sa marami sa mga ritmo na bumubuo sa mas kilalang mga genre ng musikang Braziliano na nagmula sa mga komunidad ng [[Mga Afrobraziliano|Afrobraziliano]] ng [[Bahia]] noong huling bahagi ng ika-19 na siglo at unang bahagi ng ika-20 siglo.{{Sfn|Zamith|1995}}{{Sfn|Lopes|Simas|2015}}{{Sfn|Marcondes|1977}} 
[[Kategorya:Kulturang Brasilyan]]
[[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Portuges]]</text>
      <sha1>j7ft8nx25qwqsf244cjz9i9zh87t9j3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238688</id>
      <parentid>2238687</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="l44h5zsttgj5o1d5tuyjl751nc0h3k4" xml:space="preserve">Ang '''Samba''' ({{IPA|pt|ˈsɐ̃bɐ|-|Br-Samba.ogg}}) ay isang malawak na termino para sa marami sa mga ritmo na bumubuo sa mas kilalang mga genre ng musikang Braziliano na nagmula sa mga komunidad ng [[Mga Afrobraziliano|Afrobraziliano]] ng [[Bahia]] noong huling bahagi ng ika-19 na siglo at unang bahagi ng ika-20 siglo.{{Sfn|Zamith|1995}}{{Sfn|Lopes|Simas|2015}}{{Sfn|Marcondes|1977}} Ito ay isang pangalan o unlapi na ginagamit para sa ilang ritmikong baryante, tulad ng '''samba urbano carioca''' ( ''urban Carioca samba'' ),{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} '''samba de roda''' (minsan tinatawag ding ''rural samba''),{{Sfn|Sandroni|2010}} kasama ng maraming iba pang anyo ng samba, na kadalasang nagmula sa mga estado ng [[Rio de Janeiro (estado)|Rio de Janeiro]] at Bahia. Dahil nag-ugat ito sa mga tradisyong pangmusika ng Kanlurang Aprika,{{Sfn|Iphan|2014}} lalo na ang mga nauugnay sa sinaunang rural na samba{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} ng mga panahon ng [[Kolonyal na Brazil|kolonyal]] at [[Imperyo ng Brazil|imperyal]],{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} ito ay itinuturing na isa sa pinakamahalagang kultural na penomeno sa Brazil{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} at isa sa mga simbolo ng bansa.{{Sfn|Lopes|2019}} Ang salitang &quot;samba&quot; na nasa [[wikang Portuges]], na makikita na simula pa noong ika-19 na siglo, ay orihinal na ginamit upang tukuyin ang isang &quot;popular na sayaw&quot;.{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} Sa paglipas ng panahon, ang kahulugan nito ay lumawak sa isang &quot;sayaw na pabilog na parang [[Batuque (Brazil)|batuque]] &quot;, isang [[Samba (Brazilianong sayaw)|estilo ng sayaw]], at maging sa isang &quot;uri ng musika&quot;.{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} Ang prosesong ito ng pagtatatag ng sarili bilang isang genre ng musika ay nagsimula noong dekada '10{{Sfn|Lopes|2019}} at nagkaroon ito ng unang palatandaan sa kantang &quot;[[Pelo Telefone]]&quot;, na inilunsad noong 1917.{{Sfn|Lopes|Simas|2015}} Sa kabila ng pagkilala ng mga tagalikha nito, ng publiko, at ng industriya ng musikang Brazilian bilang &quot;samba&quot;, ang estilong ito na nangunguna ay mas konektado mula sa ritmikong at instrumental na pananaw sa [[Maxixe (sayaw)|maxixe]] kaysa samba mismo.{{sfn|Lopes|2019|p=112}}

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kulturang Brasilyan]]
[[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Portuges]]</text>
      <sha1>l44h5zsttgj5o1d5tuyjl751nc0h3k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104020</id>
    <redirect title="Neron" />
    <revision>
      <id>2238612</id>
      <parentid>1948101</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>14117</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Fixing double redirect from [[Nero]] to [[Neron]]</comment>
      <origin>2238612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="pf4kdhdfpge97ecc88rps2i1i6ejvy3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Neron]]</text>
      <sha1>pf4kdhdfpge97ecc88rps2i1i6ejvy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unang Imperyong Pranses</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121065</id>
    <revision>
      <id>2238591</id>
      <parentid>2238322</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T22:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="m3k90zs9e91gbi5leylvt41xq5y5vr0" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country 
|native_name = ''Empire Français'' &lt;br&gt; {{aut|Imperium Francorum}}
|conventional_long_name = Imperyong Pranses
|common_name = France
|
|continent = Europa
|region    = 
|country   = France
|era       = Panahon ni Napoleon
|status    = Imperyo
|status_text= 
|empire    = 
|government_type    =  Constitutional Monarkiya
|
|event_start = Napoleon ay naging emperador
|year_start  = 1804
|date_start  = 18 May
|event_end   = Pagbitiw ni Napoleon I
|year_end    = 1814
|date_end    = 6 April
|life_span   = 1804–1814
| 
|event1      = 
|date_event1 = 
|event2      = 
|date_event2 = 
|event3      = 
|date_event3 = 
|event_pre   = 
|date_pre    = 
|event_post  = Isangdaang Araw
|date_post   = 20 Marso – 7 Hulyo 1815
|
|p1          = Pransiya
|flag_p1     = Flag_of_France.svg
|p2          = Banal na Imperyong Romano
|flag_p2     = Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg
|p3          = Kaharian ng Holland
|flag_p3     = Flag of the Netherlands.svg
|p4          = Republika ng Liguria
|flag_p4     = Flag of Genoa.svg
|s1          = Pransiya
|flag_s1     = Flag of the Kingdom of France (1814-1830).svg
|s2          = United Kingdom of the Netherlands
|flag_s2     = Prinsenvlag.svg
|s3          = Neutral Moresnet
|flag_s3     = Flag of Moresnet.svg
|s4          = Kaharian ng Sardinia
|flag_s4     = Flag of Savoie.svg
|s5          = Imperyong Austiano
|flag_s5     = Flag of the Habsburg Monarchy.svg
|s6          = Grand Duchy of Luxembourg
|flag_s6     = Flag of Luxembourg.svg
|s7          = Grand Duchy of Tuscany
|flag_s7     = Flag of the Grand Duchy of Tuscany.svg
|flag        = 
|flag_type   = 
|image_flag  = Flag of the First French Empire (with coat of arms).svg
|symbol       = Coat of Arms of France
|symbol_type  = Coat of Arms
|image_coat   = Grandes Armes Impériales (1804-1815).svg
|image_map    = Europe map Napoleon 1811.svg
|image_map_caption  =Ang Imperyong Pranses (asul) at mga kambal na estado (bahagyang asul) noong  1811.
|capital          = Paris
|national_motto   = 
|national_anthem  = Veillons au Salut de l'Empire (hindi opisyal)
|common_languages = French
|currency         = [[French Franc]]
|leader1      = [[Napoleon I of France|Napoleon I]]
|year_leader1 = 1804 – 1814/1815
|leader2      = [[Napoleon II of France|Napoleon II]]&lt;ref&gt;According to his father's will only. Between Hunyo 23 and Hulyo 7, France was held by a Commission of Government of five members, which never summoned Napoleon II as emperor in any official act, and no regent was ever appointed while waiting the return of the king. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k486114j.pleinepage.f281.langFR]&lt;/ref&gt;
|year_leader2 = 1815
|title_leader = [[Emperador Pranses|Emperador]]
|legislature  = [[Parliament of France|Parliament]]
|house1       = [[Senado]]r
|house2       = [[Corps législatif]]
|today        = {{flag|Belgium}}&lt;br /&gt;{{flag|Croatia}}&lt;br /&gt;{{flag|France}}&lt;br /&gt;{{flag|Germany}}&lt;br /&gt;{{flag|Italy}}&lt;br /&gt;{{flag|Luxembourg}}&lt;br /&gt;{{flag|Monaco}}&lt;br /&gt;{{flag|Netherlands}}&lt;br /&gt;{{flag|Slovenia}}&lt;br /&gt;{{flag|Switzerland}}&lt;br /&gt;{{flag|Vatican City}}
}}
Ang '''Imperyo ng mga Pranses'''&lt;font size=&quot;1&quot;&gt;&lt;ref name=&quot;FRANC&quot;&gt;But still domestically styled as ''French Republic'' until 1808: compare the French franc minted in 1808 [http://www.lesfrancs.com/francais/1f1808rh.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502215326/https://www.lesfrancs.com/francais/1f1808rh.jpg |date=2019-05-02 }} and in 1809 [http://www.lesfrancs.com/francais/1f1809rh.jpg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008161407/http://www.lesfrancs.com/francais/1f1809rh.jpg |date=2011-10-08 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4453562.image.f1.langFR The official bulletin of laws of the French Empire]&lt;/ref&gt;&lt;/font&gt; (1804–1814), mas kilala sa katawagang '''Greater French Empire''', '''First French Empire''' o '''Napoleonic Empire''', ay ang naging imperyo ni [[Napoleon I of France|Napoleon I]] ng Pransiya. Ito ang naging matatag at makapangyarihan sa Europa noong ika-19 siglo.

==Sanggunian==
{{reflist}}


{{stub}}

[[Kategorya:Kasaysayan ng Pransiya]]</text>
      <sha1>m3k90zs9e91gbi5leylvt41xq5y5vr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblast ng Amur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121603</id>
    <revision>
      <id>2238621</id>
      <parentid>1696817</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Amur Oblast]] sa [[Oblast ng Amur]]</comment>
      <origin>1696817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="13udpwcsmluf38bp8utlullb43i90v4" xml:space="preserve">{{redirect6|Priamurye|malawak na rehiyong pang-kasaysayan|Outer Manchuria||Amur}}

{{Infobox Russian federal subject2
|en_name=Amur Oblast
|ru_name=Амурская область
|image_map=Amur in Russia.svg
|coordinates = {{coord|53|33|N|127|50|E|type:adm1st_region:RU|display=inline,title}}
|image_coa=Coat of Arms of Amur oblast.png
|coa_caption=[[Coat of arms of Amur Oblast]]
|image_flag=Flag of Amur Oblast.svg
|flag_caption=[[Flag of Amur Oblast]]
|anthem=''none''
|anthem_ref
|holiday
|holiday_ref
|political_status=Oblast
|political_status_link=Oblasts of Russia
|federal_district=[[Far Eastern Federal District|Far Eastern]]
|economic_region=[[Far Eastern economic region|Far Eastern]]
|adm_ctr_type=Administrative center
|adm_ctr_name=[[Blagoveshchensk]]
|adm_ctr_ref
|pop_2010census=829200
|pop_2010census_rank=61st
|urban_pop_2010census=66.7%
|rural_pop_2010census=33.3%
|pop_2010census_ref=&lt;ref name=&quot;PopCensus2010&quot;&gt;{{ru-pop-ref|2010Census}}&lt;/ref&gt;
|pop_2002census=902844
|pop_2002census_rank=59th
|urban_pop_2002census=65.8%
|rural_pop_2002census=34.2%
|pop_2002census_ref=&lt;ref name=&quot;PopCensus&quot;&gt;{{ru-pop-ref|2002Census}}&lt;/ref&gt;
|pop_density
|pop_density_as_of
|pop_density_ref
|pop_latest
|pop_latest_date
|pop_latest_ref
|area_km2=363700
|area_km2_rank=14th
|area_km2_ref
|established_date=October&amp;nbsp;20, 1932
|established_date_ref
|license_plates=28
|ISO=RU-AMU
|gov_as_of=March 2011
|leader_title=[[Governor of Amur Oblast|Governor]]
|leader_title_ref=&lt;ref name=&quot;HeadTitle&quot;&gt;Charter, Article&amp;nbsp;46.1&lt;/ref&gt;
|leader_name=[[Oleg Kozhemyako]]
|leader_name_ref=&lt;ref name=&quot;HeadName&quot;&gt;Official website of Amur Oblast.  [http://www.amurobl.ru/index.php?m=24597&amp;r=1 Oleg Nikolayevich Kozhemyako] {{Ru icon}}&lt;/ref&gt;
|legislature=[[Legislative Assembly of Amur Oblast|Legislative Assembly]]
|legislature_ref=&lt;ref name=&quot;Legis&quot;&gt;Charter, Article&amp;nbsp;33.1&lt;/ref&gt;
|basic_law_type=Charter
|basic_law_title=[[Charter of Amur Oblast|Charter (Basic Law) of Amur Oblast]]
|website=http://www.amurobl.ru/
|website_ref=&lt;ref name=&quot;Website&quot;&gt;Resolution #607, Section&amp;nbsp;1&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}

Ang ''' Amur Oblast'''  ({{lang-ru|Аму́рская о́бласть}}, ''Amurskaya oblast'') ay isang oblast sa bansang [[Rusya]].

----
==Talababa==
{{reflist}}

{{Subdivisions of Russia}}

[[Kategorya:Mga oblast ng Rusya]]


{{stub|Rusya}}</text>
      <sha1>13udpwcsmluf38bp8utlullb43i90v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Awtonomong Oblast Ebreo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121658</id>
    <revision>
      <id>2238623</id>
      <parentid>2134255</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Jewish Autonomous Oblast]] sa [[Awtonomong Oblast Ebreo]]</comment>
      <origin>2134255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="6n3w59mtxh1oy5y2poj5uerqswtyagl" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Óblast Makasarinláng Ebreyo}}
{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Óblast''' '''Makasarinláng Ebreyo''' ([[Wikang Yidis|Yidis]]: די יידישער אויטאָנאָמע געגנט, ''di yidisher oytonome''(r)'' gegnt'', {{Lang-ru|Евре́йская автоно́мная о́бласть}}) ay isáng ''sujeto federal'' ng [[Rusya]] na matatagpúan sa kaniyáng dúlong silángan, at ang kaniyáng íisá-isáng makasarinláng (autonomous) óblast. Gínigiliran nitó ang óblast Amur sa kanlúran, ang krai Khabarovsk sa hilagà't silángan, at ang probinsyá ng Heilongjiang ng [[Tsina]]. Ang séntro ng pámamahala ng óblast ay ang báyan ng Birobidzhan.

== Kasaysayan ==

=== '''Sanligan''' ===


== Kultura ==


== Heyograpiya ==


== Pamahalaan ==


== Ekonomiya ==


== Mga Demograpiko ==
{{Subdivisions of Russia}}

[[Kategorya:Rusya]]
[[Kategorya:Jewish Autonomous Oblast|*]]
[[Kategorya:Mga Hudyo]]


{{stub|Rusya|Hudaismo}}</text>
      <sha1>6n3w59mtxh1oy5y2poj5uerqswtyagl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagmamanupaktura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126642</id>
    <revision>
      <id>2238605</id>
      <parentid>2238400</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <origin>2238605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30412" sha1="nuy91lqu8fu9zv1cputbztb3t947wu9" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --&gt;
[[File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|thumb|Pagmamanupaktura sa [[sasakyang pangkalawakan]] na ''[[New Horizons]]'' sa Laboratoryong Pangpananaliksik ng [[NASA]].]]
'''Pagmamanupaktúra''' ([[Salitang-ugat|ugat]]: '''manupaktúra''') ang paggawa o [[Produksiyon (ekonomika)|pagyari]] sa mga [[produkto]] na may tulong mula sa isang [[kagamitan]], [[Hanapbuhay|lakas-paggawa]], [[makina]], [[kasangkapan]], at [[Prosesong kemikal|kemikal]] o [[Prosesong biolohiko|biolohikong pagproseso]] o [[pormulasyon]]. Ito ang sentro ng [[ikalawang sektor ng ekonomiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kenton |first=Will |title=Manufacturing |trans-title=Pagmamanupaktura |url=https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117184723/https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |archive-date=November 17, 2020 |access-date= |website=Investopedia |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari itong tumukoy rin sa samu't saring gawain ng tao kagaya ng [[gawang-kamay]] o mga [[high tech]] na bagay, ngunit pinakaginagamit ito sa konteksto ng [[disenyong pang-industriya]], kung saan pinoproseso ang mga [[hilaw na materyales]] mula sa [[Unang sektor ng ekonomiya|unang sektor]] upang maging mga gawang produkto ito nang maramihan. Binebenta ang mga ito sa iba pang nagmamanupaktura upang makagawa pa ng ibang produkto tulad ng [[aplayans]], [[eroplano]], o [[sasakyan]], o di kaya'y direkta patungo sa mga gagamit na [[konsyumer]] sa pamamagitan ng [[Ikatlong sektor ng ekonomiya|ikatlong sektor]].

[[Inhinyeriyang pangmanupaktura]] ang larangan ng [[inhenyeriya]] na nakatuon sa pagdisenyo at pagpapaunlad sa proseso ng pagmamanupaktura at sa mga hakbang mula sa pagproseso sa mga hilaw na materyales hanggang sa [[tapos na produkto]]. Nagsisimula ang prosesong ito sa pagdisenyo sa produkto at [[espesipikasyon ng mga materyales]], at susundan ng pagbabago sa mga materyales na ito upang maging produkto na umaayon sa disenyo.

Saklaw ng kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga hakbang na pumapatungkol sa paggawa at pagsasama sa mga parte ng isang produkto. Ginagamit sa ilang mga industriya kagaya ng sa [[semikonduktor]] at [[asero]] ang katagang [[pabrikasyon]] upang tumukoy sa parehong proseso.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa sa Daloy ng Suplay ng Semikonduktor: Ang Kritikal na Gampanin ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimolohiya ==
Nagmula ang salitang &quot;manupaktura&quot;, ang [[salitang-ugat]] ng &quot;pagmamanupaktura&quot;, sa [[wikang Espanyol]] na {{Lang|en|manufactura}}. Isa itong pagsasama ng [[Parirala|pariralang]] [[Wikang Latin|Latin]] na {{Lang|la|manu factura}} (&quot;[[gawang-kamay]]&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=manufactura |trans-title=manupaktura |url=https://dle.rae.es/manufactura |access-date=2026-10-06 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |language=es}}&lt;/ref&gt; Kalaunan, nagbago ang kahulugan nito upang tumukoy sa proseso ng paggawa sa mga produktong gawang-kamay bandang ika-16 na siglo, at pagsapit ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa, nagkaroon ito ng kahulugan na tumutukoy sa paggawa sa mga produkto mapaanuman ang paraan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Srivatsan |first1=T. S. |title=Manufacturing Techniques for Materials: Engineering and Engineered |last2=Manigandan |first2=K. |last3=Sudarshan |first3=T. S. |publisher=CRC Press |year=2018 |isbn=978-1138099265 |editor-last=Srivatsan |editor-first=T. S. |location=Boca Raton, Estados Unidos |pages=436–437 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales: Inhinyeriya at Ginawa |chapter=Use of Conventional Manufacturing Techniques for Materials |trans-chapter=Paggamit sa mga Kumbensiyonal na Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales |editor-last2=Sudarshan |editor-first2=T. S. |editor-last3=Manigandan |editor-first3=K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Youssef |first1=Helmi A. |title=Machining Technology: Machine Tools and Operations |url=https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous |last2=El-Hofy |first2=Hassan |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1420043396 |location=Boca Raton, Estados Unidos |page=[https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous/page/1 1] |language=en |trans-title=Teknolohiyang Pangmakina: Mga De-makinang Kagamitan at Operasyon}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga karaniwang salin sa wikang Tagalog para rito ang mga salitang &quot;paggawa&quot; at &quot;pagyari&quot;, bagamat pawang mas malalawak ang saklaw na kahulugan ng mga ito kumpara sa &quot;manupaktura&quot;.

== Kasaysayan ==

=== Prehistorya at sinaunang kasaysayan ===
[[File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|thumb|[[Ubod ng bato|Ubod]] ng [[batong pingkian]] para sa paggawa ng mga talim, natagpuan sa [[Israel]] at tinatayang may tanda na {{BKP|40000|link=yes}}.]]
Nagmamanupaktura na ang mga [[Ebolusyon ng tao|ninuno ng tao]] ng mga kagamitan at kasangkapang gawa sa bato bandang 200,000 taon ang nakalilipas, bago pa man umusbong ang modernong ''[[Tao|Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human Ancestors Hall: Homo sapiens |trans-title=Bulwagan ng mga Ninuno ng Tao: Homo sapiens |url=http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501000000/http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-date=May 1, 2009 |access-date= |publisher=[[Smithsonian Institution]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Di bababa sa 2.3 milyong taon ang tanda ng [[industriyang Oldowan]], ang pinakamatandang [[arkeolohikong industriya]] na gumagawa ng mga kagamitang gawa sa bato.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 6, 1999 |title=Ancient 'Tool Factory' Uncovered |language=en |trans-title=Nahukay ang isang Sinaunang 'Pagawaan ng Kagamitan' |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318192530/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |archive-date=March 18, 2007}}&lt;/ref&gt; May ebidensiya na ng aktuwal na paggamit mismo ng mga kagamitang ito noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan sa [[Lambak ng Great Rift]] sa rehiyong bahagi ngayon ng [[Etiopiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Heinzelin |first1=Jean de |last2=Clark |first2=JD |last3=White |first3=T |last4=Hart |first4=W |last5=Renne |first5=P |last6=Woldegabriel |first6=G |last7=Beyene |first7=Y |last8=Vrba |first8=E |date=April 1999 |title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/625 |trans-title=Kapaligiran at Ugali ng mga 2.5 Milyong Taóng Hominid ng Bouri |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=284 |issue=5414 |pages=625–629 |bibcode=1999Sci...284..625D |doi=10.1126/science.284.5414.625 |pmid=10213682}}&lt;/ref&gt; Para magawa ang mga kagamitang ito, hinahampas ang [[Ubod ng bato|ubod]] ng isang matigas na batong may partikular na katangiang mababalatan tulad ng [[Batong pingkian|pingkian]] gamit ng isang [[batong panghampas]]. Dahil sa pagbabalat, nagkakaroon ng talim ang naturang bato na magagamit bilang [[Panghiwa (arkeolohiya)|panghiwa]] o [[Pangkiskis (arkeolohiya)|pangkiskis]]. Malaki ang tulong ng mga kagamitang ito sa mga sinaunang tao sa kanilang pamumuhay para makagawa pa sila ng iba pang mga kagamitan na gawa sa mas malalambot na materyales kagaya ng [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[kahoy]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Plummer |first=Thomas |year=2004 |title=Flaked Stones and Old Bones: Biological and Cultural Evolution at the Dawn of Technology |trans-title=Mga Nabalatang Bato at Lumang Buto: Biolohikal at Kultural na Ebolusyon sa Pag-usbong ng Teknolohiya |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |publisher=[[Yearbook of Physical Anthropology]] |volume= |issue=47 |pages=118–64 |bibcode=2004AJPA..125S.118P |doi=10.1002/ajpa.20157 |pmid=15605391}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng [[Gitnang Paleolitiko]] noong bandang 300,000 taon ang nakaraan, umusbong ang isang paraan kung saan [[Nakahandang ubod|may nakahanda na'ng isang ubod ng bato]] na siyang gagamitin upang makagawa ng maraming matatalas na bato. Bandang 40,000 taon ang nakaraan sa kasagsagan ng [[Itaas na Paleolitiko]], umusbong naman ang [[Pagbabalat gamit talas|pagbabalat gamit ng matalas na kagamitan]] tulad ng kahoy o buto, na nagpapahintulot sa paggawa sa mga kagamitang may mas pinong talim na hindi magagawa ng simpleng paghampas ng bato sa isa pang bato.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haviland |first=William A. |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2004 |isbn=978-0-534-62487-3 |page=77 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Pangkultura: Ang Hámon ng Tao}}&lt;/ref&gt; Noong [[Neolitiko]], laganap na ang mga kagamitang gawa sa samu't saring klase ng mga bato bukod sa pingkian, tulad ng [[Eskistong lunti|eskitong lunti]] at [[Hade (bato)|hade]]. Ginagamit ang mga makikinis na palakol kasama ng iba pang mga kagamitang gawa sa bato tulad ng [[Matulis na bala|matutulis na bala]], kutsilyo, at pangkiskis, gayundin sa mga kagamitang gawa naman sa mga organikong materyales.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tóth |first=Zsuzsanna |title=The First Neolithic Sites in Central/South-East European Transect |publisher=BAR International Series 2334 |year=2012 |editor-last=Anders |editor-first=Alexandra |series=Bone, Antler, and Tusk tools of the Early Neolithic Körös Culture |volume=III |location=Oxford |language=en |trans-title=Ang mga Unang Neolitikong Lugar sa Salubungan ng Gitna/Timog-silangang Europa |chapter=The Körös Culture in Eastern Hungary |trans-chapter=Ang Kulturang Körös sa Silangang Unggriya |editor-last2=Siklósi |editor-first2=Zsuzsanna}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|thumb|Isang [[espada]] o [[patalim]] na napetsahang ginawa noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]], ngayo'y nakalagak sa [[Pransiya]].]]
Pinaniniwalaan na nagsimula ang [[pagtutunaw]] ng [[Tanso (elemento)|tanso]] nang maimbento ang mga [[kiln]] na gawa sa [[luwad]] na kaya ang mga matataas na temperatura. Lumalaki ang konsentrasyon ng [[arseniko]] batay sa lalim ng mga deposito ng tanso; nagiging mga arsenikong tanso kung tutunawin ang mga ito, na may tigas na magagamit para sa paggawa ng mga kagamitan.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot;&gt;{{Cite book |last=Merson |first=John |url=https://archive.org/details/geniusthatwaschi0000mers |title=The Genius That Was China: East and West in the Making of the Modern World |publisher=The Overlook Press |year=1990 |isbn=978-0-87951-397-9 |location=Woodstock, Estados Unidos |page=69 |language=en |trans-title=Ang Kahenyuhan ng Tsina: Silangan at Kanluran sa Paggawa sa Modernong Mundo |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Isang [[balahak]] ng tansong hinaluan ng [[lata]] ang [[bronse]]; ang kakapusan ng makikitang deposito ng lata sa maraming lugar ang siyang naging hadlang upang kumalat ang tunay na bronseng lata sa mundo. Di hamak na isang mas mainam na materyal ang bronse kesa sa bato sa paggawa ng mga kasangkapan dahil sa mga katangian nito tulad ng tibay, kunat, at banat gayundin sa kadalian nito na mailagay sa mga nakahandang molde upang makagawa ng mga bagay sa isang partikular na hugis. Partikular na pinaunlad ng bronse ang teknolohiya ng [[paggawa ng barko]] dahil sa mga kagamitang gawa sa naturang materyal gaya ng [[Pako (pangkabit)|pako]], na pumalit sa naunang proseso ng pagtatali sa mga tablang kahoy sa isang bahaging binutasan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Lincoln |title=The Sea and Civilization: A Maritime History of the World |url=https://archive.org/details/seacivilizationm0000pain |publisher=Random House, LLC |year=2013 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Dagat at Sibilisasyon: Isang Pandagat na Kasaysayan ng Mundo}}&lt;/ref&gt; Samantala, nagsimula naman ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] sa paggamit ng mga tao ng [[bakal]] at [[asero]] sa paggawa ng mga kasangkapan.&lt;ref name=&quot;waldbaum&quot;&gt;{{Cite book |last=Jane C. |first=Waldbaum |title=From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean |date=1978 |publisher=Paul Aström |isbn=91-85058-79-3 |pages=56–58 |language=en |trans-title=Mula Bronse hanggang Bakal: Ang Transisyon mula sa Panahon ng Tanso patungo sa Panahon ng Bakal sa Silangang Mediteraneo |oclc=1146527679}}&lt;/ref&gt; Bagamat di hamak na mas mahirap tunawin ang bakal at asero kesa sa bronse at nangangailangan isagawa sa isang dinisenyong hurno para rito, mas matibay naman ito kaya nagawa pa rin itong kumalat. Di alam ng mga siyentipiko kung saan at kailan nagsimulang tunawin ng mga tao ang bakal at asero para sa ganitong hangarin dahil sa kahirapan sa pagtukoy sa mga bakal na nagmula sa mga mininang [[nikel]] mula sa mga bakal na resulta ng pagpapainit.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Photos |first=E. |year=1989 |title=The Question of Meteoritic versus Smelted Nickel-Rich Iron: Archaeological Evidence and Experimental Results |trans-title=Ang Tanong ng Meteoritiko vs Tinunaw na Bakal na Mayaman sa Nikel: Arkeolohikong Ebidensiya at Eksperimental na Resulta |journal=World Archaeology |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=403–421 |doi=10.1080/00438243.1989.9980081 |jstor=124562}}&lt;/ref&gt;

Nagmula ang marami sa mga sinaunang teknolohiya ng mga sinaunang sibilisasyon sa pag-unlad ng pagmamanupaktura. Marami sa anim na klasikong [[Makinang payak|simpleng makina]] ang naimbento sa [[Mesopotamia]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moorey |first=Peter Roger Stuart |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |date=1999 |publisher=[[Eisenbrauns]] |isbn=978-1575060422 |language=en |trans-title=Sinaunang Materyales at Industriya ng Mesopotamia: Ang Arkeolohikong Ebidensiya}}&lt;/ref&gt; Unang lumabas ang mekanismong [[gulong at ehe]] sa [[gulong pampalayok]], na ginagamit na noon pang {{BCE|ika-5 milenyo|link=true}}.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potts |first=D. T. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |year=2012 |page=285 |language=en |trans-title=Katulong sa Arkeolohiya ng Sinaunang Malapit na Silangan}}&lt;/ref&gt; Ginagawa rin sa maraming lugar sa [[Dagat Mediteraneo]] ang mga [[papel]] na gawa sa [[papiro]] gayundin sa mga [[palayok]]. Karaniwang gawa ang mga sinaunang gusali sa sinaunang Ehipto sa [[Laryo|ladrilyong]] yari sa luwad, [[buhangin]], [[banlik]], at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Trzciński |first1=Jerzy |last2=Zaremba |first2=Małgorzata |last3=Rzepka |first3=Sławomir |last4=Welc |first4=Fabian |last5=Szczepański |first5=Tomasz |date=2016-06-01 |title=Preliminary Report on Engineering Properties and Environmental Resistance of Ancient Mud Bricks from Tell El-Retaba Archaeological Site in the Nile Delta |trans-title=Paunang Ulat sa mga Katangiang Pang-inhinyeriya at Resistensiyang Pangkalikasan ng mga Sinaunang Ladrilyong Luwad mula sa Arkeolohikong Sayt ng Tell El-Retaba sa Delta ng Ilog Nilo |journal=Studia Quaternaria |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=47–56 |bibcode=2016StudQ..33...47T |doi=10.1515/squa-2016-0005 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Medyebal at maagang moderno ===
[[Talaksan:Stocking_Frame.jpg|thumb|Isang {{Lang|en|stocking frame}} sa [[Inglatera]]]]
Maraming mga imbensiyon na nabuo noong [[Gitnang Kapanahunan|panahong medyebal]] sa Europa na may layunin mapabilis ang mga tradisyonal na pamamaraan ng paggawa sa mga produkto. Isa rito ang [[paggawa ng papel]], isang teknolohiyang nagmula sa Tsina, na nakarating sa kontinente mula sa Gitnang Silangan sa pamamagitan ng mga bihag na Tsino noong ikawalong siglo.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |title=8th century |isbn=978-0191735516 |language=en |trans-title=Ika-8 siglo |chapter=Timeline: 8th century |trans-chapter=Kronolohiya: ika-8 siglo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825213937/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |archive-date=August 25, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lalo pa itong kumalat noong kasagsagan ng pananakop ng [[kalipatong Umayyad]] sa rehiyon ng [[Tangway ng Iberya|Iberia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=de Safita |first=Neathery |date=July 2002 |title=A Brief History of Paper |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Papel |url=http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822144311/http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |archive-date=August 22, 2018 |access-date= |website=[[St. Louis Community College]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng ika-12 siglo, nagsimulang lumitaw ang mga [[Pagawaan ng papel|pagawaan]] ng [[papel]] sa kontinente, simula sa Italya. Nagmula ang mga materyales sa paggawa ng papel mula sa [[lino]] at [[bulak]], mga materyales na madaling makukuha kaya humantong ito sa pagmura ng papel at sa mabilis na pagkalat nito sa kontinente. Samantala, dahil sa paggawa sa mga [[Kanyon (sandata)|kanyon]] kaya naimbento ang mga [[hurnong de-ningas]] sa Pransiya pagsapit ng ika-15 siglo, bagamat may kaparehong teknolohiya na rin sa Tsina noon pang {{BKP|ikaapat na siglo|link=true}}.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot; /&gt; Ang pagkaimbento naman sa {{Lang|en|[[stocking frame]]}} noong 1598 ang nagpabilis sa paggawa sa mga [[burda]] at [[tela]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rosen |first=William |title=The Most Powerful Idea in the World: A Story of Steam, Industry and Invention |publisher=University Of Chicago Press |year=2012 |isbn=978-0-226-72634-2 |page=237 |language=en |trans-title=Ang Pinakamalakas na Ideya sa Mundo: Ang Kuwento ng Singaw, Industriya, at Inobasyon}}&lt;/ref&gt;

=== Una at Ikalawang Rebolusyong Industriyal ===
{{Main|Rebolusyong Industriyal|Ikalawang Rebolusyong Industriyal}}
[[Talaksan:BASF_Werk_Ludwigshafen_1881.JPG|thumb|Mga pabrika ng kemikal sa [[Alemanya]] noong 1881.]]
[[Rebolusyong Industriyal]] ang panahon sa kasaysayan ng Europa at Estados Unidos mula dekada 1760s hanggang bandang 1830s na markado ng mabilis na pag-unlad ng teknolohiya at proseso sa pagmamanupaktura, mula sa tradisyonal na mga kaparaanan na de-kamay.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Industrial History of European Countries |trans-title=Kasaysayang Industriyal ng mga Bansang Europeo |url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623201807/https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |archive-date=June 23, 2021 |access-date= |website=European Route of Industrial Heritage |publisher=Council of Europe |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawakang tinangkilik ng samu't saring industriya lalo na sa paggawa ng [[Industriya ng tela|tela]] ang mga pagbabagong ito, kabilang na ang mga makabagong proseso sa paggawa, mga bagong imbensiyon at makina, at mga bagong pinagkukunan ng lakas gaya ng sa [[singaw]] at tubig.&lt;ref name=&quot;David S. Landes 1969&quot;&gt;{{Cite book |last=Landes |first=David S. |title=The Unbound Prometheus |date=1969 |publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge |isbn=978-0-521-09418-4 |language=en |trans-title=Ang Malayang Prometeo}}&lt;/ref&gt; Sa panahong ito umusbong ang mga pinakaunang [[pabrika]], gayundin sa pagbilis ng paglaki ng populasyon dulot ng pagdami ng pagkaing nagagawa at sa pag-unlad ng pamumuhay dahil sa pagdami naman ng mga trabaho. Mula dekada 1780s sa Britanya nang naimbento ang mga de-makinang paraan sa [[paghahabi]], kumalat ang mga prosesong ito sa kontinental na Europa gayundin sa kabilang-ibayo sa noo'y kalalayang bansa na Estados Unidos pagsapit ng ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Bishnupriya |title=Cotton Textiles and the Great Divergence: Lancashire, India and Shifting Competitive Advantage, 1600–1850 |trans-title=Mga Habing Bulak at ang Malakawang Pagkakaiba: Lancashire, India, at ang Nagbabagong Kalamangan sa Kompetisyon, 1600–1850 |url=http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910075425/http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |archive-date=September 10, 2016 |access-date= |website=International Institute of Social History |publisher=Department of Economics, University of Warwick |language=en}}&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, nagsimulang magsibagsakan ang mga ekonomiya ng mga bansa sa Europa pagsapit ng dekada 1830s hanggang 1840s. Isa sa mga itinuturong dahilan nito ang teknolohiya mismo, na hindi makahabol sa bilis ng mga ekonomiya sa Europa. Bagamat naimbento sa panahong ito ang mga teknolohiya sa transportasyon gaya ng [[tren]] at [[bapor]], pawang mga bata ang mga teknolohiyang ito kumpara sa matanda na'ng sistema ng ekonomiyang resulta ng nagdaang Rebolusyong Industriyal. Gayunpaman, nagsimula muling bumilis ang takbo ng mga ekonomiya sa Europa pagsapit ng dekada 1870s nang nakahabol na ang mga teknolohiyang ito gayundin sa mga makabagong teknolohiya na ipinakilala sa dekadang ito. Tinatawag ang panahong ito bilang ang [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]], na markado ng paggamit sa [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[malawakang produksiyon]], [[linya ng pagawaan]], at ang lalong paggamit pa sa mga makabagong teknolohiya sa paggawa sa mga mas makomplikadong produkto gaya ng [[sasakyan]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taylor |first=George Rogers |title=The Transportation Revolution, 1815–1860 |publisher=Rinehart |year=1989 |isbn=978-0-87332-101-3 |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon sa Transportasyon |orig-date=1951}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Roe |first=Joseph Wickham |url=https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |title=English and American Tool Builders |publisher=Yale University Press |year=1916 |location=New Haven, Connecticut |language=en |trans-title=Mga Ingles at Amerikanong Gumagawa ng Kagamitan |lccn=16011753 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414155300/https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |archive-date=April 14, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hunter |first=Louis C. |title=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930 |publisher=University Press of Virginia |year=1985 |volume=2 |location=Charlottesville, Estados Unidos |page=18 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Lakas-Industriyal sa Estados Unidos, 1730–1930}}&lt;/ref&gt;

Isa sa mga mahahalagang imbensiyon para sa pagmamanupaktura ang [[bombilya]] noong huling bahagi ng dekada 1870s dahil sa pagpapahintulot nito na makapagpatuloy ng paggawa kahit sa kadiliman ng gabi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nye |first=David E. |title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology |publisher=The MIT Press |year=1990 |location= |language=en |trans-title=Pagsasakuryente sa Amerika: Mga Panlipunang Kahulugan ng isang Bagong Teknolohiya}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, maisasagawa na ang palitan ng mga trabahador, halimbawa isang pang-umaga at isang panggabi, na humantong sa lalo pang pagbilis sa produksiyon ng mga produkto. Kabilang ito ang industriya ng [[sapatos]], na naging mekanisado sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, gayundin sa [[agrikultura]] at paghahabi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thomson |first=Ross |url=https://archive.org/details/pathtomechanized00thom |title=The Path to Mechanized Shoe Production in the United States |publisher=University of North Carolina Press |year=1989 |isbn=978-0-8078-1867-1 |language=en |trans-title=Ang Daan Tungo sa Mekanisadong Produksiyon ng Sapatos sa Estados Unidos}}&lt;/ref&gt;

== Mga pangunahing bansa ==
Ayon sa {{tooltip|Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Industrial Development Organization}} (UNIDO), [[Tsina]] ang pabrikante na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023, na nagprodyus ng 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, kasunod ng [[Estados Unidos]], [[Alemanya]], [[Hapon]], at [[Indiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www2.deloitte.com&quot;&gt;{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Naglalathala rin ang UNIDO ng Indise ng {{tooltip|Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya|Competitive Industrial Performance}} (CIP), na sumusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indiseng CIP ang kabuuang output ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik tulad ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ng impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Nanguna ang Alemanya sa Indiseng CIP ng 2020, na sinundan ng Tsina, Timog Korea, Estados Unidos, at Hapon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo  21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Talaan ng mga bansa ayon sa output sa pagmamanupaktura ===
Ito ang nangungunang 50 bansa batay sa kabuuang halaga ng output ng pagmamanupaktura sa dolyar ng US para sa nabanggit na taon ayon sa Bangkong Pandaigdig:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |trans-title=Pagmamanupaktura, Halagang Idinagdag (Kasalukuyang US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ranggo
! scope=&quot;col&quot; | Bansa o rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Halaga (sa milyun-milyong US$)
! scope=&quot;col&quot; | Taon
|- style=&quot;font-weight:bold; background:#f0f0f0&quot;
| ||{{noflag}}''Mundo''||16,182,038||2023
|-
|1||{{flag|Tsina}}||4,658,782||2023
|-
|2||{{flag|Estados Unidos}}||2,497,132||2021
|-
|3||{{flag|Alemanya}}||844,926||2023
|-
|4||{{flag|Hapon}}||818,398||2022
|-
|5||{{flag|Indiya}}||709,990||2023
|-
|6||{{flag|Timog Korea}}||562,389||2023
|-
|7||{{flag|Mehiko}}||460,728||2023
|-
|8||{{flag|Italya}}||354,722||2023
|-
|9||{{flag|Pransiya}}||294,465||2023
|-
|10||{{flag|Brasil}}||289,791||2023
|-
|11||{{flag|Reyno Unido}}||284,063||2023
|-
|12||{{flag|Indonesya}}||255,962||2023
|-
|13||{{flag|Rusya}}||251,577||2023
|-
|14||{{flag|Turkiya}}||215,038||2023
|-
|15||{{flag|Irlanda}}||186,525||2023
|-
|16||{{flag|Espanya}}||181,592||2023
|-
|17||{{flag|Suwisa}}||160,232||2023
|-
|18||{{flag|Saudi Arabia}}||157,876||2023
|-
|19||{{flag|Kanada}}||149,268||2020
|-
|20||{{flag|Polonya}}||131,712||2023
|-
|21||{{flag|Olanda}}||130,225||2023
|-
|22||{{flag|Taylandiya}}||128,271||2023
|-
|23||{{flag|Arhentina}}||104,386||2023
|-
|24
|{{flag|Biyetnam}}
|102,628
|2023
|-
|25||{{flagicon|BGD}} [[Banglades]]||97,727||2023
|-
|26||{{flag|Australya}}||92,893||2023
|-
|27||{{flag|Malasya}}||92,117||2023
|-
|28||{{flagicon|SIN}} [[Singapura]]||88,498||2023
|-
|29||{{flag|Iran}}||82,641||2022
|-
|30||{{flagicon|AUT}} [[Austriya]]||80,816||2023
|-
|31||{{flag|Suwesya}}||77,456||2023
|-
|32||{{flag|Belhika}}||75,079||2023
|-
|33||{{flag|Pilipinas}}||70,896||2023
|-
|34||{{flag|Republikang Tseko}}||70,732||2023
|-
|35
|{{flag|Ehipto}}
|59,642
|2023
|-
|36||{{flag|Beneswela}}||58,237||2014
|-
|37||{{flag|Dinamarka}}||56,283||2023
|-
|38||{{flag|Niherya}}||55,742||2023
|-
|39||{{flagicon|PUR}} [[Porto Riko]]||53,769||2023
|-
|40||{{flag|Israel}}||49,658||2021
|-
|41||{{flag|Emiratos Arabes Unidos}}||49,317||2022
|-
|42||{{flag|Timog Aprika}}||48,809||2023
|-
|43||{{flag|Rumanya}}||47,923||2023
|-
|44||{{flag|Pakistan}}||45,936||2023
|-
|45||{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]||44,966||2023
|-
|46||{{flag|Kolombya}}||39,595||2023
|-
|47||{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]]||36,403||2023
|-
|48||{{flag|Portugal}}||34,296||2023
|-
|49||{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]||32,148||2023
|-
|50||{{flag|Tsile}}||30,889||2023
|-
|}

==Sanggunian==
{{Reflist}}{{Industries|state=expanded}} {{Human impact on the environment|state=expanded}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Industriya]]
[[Kategorya:Negosyo]]
[[Kategorya:Pagmamanupaktura]]
[[Kategorya:Produksiyon (ekonomika)]]</text>
      <sha1>nuy91lqu8fu9zv1cputbztb3t947wu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152308</id>
    <revision>
      <id>2238588</id>
      <parentid>2087393</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T22:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="k40ee38ynl7rkq0d2ll20bnp9sydoc5" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = Toho Co., Ltd.
| native_name = 東宝株式会社
| native_name_lang = ja
| logo = Toho logo (text).svg
| image = Hibiya_Chanter_2018.jpg
| image_caption = Punong himpilan ng Toho sa Hibiya Chanter, Tokyo
| type = Pampubliko
| traded_as = {{tyo|9602}}
| founder = Ichizō Kobayashi
| key_people = Yoshishige Shimatani&lt;br&gt;{{small|(Pangulo)}}
| industry = Pelikula, teatro, telebisyon, [[larong bidyo]]
| num_employees = 360+
| subsid = {{Plainlist|
* Toho-Towa Distribution
* Toho Pictures
* Toho International Company Limited
* Toho E. B. Company Limited
* Toho Music Corporation
* Toho Costume Company Limited
* Toho Animation
* Toho Cinemas
}}
| foundation = {{Start date and age|1932|8|12}} (bilang Tokyo-Takarazuka Theater Company)&lt;br&gt;[[Tokyo]], [[Hapon]]
| location_city = Yūrakuchō, [[Chiyoda, Tokyo]]
| location_country = [[Hapon]]
| homepage = [https://www.toho.co.jp/en/index.html toho.co.jp/en]
}}
Ang {{nihongo|'''Toho Co., Ltd.'''|東宝株式会社|Tōhō Kabushiki-gaisha}} ay isang pelikula, teatro at distribusyong kompanya mula sa bansang [[Hapon]].  Ang punong himpilan nito ay nasa {{nihongo|Toho Hibiya Building|宝日比谷ビル|''Tōhō Hibiya Biru''}}, sa Yūrakuchō, [[Chiyoda, Tokyo]], Hapon at ito ang isa sa mga sentrong kompanya ng Hankyu Hanshin Toho Group. Ang kompanya ay lumipat sa kanyang kasalukuyang punong-tanggapan noong Abril 2005.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.toho.co.jp/toho_ir/company/history.html 会社の沿革] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220070049/http://www.toho.co.jp/toho_ir/company/history.html |date=2014-02-20 }}&quot;. Toho. Hinango noong Pebrero 26, 2010. &quot;2005年4月 東宝本社を東宝日比谷ビル（東京都千代田区有楽町一丁目2－2）に移転。&quot; (sa [[wikang Hapones]])&lt;/ref&gt;

Ang Toho ay mayroon isang teatro sa [[San Francisco, California]] at nagbukas ng teatro sa [[Lungsod ng New York]] noong 1963 na parehong nasa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;&quot;Toho&quot; ''Far East Film News'' Disyembre 25, 1963.&lt;/ref&gt; Nakaroon din ng kontribusyon ang Toho sa produksyon ng ilang pelikulang Amerikano, kabilang ang pelikula noong 1998 ni Sam Raimi na ''A Simple Plan''.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cox |first1=Dan |title=Fonda has ‘A Simple Plan’ |url=https://variety.com/1997/film/news/fonda-has-a-simple-plan-111797668/ |website=Variety |accessdate=15 Hulyo 2018|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Higit pang pagbabasa==
* ''Mushroom Clouds and Mushroom Men: The Fantastic Cinema of Ishiro Honda'', Peter H. Brothers (AuthorHouse, 2009) - (sa Ingles).
* ''[https://books.google.com/books?id=f7o8pq6G_dYC&amp;pg=PA18 The Toho Studios Story: A History and Complete Filmography]'', Stuart Galbraith IV (Scarecrow Press, 2008) - (sa Ingles)

==Mga link na panlabas==
{{commons category}}
* {{Official website|http://www.toho.co.jp}} {{in lang|ja}}
* {{Official website|http://www.toho.co.jp/en}} {{in lang|en}}
* [https://www.youtube.com/user/TohoChannel Official Toho's YouTube channel. (sa Ingles)]
* [https://web.archive.org/web/20180409180900/http://www.tohoeiga.jp/eng/index.html Toho Pictures official website (sa Ingles)]
* [http://tohotowa.co.jp/ TOHO-TOWA Company, Limited official website (sa Ingles)]
* [http://towapictures.co.jp/ TOWA PICTURES Company, Ltd. official website (sa Ingles)]
* {{ann|company|39}}

[[Kategorya:Mga kompanya sa Hapon]]</text>
      <sha1>k40ee38ynl7rkq0d2ll20bnp9sydoc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindromang Asperger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168219</id>
    <revision>
      <id>2238567</id>
      <parentid>2228192</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T16:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="0ik8xv5ke3rrw505o9lqf7ynak1lbxr" xml:space="preserve">{{Infobox sakit
 |Name= Sindromang Asperger 
 | Image = Autism-stacking-cans 2nd edit.jpg
 | Alt = Young red-haired boy facing away from camera, stacking a seventh can atop a column of six food cans on the kitchen floor. An open pantry contains many more cans.
 | Caption =Ang paulit ulit na pagpapatong o paglilinya ng mag bagay ay isang pag-aasal na minsang nauugnay sa mga indibidwal na may sindromang Asperger.
 |DiseasesDB= 31268
 |ICD10= {{ICD10|F|84|5|f|80}}
 |ICD9= 299.80
 |OMIM= 608638
 |MedlinePlus= 001549
 |eMedicineSubj= ped
 |eMedicineTopic= 147
 |MeshName= Asperger+syndrome
 |MeshNumber= F03.550.325.100
}}

Ang '''sindromang Asperger''' (Asperger's syndrome o Asperger syndrome o Asperger disorder) ay isang diperensiyang [[autismong spektrum]] na mailalarawan ng labis na kahirapan sa pakikisalamuha sa mga tao kasama ng restriktado at repetitibong mga paterno ng pag-aasal at mga interes. Ito ay iba sa ibang mga diperensiya ng autismong spektrum dahil sa pagkakaroon nito ng relatibong mga linguistiko (wika) at kognitibong pag-unlad sa mga taong may sakit na ito. Bagaman hindi kinakailangan para sa diagnosis ng sindromang Asperger, ang pisikal na pagiging torpe (clumsy) ay kalimitang naiuulat sa mga taong may sindromang ito.

Ang eksaktong dahilan ay hindi pa alam sa kasalukuyan ngunit ang mga pagsasaliksik ay sumusuporta sa kalamangan ng pagkakaroon ng basehan sa [[henetiks]].&lt;ref&gt;McPartland J, Klin A (2006). &quot;Asperger's syndrome&quot;. Adolesc Med Clin 17 (3): 771–88. doi:10.1016/j.admecli.2006.06.010. PMID 17030291 [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17030291]&lt;/ref&gt;

==Halimbawa ng mga kilalang indibidwal na may sindromang Asperger==
*[[Julian Assange]], hacker ng kompyuter at tagapagtatag ng [[wikileaks]]&lt;ref&gt;{{Cite news|author= |title=Julian Assange: 'I am&amp;nbsp;– like all hackers&amp;nbsp;– a little bit autistic' |publisher=independent.co.uk |url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/julian-assange-i-am-ndash-like-all-hackers-ndash-a-little-bit-autistic-2358654.html }}&lt;/ref&gt;
*[[Dan Aykroyd]], Amerikanong komedyante at aktor&lt;ref&gt;{{Cite episode |title=Comedian --and Writer --Dan Aykroyd |url=http://www.npr.org/templates/rundowns/rundown.php?prgId=13&amp;prgDate=11-22-2004 |accessdate=2011-05-15 |series=Fresh Air |serieslink=Fresh Air |credits=[[Terry Gross]] (interviewer) and [[Dan Aykroyd]] (guest) |network=[[NPR]] |airdate=November 22, 2004 |time=29:50 }}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*Michael Burry, US investment fund manager&lt;ref&gt;Michael Lewis, [http://www.vanityfair.com/business/features/2010/04/wall-street-excerpt-201004?printable=true &quot;Betting on the Blind Side,&quot; ], ''Vanity Fair'', Abril 2010, p.183&lt;/ref&gt;
*Ryan Cleary, [[LulzSec]] hacker&lt;ref&gt;{{Cite news|author= |title=Hacking suspect Ryan Cleary suffers from autism, court told |publisher=guardian.co.uk |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2011/jun/25/hacker-ryan-cleary-diagnosed-autism }}&lt;/ref&gt;
*[[Adrian Lamo]], Amerikanong hacker ng komyuter computer hacker&lt;ref&gt;{{Cite web | last = Poulsen | first = Kevin | authorlink = Kevin Poulsen | title = Ex-Hacker Adrian Lamo Institutionalized for Asperger’s | publisher = [[Wired (magazine)|Wired]] | date = 20 Mayo 2010 | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/05/lamo/ | accessdate = 23 Mayo 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100523052217/http://www.wired.com/threatlevel/2010/05/lamo/ | archive-date = 23 Mayo 2010 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Gary McKinnon]], Scottish hacker ng kompyuter na bumasag ng mga sobrang taas na seguridad na mga websayt na pang-militar at pang-gobyerno&lt;ref&gt;{{Cite news|author= |title=Gary McKinnon profile: Autistic 'hacker' who started writing computer programs at 14 |publisher=telegraph.co.uk |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/4320901/Gary-McKinnon-profile-Autistic-hacker-who-started-writing-computer-programs-at-14.html }}&lt;/ref&gt;
*[[Vernon L. Smith]], Nobel Laureate sa [[ekonomika]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mild autism has 'selective advantages'|publisher=MSNBC|url=http://www.msnbc.msn.com/id/7030731/|author=Herera, Sue|date=25 Pebrero 2005|accessdate=2007-11-08|archive-date=2007-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071101080927/http://www.msnbc.msn.com/id/7030731/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==Sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Sakit sa pag-iisip]]</text>
      <sha1>0ik8xv5ke3rrw505o9lqf7ynak1lbxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senado ng Estados Unidos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211951</id>
    <revision>
      <id>2238564</id>
      <parentid>2084142</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T16:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6761" sha1="930bguhh5boug1duk33m2ccwmg6063s" xml:space="preserve">{{coord|38|53|26|N|77|0|32|W|display=title}}
{{Infobox legislature
|name              = Senado ng Estados Unidos
|legislature       = [[Ika-116 Kongreso ng Estados Unidos]]
|coa_pic           = Seal of the United States Senate.svg
|house_type        = Mataas na kapulungan
|body              = Kongreso ng Estados Unidos
|term_limits       = Wala
|new_session       = {{Start date|2019|01|03}}
|leader1_type      = [[Pangalawang Pangulo ng Estados Unidos|President]]
|leader1           = [[Mike Pence]]
|party1            = ([[Partido Republikano (Estados Unidos)|R]])
|election1         = 20 Enero 2017
|leader2_type      = [[President pro tempore of the United States Senate|''President pro tempore'']]
|leader2           = [[Chuck Grassley]]
|party2            = ([[Partido Republikano (Estados Unidos)|R]])
|election2         = 3 Enero 2019
|leader3_type      = [[Majority Leader of the United States Senate|''Majority Leader'']] (Pinuno ng Mayorya)
|leader3           = [[Mitch McConnell]]
|party3            = ([[Partido Republikano (Estados Unidos)|R]])
|election3         = 3 Enero 2015
|leader4_type      = [[Minority Leader of the United States Senate|''Minority Leader'']] (Pinuno ng Minorya'')
|leader4           = [[Chuck Schumer]]
|party4            = ([[Partido Demokratiko (Estados Unidos)|D]])
|election4         = 3 Enero 2017
|members           = 100
|structure1        = 
|structure1_res    = 250px
|political_groups1 = {{colorbox|#900000}} [[Republican Party (United States)|Republikano]] (53)&lt;br/&gt;{{colorbox|#000090}} [[Democratic Party (United States)|Demokratiko]] (47)&lt;br/&gt;{{colorbox|#7174e0}} [[Independent (politician)|Independent (caucus sa piling ng mga Democrat)]] (2)&lt;!-- &lt;br/&gt;{{colorbox|#FFFFFF}} ''vacant'' (0) --&gt;
|term_length       = 6 na mga taon
|voting_system1    = [[First-past-the-post voting|''First-past-the-post'']]
|last_election1    = [[United States Senate elections, 2018|6 Nobyembre 2018]]
|next_election1    = [[United States Senate elections, 2020|4 Nobyembre 2020]]
|session_room      = 111th US Senate class photo.jpg
|meeting_place     = [[United States Senate chamber|Kamara ng Senado]]&lt;br/&gt;[[United States Capitol|Kapitolyo ng Estados Unidos]]&lt;br/&gt;[[Washington, D.C.]], [[Estados Unidos]]
|website           = {{URL|http://www.senate.gov}}
}}

Ang '''Senador ng Estados Unidos''' ang [[mataas na kapulungan]] ng [[bikameralismo|bikameral]] na [[lehislatura]] ng [[Estados Unidos]] at kasama ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos]] ay bumubuo sa [[Kongreso ng Estados Unidos]]. Ang komposisyon at mga kapangyarihan ng Senado ay itinatag sa [[Unang Artikulo ng Saligang Batas ng Estados Unidos|Unang Artikulo]] ng [[Saligang Batas ng Estados Unidos]].&lt;ref name=&quot;senate_a1_sec3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a1_sec3 |title=Constitution of the United States |publisher=Senate.gov |date=26 Marso 2009 |accessdate=4 Oktubre 2010}}&lt;/ref&gt; Ang bawat [[estado ng Estados Unidos]] ay kinakatawan ng dalawang mga senador nang hindi nagsasaalang alang sa populasyon at ito ay nagsisilbi ng magkakahaliling mga anim na taong termino. Ang kamara ng Senado ng Estados Unidos ay matatagpuan [[Kapitolyo ng Estados Unidos]] sa pambansang kabisera na [[Washington, D.C.]]

Ang Senado ng Estados Unidos ay may ilang mga eksklusibong kapangyarihan na hindi ipinagkakaloob sa mga Kinatawan kabilang ang pagpayag sa mga [[kasunduan]] bilang isang prekondisyon ng kanilang [[ratipikasyon]] at pagpayag sa o pagkukumpirma sa mga hinihirang na [[Gabineta ng Estados Unidos|mga kalihim ng Gabinete]], mga [[Pederal na hukom ng Estados Unidos|pederal na hukom]], [[Mga kagawarang ehekutibo ng Estados Unidos|iba pang mga pederal na ehekutibong opisyal]], mga [[hukbong sandatahan ng Estados Unidos|mga opiser ng hukbo]], mga regulatoryong opisyal, mga embahador, at iba pang mga [[unipormadong mga serbisyo ng Estados Unidos|pederal na unipormadong opiser]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#a2_sec2 |title=Constitution of the United States |publisher=Senate.gov |date=26 Marso 2009 |accessdate=4 Oktubre 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sputtr.com/read/senate-confirmation-process-a-brief-overview-d41d.html?f=1qeXpurpn6Wih-SUpOGumqqnh7_U5MbozYWz4dfU3djiztnV3uSFxNrU09fc4a6Gto2n3tjby5S329Xk39fZ3Zeo2KagsIfaiqDjrJ2hrojd4dncqaWU69_cntjK4aLV59SU39bmlNfa2J_f0uHXlcfAl5yorpui2MnWlKTr |title=Senate Confirmation Process: A Brief Overview&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2013-03-04 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120021517/http://www.sputtr.com/read/senate-confirmation-process-a-brief-overview-d41d.html?f=1qeXpurpn6Wih-SUpOGumqqnh7_U5MbozYWz4dfU3djiztnV3uSFxNrU09fc4a6Gto2n3tjby5S329Xk39fZ3Zeo2KagsIfaiqDjrJ2hrojd4dncqaWU69_cntjK4aLV59SU39bmlNfa2J_f0uHXlcfAl5yorpui2MnWlKTr |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; gayundin ang mga [[paglilitis]] ng mga opisyal na pederal na [[impeachment|inimpeach]] ng Kinatawan. Ang Senador ay parehong mas deliberatibong&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/796343]&lt;/ref&gt; and more prestigious&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/439894]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1999/09/12/us/in-fight-for-control-of-congress-tough-skirmishes-within-parties.html?pagewanted=all&amp;src=pm |title=In Fight for Control of Congress, Tough Skirmishes Within Parties |author=Richard L. Berke |date=12 Setyembre 1999 |publisher=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://repository.upenn.edu/curej/93/ |title=The Rapid Sequence of Events Forcing the Senate's Hand: A Reappraisal of the Seventeenth Amendment, 1890–1913 |author=Joseph S. Friedman |publisher=University of Pennsylvania |date=30 Marso 2009 |access-date=4 Marso 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724022757/https://repository.upenn.edu/curej/93/ |archive-date=24 Hulyo 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; katawan kesa sa Kapulungan ng mga Kinatawan dahil sa mga mas mahabang termino nito, mas maliit na sukat at mga pang-estadong konstituensiya na historikal na humantong sa mas kolehiyal at kaunting partisanong atmospero.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ingentaconnect.com/content/uoi/lsq/2008/00000033/00000002/art00003 |title=Agreeing to Disagree: Agenda Content and Senate Partisanship, 198 |doi=10.3162/036298008784311000 |publisher=Ingentaconnect.com |date=16 Hunyo 2006 |accessdate=4 Oktubre 2010}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}
{{USCongress}}
{{Current U.S. Senators}}
{{United States congressional committees}}
{{U.S. Senate elections}}
{{US Congress by State}}
{{United States legislatures}}
{{United States topics}}
{{National upper houses}}
{{authority control}}

[[Kategorya:Mga pambansang mataas na kapulungan]]
[[Kategorya:Senado ng Estados Unidos]]</text>
      <sha1>930bguhh5boug1duk33m2ccwmg6063s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katandaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216209</id>
    <revision>
      <id>2238599</id>
      <parentid>2237837</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga benepisyo */</comment>
      <origin>2238599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144732" sha1="izwtzyzz6tbf99o81hqj2wxtmi3v1a2" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>izwtzyzz6tbf99o81hqj2wxtmi3v1a2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238600</id>
      <parentid>2238599</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga benepisyo */</comment>
      <origin>2238600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144794" sha1="7fvbceeo7b0uv9vbt9jxeiepst867j0" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>7fvbceeo7b0uv9vbt9jxeiepst867j0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238601</id>
      <parentid>2238600</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Senior citizen */</comment>
      <origin>2238601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144975" sha1="ovxhmptz7bbl7he8pvfx97ah09f3s14" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>ovxhmptz7bbl7he8pvfx97ah09f3s14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238602</id>
      <parentid>2238601</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga kwalipikasyon ayon sa edad */</comment>
      <origin>2238602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144979" sha1="1562vtvmden6351zqzkiih89zn0wl6x" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>1562vtvmden6351zqzkiih89zn0wl6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238663</id>
      <parentid>2238602</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145537" sha1="pci5ne3j6m2ftioe2iixi2hnsf6ro00" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>pci5ne3j6m2ftioe2iixi2hnsf6ro00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238664</id>
      <parentid>2238663</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145743" sha1="nr4b3yd7npcqbi8vor8to2gw9yplk83" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>nr4b3yd7npcqbi8vor8to2gw9yplk83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238665</id>
      <parentid>2238664</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145857" sha1="b74r4e9edi4s8pi14niwzof7qjphnns" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>b74r4e9edi4s8pi14niwzof7qjphnns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238666</id>
      <parentid>2238665</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146193" sha1="fpuxay4vsajrevd7j1u4bnynxfeqcib" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>fpuxay4vsajrevd7j1u4bnynxfeqcib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238667</id>
      <parentid>2238666</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146376" sha1="4tg05epze2n6rcoj5aadvybrt5tbfuw" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>4tg05epze2n6rcoj5aadvybrt5tbfuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238668</id>
      <parentid>2238667</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146560" sha1="ljx678nbzvhd81gksmoaexmzdz11ixl" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>ljx678nbzvhd81gksmoaexmzdz11ixl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238669</id>
      <parentid>2238668</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146989" sha1="40n6y4g64hrggc9ts7brpxhuhys0l4a" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>40n6y4g64hrggc9ts7brpxhuhys0l4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238670</id>
      <parentid>2238669</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147144" sha1="lchmmfwujs55c6wdbh2uadrpjchs9n6" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>lchmmfwujs55c6wdbh2uadrpjchs9n6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238671</id>
      <parentid>2238670</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147385" sha1="f0f3qlvlreq481yvtvfcsstcca1zhxs" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>f0f3qlvlreq481yvtvfcsstcca1zhxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238672</id>
      <parentid>2238671</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147554" sha1="l2cmia5tq45lc7bjx1e3q32mlwfyoa8" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>l2cmia5tq45lc7bjx1e3q32mlwfyoa8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238673</id>
      <parentid>2238672</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147862" sha1="3c6drkof0c86dqg9az99hrca2nl0f3o" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]]. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>3c6drkof0c86dqg9az99hrca2nl0f3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238674</id>
      <parentid>2238673</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T10:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148201" sha1="5scl2b53y2rzerntqqwjezgtg08fivc" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>5scl2b53y2rzerntqqwjezgtg08fivc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238675</id>
      <parentid>2238674</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148270" sha1="h26j7lvezi8gd0ll9z3i1hehn30eokq" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60. May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>h26j7lvezi8gd0ll9z3i1hehn30eokq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238676</id>
      <parentid>2238675</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148297" sha1="6pto5p2e0agm3z7fngx6p60xmphow33" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>6pto5p2e0agm3z7fngx6p60xmphow33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238678</id>
      <parentid>2238676</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148645" sha1="6aonwe803e4ug91ddfrr0fvtnkuyoo1" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>6aonwe803e4ug91ddfrr0fvtnkuyoo1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238680</id>
      <parentid>2238678</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148994" sha1="fw3q11udx5i0ftxhvmcdu9ifvm1vo44" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>fw3q11udx5i0ftxhvmcdu9ifvm1vo44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238681</id>
      <parentid>2238680</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149440" sha1="iosg17jsdz2kn96g86ytctn19yxceyi" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>iosg17jsdz2kn96g86ytctn19yxceyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238682</id>
      <parentid>2238681</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149617" sha1="j8vd0thi10an5kwss9ujg9psbmf7xsx" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>j8vd0thi10an5kwss9ujg9psbmf7xsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238683</id>
      <parentid>2238682</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149644" sha1="8x5jf7a7efibo4tyzurywakzve099pp" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System''). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>8x5jf7a7efibo4tyzurywakzve099pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238684</id>
      <parentid>2238683</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149901" sha1="0glici22zfdvlh76v7wcejsfn7b9bby" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>0glici22zfdvlh76v7wcejsfn7b9bby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238686</id>
      <parentid>2238684</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150233" sha1="sha8sfkwxd5zg9017e1ddoyfe2scnkz" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>sha8sfkwxd5zg9017e1ddoyfe2scnkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238689</id>
      <parentid>2238686</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:25:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150373" sha1="hif0dmxc1jtheqj7wg3fuk0d42dpgua" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>hif0dmxc1jtheqj7wg3fuk0d42dpgua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238690</id>
      <parentid>2238689</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150678" sha1="t26ahhjsqs5kwqrwhnoufeyh2a1z9x6" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100. Ilan sa mga kilalang tao na nakatanggap ng isang libong piso ay sina [[Whang-od]] at [[Juan Ponce Enrile]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BAJO |first=ANNA FELICIA |date=2024-02-15 |title=DSWD chief says Enrile got P100K cash incentive |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/897585/dswd-chief-says-enrile-got-p100k-cash-incentive/story/ |access-date=2026-11-03 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>t26ahhjsqs5kwqrwhnoufeyh2a1z9x6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238693</id>
      <parentid>2238690</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150292" sha1="ic5lgcrs72e63uad8c8u1dn4lcx0nnn" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>ic5lgcrs72e63uad8c8u1dn4lcx0nnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Submarino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225822</id>
    <revision>
      <id>2238572</id>
      <parentid>2085155</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T17:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="fpgck1fdqobik1r9fwaw1pxbyi9t816" xml:space="preserve">[[Talaksan:U 570.jpg|thumb|U-Boot Typ VII]]
Ang '''submarino''' (Ingles: ''submarine'') ay isang uri ng sasakyang pandagat na may kakayahang gumana sa ilalim ng dagat. Ito ay karaniwang ginagamit ng mga [[Hukbong Dagat]]. Ito ay maaaring pinapagana sa pamamagitan ng [[kuryente]] (''diesel-electric''), isang halimbwa nito ay ang [[INS Sindhurakshak (S63)]]. Ang mga submarino ay maaari ding paganahin ng ''Air-independent propulsion'' at [[Enerhiyang nukleyar]].

Bagaman ang mga eksperimentong submarino ay naitayo nang mas maaga, ang disenyo ng submarino ay nagsimula noong ika-19 na siglo, at sila ay pinagtibay ng ilang hukbong-dagat. Unang ginamit ang mga ito noong [[Unang Digmaang Pangdaigdig]] (1914–1918), at ginagamit na ngayon sa maraming navies, malaki at maliit. Kasama sa paggamit ng militar ang pag-atake sa mga barkong pang-ibabaw ng kaaway (merchant at militar) o iba pang mga submarino, at para sa proteksyon ng carrier ng eroplano, pagtakbo ng blockade, nuclear deterrence, reconnaissance, conventional land attack (halimbawa, paggamit ng cruise missile), at patagong pagpasok ng mga espesyal na pwersa. Kasama sa mga gamit ng sibilyan ang agham pangmarino, salvage, paglalayag, at inspeksyon at pagpapanatili ng pasilidad. Ang mga submarino ay maaari ding baguhin para sa mga espesyal na function tulad ng paghahanap-at-pagsagip na mga misyon at undersea cable repair. Ginagamit din ang mga ito sa [[turismo]] at [[arkeolohiya]] sa ilalim ng dagat. Ang mga modernong deep-diving submarine ay nagmula sa bathyscaphe, na nag-evolve mula sa diving bell.

Karamihan sa mga malalaking submarino ay binubuo ng isang cylindrical body na may hemispherical (o conical) na mga dulo at isang vertical na istraktura, kadalasang matatagpuan sa gitna ng mga [[barko]], na naglalaman ng mga komunikasyon at sensing device pati na rin ang mga [[periscope]]. Sa modernong mga submarino, ang istrukturang ito ay ang &quot;layag&quot; sa paggamit ng Amerikano at &quot;palikpik&quot; sa paggamit sa [[Europa]]. Ang &quot;conning tower&quot; ay isang feature ng mga naunang disenyo: isang hiwalay na pressure hull sa itaas ng pangunahing katawan ng bangka na nagpapahintulot sa paggamit ng mas maiikling periscope. May propeller (o pump jet) sa likuran, at iba't ibang hydrodynamic control fins.  Ang mas maliit, malalim na pagsisid, at mga espesyal na submarino ay maaaring makabuluhang lumihis mula sa tradisyonal na disenyong ito. Ang mga submarino ay sumisid at muling lumalabas sa pamamagitan ng diving planes at pagpapalit ng dami ng tubig at hangin sa mga ballast tank upang maapektuhan ang kanilang [[buoyancy]].

Ang mga submarino ay sumasaklaw sa isang malawak na hanay ng mga uri at kakayahan. Kasama sa mga ito ang maliliit na malayang halimbawa gamit ang A-Navigation at isa o dalawang tao na sub na tumatakbo sa loob ng ilang oras, sa mga sasakyang pandagat na maaaring manatiling lubog sa loob ng anim na buwan–gaya ng Russian Typhoon class, ang pinakamalaking submarine na nagawa kailanman.  Ang mga submarino ay maaaring gumana nang mas malalim kaysa sa maaaring mabuhay o praktikal para sa mga taong maninisid.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Worlds Biggest Submarine|url=http://englishrussia.com/2009/04/14/worlds-biggest-submarine/|last=Sherman|first=Chris|date=14 April 2009|website=English Russia|access-date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516021850/http://englishrussia.com/2009/04/14/worlds-biggest-submarine|archive-date=16 Mayo 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{stub|Transportasyon}}
[[Kategorya:Barko]]</text>
      <sha1>fpgck1fdqobik1r9fwaw1pxbyi9t816</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Surah Al-Mu’min</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228188</id>
    <revision>
      <id>2238615</id>
      <parentid>2017538</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T02:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atcovi</username>
        <id>50235</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>mujawwad --&gt; murattal</comment>
      <origin>2238615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="7q7so1lr0sdz6ij8eiv1a7d3sef072m" xml:space="preserve">{{infobox surah
| number         = 40
| number-3       = 040
| name           = Ghāfir
| name-ar        = غافر
| name-en        = Ang Nagpapatawad
| prev_sura      = Quran 39
| next_sura      = Quran 41
| classification = Meccan
| othernames-ar  = (Sūrat al-Muʼmin) {{lang|ar|سورة المؤمن}}
| othernames     = The Forgiving One, The Believer, Forgiving
| juz            = 24
| rukus          = 9
| verses         = 85
| words          = &lt;!-- optional, uncommon --&gt;
| letters        = &lt;!-- optional, uncommon --&gt;
| muqattaat      = Ḥā Mīm حم 
| sajdahs        = &lt;!-- only if applicable --&gt;
| audio          = Chapter 40, Ghafir (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3
}}
Ang '''Surat Ghafir''' (Arabiko: سورة غافر‎, Ang Nagpapatawad), na kilala rin bilang '''Surat al-Mu'minin''' (Arabiko: سورة المؤمن‎, Ang mga Mananampalataya), ang ika-40 sura ng [[Koran]] na may 85 ayat. 
{{Koran}}
[[Kategorya:Mga Sura]]</text>
      <sha1>7q7so1lr0sdz6ij8eiv1a7d3sef072m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shalala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231894</id>
    <revision>
      <id>2238565</id>
      <parentid>1937654</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T16:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49102-01</username>
        <id>167848</id>
      </contributor>
      <origin>2238565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="7omrqwnkbi044tijysilu7roztuu6fz" xml:space="preserve">{{BLP unsourced|date=Agosto 2014}}

Si '''Carmelito Magsanay Reyes''', mas kilala bilang '''Shalala''', (ipinanganak Enero 21, 1960 - Hunyo 23, 2021) ay isang ''host'' at komediyante mula sa Pilipinas.  Lumalabas siya sa mga programa ng [[TV5]].

[[Kategorya:Ipinanganak noong 1960]]
[[Kategorya:Namatay noong 2021]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]]
{{stub|Artista}}</text>
      <sha1>7omrqwnkbi044tijysilu7roztuu6fz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238566</id>
      <parentid>2238565</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T16:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49102-01</username>
        <id>167848</id>
      </contributor>
      <origin>2238566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="dbe30o9fjg8v3ehlpyjujkqubrocaq2" xml:space="preserve">{{BLP unsourced|date=Agosto 2014}}

Si '''Carmelito Magsanay Reyes''', mas kilala bilang '''Shalala''', (Enero 21, 1960 – Hunyo 23, 2021) ay isang ''host'' at komediyante mula sa Pilipinas.  Lumalabas siya sa mga programa ng [[TV5]].

[[Kategorya:Ipinanganak noong 1960]]
[[Kategorya:Namatay noong 2021]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]]
{{stub|Artista}}</text>
      <sha1>dbe30o9fjg8v3ehlpyjujkqubrocaq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Felis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263236</id>
    <revision>
      <id>2238589</id>
      <parentid>2227881</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T22:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2238589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10512" sha1="3kj1du3fkfviagat64y8maqe94bc521" xml:space="preserve">{{automatic taxobox
| name = ''Felis''
| fossil_range = [[Messinian]] – [[Holocene]] {{Fossilrange|7|0}}
| image = Wildkatze MGH.jpg
| image_caption = ''[[Felis silvestris]]''
| taxon = Felis
| authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = 
*''[[Felis bieti]]''
*''[[Felis catus]]''
*''[[Felis chaus]]''
*''[[Felis lybica]]''
*''[[Felis margarita]]''
*''[[Felis nigripes]]''
*''[[Felis silvestris]]''
*''[[Felis attica]]'' [[Ekstinsiyon|†]]
*''[[Felis lunensis]]'' [[Ekstinsiyon|†]]
| range_map = Felis range.png
| range_map_caption = 
}}

Ang '''''Felis''''' ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng [[Aprika]] at timog ng 60° latitude sa [[Europa]] at [[Asya]] sa [[Indochina]].

Kasama rin sa genus na ito ang ''domestic cat''. Ang pinakamaliit na ''Felis'' species ay ang ''black-footed cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang ''jungle cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na [[rodent]], mga [[ibon]] at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran.

== Mga species ==
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item (concat(&quot;''[[&quot;, ?taxonname, &quot;]]''&quot;) as ?taxonLink) 
  (concat(&quot;[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=&quot;, ?msw, &quot; Mammal Species of the World]&quot;) as ?mswLink)
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q16521 ;
        wdt:P105 wd:Q7432 ;
        wdt:P171* wd:Q228283 ;
        wdt:P225 ?taxonname .
  
  optional { ?item wdt:P959 ?msw . }   
}
|columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW
|section=
|min_section=3
|sort=P225
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
}}
{| class='wikitable sortable'
! Larawan
! Species
! Ibang tawag
! MSW
|-
| 
| ''[[Felis affinis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis agrius]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis aurata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis aztecus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis badia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis bangsi]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis bengalensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis bieti]]''
| es:Gato de Biet&lt;br/&gt;es:Gato del Desierto de China&lt;br/&gt;fr:Chat de Biet&lt;br/&gt;en:Chinese alpine steppe cat&lt;br/&gt;en:Chinese desert cat&lt;br/&gt;en:Chinese mountain cat&lt;br/&gt;en:Chinese steppe cat&lt;br/&gt;en:grass cat&lt;br/&gt;de:Graukatze&lt;br/&gt;zh:Q8514猫&lt;br/&gt;zh:荒漠猫
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000030 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis bituminosa]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:PSM V51 D522 Felis bracatta from southern brazil.png|center|128px]]
| ''[[Felis braccata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis brachyrhyncha]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis brachyura]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis cafra]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis californica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis caligata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis capensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis caracal]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis catolynx]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Cat November 2010-1a.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis catus]]''
| zh-tw:貓&lt;br/&gt;fi:kissa&lt;br/&gt;en:cat&lt;br/&gt;nb:huskatt&lt;br/&gt;syl:ꠝꠦꠇꠥꠞ&lt;br/&gt;ar:الضَيْوَن&lt;br/&gt;ar:السِّنَّور البرّي&lt;br/&gt;ar:القط البرِّي&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică&lt;br/&gt;su:ucing&lt;br/&gt;sl:domača mačka&lt;br/&gt;ru:кошка&lt;br/&gt;nl:huiskat&lt;br/&gt;bug:Meyyong
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000031 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis centralis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis charltonii]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:FelisChausMunsiari1.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis chaus]]''
| en:Jungle cat&lt;br/&gt;es:Gato de la Jungla&lt;br/&gt;es:Gato de los Pantanos&lt;br/&gt;fr:Chat de jungle&lt;br/&gt;fr:Chat des Marais&lt;br/&gt;en:Jungle Cat&lt;br/&gt;en:Reed Cat&lt;br/&gt;en:Swamp Cat&lt;br/&gt;de:Rohrkatze&lt;br/&gt;en:jungle cat&lt;br/&gt;fr:Chat des marais&lt;br/&gt;es:Gato de los pantanos&lt;br/&gt;es:Gato de la jungla&lt;br/&gt;zh:丛林猫&lt;br/&gt;ast:gatu la xungla&lt;br/&gt;sl:džungelska mačka&lt;br/&gt;sl:močvirski ris
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000032 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis chinensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis colocola]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis concolor]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis constantina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis coryi]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis couguar]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis daemon]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis daggetti]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis discolor]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis dominicanorum]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis eira]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis elegans]]''
| nl:langstaart tijgerkat
| 
|-
| 
| ''[[Felis emiliae]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Prionailurus bengalensis euptilurus (9413725653).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis euptilura]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fasciatus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fearonii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fearonis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis garleppi]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis glaucula]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293086.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis gracilis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis grampia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis guigna]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis guttata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis haussa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis hawveri]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis herschelii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis hippolestes]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis improcera]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ingrami]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis insularis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis jacobita]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis jaguarundi]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293381.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis javanensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CV) (8557363792).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis jubata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis lanea]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leo]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leopardalis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leopardus]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Felis silvestris lybica 1.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis lybica]]''
| zh:野猫&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică africană&lt;br/&gt;nl:Afrikaanse wilde kat
| 
|-
| 
| ''[[Felis lynx]]''
| nl:lynx&lt;br/&gt;fr:lynx boréal&lt;br/&gt;en:lynx, eurasian lynx&lt;br/&gt;de:Eurasiatischer Luchs&lt;br/&gt;sl:evrazijski ris
| 
|-
| 
| ''[[Felis maculata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis manchurica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis manul]]''
| en:Pallas’s Cat&lt;br/&gt;en:Manul&lt;br/&gt;de:Manul
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000043 Mammal Species of the World]
|-
| [[Talaksan:SandCat12.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis margarita]]''
| en:Sand cat&lt;br/&gt;es:Gato de las Arenas&lt;br/&gt;es:Gato del Sahara&lt;br/&gt;fr:Chat des sables&lt;br/&gt;en:Sand Cat&lt;br/&gt;en:Sand Dune Cat&lt;br/&gt;de:Sandkatze&lt;br/&gt;de:Wüstenkatze&lt;br/&gt;ast:gatu'l sable&lt;br/&gt;ro:Pisică de deșert&lt;br/&gt;ro:Pisică de nisip&lt;br/&gt;ro:Pisică de barcană
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000047 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis marmorata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis megabalica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis moormensis]]''
| nl:bruine tijgerkat
| 
|-
| 
| ''[[Felis nebulosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis neglecta]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis nepalensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis nigra]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis nigripes]]''
| en:Black-footed cat&lt;br/&gt;es:Gato de Pies Negros&lt;br/&gt;es:Gato Patinegro&lt;br/&gt;fr:Chat à pieds noirs&lt;br/&gt;en:Black-footed Cat&lt;br/&gt;en:Small-spotted Cat&lt;br/&gt;de:Schwarzfußkatze&lt;br/&gt;ro:Pisică cu picioare negre
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000054 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis ocreata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis olympus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis onca]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis oregonensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ornata]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Leopardus pajeros Werner.JPG|center|128px]]
| ''[[Felis pajeros]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardalis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardinoides]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardochrous]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardoides]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis patagonica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pennsylvanica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pirrensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis planiceps]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pulchella]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis puma]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ricketti]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rubiginosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rubiginosus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rufa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rutilus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis senegalensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CVIII) (8557366038).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis serval]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis servalina]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Felis silvestris silvestris Luc Viatour.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis silvestris]]''
| es:Gato Montés&lt;br/&gt;es:Gato Silvestre&lt;br/&gt;fr:Chat sauvage&lt;br/&gt;en:wild cat&lt;br/&gt;de:Wildkatze&lt;br/&gt;cs:kočka divoká&lt;br/&gt;nl:wilde kat&lt;br/&gt;fr:chat sauvage, chat sauvage deurope, chat forestier&lt;br/&gt;zh:野猫&lt;br/&gt;ast:algaire&lt;br/&gt;ast:gatu algaire&lt;br/&gt;ast:gatona rabiada&lt;br/&gt;sl:divja mačka&lt;br/&gt;zh:草原斑猫&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică europeană&lt;br/&gt;hu:vadmacska&lt;br/&gt;en:European wildcat
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000057 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis sp.]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293080.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis sumatrana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tartessia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis temminckii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tenasserimensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tigrina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tigris]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis togoensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis uncia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis undata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis venatica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis villosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis viverrinus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis wagati]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis weidii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis yagouaroundi]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

{{stub}}

[[kategorya:Felis|*]]
[[kategorya:Felidae]]</text>
      <sha1>3kj1du3fkfviagat64y8maqe94bc521</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elyson de Dios</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269235</id>
    <revision>
      <id>2238560</id>
      <parentid>2235874</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glenmbhin23</username>
        <id>131388</id>
      </contributor>
      <comment>Added information</comment>
      <origin>2238560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12181" sha1="1qy9zdgylrjhd1xbaojtw8vcabwd0ua" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        =Elyson De Dios
| image       = 
| caption     =
| birth_name  = Elyson De Dios
| birth_date  = {{birth date and age|1999|5|1}}
| birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
| nationality  = [[Pilipino]]
| height      = {{height|m=1.75}}
| occupation  = [[Aktor]], [[modelo]]
| years_active = 2015-kasalukuyan
| alma_mater = 
| website     = {{Instagram|elysondedios}}
}}

'''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}&lt;/ref&gt;

==Pilmograpiya==
===Telebisyon===
* 2026 – '''''True Manila Encounters''''' bilang Jam&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 16, 2026 |title=Xyriel, Karina, Kaori, and Elyson haunt viewers in iWant's limited horror original &quot;True Manila Encounters&quot; |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2026/9/5/xyriel-karina-kaori-and-elyson-haunt-viewers-in-iwants-limited-horror-original-true-manila-encounters?lang=en |access-date=October 18, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt; (Episode 2: ''Occupant'')
* 2026 – '''''The Loyalty Game'''''  bilang kasintahan ni Carlota (Episode 7)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramos |first=Neil |date=June 12, 2026 |title='The Loyalty Game': The price of truth in the digital age |url=https://mb.com.ph/2026/06/12/the-loyalty-game-the-price-of-truth-in-the-digital-age |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2026 – '''''My Bespren Emman''''' bilang Aaron Salvador&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=My Movie World: My Bespren Emman: A Touching Story of Faith, Family, and Second Chances |url=https://mymovieworld-coolman0304.blogspot.com/2026/04/my-bespren-emman-touching-story-of.html |access-date=2026-10-21 |website=My Movie World}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Sins of the Father''''' bilang Noel Alcantara&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Incognito''''' bilang Enzo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – '''''High Street''''' bilang Kurt&lt;ref&gt;{{Cite web |last=dela Cruz |first=Liezel |date=April 17, 2024 |title=Behind-the-Scenes: “High Street” cast feels first-day jitters as they begin filming |url=https://www.abs-cbn.com/seniorhigh2023/articles-news/behind-the-scenes-high-street-cast-feels-first-day-jitters-as-they-begin-filming-22108 |access-date=October 21, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Nag-aapoy na Damdamin''''' bilang PSSg Tommy Paras&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series  {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Love Bites Season 2''''' bilang Arjay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of &quot;Love Bites&quot; offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode: ''Wedding Booth'')
* 2022 – '''''Tara G'''''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wazzup.PH |date=2022-10-01 |title=Teen Barkada's explore love and frienship in “TARA, G!” |url=https://www.wazzup.ph/teen-barkadas-explore-love-and-frienship-in-tara-g/ |access-date=2026-10-14 |website=Wazzup.PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''The Goodbye Girl'''''  bilang Royce&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode 3)
* 2022 – '''''How to Move On in 30 Days''''' bilang Lance&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 7, 2022 |title=ABS-CBN partners with YouTube for exclusive series 'How To Move On in 30 Days' |url=https://mb.com.ph/2022/2/7/abs-cbn-partners-with-youtube-for-exclusive-series-how-to-move-on-in-30-days |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''Dear God''''' (Episode 6: ''Sammie and Jackie'')&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Franco |first=Chris |date=2022-01-30 |title=Hero Angeles on playing an LGBT character for 'Dear God': &quot;I am really happy&quot; - KAMI.COM.PH |url=https://kami.com.ph/entertainment/celebrities/139021-hero-angeles-playing-a-queer-character-dear-god-i-happy/ |access-date=2026-10-21 |website=kami.com.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Huwag Kang Mangamba''''' bilang Ryan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Francine Diaz, Andrea Brillantes switch roles in Huwag Kang Mangamba |url=https://www.pep.ph/news/local/156991/francine-andrea-huwag-kang-mangamba-a724-20210302 |access-date=2026-10-21 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' bilang kapatid ni Bert (Episode: ''Bible'')
* 2020 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' (Episode: ''Kotse'')
* 2020 – '''''Ipaglaban Mo''''' (Episode: ''Yes, Sir'')&lt;ref&gt;{{Citation |last=ABS-CBN Entertainment |title=Yes Sir {{!}} Ipaglaban Mo Recap |date=2020-06-14 |url=https://www.youtube.com/watch?v=RogyWl3r3vo |access-date=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''D'Originals''''' bilang Darren&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Maynila''''' bilang Jeffer (Episode: ''I'm in love with my Stalker'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 4, 2017 |title=Maynila: I'm in love with my Stalker (The Aileen Bernardo Story) |url=https://www.facebook.com/100064806455182/posts/10155397967815070/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v |access-date=October 21, 2026 |website=Maynila TV Facebook}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Karelasyon''''' bilang Benjo (Episode: ''Tukso'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 3, 2017 |title='Karelasyon' presents 'Tukso' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/karelasyon-presents-tukso/29981/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Dear Uge''''' bilang Dondon&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 13, 2017 |title=Elyson De Dios, tumakas kasama ni Lindsay De Vera? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/elyson-de-dios-tumakas-kasama-ni-lindsay-de-vera/30929/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt; (Episode 64: ''Rey-na-saan na?'')
* 2016 – '''''Poor Señorita''''' bilang Edison Villon&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2016 – '''''Magpakailanman''''' bilang Tyson Destor&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 15, 2016 |title=Kasikatan ni 'Carrot Man,' nakatulong para makita ang nawawalang binatang may autism |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/562829/kasikatan-ni-carrot-man-nakatulong-para-makita-ang-nawawalang-binatang-may-autism/story/ |access-date=October 21, 2026 |website=GMA News}}&lt;/ref&gt; (Episode: ''My Missing Carrot Man'')
* 2016 – '''''Maynila''''' bilang Lucky (Episode: ''My Classmate'')

=== Pelikula ===

* 2025 – '''''The Last Resort''''' bilang Elias&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Untold''''' bilang Joshua&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=2025-03-07 |title=Jodi Sta. Maria Stars in Untold – A Psychological Horror Film by Regal Films |url=https://tribune.net.ph/2025/03/07/jodi-sta-maria-explores-psychological-horror-in-untold |access-date=2026-10-14 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''In His Mother's Eyes''''' bilang Raz&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Dihital na Plataporma ===

* 2026 – '''''Run Into Love''''' bilang Kokoy
* 2025 – '''''Till Debt Do Us Part''''' bilang Emil&lt;ref&gt;{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Ang Prinsesa at Ang Pooreza''''' bilang Leeroy
* 2025 – '''''Saving Sarah''''' bilang Mike Santos&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}&lt;/ref&gt; 

=== Teatro ===
* 2020 – '''''Tabing Ilog: The Musical''''' bilang Fonzy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;  

=== Bidyo ng Musika ===
* 2023 – '''''Sa'yo (Ang Mundo)''''' ng Nameless Kids (Tarsier Records)
* 2023 – '''''Tayong Dalawa''''' ni Carlo Bautista (Star Music)


==Sanggunian==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>1qy9zdgylrjhd1xbaojtw8vcabwd0ua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238561</id>
      <parentid>2238560</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glenmbhin23</username>
        <id>131388</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bidyo ng Musika */ Added citation</comment>
      <origin>2238561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12563" sha1="4p9hbzj3im2i1gb6qqy8dnqg0npe7bh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        =Elyson De Dios
| image       = 
| caption     =
| birth_name  = Elyson De Dios
| birth_date  = {{birth date and age|1999|5|1}}
| birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
| nationality  = [[Pilipino]]
| height      = {{height|m=1.75}}
| occupation  = [[Aktor]], [[modelo]]
| years_active = 2015-kasalukuyan
| alma_mater = 
| website     = {{Instagram|elysondedios}}
}}

'''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}&lt;/ref&gt;

==Pilmograpiya==
===Telebisyon===
* 2026 – '''''True Manila Encounters''''' bilang Jam&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 16, 2026 |title=Xyriel, Karina, Kaori, and Elyson haunt viewers in iWant's limited horror original &quot;True Manila Encounters&quot; |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2026/9/5/xyriel-karina-kaori-and-elyson-haunt-viewers-in-iwants-limited-horror-original-true-manila-encounters?lang=en |access-date=October 18, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt; (Episode 2: ''Occupant'')
* 2026 – '''''The Loyalty Game'''''  bilang kasintahan ni Carlota (Episode 7)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramos |first=Neil |date=June 12, 2026 |title='The Loyalty Game': The price of truth in the digital age |url=https://mb.com.ph/2026/06/12/the-loyalty-game-the-price-of-truth-in-the-digital-age |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2026 – '''''My Bespren Emman''''' bilang Aaron Salvador&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=My Movie World: My Bespren Emman: A Touching Story of Faith, Family, and Second Chances |url=https://mymovieworld-coolman0304.blogspot.com/2026/04/my-bespren-emman-touching-story-of.html |access-date=2026-10-21 |website=My Movie World}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Sins of the Father''''' bilang Noel Alcantara&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Incognito''''' bilang Enzo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – '''''High Street''''' bilang Kurt&lt;ref&gt;{{Cite web |last=dela Cruz |first=Liezel |date=April 17, 2024 |title=Behind-the-Scenes: “High Street” cast feels first-day jitters as they begin filming |url=https://www.abs-cbn.com/seniorhigh2023/articles-news/behind-the-scenes-high-street-cast-feels-first-day-jitters-as-they-begin-filming-22108 |access-date=October 21, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Nag-aapoy na Damdamin''''' bilang PSSg Tommy Paras&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series  {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Love Bites Season 2''''' bilang Arjay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of &quot;Love Bites&quot; offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode: ''Wedding Booth'')
* 2022 – '''''Tara G'''''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wazzup.PH |date=2022-10-01 |title=Teen Barkada's explore love and frienship in “TARA, G!” |url=https://www.wazzup.ph/teen-barkadas-explore-love-and-frienship-in-tara-g/ |access-date=2026-10-14 |website=Wazzup.PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''The Goodbye Girl'''''  bilang Royce&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode 3)
* 2022 – '''''How to Move On in 30 Days''''' bilang Lance&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 7, 2022 |title=ABS-CBN partners with YouTube for exclusive series 'How To Move On in 30 Days' |url=https://mb.com.ph/2022/2/7/abs-cbn-partners-with-youtube-for-exclusive-series-how-to-move-on-in-30-days |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''Dear God''''' (Episode 6: ''Sammie and Jackie'')&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Franco |first=Chris |date=2022-01-30 |title=Hero Angeles on playing an LGBT character for 'Dear God': &quot;I am really happy&quot; - KAMI.COM.PH |url=https://kami.com.ph/entertainment/celebrities/139021-hero-angeles-playing-a-queer-character-dear-god-i-happy/ |access-date=2026-10-21 |website=kami.com.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Huwag Kang Mangamba''''' bilang Ryan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Francine Diaz, Andrea Brillantes switch roles in Huwag Kang Mangamba |url=https://www.pep.ph/news/local/156991/francine-andrea-huwag-kang-mangamba-a724-20210302 |access-date=2026-10-21 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' bilang kapatid ni Bert (Episode: ''Bible'')
* 2020 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' (Episode: ''Kotse'')
* 2020 – '''''Ipaglaban Mo''''' (Episode: ''Yes, Sir'')&lt;ref&gt;{{Citation |last=ABS-CBN Entertainment |title=Yes Sir {{!}} Ipaglaban Mo Recap |date=2020-06-14 |url=https://www.youtube.com/watch?v=RogyWl3r3vo |access-date=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''D'Originals''''' bilang Darren&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Maynila''''' bilang Jeffer (Episode: ''I'm in love with my Stalker'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 4, 2017 |title=Maynila: I'm in love with my Stalker (The Aileen Bernardo Story) |url=https://www.facebook.com/100064806455182/posts/10155397967815070/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v |access-date=October 21, 2026 |website=Maynila TV Facebook}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Karelasyon''''' bilang Benjo (Episode: ''Tukso'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 3, 2017 |title='Karelasyon' presents 'Tukso' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/karelasyon-presents-tukso/29981/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Dear Uge''''' bilang Dondon&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 13, 2017 |title=Elyson De Dios, tumakas kasama ni Lindsay De Vera? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/elyson-de-dios-tumakas-kasama-ni-lindsay-de-vera/30929/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt; (Episode 64: ''Rey-na-saan na?'')
* 2016 – '''''Poor Señorita''''' bilang Edison Villon&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2016 – '''''Magpakailanman''''' bilang Tyson Destor&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 15, 2016 |title=Kasikatan ni 'Carrot Man,' nakatulong para makita ang nawawalang binatang may autism |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/562829/kasikatan-ni-carrot-man-nakatulong-para-makita-ang-nawawalang-binatang-may-autism/story/ |access-date=October 21, 2026 |website=GMA News}}&lt;/ref&gt; (Episode: ''My Missing Carrot Man'')
* 2016 – '''''Maynila''''' bilang Lucky (Episode: ''My Classmate'')

=== Pelikula ===

* 2025 – '''''The Last Resort''''' bilang Elias&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Untold''''' bilang Joshua&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=2025-03-07 |title=Jodi Sta. Maria Stars in Untold – A Psychological Horror Film by Regal Films |url=https://tribune.net.ph/2025/03/07/jodi-sta-maria-explores-psychological-horror-in-untold |access-date=2026-10-14 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''In His Mother's Eyes''''' bilang Raz&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Dihital na Plataporma ===

* 2026 – '''''Run Into Love''''' bilang Kokoy
* 2025 – '''''Till Debt Do Us Part''''' bilang Emil&lt;ref&gt;{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Ang Prinsesa at Ang Pooreza''''' bilang Leeroy
* 2025 – '''''Saving Sarah''''' bilang Mike Santos&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}&lt;/ref&gt; 

=== Teatro ===
* 2020 – '''''Tabing Ilog: The Musical''''' bilang Fonzy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;  

=== Bidyo ng Musika ===
* 2023 – '''''Sa'yo (Ang Mundo)''''' ng Nameless Kids (Tarsier Records)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nameless Kids - Sa'yo (Ang Mundo) [Official Music Video] |url=https://www.youtube.com/watch?si=7y1VSFB1XkZPgjzw&amp;v=08cLUAH9NVE&amp;feature=youtu.be |access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Tayong Dalawa''''' ni Carlo Bautista (Star Music)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tayong Dalawa - Carlo Bautista (Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?si=6elJLyyWP2r8K8zc&amp;v=__BsVSBRk4E&amp;feature=youtu.be |access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;


==Sanggunian==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>4p9hbzj3im2i1gb6qqy8dnqg0npe7bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konrad Adenauer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280094</id>
    <revision>
      <id>2238558</id>
      <parentid>1893802</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1732</id>
      </contributor>
      <comment>Removing &quot;Bundesarchiv_B_145_Bild-F078072-0004,_Konrad_Adenauer.jpg&quot;, it has been deleted from Commons by [[c:User:Reinhard Kraasch|Reinhard Kraasch]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): and [[:c:Ticket:2026</comment>
      <origin>2238558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="q830cn9jkbi29nagwmmf43qf04b1u9x" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = Konrad Adenauer
| office = [[Kansilyer ng Alemanya]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;([[Kanlurang Alemanya]])&lt;/small&gt;
| image =
| caption = Si Adenauer noong 1952
| signature = Konrad Adenauer signature transparent.png
| birth_name = Konrad Hermann Joseph Adenauer
| birth_date = {{birth date|1876|1|5||df=y}}
| birth_place = [[Cologne]], [[Rhine Province]], [[Kingdom of Prussia]], [[German Empire]]
| death_date = {{death date and age|1967|4|19|1876|1|5|df=y}}
| death_place = [[Bad Honnef]], [[Rhein-Sieg-Kreis]], [[North Rhine-Westphalia]], [[West Germany]] {{small|(now [[Germany]])}}
| resting_place = Waldfriedhof (&quot;Forest Cemetery&quot;), [[Rhöndorf]]
| spouse = {{ubl|Emma Weyer (1904–1916)|Auguste Zinsser (1919–1948)}}
| children = 8
| alma_mater = {{ubl
|[[University of Freiburg]]
|[[Ludwig Maximilian University of Munich|University of Munich]]
|[[University of Bonn]]}}
| term_start = 15 September 1949
| term_end = 11 October 1963
| term_start1 = 15 March 1951
| term_end1 = 6 June 1955
}}
Si '''Konrad Hermann Joseph Adenauer''' (Enero 5, 1876 - Abril 19, 1967) ay isang Aleman na estadista na nagsilbing unang [[Kansilyer ng Alemanya|Kansilyer]] ng Pederal na Republika ng Alemanya (mula sa 1949 hanggang 1963). Pinamunuan niya ang kanyang bansa mula sa mga guho ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] sa isang produktibong at maunlad na bansa na nagtatag ng malapit na relasyon sa France, sa United Kingdom at sa Estados Unidos. Siya ang unang pinuno ng [[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democratic Union]] (CDU), isang partidong [[Kristiyanong Demokratiko]] na sa ilalim ng kanyang pamumuno ay naging isa sa mga pinaka-maimpluwensyang partido sa bansa.

Si Adenauer, na Chancellor hanggang edad na 87, ay tinawag na &quot;Der Alte&quot; (&quot;ang matanda&quot;). Sinasabi ng istoryador ng British na si Roy Jenkins na siya ang &quot;pinakamatandang estadista na nagaganap sa inihalal na tanggapan.&quot; Tinanggihan niya ang kanyang edad sa pamamagitan ng kanyang malubhang gawi sa trabaho at ang kanyang mahiwagang pampulitikang likas na ugali. Nagpakita siya ng matibay na pag-aalay sa malawak na pangitain ng [[Market economy | market]] na nakabatay sa [[liberal demokrasya]] at [[anti-komunismo]]. Isang matalino na pulitiko, si Adenauer ay lubos na nakatuon sa isang [[Foreign relations of Germany|banyagang patakaran]] na nakatuon sa Kanluran at nagpapanumbalik sa posisyon ng West Germany sa entablado sa mundo. Nagtrabaho siya upang maibalik mula sa pagkawasak ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa isang sentral na posisyon sa Europa, namumuno sa [[Wirtschaftswunder|German Economic Miracle]]. Siya ay isang puwersa sa pagmamaneho sa likod ng West Germany na naging unang Aleman na estado upang muling maitatag ang isang pambansang militar (ang '' [[Bundeswehr]] '') noong 1955. Siya [[Élysée Treaty | ay dumating sa mga tuntunin]] sa France, na naging posible ang pang-ekonomiyang pag-iisa ng [[Kanlurang Europa]]. Tinanggihan ni Adenauer ang karibal na [[Silangan Alemanya]] at ginawa ang kanyang bansa na miyembro ng [[NATO]] at isang matatag na kaalyado ng Estados Unidos.

Isang taimtim na Katoliko Romano, siya ay isang nangungunang pulitiko sa Centre Party sa Alemanya, na nagsisilbing Mayor ng Cologne (1917-1933) at bilang pangulo ng [[Prussian State Council]] (1922-1933).


[[Kategorya:Ipinanganak noong 1876]]
[[Kategorya:Namatay noong 1967]]</text>
      <sha1>q830cn9jkbi29nagwmmf43qf04b1u9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Politeknikong Unibersidad ng Turin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280512</id>
    <revision>
      <id>2238593</id>
      <parentid>1723450</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian</comment>
      <origin>2238593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="944" sha1="cmbf1k7gnbcqh28mcmkadhb1xp6rp1b" xml:space="preserve">[[Talaksan:Valentino_castle.jpg|thumb|300x300px|Paaralan ng arkitektura: Castello del Valentino]]

Ang '''Politeknikong Unibersidad ng Turin '''([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Polytechnic University of Turin'', {{Lang-it|Politecnico di Torino}}) ay isang parsyal na pampublikong pamantasang pang-inhinyeriya na nakabase sa [[Lungsod ng Turino|Turin]], [[Italya]]. Itinatag noong 1859, ito ang pinakamatandang pamantasang teknikal sa bansa. Ang unibersidad ay nag-aalok ng ilang mga kurso sa larangan ng [[Inhenyeriya|inhinyeriya]], [[arkitektura]] at disenyong industriyal.

Noong 1990s, nagkaroon ang unibersidad ng mga bagong kampus sa lungsod ng Alessandria, Biella, [[Ivrea]] at [[Mondovì]]. Ang unibersidad ay nasa ika-206 na ranggo sa buong mundo sa ''QS World University Rankings 2027'', kabilang sa nangungunang 14% ng mga unibersidad sa buong mundo.

{{coord|format=dms|display=title}}
{{Stub|Edukasyon}}

[[Kategorya:Mga pamantasan]]</text>
      <sha1>cmbf1k7gnbcqh28mcmkadhb1xp6rp1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang kategorya:Mga siyentipiko</title>
    <ns>15</ns>
    <id>281597</id>
    <revision>
      <id>2238677</id>
      <parentid>2238069</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2238677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31915" sha1="14gzhdfg4e9ic64wxpct2vxvnkjcogj" xml:space="preserve">== Wala pang artikulo ==
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?linkcount  WHERE {
  ?item wdt:P106 ?occupation.
  ?occupation wdt:P279* wd:Q864503.
  ?item wikibase:sitelinks ?linkcount .
}
GROUP BY ?item ?linkcount
ORDER BY DESC(?linkcount)
LIMIT 200
|columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18
|section=
|min_section=
|sort=
|links=red_only
|thumb=128
|autolist=fallback
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! number
! item
! Article
! petsa ng kapanangakan
! petsa ng kamatayan
! field of work
! larawan
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q144535|Q144535]]
| [[Herbert Spencer]]
| data-sort-value=&quot;1820&quot; | 1820-04-27&lt;br/&gt;1820-04-28
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-12-08
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q11826|Q11826]]
| [[Al-Biruni]]
| data-sort-value=&quot;973&quot; | 973-09-04
| data-sort-value=&quot;1048&quot; | 1048-12-09
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[matematika]]&lt;br/&gt;[[astronomiya]]&lt;br/&gt;[[likas na agham]]&lt;br/&gt;[[kasaysayan]]&lt;br/&gt;[[chronology]]&lt;br/&gt;[[laborer]]&lt;br/&gt;[[Indology]]&lt;br/&gt;[[agham pandaigdig]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[kartograpiya]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]&lt;br/&gt;[[astrolohiya]]&lt;br/&gt;[[kimika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[teolohiya]]&lt;br/&gt;[[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[history of religions]]&lt;br/&gt;[[mineralohiya]]
| [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q131117|Q131117]]
| [[Maria Montessori]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-08-31
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-06
| [[pedagohiya]]
| [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q7487|Q7487]]
| [[Dorothy Hodgkin]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-05-12
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-29
| [[X-ray crystallography]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimika]]&lt;br/&gt;[[kristalograpiya]]
| [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q185007|Q185007]]
| [[Rita Levi-Montalcini]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-04-22
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-12-30
| [[neurobiology]]
| [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q160362|Q160362]]
| [[Theophrastus]]
| data-sort-value=&quot;-371&quot; | -371
| data-sort-value=&quot;-287&quot; | -287
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q78496|Q78496]]
| [[Konrad Lorenz]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-11-07
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-27
| [[etolohiya]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q462843|Q462843]]
| [[Tu Youyou]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-30
| 
| [[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]]
| [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q102034|Q102034]]
| [[Ronald Ross]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-05-13
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-16
| [[parasitolohiya]]&lt;br/&gt;[[epidemiyolohiya]]
| [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q199654|Q199654]]
| [[Barbara McClintock]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-06-16
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-02
| [[henetika]]&lt;br/&gt;[[cytogenetics]]
| [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q60059|Q60059]]
| [[Albertus Magnus]]
| data-sort-value=&quot;1200&quot; | 1200
| data-sort-value=&quot;1280&quot; | 1280-11-15
| [[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q229264|Q229264]]
| [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]]
| data-sort-value=&quot;1707&quot; | 1707-09-07
| data-sort-value=&quot;1788&quot; | 1788-04-15&lt;br/&gt;1788-04-16
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[political arithmetic]]
| [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q25820|Q25820]]
| [[Thomas Young]]
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773-06-13
| data-sort-value=&quot;1829&quot; | 1829-05-10
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[mekanika]]&lt;br/&gt;[[lingguwistika]]&lt;br/&gt;[[agham ng mga materyal]]
| [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q7426|Q7426]]
| [[Ada Yonath]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-22
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-31
| [[kristalograpiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[ribosoma]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang estruktural]]
| [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q173441|Q173441]]
| [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]]
| data-sort-value=&quot;1110&quot; | 1110
| data-sort-value=&quot;1166&quot; | 1166&lt;br/&gt;1165
| [[kartograpiya]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[paglalakbay]]
| [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q70554|Q70554]]
| [[Emil Fischer]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-10-09
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-07-15
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q213195|Q213195]]
| [[B.F. Skinner]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-20
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-18
| [[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[behavioral analytics]]
| [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q204733|Q204733]]
| [[Gerty Cori]]
| data-sort-value=&quot;1896&quot; | 1896-08-15
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-10-26
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q214565|Q214565]]
| [[Beatrix Potter]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-07-28
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-12-22
| 
| [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q107402|Q107402]]
| [[Rosalyn Sussman Yalow]]
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-07-19
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-05-30
| [[biyopisika]]
| [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q35703|Q35703]]
| [[Gertrude B. Elion]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-01-23
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-21
| [[parmakolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q151564|Q151564]]
| [[Frederick Sanger]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-08-13
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-11-19
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q60024|Q60024]]
| [[Hermann von Helmholtz]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-08-31
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-09-08
| [[pisika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]
| [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q84405|Q84405]]
| [[Karl Landsteiner]]
| data-sort-value=&quot;1868&quot; | 1868-06-14
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-26
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q103844|Q103844]]
| [[Françoise Barré-Sinoussi]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-30
| 
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q318750|Q318750]]
| [[Stephen Hillenburg]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-08-21
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-26
| [[biyolohiyang pandagat]]&lt;br/&gt;[[animasyon]]&lt;br/&gt;[[komiks]]
| [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q185777|Q185777]]
| [[Alexis Carrel]]
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-06-28
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-11-05
| [[Pag-oopera|pagtistis]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pathophysiology]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[vascular surgery]]
| [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q180468|Q180468]]
| [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]]
| data-sort-value=&quot;1893&quot; | 1893-09-16
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-10-22
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q200136|Q200136]]
| [[Linda B. Buck]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-01-29
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[neurosiyensiya]]
| [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q154824|Q154824]]
| [[Norman Borlaug]]
| data-sort-value=&quot;1914&quot; | 1914-03-25
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-12
| [[agronomiya]]
| [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q26321|Q26321]]
| [[Elizabeth Blackburn]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-11-26
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[cytogenetics]]
| [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q26322|Q26322]]
| [[Carol Greider]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-15
| 
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[henetika]]
| [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q43917|Q43917]]
| [[Eduard Buchner]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-05-20
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-08-13
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q234224|Q234224]]
| [[Dian Fossey]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-16
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-26
| [[etolohiya]]
| [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q150630|Q150630]]
| [[Camillo Golgi]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-07-07
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-01-21
| [[malarya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[histolohiya]]&lt;br/&gt;[[anatomiya]]&lt;br/&gt;[[patolohiya]]&lt;br/&gt;[[agham]]
| [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q17280087|Q17280087]]
| [[Emmanuelle Charpentier]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-12-11
| 
| [[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[henetika]]
| [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q80905|Q80905]]
| [[Donald Arthur Glaser]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-09-21
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-02-28
| [[pisika]]
| [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q177681|Q177681]]
| [[Thomas Hunt Morgan]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-25
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-04
| [[henetika]]
| [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q102804|Q102804]]
| [[Henri Moissan]]
| data-sort-value=&quot;1852&quot; | 1852-09-28
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-20
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q153159|Q153159]]
| [[Elias Lönnrot]]
| data-sort-value=&quot;1802&quot; | 1802-04-09
| data-sort-value=&quot;1884&quot; | 1884-03-19
| [[lingguwistika]]&lt;br/&gt;[[etnograpiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[pilolohiya]]&lt;br/&gt;[[collecting]]&lt;br/&gt;[[panitikan]]
| [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q180350|Q180350]]
| [[Frederick Banting]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-11-14
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-02-21
| [[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[parmakolohiya]]
| [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q14279|Q14279]]
| [[Giovanni Domenico Cassini]]
| data-sort-value=&quot;1625&quot; | 1625-06-08
| data-sort-value=&quot;1712&quot; | 1712-09-14
| [[astronomiya]]
| [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q4273363|Q4273363]]
| [[Frances Arnold]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-07-25
| 
| [[inhinyeriyang pangkimika]]&lt;br/&gt;[[biocatalysis]]&lt;br/&gt;[[protein engineering]]&lt;br/&gt;[[synthetic biology]]
| [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q107462|Q107462]]
| [[Har Gobind Khorana]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-01-09
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-09
| [[biyolohiyang molekular]]
| [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q15118973|Q15118973]]
| [[Aziz Sancar]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-09-08
| 
| [[DNA repair]]&lt;br/&gt;[[Siklo ng selula|cell cycle]]&lt;br/&gt;[[circadian rhythm]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[DNA]]
| [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q60061|Q60061]]
| [[Venkatraman Ramakrishnan]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-04-04
| 
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[computational biology]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]
| [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q16196017|Q16196017]]
| [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-03
| 
| [[community health]]&lt;br/&gt;[[kalusugang pampubliko]]&lt;br/&gt;[[international organization]]&lt;br/&gt;[[Pangangalagang pangkalusugan]]&lt;br/&gt;[[health administration]]&lt;br/&gt;[[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[politika]]&lt;br/&gt;[[Patakarang panlabas]]
| [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q189488|Q189488]]
| [[Willem Einthoven]]
| data-sort-value=&quot;1860&quot; | 1860-05-21
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-09-29
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q231402|Q231402]]
| [[Jacques Monod]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-02-09
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-31
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[kontrasepsiyon]]
| [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q8056214|Q8056214]]
| [[Yoshinori Ohsumi]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-02-09
| 
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[autophagy]]
| [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q189006|Q189006]]
| [[Charles Louis Alphonse Laveran]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-06-18
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-05-18
| [[malarya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q104913|Q104913]]
| [[Robert Edwards]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-09-27
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-10
| [[reproductive medicine]]
| [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q191026|Q191026]]
| [[Francis Galton]]
| data-sort-value=&quot;1822&quot; | 1822-02-16
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-01-17
| [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]
| [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q88608397|Q88608397]]
| [[Katalin Karikó]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-01-17
| 
| [[messenger RNA]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q296047|Q296047]]
| [[Sam Harris]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-09
| 
| [[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[moralidad]]&lt;br/&gt;[[etika]]&lt;br/&gt;[[mindfulness]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[creative and professional writing]]&lt;br/&gt;[[criticism of religion]]&lt;br/&gt;[[Blog]]&lt;br/&gt;[[podcast show]]&lt;br/&gt;[[Meditasyon|pagninilay]]
| [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q6796222|Q6796222]]
| [[May-Britt Moser]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-01-04
| 
| [[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[grid neuron]]
| [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q214851|Q214851]]
| [[Charles Richet]]
| data-sort-value=&quot;1850&quot; | 1850-08-26
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-12-04
| [[medisina]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[allergology]]&lt;br/&gt;[[anapilaksis]]&lt;br/&gt;[[human physiology]]&lt;br/&gt;[[sikolohiya]]&lt;br/&gt;[[Esperanto]]&lt;br/&gt;[[ewhenesya]]&lt;br/&gt;[[Parasikolohiya]]&lt;br/&gt;[[creative and professional writing]]&lt;br/&gt;[[Tuluyan]]&lt;br/&gt;[[Drama]]
| [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q5327|Q5327]]
| [[Adolf Butenandt]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-03-24
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-18
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q125057|Q125057]]
| [[Richard Francis Burton]]
| data-sort-value=&quot;1821&quot; | 1821-03-19
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890-10-20
| 
| [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q232308|Q232308]]
| [[Selman Abraham Waksman]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888-07-22
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-16
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q234463|Q234463]]
| [[Sydney Brenner]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-01-13
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-04-05
| [[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q77174|Q77174]]
| [[Christiane Nüsslein-Volhard]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-20
| 
| [[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[genetic research]]&lt;br/&gt;[[developmental biology]]&lt;br/&gt;[[embriyolohiya]]
| [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q189564|Q189564]]
| [[Pierre Teilhard de Chardin]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-05-01
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-10
| [[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[teolohiya]]&lt;br/&gt;[[pastoral care]]&lt;br/&gt;[[Antropolohiya|agham-tao]]&lt;br/&gt;[[philosophical anthropology]]&lt;br/&gt;[[Christian philosophy]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]
| [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q106399|Q106399]]
| [[John Howard Northrop]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-05
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-27
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q76727|Q76727]]
| [[Ernst Jünger]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-03-29
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-17
| [[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[Panitikang Aleman]]&lt;br/&gt;[[entomolohiya]]
| [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q12973|Q12973]]
| [[Leopold III of Belgium]]
| data-sort-value=&quot;1901&quot; | 1901-11-03
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-25
| 
| [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q55008046|Q55008046]]
| [[Albert I of Belgium]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875-04-08
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-02-17
| 
| [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q92894|Q92894]]
| [[Geoffrey Hinton]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-06
| 
| [[deep learning]]&lt;br/&gt;[[pagkatuto ng makina]]&lt;br/&gt;[[neurosiyensiya]]&lt;br/&gt;[[artificial neural network]]&lt;br/&gt;[[applied psychology]]&lt;br/&gt;[[artipisyal na katalinuhan]]
| [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q316371|Q316371]]
| [[Vladimir Vernadsky]]
| data-sort-value=&quot;1863&quot; | 1863-02-28
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-01-06
| [[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[kristalograpiya]]&lt;br/&gt;[[mineralohiya]]&lt;br/&gt;[[geochemistry]]&lt;br/&gt;[[radiogeology]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biogeochemistry]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[history of geology]]
| [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q211029|Q211029]]
| [[Edward O. Wilson]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-06-10
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-12-26
| [[myrmecology]]&lt;br/&gt;[[sociobiology]]&lt;br/&gt;[[natural science]]&lt;br/&gt;[[soolohiya]]&lt;br/&gt;[[entomolohiya]]&lt;br/&gt;[[Saribuhay|biodiversity]]&lt;br/&gt;[[animal ecology]]
| [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q170342|Q170342]]
| [[Svante Pääbo]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-04-20
| 
| [[paleogenetics]]&lt;br/&gt;[[evolutionary anthropology]]&lt;br/&gt;[[human evolutionary genetics]]&lt;br/&gt;[[henetika]]&lt;br/&gt;[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[evolutionary genetics]]
| [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q154782|Q154782]]
| [[Adelbert von Chamisso]]
| data-sort-value=&quot;1781&quot; | 1781-01-30
| data-sort-value=&quot;1838&quot; | 1838-08-21
| [[botanika]]&lt;br/&gt;[[soolohiya]]
| [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q213504|Q213504]]
| [[Charles Scott Sherrington]]
| data-sort-value=&quot;1857&quot; | 1857-11-27
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03-04
| [[neurobiology]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[histolohiya]]&lt;br/&gt;[[bakteryolohiya]]&lt;br/&gt;[[patolohiya]]
| [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q75847|Q75847]]
| [[Harald zur Hausen]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-03-11
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-05-29
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q57192|Q57192]]
| [[Gerhard Domagk]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-10-30
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-24
| [[patolohiya]]
| [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q211787|Q211787]]
| [[Jules Bordet]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870-06-13
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-06
| [[mikrobiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[bakteryolohiya]]&lt;br/&gt;[[immunology]]
| [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q233965|Q233965]]
| [[Charles Nicolle]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-09-21
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-02-28
| [[bakteryolohiya]]
| [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q49347|Q49347]]
| [[Melvin Calvin]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-04-08
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-08
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q115490|Q115490]]
| [[Tadeusz Reichstein]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-07-08
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-01
| 
| [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q7442|Q7442]]
| [[Carolyn Bertozzi]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-10-10
| 
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[glycobiology]]
| [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q58575|Q58575]]
| [[Friedrich Wöhler]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-07-31
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-09-23
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q157224|Q157224]]
| [[Kary Mullis]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-12-28
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-08-07
| [[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[kimika]]
| [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q157056|Q157056]]
| [[Samuel Hahnemann]]
| data-sort-value=&quot;1755&quot; | 1755-04-10
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843-07-02
| [[homeopatiya]]
| [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q78478|Q78478]]
| [[Robert Bárány]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-04-22
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-04-08
| [[otolaryngology]]
| [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q155764|Q155764]]
| [[Robert Brown]]
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773-12-21
| data-sort-value=&quot;1858&quot; | 1858-06-10
| [[botanika]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya ng halaman]]&lt;br/&gt;[[:Kategorya:Lumot]]&lt;br/&gt;[[mikroskopiya]]
| [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q57191|Q57191]]
| [[Hans Krebs]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-25
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-22
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q102379|Q102379]]
| [[Paul Berg]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-06-30
| data-sort-value=&quot;2023&quot; | 2023-02-15
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q170676|Q170676]]
| [[Roger D. Kornberg]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-04-24
| 
| [[biyolohiyang estruktural]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q205772|Q205772]]
| [[Jared Diamond]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-09-10
| 
| [[ekolohiya]]&lt;br/&gt;[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biogeography]]
| [[Talaksan:Jared Diamond author academic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q218311|Q218311]]
| [[François Jacob]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-06-17
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-04-20
| [[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q234590|Q234590]]
| [[Christian de Duve]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-02
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-05-04
| [[biyolohiyang pangselula]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q76576|Q76576]]
| [[Friedrich Schleiermacher]]
| data-sort-value=&quot;1768&quot; | 1768-11-21
| data-sort-value=&quot;1834&quot; | 1834-02-12
| [[teolohiya]]&lt;br/&gt;[[etika]]&lt;br/&gt;[[Diyalektika]]&lt;br/&gt;[[pedagohiya]]&lt;br/&gt;[[pilosopiya]]&lt;br/&gt;[[hermeneutics]]
| [[Talaksan:Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q73093|Q73093]]
| [[Paul Karrer]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889-04-21
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-06-18
| [[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q189803|Q189803]]
| [[Arthur Harden]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-10-12
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-06-17
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q202136|Q202136]]
| [[Barry Marshall]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-09-30
| 
| [[mikrobiyolohiya]]
| [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q76600|Q76600]]
| [[Manfred Eigen]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-05-09
| data-sort-value=&quot;2019&quot; | 2019-02-06
| [[biyopisika]]
| [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q105830|Q105830]]
| [[Baruch Samuel Blumberg]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-07-28
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-04-05
| [[birolohiya]]
| [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q180619|Q180619]]
| [[Stephen Jay Gould]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-09-10
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-20
| [[paleontolohiya]]&lt;br/&gt;[[kasaysayan ng agham]]&lt;br/&gt;[[ebolusyon]]
| [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q104607|Q104607]]
| [[Andrew Huxley]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-22
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-30
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q155375|Q155375]]
| [[Archibald Hill]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886-09-26
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-03
| [[pisyolohiya]]
| [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q232024|Q232024]]
| [[John James Rickard Macleod]]
| data-sort-value=&quot;1876&quot; | 1876-09-06
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-03-16
| [[pisyolohiya]]&lt;br/&gt;[[medisina]]
| [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q59478|Q59478]]
| [[George Gamow]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-03-04
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-08-19
| [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]&lt;br/&gt;[[astropisika]]&lt;br/&gt;[[pisikang nuklear]]&lt;br/&gt;[[physical cosmology]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[literary activity]]&lt;br/&gt;[[scientific literature]]&lt;br/&gt;[[popular science literature]]&lt;br/&gt;[[children's and young adult literature]]
| [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q137106|Q137106]]
| [[Howard Florey]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-09-24
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-21
| 
| [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q157239|Q157239]]
| [[Artturi Ilmari Virtanen]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895-01-15
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-11-11
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q158749|Q158749]]
| [[Albert Lebrun]]
| data-sort-value=&quot;1871&quot; | 1871-08-29
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-03-06
| [[politika]]
| [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q188668|Q188668]]
| [[Thom Yorke]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-10-07
| 
| 
| [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q122972|Q122972]]
| [[Louis Agassiz]]
| data-sort-value=&quot;1807&quot; | 1807-05-28
| data-sort-value=&quot;1873&quot; | 1873-12-14
| [[botanika]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[Glasyolohiya]]&lt;br/&gt;[[Iktiyolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Louis Agassiz H6.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q155914|Q155914]]
| [[Peter Simon Pallas]]
| data-sort-value=&quot;1741&quot; | 1741-09-22
| data-sort-value=&quot;1811&quot; | 1811-09-08
| [[soolohiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]&lt;br/&gt;[[heograpiya]]&lt;br/&gt;[[heolohiya]]&lt;br/&gt;[[etnograpiya]]&lt;br/&gt;[[pilolohiya]]
| [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q234949|Q234949]]
| [[David Baltimore]]
| data-sort-value=&quot;1938&quot; | 1938-03-07
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-06
| [[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[biyolohiyang molekular]]&lt;br/&gt;[[birolohiya]]&lt;br/&gt;[[biyolohiya]]&lt;br/&gt;[[henetika]]&lt;br/&gt;[[Inhenyeriyang henetiko]]
| [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q151593|Q151593]]
| [[Olivier Messiaen]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-12-10
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-04-27
| 
| [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q115478|Q115478]]
| [[Emil Theodor Kocher]]
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-08-25
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-07-27
| [[Pag-oopera|pagtistis]]
| [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q52878|Q52878]]
| [[Gustaf VI Adolf of Sweden]]
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-11-11
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-15
| [[arkeolohiya]]&lt;br/&gt;[[botanika]]
| [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q76604|Q76604]]
| [[Hans Fischer]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-07-27
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-31
| [[kimikang organiko]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]&lt;br/&gt;[[medisina]]&lt;br/&gt;[[panggagamot na panloob]]&lt;br/&gt;[[clinical chemistry]]
| [[Talaksan:Hans Fischer (Nobel).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q190626|Q190626]]
| [[Aaron Klug]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-08-11
| data-sort-value=&quot;2018&quot; | 2018-11-20
| [[kimika]]&lt;br/&gt;[[biyokimika]]
| [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]]
|}
----
&amp;sum; 114 items.
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>14gzhdfg4e9ic64wxpct2vxvnkjcogj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga pelikulang zombie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287058</id>
    <revision>
      <id>2238584</id>
      <parentid>2230074</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T21:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109584" sha1="i2qq65975qys7owbjohygc3a67ivimh" xml:space="preserve">{{Cleanup|date=Marso 2019|reason=Ayusin sa pamamagitan, bawat taon}}
Ang sumusunod ay isang listahan ng mga tampok na pelikula ng sombi. Ang mga zombie ay mga fictional creature na karaniwang inilalarawan bilang reanimated corpses o virally infected na tao. Ang mga ito ay karaniwang inilalarawan bilang maynibalistic sa kalikasan. Habang ang mga pelikulang sombi sa pangkalahatan ay nahulog sa genre ng horror, ang ilan ay tumatawid sa iba pang mga genre, tulad ng komedya, fiction sa agham, thriller, o pagmamahalan. Ang mga natatanging subgenres ay umunlad, tulad ng &quot;komedya ng sombi&quot; o &quot;pahayag ng sombi&quot;. Ang mga zombies ay naiiba sa mga ghost, ghouls, mummies, monsters ni Frankenstein o vampires, kaya ang listahan na ito ay hindi kasama ang mga pelikula na nakatuon sa mga uri ng undead. 

Ang White Zombie ng Victor Halperin ay inilabas noong 1932 at madalas na binanggit bilang unang pelikula ng [[zombie]].

== Pelikula ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Pamagat
! Direktor
! Taon
! Mga sanggunian
|-
| ''[[28 Days Later]]'' || [[Danny Boyle]] || 2002 || &lt;ref name=&quot;guardian2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2007/may/06/features.review |title=A capital place for panic attacks |work=[[The Guardian]]|date=May 6, 2007 |authorlink=Mark Kermode |first=Mark |last=Kermode |accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stylusmagazine.com/articles/movie_review/stylus-magazines-top-10-zombie-films-of-all-time.htm |title=Stylus Magazine's Top 10 Zombie Films of All Time |author=Stylus Staff |date=October 29, 2007 |accessdate=November 5, 2012 |archive-date=Pebrero 18, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218041314/http://www.stylusmagazine.com/articles/movie_review/stylus-magazines-top-10-zombie-films-of-all-time.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[28 Weeks Later]]'' || [[Juan Carlos Fresnadillo]] || 2007 || &lt;ref name=&quot;guardian2&quot; /&gt;
|-
| ''[[Abraham Lincoln vs. Zombies]]'' || [[Richard Schenkman]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite news|last=Lebos|first=Jessica Leigh|title=Four score &amp; seven zombies ago|url=http://www.connectsavannah.com/news/article/106543/|accessdate=June 5, 2012|newspaper=[[Connect Savannah]]|date=June 26, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[After Sundown (2006 film)|After Sundown]]'' || Christopher Abram &amp; Michael W. Brown || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=20}}
|-
| ''[[Alien Dead]]'' || [[Fred Olen Ray]] || 1980 || {{sfn|Kay|2008|p=170}}{{sfn|Dendle|2011|p=18-19}}
|-
| ''[[All Souls Day (film)|All Souls Day]]'' || [[Jeremy Kasten]] || 2005 || &lt;ref&gt;{{cite web|first=Dennis | last = Harvey |url=https://variety.com/2005/film/reviews/all-souls-day-dia-de-los-muertos-1200528037/ |title=All Souls Day: Dia De Los Muertos |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=February 10, 2005 |accessdate=2013-10-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Amazing Adventures of the Living Corpse]]'' || Justin Paul Ritter || 2012|| &lt;ref&gt;{{cite web |last=Sullivan |first=Gordon |url=http://www.dvdverdict.com/reviews/livingcorpsebluray.php |title=DVD Verdict Review&amp;nbsp;— The Amazing Adventures of the Living Corpse (Blu-ray) |work=[[DVD Verdict]] |date=June 24, 2013 |accessdate=2013-10-29 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105041644/http://www.dvdverdict.com/reviews/livingcorpsebluray.php |archivedate=November 5, 2013 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[American Zombie]]'' || [[Grace Lee]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=21–23}}
|-
| ''[[The Astro-Zombies]]'' || [[Ted V. Mikels]] || 1968 || {{sfn|Dendle|2011 |p=19-20}}
|-
| ''[[Automaton Transfusion]]'' || [[Steven C. Miller]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=25-26 }}
|-
| ''[[Autumn (2009 film)|Autumn]]'' || [[Steven Rumbelow]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=27-28 }}
|-
| ''[[Baron Blood (film)|Baron Blood]]'' (''Gli orrori del castello di Norimberga'') || [[Mario Bava]] || 1972 || {{sfn|Dendle|2011 |p=21}}
|-
| ''[[Bath Salt Zombies]]'' || Dustin Mills || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web |first=Rod |last=Lott |url=http://www.okgazette.com/oklahoma/article-17603-bath-salt-zombies.html |title=Oklahoma Gazette DVD Review: Bath Salt Zombies |work=[[Oklahoma Gazette]] |date=February 15, 2013 |accessdate=2013-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218035541/http://www.okgazette.com/oklahoma/article-17603-bath-salt-zombies.html |archive-date=2013-02-18 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Battery (2012 film)|The Battery]]'' || Jeremy Gardner || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://variety.com/2013/film/international/gardner-yamaguchi-urrutia-win-at-bars-1200808359/|title=Gardner, Yamaguchi, Urrutia Win at BARS|last=Hopewell|first=John|work=Variety |date=November 8, 2013|accessdate=2013-11-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Battle Girl: The Living Dead in Tokyo Bay]]'' (''Batoru gâru'') || [[Kazuo Komizu]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=106}}
|-
|''[[Battle of the Damned]]''
|Christopher Hatton
|2013
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/battle-of-the-damned-v581170|title=Battle of the Damned (2013) - Christopher Hatton {{!}} Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|website=AllMovie|access-date=2017-10-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Battlefield Baseball]]'' (''Jigoku Kôshien'') || [[Yūdai Yamaguchi]] || 2003 || {{sfn|Kay|2008|p=233}}
|-
| ''[[Beneath Still Waters]]'' || [[Brian Yuzna]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=31-32}}
|-
| ''[[Beneath the Surface (2007 film)|Beneath the Surface]]'' || Blake Reigle || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=32}}
|-
| ''[[Beverly Hills Bodysnatchers]]'' || [[Jonathan Mostow]] || 1989 || {{sfn|Dendle|2011|p=21-22}}
|-
| ''[[Beverly Lane]]'' || Joshua Hull || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.nuvo.net/indianapolis/joshua-hulls-beverly-lane-at-gen-con | title = Joshua Hull's 'Beverly Lane' at Gen Con | work = [[NUVO (newspaper)|NUVO]] | first = Sam | last = Watermeier | date = August 3, 2011 }}{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Beyond (film)|The Beyond]]'' || [[Lucio Fulci]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=22-23}}
|-
| ''[[Beyond Re-Animator]]'' || Brian Yuzna || 2003 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot;&gt;{{cite web|first=Jon |last=Cooper |url=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/zombie-films-ten-greatest-movies-1974416 |title=Zombie films: Ten greatest movies featuring the undead, with video, including Dawn of the Dead, Shaun of the Dead and Braindead|work=[[Daily Mirror]]|date=June 21, 2013 |accessdate=2013-10-27}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Dendle|2012|p=32-33}}
|-
| ''[[Big Tits Zombie]]'' (''Big Tits Dragon: Hot Spring Zombie vs. Stripper 5'') || [[Takao Nakano]] || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=33-34}}
|-
| ''[[Bio Zombie]]'' (''Sun faa sau si'') || [[Wilson Yip]] || 1998 || {{sfn|Kay|2008|p=205}}
|-
| ''[[Biohazardous]]'' || Michael J. Hein || 2001 || {{sfn|Dendle|2012|p=34–35}}
|-
| ''[[Dèmoni 3|Black Demons]]'' (''Dèmoni 3'') || [[Umberto Lenzi]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=56-57}}
|-
| ''[[Black Magic 2]]'' (''Gou hun jiang tou'', ''Revenge of the Zombies'') || [[Ho Meng Hua]] || 1976 || {{sfn|Kay|2008|p=98–99}}
|-
| ''[[Black Sheep (2006 New Zealand film)|Black Sheep]]'' || [[Jonathan King]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=35-36}}
|-
| ''[[Black Swarm]]'' (''Night of the Drones'') || [[David Winning]] || 2007 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/blackswarm.php|title=Black Swarm|last=Bromley|first=Patrick|work=[[DVD Verdict]]|date=January 30, 2009|accessdate=2013-11-11|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112045850/http://www.dvdverdict.com/reviews/blackswarm.php|archivedate=November 12, 2013|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Bled White (2011 film)|Bled White]]'' || Jose Carlos Gomez || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.horrorsociety.com/2010/03/15/bled-white-review/ |title=Bled White Review |publisher=Horror Society |date=November 8, 2013 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Block Z]]'' || Mikhail Red || ''2019'' 
|-
| ''[[Blood Creek]]'' (''Creek'', ''Town Creek'') || [[Joel Schumacher]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/blood-creek-2009|title=Blood Creek |last=Julian |first=Justin |work=[[Dread Central]] |date=September 28, 2009 |accessdate=2013-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Blood of the Beast]]'' || [[Georg Koszulinski]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=37}}
|-
| ''[[Blood of Ghastly Horror]]'' || [[Al Adamson]] || 1972 || {{sfn|Dendle|2011 |p=23-25}}
|-
| ''[[Bloodsuckers from Outer Space]]'' || Glen Coburn || 1984 || {{sfn|Dendle|2011|p=25}}
|-
| ''[[Bone Sickness]]'' || Brian Paulin || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=37-38}}
|-
| ''[[The Boneyard]]'' || James Cummins || 1990 || {{sfn|Dendle|2011 |p=25-26}}
|-
| ''[[The Book of Zombie]]'' || Scott Kragelund, Paul Cranefield, Erik Van Sant || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=38-39}}
|-
| ''[[Bowery at Midnight]]'' || [[Wallace Fox]] || 1942 || {{sfn|Dendle|2011 |p=26-27}}
|-
| ''[[Boy Eats Girl]]'' || [[Stephen Bradley (film director)|Stephen Bradley]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=39}}
|-
| ''[[Brain Blockers]]'' || Lincoln Kupchak || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=39-40}}
|-
| ''[[Brain Dead (2007 film)|Brain Dead]]'' || [[Kevin S. Tenney|Kevin Tenney]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=40}}
|-
| ''[[Braindead (film)|Braindead]]'' (''Dead Alive'') || [[Peter Jackson]] || 1992 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;{{sfn|Dendle|2012|p=122}}
|-
| ''[[Bride of Re-Animator]]'' || [[Brian Yuzna]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011 |p=28}}
|-
| ''[[Broken Springs]]'' (''Broken Springs: Shrine of the Undead Zombie Bastards'') || Neeley Lawson || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.variety.com/review/VE1117943108?refcatid=31|title=review: Broken Springs: Shine of the Undead Zombie Bastards|last=Koehler|first=Robert|date=June 30, 2010|work=Variety |accessdate=December 26, 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Burial Ground: The Nights of Terror]]'' || [[Andrea Bianchi]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=29}}
|-
| ''[[The Burning Dead]]'' || Rene Perez || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/90339/burning-dead-2015/|title=Burning Dead, The (2015)|last=Foy|first=Scott|work=[[Dread Central]]|date=February 19, 2015|accessdate=April 1, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Burying The Ex]]'' || [[Joe Dante]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kenny |first=Glenn |url=http://www.rogerebert.com/reviews/burying-the-ex-2015 |title=Reviews: Burying The Ex |publisher=www.rogerebert.com |date=June 19, 2015 |accessdate=November 3, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Cabin in the Woods]]'' ||[[Drew Goddard]] || 2011 
|| &lt;ref&gt;{{cite web|authorlink=Peter Travers|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-cabin-in-the-woods-20120412|title=The Cabin in the Woods|last=Travers|first=Peter|work=[[Rolling Stone]]|date=April 12, 2012|accessdate=August 30, 2012|archive-date=Hulyo 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712020202/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-cabin-in-the-woods-20120412|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Caustic Zombies]]'' || Johnny Daggers || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://digital.turn-page.com/i/36976/51 | title = Film Capsules | newspaper = Pittsburgh City Paper | page = 51 | date = July 20, 2011 | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131114004604/http://digital.turn-page.com/i/36976/51 | archivedate = November 14, 2013 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Cemetery Man]]'' (''Dellamorte Dellamore'') || [[Michele Soavi]] || 1994 || &lt;ref name=ttz /&gt;
|-
|''[[Cell (film)|Cell]]'' || [[Tod Williams (filmmaker)|Tod Williams]] || 2016 ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/movie/3388853/cell-trailer-rings-zombie-esque/|title=The 'CELL' Trailer Rings in a Zombie-esque Apocalypse!|website=[[Bloody-Disgusting.com]]|first=Brad|last=Miska|date=April 26, 2016|accessdate=April 26, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Children (1980 film)|The Children]]'' || Max Kalmanowicz || 1980 || {{sfn|Kay|2008|p=103-104}}
|-
| ''[[Children of the Living Dead]]'' || Tor Ramsey || 2001 || {{sfn|Dendle|2012|p=41-43}}
|-
| ''[[Children Shouldn't Play with Dead Things]]'' || [[Bob Clark]] || 1972 || &lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=34551|title=Tom Savini Directing Dead Things|last=Williams|first=Owen|work=[[Empire (film magazine)|Empire]]|date=July 12, 2012|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Choking Hazard]]'' || Marek Dobes || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=43}}
|-
| ''[[Chopper Chicks in Zombietown]]'' || Dan Hoskins || 1991 || {{sfn|Kay|2008|p=193}}
|-
| ''[[C.H.U.D. II: Bud the C.H.U.D.]]'' || David Irving || 1989 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.nytimes.com/movies/movie/7735/C-H-U-D-2-Bud-the-C-H-U-D-/overview | title = C-H-U-D-2-Bud-the-C-H-U-D- | first = Cavett | last = Binton | agency = [[Rovi]] ([[All Movie Guide]]) | work = New York Times | date =  | accessdate = 2013-11-14 | archive-date = 2013-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131114164618/http://www.nytimes.com/movies/movie/7735/C-H-U-D-2-Bud-the-C-H-U-D-/overview | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[City of the Living Dead]]'' || [[Lucio Fulci]] || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=72}}
|-
| ''[[City of Rott]]'' || Frank Sudol || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=43-44}}&lt;!--- low budget $5k ---&gt;
|-
| ''[[Cockneys vs Zombies]]'' || Matthias Hoene || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/cockneys-vs-zombies-blu-ray-dvd#axzz2kTO0ApWP |title=Cockneys Vs. Zombies (Blu-ray / DVD) Review |work=[[Dread Central]] |date=November 3, 2013 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Colin (film)|Colin]]'' || [[Marc Price]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=44-45}}&lt;!--- low budget $70 ---&gt;
|-
| ''[[Contracted (film)|Contracted]]'' || [[Eric England (director)|Eric England]] || 2013 ||
|-
| ''[[Contracted: Phase II]]'' || [[Josh Forbes]] || 2015 ||
|-
| ''[[Corpses Are Forever]]'' || [[Jose Prendes]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=47}}
|-
| ''[[Creature with the Atom Brain (1955 film)|Creature with the Atom Brain]]'' || [[Edward L. Cahn]] || 1955 || {{sfn|Dendle|2011|p=37–38}}
|-
| ''[[Creepshow]]'' || [[George A. Romero]] || 1982 || {{sfn|Dendle|2011|p=38–40}}
|-
| ''[[La cruz del diablo|The Cross of the Devil]]'' || [[John Gilling]] || 1975 || {{sfn|Dendle|2011|p=40}}
|-
| ''[[The Crypt (film)|The Crypt]]'' || [[Craig McMahon]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bizjournals.com/phoenix/stories/2009/04/06/daily49.html | title = Triumph Entertainment releasing 'The Crypt' first of three films | date = April 8, 2009 | work = Phoenix Business Journal | publisher =  American City Business Journals | first = Chris | last = Casacchia}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Curse of the Doll People]]'' (''Munecos infernales'') || [[Benito Alazraki]] || 1961 || {{sfn|Dendle|2011|41–42}}
|-
| ''[[Les Démoniaques|Curse of the Living Dead]]'' (''Les Démoniaques'') || [[Jean Rollin]] || 1973 || &lt;ref&gt;{{cite web | last = Deighan | first = Samm | url = http://diaboliquemagazine.com/the-demoniacs-blu-ray-review/ | title = The Demoniacs (Blu-Ray Review) | work = Diabolique Magazine | date = December 18, 2012 | access-date = Marso 28, 2019 | archive-date = Marso 28, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190328090319/https://diaboliquemagazine.com/the-demoniacs-blu-ray-review/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Curse of the Maya]]'' (''Dawn of the Living Dead'', ''Evil Grave: Curse of the Maya'') || [[David Heavener]] || 2004 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://bloody-disgusting.com/film/109081/day-of-the-living-dead-the-curse-of-the-maya-4/ | title = The Day of the Living Dead: The Curse of the Maya | accessdate = 2013-11-18| work = [[Bloody Disgusting]] }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dance of the Dead (film)|Dance of the Dead]]'' || [[Gregg Bishop]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=48-49}}
|-
| ''[[Dark Floors]]'' || [[Pete Riski]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=49}}
|-
| ''[[Dark Harvest (2004 film)|Dark Harvest]]'' || Paul Moore || 2004 || &lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/movie/dark-harvest-v302327&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dawn of the Dead (1978 film)|Dawn of the Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 1978 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Dawn of the Dead (2004 film)|Dawn of the Dead]]'' || [[Zack Snyder]] || 2004 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Travers|first=Peter|authorlink=Peter Travers|url=https://www.rollingstone.com/movies/lists/the-10-best-zombie-movies-20121012/dawn-of-the-dead-2004-19691231|title=The 10 Best Zombie Movies: 'Dawn of the Dead' 2004|work=[[Rolling Stone]]|date=|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212031731/http://www.rollingstone.com/movies/lists/the-10-best-zombie-movies-20121012/dawn-of-the-dead-2004-19691231|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dawn of the Mummy]]'' || [[Frank Agrama]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=44}}
|-
| ''[[Day of the Dead (1985 film)|Day of the Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 1985 || &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-george-romero-walking-dead-soap-opera-20131101,0,1375253.story|title=George Romero dismisses 'The Walking Dead' as 'soap opera'|last=Day|first=Patrick Kevin|work=[[Los Angeles Times]]|date=November 1, 2013|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Day of the Dead (2008 film)|Day of the Dead]]'' || [[Steve Miner]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=52-53}}
|-
| ''[[Day of the Dead 2: Contagium]]'' || Ana Clavell &amp; James Glenn Dudelson || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=53-54}}
|-
| ''[[Day of the Dead: Bloodline]]'' || Hèctor Hernández Vicens || 2018 ||
|-
| ''[[Days of Darkness (2007 American film)|Days of Darkness]]'' || Jake Kennedy || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=55-56}}
|-
| ''[[The Dead (2010 film)|The Dead]]'' || Howard J. Ford &amp; Jonathan Ford || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=56-58}}
|-
| ''[[The Dead 2: India]]'' || Howard J. Ford &amp; Jonathan Ford || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fangoria.com/new/the-dead-2-india-movie-review/|title=&quot;THE DEAD 2: INDIA&quot; (Movie Review)|author=|date=|website=fangoria.com|accessdate=August 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819235306/http://www.fangoria.com/new/the-dead-2-india-movie-review/|archive-date=2017-08-19|url-status=dead|df=}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead 7]]'' || [[Nick Carter (musician)|Nick Carter]] || 2016 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/120711/first-images-from-dead-7-feature-the-backstreet-boys-in-the-wild-west/|title=First Images from Dead 7 Feature the Backstreet Boys in the Wild West|last=Barton|first=Steve|work=[[Dread Central]]|date=August 20, 2015|accessdate=December 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Air (2009 film)|Dead Air]]'' || [[Corbin Bernsen]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=58-59}}
|-
| ''[[Dead &amp; Breakfast]]'' || [[Matthew Leutwyler]] || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=59-60}}
|-
| ''[[Dead &amp; Buried]]'' || [[Gary Sherman (director)|Gary Sherman]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=49}}
|-
| ''[[The Dead and the Damned]]'' || Rene Perez || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=62}}
|-
| ''[[The Dead and the Damned 2]]'' || Rene Perez || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/67844/the-dead-and-the-damned-gets-a-sequel/|title=The Dead and the Damned Gets a Sequel|last=Condit|first=Jon|work=[[Dread Central]]|date=September 11, 2014|accessdate=April 1, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead and Deader]]'' || Patrick Dinhut || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=60-61}}
|-
| ''[[Dead Before Dawn]]'' || April Mullen || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/movie/dead-before-dawn-3d/review/623176 |title=Dead Before Dawn 3D: Film Review |first=Frank |last=Scheck |work=The Hollywood Reporter |date=September 6, 2013 |accessdate=2014-06-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Dead Hate the Living!]]'' || Dave Parker || 2000 || {{sfn|Kay|2008|p=218–219}}
|-
| ''[[Dead Heat (1988 film)|Dead Heat]]'' || [[Mark Goldblatt]] || 1988 || {{sfn|Dendle|2011|p=51}}
|-
| ''[[The Dead Inside (2013 film)|The Dead Inside]]'' || [[Andrew Gilbert]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/107652/infected-dvd-2/|title=Infected (DVD)|last=Boiselle|first=Matt|work=[[Dread Central]]|date=June 19, 2015|accessdate=December 6, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Meat]]'' || Conor McMahon || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=66}}
|-
| ''[[Dead Men Walking (film)|Dead Men Walking]]'' || Peter Mervis || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=67}}
|-
| ''[[Dead Moon Rising]]'' || Mark E. Poole || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=67–68}}
|-
| ''[[The Dead Next Door]]'' || J.R. Bookwalter || 1988 || {{sfn|Dendle|2012|p=61}}
|-
| ''[[The Dead One (1961 film)|The Dead One]]''||[[Barry Mahon]] || 1961 || {{sfn|Kay|2008|p=37-38}}
|-
|[[El Muerto (film)|The Dead One]] ''(El Muerto)''
|[[Brian Cox (director)|Brian Cox]]
|2007
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=The Dead One|url=https://www.imdb.com/title/tt0441022/|access-date=2018-08-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Dead Outside]]'' || [[Kerry Anne Mullaney]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=68}}
|-
| ''[[The Dead Pit]]'' || [[Brett Leonard]] || 1989 || {{sfn|Dendle|2011|p=54}}
|-
| ''[[Dead Rising: Watchtower]]'' || [[Zach Lipovsky]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thewrap.com/legendary-digitals-zombie-movie-dead-rising-lures-leprechaun-origins-director-exclusive/|title=Legendary Digital's Zombie Movie 'Dead Rising' Lures 'Leprechaun: Origins' Director (Exclusive)|last=Sneider|first=Jeff|work=[[TheWrap]]|date=2014-08-20|accessdate=2017-06-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Sands]]'' || [[Ameera Al Qaed]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archives.gdnonline.com/NewsDetails.aspx?date=04/07/2015&amp;storyid=348882|title='Zombie' film ready to roll|last=Alghata|first=Laala Kashef|work=Gulf Digital News|date=March 8, 2013|accessdate=December 12, 2016|archive-date=Nobiyembre 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125162630/http://archives.gdnonline.com/NewsDetails.aspx?date=04/07/2015&amp;storyid=348882|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Snow]]'' || [[Tommy Wirkola]] || 2008 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Dead Snow: Red vs. Dead]]''|| [[Tommy Wirkola]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avclub.com/review/red-vs-dead-vastly-superior-original-dead-snow-210233|title=Red Vs. Dead is vastly superior to the original Dead Snow|last=D'Angelo|first=Mike|work=[[The A.V. Club]]|date=October 9, 2014|accessdate=May 20, 2015|archive-date=Mayo 21, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521080654/http://www.avclub.com/review/red-vs-dead-vastly-superior-original-dead-snow-210233|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Space: Downfall]]'' || [[Chuck Patton]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mania.com/dead-space-downfall_article_110721.html |title=Dead Space: Downfall |publisher=Mania.com |last=Trate |first=Robert T. |date=October 27, 2008 |accessdate=2013-11-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113074950/http://www.mania.com/dead-space-downfall_article_110721.html |archivedate=November 13, 2013 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dead Within]]'' || Ben Wagner || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/65535/dead-within/|title=Dead Within|last=Blitz|first=Jeremy|work=[[DVD Talk]]|date=September 22, 2014|accessdate=September 24, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Deadgirl]]'' || [[Marcel Sarmiento]] &amp; Gadi Harel || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=73}}
|-
| ''[[Deadheads (film)|DeadHeads]]''  || Brett Pierce &amp; Drew T. Pierce || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.artservemichigan.org/2011/09/dead-heads/ |title=Dead Heads&amp;nbsp;— Pierce Brothers &amp;#124; New Zombie Comedy Film has Michigan 'Brains' Behind it |work=Artserve Creative Impact Michigan |date=September 22, 2011 |last=Boyd |first=Mark |accessdate=2013-11-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113073922/http://news.artservemichigan.org/2011/09/dead-heads/ |archivedate=November 13, 2013 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Deadly Friend]]'' || [[Wes Craven]] || 1986 || {{sfn|Dendle|2011|p=55}}
|-
| ''[[Deathdream]]'' || [[Bob Clark]] || 1972 || {{sfn|Dendle|2011|p=53}}
|-
| ''[[Deathwatch (2002 film)|Deathwatch]]'' || [[Michael J. Bassett]] || 2002 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Ashcraft |first=Brian |url=http://kotaku.com/5795235/who-the-hell-is-silent-hill-revelations-director |title=Who The Hell Is Silent Hill: Revelation's Director? |work=[[Kotaku.com]] |date=April 25, 2011 |accessdate=2013-11-14 |archive-date=2013-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220055228/http://kotaku.com/5795235/who-the-hell-is-silent-hill-revelations-director |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Decay (2012 film)|Decay]]'' || Luke Thompson || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Watercutter |first=Angela |url=https://www.wired.com/underwire/2012/10/cern-zombie-movie-decay/ |title=Physics Students Make Zombie Movie Decay Deep Within the Bowels of CERN &amp;#124; Underwire |publisher=Wired.com |date=March 28, 2013 |accessdate=2013-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114064608/http://www.wired.com/underwire/2012/10/cern-zombie-movie-decay/ |archive-date=2012-11-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Deep River: The Island]]'' || Ben Bachelder || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Uhler |first=Stephen |url=http://www.thedailyobserver.ca/2009/07/04/zombies-knock-em-dead |title=Zombies knock 'em dead |work=[[Pembroke Daily Observer]] |date=July 4, 2009 |accessdate=2013-11-14 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://archive.today/20131113071658/http://www.thedailyobserver.ca/2009/07/04/zombies-knock-em-dead |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Descendents (2008 film)|Descendents]]'' (''Solos'') || [[Jorge Olguín]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=76}}&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://twitchfilm.com/2007/12/zombies-invade-chile-in-jorge-olguins-solos.html | title = Zombies Invade Chile In Jorge Olguin's SOLOS | last = Brown | first = Todd | work = [[Twitch Film]] | date = December 28, 2007 | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140317005008/http://twitchfilm.com/2007/12/zombies-invade-chile-in-jorge-olguins-solos.html | archivedate = March 17, 2014 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Detention of the Dead]]'' || Alex Craig Mann || 2012 ||
|-
| ''[[The Devil's Daughter (1939 film)|The Devil's Daughter]]'' (''Pocomania'') || Arthur H. Leonard || 1939 || {{sfn|Kay|2008|p=4}}
|-
| ''[[Devil's Playground (2010 film)|Devil's Playground]]'' || [[Mark McQueen]] || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=77}}
|-
| ''[[Diary of the Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/02/15/movies/15dead.html|title=George A. Romero's Diary of the Dead (2007)|last=Dargis|first=Manohla|work=[[The New York Times]]|date=February 15, 2008|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Die-ner (Get It?)]]'' || Patrick Horvath || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=83}}
|-
| ''[[Die You Zombie Bastards!]]'' || Caleb Emerson || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=81–82}}
|-
| ''[[Die Zombiejäger]]'' || Jonas Wolcher || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=82-83}}
|-

| ''[[The Discarnates]]'' (''Summer Among the Zombies'', ''Ijintachi tono natsu'') || [[Nobuhiko Obayashi]] || 1988 || {{sfn|Balmain|2008}}
|-
| ''[[Doc of the Dead]]'' || [[Alexandre O. Philippe]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/83650/zombie-documentary-doc-dead-heads-uk-dvd-february/|title=Zombie Documentary Doc of the Dead Heads to UK DVD in February - Dread Central|author=|date=December 29, 2014|website=dreadcentral.com|accessdate=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Doctor Blood's Coffin]]'' || [[Sidney J. Furie]] || 1961 || {{sfn|Dendle|2011|p=59}}
|-
| ''[[Doghouse (film)|Doghouse]]'' || [[Jake West]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=83-84}}
|-
| ''[[Don't Go in the House]]'' || Joseph Ellison || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=63}}
|-
| ''[[Doom (film)|Doom]]'' || [[Andrzej Bartkowiak]] || 2005 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Fuchs |first=Cynthia |url=http://www.popmatters.com/review/doom-2005/ |title=Doom (2005) |publisher=[[PopMatters]] |date=October 24, 2005 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Dorm of the Dead]]'' || Donald Farmer || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|pp=86–87}}
|-
| ''[[Dylan Dog: Dead of Night]]'' || [[Kevin Munroe]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/may/02/entertainment/la-et-dylan-dog-20110502 |title='Dylan Dog: Dead of Night': Review | last = Abele | first = Robert | newspaper = Los Angeles Times | date=May 2, 2011 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Earth Dies Screaming]]'' || [[Terence Fisher]] || 1964 || {{sfn|Dendle|2011|p=63–64}}
|-
| ''[[Eat Me! (2009 film)|Eat Me!]]'' (''The Eaters'') || Katie Carman || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=87}}&lt;!--- consider for low-budget $8,000 ---&gt;
|-
| ''[[Ed and His Dead Mother]]'' || Jonathan Wacks || 1993 || {{sfn|Kay|2008|p=209}}
|-
| ''[[Edges of Darkness]]'' || [[Jason Horton]] &amp; Blaine Cade || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dreadcentral.com/reviews/edges-darkness-2008 |title=''Edges of Darkness'' (2008) |last=Mike |first=Phalin |work=[[Dread Central]] |date=September 23, 2008 |accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[El Muerto (film)|El Muerto]]'' || [[Brain Cos]] || 2007 
|-
| ''[[Erotic Nights of the Living Dead]]'' (''Sexy Nights of the Living Dead'') || [[Joe D'Amato]] || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=64}}
|-
| ''[[Evil (2005 film)|Evil]]'' (''To Κακό'') || Yorgos Noussias || 2005 || {{sfn|Kay|2008|p=292}}{{sfn|Dendle|2012|p=91}}
|-
| ''[[Evil Head]]'' || Doug Sakmann || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite book|author = Anthony J. Fonseca and June Michele Pulliam|title = Encyclopedia of the Zombie: The Walking Dead in Popular Culture and Myth|url = http://www.abc-clio.com/ABC-CLIOCorporate/product.aspx?pc=A3906C|accessdate = 25 February 2016|year = 2014|publisher = [[ABC-CLIO]] ([[Greenwood Publishing Group]])|isbn = 9781440803895|page = 2}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Evil: In the Time of Heroes]]'' (''To Κακό 2: Στην Eποχή Tων Hρώων'') || Yorgos Noussias || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web | first = Todd | last = Brown | url = http://twitchfilm.com/2009/06/bald-billy-zane-battles-greek-zombies-in-evil-in-the-time-of-heroes-to-kako.html | title = Bald Billy Zane Battles Greek Zombies In EVIL IN THE TIME OF HEROES (TO KAKO II) | work = Twitch Film | date = June 2, 2009 | accessdate = 2013-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131114013143/http://twitchfilm.com/2009/06/bald-billy-zane-battles-greek-zombies-in-evil-in-the-time-of-heroes-to-kako.html | archive-date = November 14, 2013 | url-status=dead | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Exhumed (film)|Exhumed]]'' || [[Brian Clement]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=92–93}}
|-
| ''[[Exit Humanity]]'' || [[John Geddes (producer)|John Geddes]] || 2011 ||
|-
| ''[[Extinction (2015 film)|Extinction]]'' || [[Miguel Angel Vivas]] ||2015|| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/extinction-film-review-812456|title='Extinction': Film Review|date=July 31, 2015|work = [[The Hollywood Reporter]] }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Fading of the Cries]]'' || [[Brian Metcalf|Brian A. Metcalf]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2011/07/08/movies/fading-of-the-cries-starring-brad-dourif-review.html | title = Fading of the Cries&amp;nbsp;— Horror, Romance and Wizards | last = Catsoulis | first = Jeannette | date = July 7, 2011 | publication-date = July 8, 2011 | newspaper = New York Times | location = New York | page = C8 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Fido (film)|Fido]]'' || [[Andrew Currie (director)|Andrew Currie]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=94-96}}
|-
| ''[[First Platoon]]'' || Chris Gabriel || 2011 || {{sfn|Oliver|2011}}
|-
| ''[[Flesheater]]'' (''Zombie Nosh'') || [[Bill Hinzman]] || 1988 || {{sfn|Dendle|2011|p=65}}
|-
| ''[[Flick (2008 film)|Flick]]'' || [[David Howard (director)|David Howard]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=98}}
|-
| ''[[Flight of the Living Dead: Outbreak on a Plane]]'' || [[Scott Thomas (director)|Scott Thomas]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=98-99}}
|-
| ''[[The Fog]]'' || [[John Carpenter]] || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=66–67}}
|-
| ''[[Forbidden Siren (film)|Forbidden Siren]]'' (''Sairen'') || [[Yukihiko Tsutsumi]] || 2006 || &lt;ref&gt;{{cite web| last = Gantayat | first = Anoop | url=http://www.ign.com/articles/2005/09/27/siren-the-movie |title=Siren: The Movie |publisher=IGN |date=September 27, 2005 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Forest of the Dead (film)|Forest of the Dead]]'' || Brian Singleton || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=99}}
|-
| ''[[The Four Skulls of Jonathan Drake]]'' || [[Edward L. Cahn]] || 1959 || {{sfn|Dendle|2011|p=67–68}}
|-
| ''[[Frankenhooker]]'' || [[Frank Henenlotter]] || 1990 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.popmatters.com/post/150666-whores-dig-super-crack-frankenhooker-blu-ray/|title=Whores Dig Super Crack!: 'Frankenhooker' (Blu-ray)|last=Gibron|first=Bill|work=[[PopMatters]]|date=October 28, 2011|accessdate=2014-10-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Frankenstein Island]]'' || [[Jerry Warren]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=68–69}}
|-
| ''[[Freaks of Nature (film)|Freaks of Nature]]'' || [[Robbie Pickering]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/reviews/freaks-of-nature-review-1201630499/|title=Film Review: 'Freaks of Nature'|date=October 30, 2015|first=Nick | last=Schager | work =Variety }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Frozen Scream]]'' || Frank Roach || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=69–70}}
|-
| ''[[Gallowwalkers]]'' || Andrew Goth || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web |first=Rod |last=Lott |url=http://www.okgazette.com/oklahoma/article-18857-gallowwalkers.html |title=Oklahoma Gazette DVD Review: Gallowwalkers |work=[[Oklahoma Gazette]] |date=July 26, 2013 |accessdate=2013-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106212103/http://okgazette.com/oklahoma/article-18857-gallowwalkers.html |archive-date=2014-11-06 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Gangs of the Dead]]'' (''Last Rites'') || Duane Stinnett || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=126}}
|-
| ''[[Garden of the Dead]]'' || [[John Hayes (director)|John Hayes]] || 1974 || {{sfn|Dendle|2011|p=71}}
|-
| ''[[George: A Zombie Intervention]]'' || [[J.T. Seaton]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=100}}
|-
| ''[[Germ Z]]'' || J.T. Boone || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fangoria.com/new/fangoria-presents-germ-z-getting-the-bug-part-one/ | title = Fangoria Presents: Germ Z, Getting The Bug | access-date = 2014-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140424233511/http://www.fangoria.com/new/fangoria-presents-germ-z-getting-the-bug-part-one/ | archive-date = 2014-04-24 | url-status=dead | df =  }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Ghost Breakers]]'' || [[George Marshall (director)|George Marshall]] || 1940 || {{sfn|Dendle|2011|p=73}}
|-
| ''[[Ghost Brigade]]'' (''The Lost Brigade'') || [[George Hickenlooper]] || 1993 || {{sfn|Dendle|2011|p=106}}
|-
|| ''[[The Ghost Galleon]]'' || [[Amando de Ossorio]] || 1974 || {{sfn|Dendle|2011|p=80}}
|-
|| ''[[The Ghouls]]'' (''Cannibal Dead: The Ghouls'', ''Urban Cannibals'') || [[Chad Ferrin]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=101}}
|-
| ''[[The Girl with All the Gifts (film)|The Girl with All the Gifts]]'' || [[Colm McCarthy (director)|Colm McCarthy]] || 2016 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ew.com/movies/2017/01/04/girl-with-all-the-gifts-trailer-exclusive/|title=Glenn Close faces a zombie apocalypse in haunting new The Girl With All the Gifts trailer|last=Collis|first=Clark|work=[[Entertainment Weekly]]|date=January 4, 2017|accessdate=2017-02-01}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Go Goa Gone]]'' || [[Raj Nidimoru and Krishna D.K.]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/546910| title=Review: Go Goa Gone | first=Taran | last = Adarsh | work=[[Bollywood Hungama]] | accessdate=May 10, 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Goal of the Dead]]'' || [[Thierry Poiraud]] and [[Benjamin Rocher]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/goal-dead-cannes-review-704835|title='Goal of the Dead': Cannes Review|last=Mintzer|first=Jordan|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=May 16, 2014|accessdate=2014-06-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Gory Gory Hallelujah]]'' || Sue Corcoran || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=101–102}}
|-
| ''[[Grave Mistake]]'' || Shawn Darling || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=102-103}}
|-
| ''[[Graveyard Alive]]: A Zombie Nurse in Love'' || [[Elza Kephart]] || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=103-104}}
|-
| ''[[The Hanging Woman]]'' (''Return of the Zombies'') || [[José Luis Merino]] || 1973 || {{sfn|Kay|2008|p=75}}
|-
| ''[[Hell of the Living Dead]]'' (''Night of the Zombies'') || [[Bruno Mattei]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=125}}
|-
|''[[Here Alone (film)|Here Alone]]''
|Rod Blackhurst
|2016
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt4814760/|title=Here Alone|last=|first=|date=|website=IMDB|access-date=June 6, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Hidan of Maukbeiangjow]]''&lt;br /&gt;(''Invasion of the Girl Snatchers'', ''Kaspar and Prudence Laugh Till It Hurts at The Killers of the Zombie Plot: A Musical'')  || Lee Jones || 1973 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tcm.com/tcmdb/title/559846/Hidan-of-Maukbeiangjow-The/ |title=Hidan of Maukbeiangjow, The (1973) – Overview | last = Maltin | first = Leonard | authorlink = Leonard Maltin | work=Leonard Maltin Classic Movie Guide / [[Turner Classic Movies|TCM.com]] |publisher=Time Warner |accessdate=2013-11-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Hide and Creep]]'' || Chuck Hartsell &amp; Chance Shirley || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=106}}
|-
| ''[[Hood of the Living Dead]]'' || Eduardo Quiroz &amp; Jose Quiroz || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=106-107}}&lt;ref name=&quot;moviefone20100518&quot;&gt;{{cite web |last=Knolle |first=Sharon |url=http://news.moviefone.com/2010/05/18/cinematical-seven-absurd-from-the-hood-films/ |title=Cinematical Seven: Absurd 'From the Hood' Films&amp;nbsp;— The Moviefone Blog |publisher=News.moviefone.com |date=May 18, 2010 |accessdate=2013-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110181257/http://news.moviefone.com/2010/05/18/cinematical-seven-absurd-from-the-hood-films/ |archive-date=2013-11-10 |url-status=dead |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[La Horde|The Horde]]'' (''La Horde'') || Yannick Dahan &amp; Benjamin Rocher || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=107-108}}
|-
| ''[[Horror Express]]'' (''Pánico en el Transiberiano'', ''Panic on the Trans-Siberian Express'') || [[Eugenio Martín]] || 1973 || {{sfn|Dendle|2011|p=78}}
|-
| ''[[The Horror of Party Beach]]'' || [[Del Tenney]] || 1964 || {{sfn|Dendle|2011|p=79}}
|-
| ''[[Horror Rises from the Tomb]]'' || Carlos Aured || 1972 || {{sfn|Dendle|2011|p=81}}
|-
| ''[[Horrors of War (film)|Horrors of War]]'' || Peter John Ross &amp; John Whitney || 2006 || &lt;ref&gt;{{cite web | last = Weinberg | first = Scott | url = http://www.fearnet.com/news/review/horrors-war-2006 | title =Horrors of War (2006) | date = October 17, 2007  | work = [[Fearnet]].com }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Horrorween'' || [[Joe Estevez]] || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.igorslab.com/home/2011/8/16/zombie-film-six-years-in-the-making-horrorween-trailer.html | title = Zombie Film Six Years In The Making HORRORWEEN Trailer | work = Igor's Lab | last = Reese | first = Kyle | date = August 16, 2011 | accessdate = 2013-11-19 | archive-url = https://archive.today/20131118024144/http://www.igorslab.com/home/2011/8/16/zombie-film-six-years-in-the-making-horrorween-trailer.html | archive-date = 2013-11-18 | url-status=dead | df =  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jenna |last=Zine |url=http://www.pantylinepress.com/interviews/2010/02/ |title=Tits &amp; Turkey: Ten Questions For Dead Body Guy |work=PantyLine Press |date=February 26, 2010 |accessdate=2013-11-18 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140313183023/http://www.pantylinepress.com/interviews/2010/02/ |archivedate=March 13, 2014 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The House by the Cemetery]]'' || [[Lucio Fulci]] || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=81}}
|-
| ''[[House of the Damned (1996 film)|House of the Damned]]'' || [[Sean Weathers]] || 1996 || &lt;ref&gt;{{cite web| last = Danna | first = Corey | url=http://horrornews.net/44528/film-review-house-of-the-damned-1996/ |title=Film Review: House of the Damned (1996) |work=HorrorNews.net |date=November 27, 2011 |accessdate=2013-11-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[House of the Dead (film)|House of the Dead]]'' || [[Uwe Boll]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=108-109}}
|-
| ''[[House of the Dead II]]'' || [[Michael Hurst]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=109}}
|-
| ''[[House of the Living Dead]]'' (''Doctor Maniac'') || [[Ray Austin (director)|Ray Austin]] || 1973 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.nytimes.com/movies/movie/23373/Doctor-Maniac/overview | title = Doctor Maniac (1973) – Review Summary | last = Binion | first = Cavett |  agency = Rovi (All Movie Guide) | work = [[New York Times]] | date= |accessdate=2013-11-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The House of Seven Corpses]]'' || Paul Harrison || 1974 || {{sfn|Dendle|2011|p=82}}{{sfn|Kay|2008|p=79-80}}
|-
| ''[[Hysterical (film)|Hysterical]]'' || [[Chris Bearde]] || 1983 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Leith |first=Sam |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/cultural-notebook-3 |title=Cultural notebook: days of the undead |publisher=[[Prospect (magazine)|Prospect]] |date=November 18, 2009 |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[I Am a Hero]]'' || [[Shinsuke Sato]] || 2016 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Kerr |first=Elizabeth |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/i-am-a-hero-film-891804 |title='I Am a Hero': Film Review |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=May 9, 2016 |accessdate=2016-11-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[I Am Legend (film)|I Am Legend]]'' || [[Francis Lawrence]] || 2007 || {{sfn|Kay|2008| pp=52}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071213/REVIEWS/712130305 |title=''I Am Legend'' (PG-13) |last=Ebert |first=Roger |authorlink=Roger Ebert |work=[[Sun-Times]] |date=December 14, 2007 |accessdate=2012-11-05 |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221125416/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071213%2FREVIEWS%2F712130305 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!--- Ebert calls them zombies throughout article---&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://observer.com/2007/12/apocalypse-nyc/ |title=Apocalypse N.Y.C |last=Reed |first=Rex|work=[[The New York Observer]]|date=December 11, 2007|accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2007/12/12/the-legend-of-will-smith.html |title=The &quot;''Legend''&quot; of Will Smith|work=[[The Daily Beast]]|date=December 12, 2007|accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=17168811|title=I Am Legend (film)|last=Mondello|first=Bob|work=[[NPR]]|date=December 13, 2007|accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[I Am Omega]]'' || [[Griff Furst]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=112-113}}
|-
| ''[[I Eat Your Skin]]'' (''Zombies'') || [[Del Tenney]] || 1964 (released in 1970) || {{sfn|Dendle|2011|p=83}}
|-
| ''[[I Sell the Dead]]'' || Glenn McQuaid || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=113-114}}
|-
| ''[[I Walked with a Zombie]]'' || [[Jacques Tourneur]] || 1943 || &lt;ref name=ttz&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/10118494/10-best-zombie-films-of-all-time-chosen-by-Anne-Billson.html|title=10 best zombie films of all time, chosen by Anne Billson|last=Billson|first=Anne|work=[[Daily Telegraph]]|date=June 21, 2013|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nunes |first=Jesse |url=http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=15 |title=Top 25 zombie movies of all time – 12. I Walked with a Zombie (1943) |work=[[Boston Globe|Boston.com]] |date=October 1, 2009 |accessdate=2013-11-14 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705231839/http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=15 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[I Was a Teenage Zombie]]'' || John Elias Michalakis || 1987 || {{sfn|Dendle|2011|p=93}}
|-
| ''[[I Was a Zombie for the F.B.I.]]'' || Marius Penczner || 1982 || {{sfn|Dendle|2011|p=94}}
|-
| '' [[I, Zombie]]: The Chronicles of Pain'' (''I, Zombie'') || Andrew Parkinson || 1999 || {{sfn|Kay|2008|p=215}}
|-
| ''[[The Incredibly Strange Creatures Who Stopped Living and Became Mixed-Up Zombies]]'' || [[Ray Dennis Steckler]] || 1964 || {{sfn|Dendle|2011|p=86}}
|-
| ''[[Insanitarium]]'' || Jeff Buhler || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=114-115}}
|-
| ''[[Invisible Invaders]]'' || [[Edward L. Cahn]] || 1959 || {{sfn|Dendle|2011|p=89}}
|-
| ''[[Island: Wedding of the Zombies]]'' (''Ada: Zombilerin Düğünü'', ''The Zombie Wedding'') || Murat Emir Eren, Talip Ertürk || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web|first=Serdar|last=Kökçeoğlu|date=February 5, 2010|title=New Turkish Cinema: ''Ada'' and ''Ejder Kapani'' Review|work=Twitch Film|url=http://twitchfilm.com/2010/02/new-turkish-cinema-ada-and-ejder-kapani-reviews.html|accessdate=2013-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021215347/http://twitchfilm.com/2010/02/new-turkish-cinema-ada-and-ejder-kapani-reviews.html|archive-date=October 21, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Isle of the Snake People]]'' (''La muerte viviente'') || [[Juan Ibáñez]] || 1971 || {{sfn|Dendle|2011|p=162–163}}
|-
| ''[[JeruZalem]]'' || Doron Paz and Yoav Paz || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://festivalreviews.org/2016/01/30/movie-review-jeruzalem-2016-israeli-zombie-film |title=Movie Review: JERUZALEM (2016) Israeli Zombie Film! |work=Festivalreviews.org |author=Gilbert Seah |date=30 January 2016 |accessdate=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wegotthiscovered.com/movies/jeruzalem-review/ |title=JeruZalem Review. |work=Wegotthiscovered.com |author=Matt Donato |date=January 2016 |accessdate=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jewlicious.com/2016/01/jeruzalem-just-another-shlocky-zombie-flic/ |title=JeruZalem: Just Another Shlocky Zombie Flick. |work=Jewlicious.com |date=26 January 2016 |accessdate=25 April 2016 |archive-date=2 Mayo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502160226/http://jewlicious.com/2016/01/jeruzalem-just-another-shlocky-zombie-flic/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.timesofisrael.com/its-the-talmud-with-zombies-in-new-israeli-horror-film/ |title=It's the Talmud — with zombies! — in new Israeli horror film. |work=Timesofisrael.com |date=28 August 2016 |author=Lauri Donahue |accessdate=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Juan of the Dead]]'' (''Juan de los Muertos'') || Alejandro Brugués || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.indiewire.com/theplaylist/l-a-film-fest-review-juan-of-the-dead-is-a-uniquely-cuban-take-on-the-zom-com-and-a-hell-of-a-good-time-20120620|title=L.A. Film Fest Review: 'Juan Of The Dead' Is A Uniquely Cuban Take On The Zom Com &amp; A Hell Of A Good Time|work=blogs.indiewire.com|date=June 20, 2012|last=Walsh|first=Katie|access-date=Marso 28, 2019|archive-date=Marso 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313181420/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/l-a-film-fest-review-juan-of-the-dead-is-a-uniquely-cuban-take-on-the-zom-com-and-a-hell-of-a-good-time-20120620|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Junk (film)|Junk]]'' (''Shiryo-gari'') || Atsushi Muroga || 2000 || {{sfn|Kay|2008|p=219}}{{sfn|Balmain|2008}}
|-
| ''[[Killing Spree (film)|Killing Spree]]'' || Tim Ritter || 1987 || {{sfn|Dendle|2011|p=96}}
|-
| ''[[King of the Zombies]]'' || [[Jean Yarbrough]] || 1941 || {{sfn|Dendle|2011|p=96}}
|-
| ''[[The Kirishima Thing]]'' (''Kirishima, Bukatsu Yamerutteyo'') || [[Daihachi Yoshida]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2013/film/global/the-kirishima-thing-review-1200566525//|title=Film Review: 'The Kirishima Thing'|date=July 22, 2013|work = [[Variety (magazine)|https://variety.com/]] }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Kiss Daddy Goodbye]]'' (''Revenge of the Zombie'') || Patrick Regan || 1981 || {{sfn|Kay|2008|p=123}} {{sfn|Silver|2014|p=164-169}}
|-
| ''[[Kung Fu Zombie]]'' (''Wu long tian shi zhao ji gui'') || Hwa I Hung || 1981 || {{sfn|Dendle|2011|p=97}}
|-
| ''[[L.A. Zombie]]'' (''Gay of the Dead'')|| [[Bruce LaBruce]] || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web |first=Matthew |last=Hays |date=July 20, 2011 |title=Bruce LaBruce's latest gay zombie film banned in Australia, but that's a good thing, he says |work=[[Xtra!]] |url=http://www.xtra.ca/public/National/Bruce_LaBruces_latest_gay_zombie_film_banned_in_Australia_but_thats_a_good_thing_he_says-8945.aspx |accessdate=2013-10-13 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603183536/http://www.xtra.ca/public/National/Bruce_LaBruces_latest_gay_zombie_film_banned_in_Australia_but_thats_a_good_thing_he_says-8945.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Land of the Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 2005 || &lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nunes |first=Jesse |url=http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=9 |title=Top 25 zombie movies of all time – 18. Land of the Dead (2005) |work=Boston.com |date=October 1, 2009 |accessdate=2013-11-14 |archive-date=2013-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206145159/http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=9 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Last Days on Mars]]'' || [[Ruairí Robinson]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Stewart |first=Sara |url=https://nypost.com/2013/12/06/zombies-rampage-in-space-in-the-so-so-last-days-on-mars/ |title=Zombies rampage in space in the so-so 'Last Days on Mars' &amp;#124; | newspaper = New York Post |date=December 6, 2013 |accessdate=2014-04-03}}&lt;/ref&gt;
|-

| ''[[The Last Man on Earth (1964 film)|The Last Man on Earth]]'' (''L'ultimo uomo della Terra'') || [[Ubaldo Ragona]] || 1964 || {{sfn|Dendle|2011|p=99}}
|-
| ''[[Last of the Living]]'' || Logan McMillan || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=120-121}}
|-
| ''[[The Legend of the 7 Golden Vampires]]'' || [[Roy Ward Baker]] || 1973 || {{sfn|Dendle|2011|p=102}}
|-
| ''[[Legion of the Night]]'' || [[Matt Jaissle]] || 1995 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mania.com/zombies-werewolves-cd_article_36032.html | title = Zombies &amp; Werewolves on CD | last = Larson | first = Randall D. | date = September 4, 2002 | work = Mania.com | url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140307051314/http://www.mania.com/zombies-werewolves-cd_article_36032.html | archivedate = March 7, 2014 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Let Sleeping Corpses Lie (film)|Let Sleeping Corpses Lie]]'' || [[Jorge Grau]] || 1974 || &lt;ref name=ttz /&gt;{{sfn|Dendle|2011|p=103}}
|-
| ''[[Life After Beth]]'' || Jeff Baena || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2014/film/news/sundance-aubrey-plazas-life-after-beth-picked-up-for-u-s-by-a24-directv-1201069876/ |title=Sundance: Aubrey Plaza's 'Life After Beth' Picked Up by A24, DirecTV |first1=Dave | last1=McNary | first2 = Ramin | last2 = Setoodeth | publisher=Variety |date=January 24, 2014 |accessdate=2014-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[A Little Bit Zombie]]'' || Casey Walker || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/toronto-2012-casey-walkers-a-little-bit-zombie-370434 |title=Toronto 2012: Casey Walker's 'A Little Bit Zombie' Sold to Germany and Japan |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=September 14, 2012 |accessdate=2013-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=McKechnie |first=Brian |url=http://www.criticizethis.ca/2012/01/qa-with-casey-walker-director-of-a-little-bit-zombie.html |title=Q&amp;A with Casey Walker, director of 'A Little Bit Zombie' |publisher=Criticizethis.ca |date=January 30, 2012 |accessdate=2013-11-18 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222045659/http://www.criticizethis.ca/2012/01/qa-with-casey-walker-director-of-a-little-bit-zombie.html |archivedate=February 22, 2014 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Livelihood]]'' || Ryan Graham || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=122}}
|-
| ''[[Brain Damage Films#Films Distributed by Brain Damage Films|Machine Head]]'' || Michael Patrick, Leonard Murphy || 2000 || {{sfn|Dendle|2012|p=124}}
|-
| ''[[The Mad]]'' || [[John Kalangis]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=125}}
|-
| ''[[Maggie (film)|Maggie]]'' || Henry Hobson || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/festivals/maggie-review-arnold-schwarzenegger-abigail-breslin-1201477855/|title=Tribeca Film Review: 'Maggie'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=April 23, 2015|accessdate=May 13, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Make-out with Violence]]'' || Deagol Brothers || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=125-126}}
|-
| ''[[Maniac Cop]]'' || [[William Lustig]] || 1988 || {{sfn|Kay|2008|p=158}}
|-
| ''[[Maniac Cop 2]]'' || William Lustig || 1990 || {{sfn|Kay|2008|p=186}}
|-
| ''[[Mansion of the Living Dead]]'' || [[Jesús Franco]] || 1982 || {{sfn|Dendle|2011|p=107–108}}&lt;!-- also {{sfn|Kay|2008|p=174}} --&gt;
|-
| ''[[Meat Market (film)|Meat Market]]'' || [[Brian Clement]] || 2000 || {{sfn|Dendle|2012|p=128–129}}
|-
| ''[[Meat Market 2]]'' || Brian Clement || 2001 || {{sfn|Dendle|2012|p=128–129}}
|-
| ''[[Messiah of Evil]]'' || [[Willard Huyck]] &amp; [[Gloria Katz]] || 1972 || {{sfn|Kay|2008|p=72-73}}
|-
| ''[[Miruthan]]'' || [[Shakti Soundar Rajan]] || 2016 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Miruthan-trailer/articleshow/50405330.cms|title='Miruthan' trailer| work=The Times of India |date=January 1, 2016|accessdate=January 2, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Miss Zombie]]'' || [[Sabu (director)|Sabu]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2013/film/global/miss-zombie-review-1200798946/|title=Film Review: 'Miss Zombie'|last=Lee|first=Maggie|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 5, 2013|accessdate=December 4, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Monstrosity (film)|Monstrosity]]'' || Joseph Mascelli || 1963 || {{sfn|Dendle|2011|p=111}}
|-
| ''[[La Morte Vivante]]'' (''The Living Dead Girl'') || [[Jean Rollin]] || 1982 || {{sfn|Kay|2008|p=172}}
|-
| ''[[Mortuary (2005 film)|Mortuary]]'' || [[Tobe Hooper]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=130}}
|-
| ''[[Mulberry Street (film)|Mulberry Street]]'' || [[Jim Mickle]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=14}}&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://twitchfilm.com/2007/10/tad-mulberry-street-review.html | title = TAD: MULBERRY STREET Review | last = Halfyard | first = Kurt | work = Twitch Film | date = October 24, 2007 | access-date = November 19, 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131206044151/http://twitchfilm.com/2007/10/tad-mulberry-street-review.html | archive-date = December 6, 2013 | url-status=dead | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Mutant (film)|Mutant]]'' || [[John Cardos]] || 1984 || {{sfn|Dendle|2011|p=113–114}}
|-
| ''[[Mutants (2009 film)|Mutants]]'' || David Morlet || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=134}}
|-
| ''[[My Boyfriend's Back (1993 film)|My Boyfriend's Back]]'' || [[Bob Balaban]] || 1993 || {{sfn|Kay|2008|p=204-205}}
|-
| ''[[Die Nacht der lebenden Loser]]'' (''Night of the Living Dorks'') || {{Interlanguage link multi|Mathias Dinter|de}} || 2004 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://variety.com/2005/film/reviews/night-of-the-living-dorks-1200520314/ | title = Review: 'Night Of The Living Dorks' | date = November 14, 2005 | work=Variety |  first = Lisa | last = Nesselson }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Navyseals vs. Zombies'' || Stanton Barrett || 2015 ||
|-
| ''[[Necropolis Awakened]]'' || Garrett White || 2002 || {{sfn|Kay|2008|p=297}}
|-
| ''[[Netherworld (film)|Netherworld]]'' || [[David Schmoeller]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=116}}
|-
| ''[[The Night Eats the World]]'' || [[Dominique Rocher]] || 2018 || &lt;ref name=THR&gt;{{cite web|work=[[The Hollywood Reporter]]|url=https://www.hollywoodreporter.com/review/night-eats-world-la-nuit-a-devore-le-monde-review-1092691|title='The Night Eats the World' ('La Nuit a devore le monde'): Film Review|date=March 7, 2018|author=Mintzer, Jordan}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''[[Night Life (film)|Night Life]]'' || [[David Acomba]] || 1989 || {{sfn|Kay|2008|p=165}}
|-
| ''[[Night of the Comet]]'' || [[Thom Eberhardt]] || 1984 || &lt;ref&gt;{{cite news|last=Canby |first=Vincent |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9D0CEED91E39F935A25752C1A962948260 |title=Movie Review&amp;nbsp;— Night of the Comet&amp;nbsp;— FILM: 'NIGHT OF COMET,' ADVENTURE IN CALIFORNIA|work=[[The New York Times]]|date=November 16, 1984|accessdate=2013-10-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Night of the Creeps]]'' || [[Fred Dekker]] || 1986 || &lt;ref&gt;{{cite news|last=Darnton|first=Nina|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9400E7DE153AF930A1575BC0A960948260|title=Night of the Creeps (1986)|work=[[The New York Times]]|date=August 23, 1986|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Night of the Day of the Dawn#Part 2|Night of the Day of the Dawn of the Son of the Bride of the Return of the Revenge of the Terror of the Attack of the Evil, Mutant, Alien, Flesh Eating, Hellbound, Zombified Living Dead Part 2: In Shocking 2-D]]'' || [[James Riffel]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=119}}{{sfn|Russell|2005|p=274}}
|-
| ''[[Night of the Dead (film)|Night of the Dead]]'' (''Night of the Leben Tod'') || [[Eric Forsberg]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=137–138}}
|-
| ''[[Night of the Living Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 1968 || {{sfn|Dendle|2011 |p=121-122}}{{sfn|Kay|2008 |p=39-56}}{{sfn|Russell|2005 |p=64}}
|-
| ''[[Night of the Living Dead (1990 film)|Night of the Living Dead]]'' || [[Tom Savini]] || 1990 || {{sfn|Kay|2008|p=186}}{{sfn|Dendle|2011|p=123}}
|-
| ''Night of the Living Dead'' || [[Chad Zuver]] || 2014 || {{sfn|Kay|2008|p=186}}{{sfn|Dendle|2011|p=123}}
|-
| ''[[Night of the Living Dead 3D]]'' (''Night of the Living DE3D'') || [[Jeff Broadstreet]] || 2006 || {{sfn|Kay|2008|p=273-274}}
|-
| ''[[Night of the Living Dead 3D: Re-Animation]]'' || Jeff Broadstreet || 2012 || &lt;ref name=&quot;popmatters20120615&quot; /&gt;
|-
| ''[[Night of the Living Dead: Darkest Dawn]]'' || Zebediah de Soto || 2015 || &lt;ref name=&quot;popmatters20120615&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bloody-disgusting.com/news/17391/ |title='''Night of the Living Dead''' Origin Story Told in 3D CGI |last=Miska| first=Brad |work=Bloody Disgusting |date=September 16, 2009 |accessdate=2012-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Night of the Living Dead#Revisions|Night of the Living Dead: Reanimated]]'' || Mike Schneider || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=138–139}}
|-
| ''[[Night of the Seagulls]]'' || [[Amando de Ossorio]] || 1975 || {{sfn|Dendle|2011|p=123}}
|-
| ''[[The Night Shift (film)|The Night Shift]]'' || Thomas Smith || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web |first=Scott |last=Hallam |date=August 18, 2011 |title=R-Squared Films Acquires The Night Shift For Distribution |work=[[Dread Central]] |url=http://www.dreadcentral.com/news/46539/r-squared-films-acquires-night-shift-distribution|accessdate=October 2, 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Nightmare City]]'' (''City of the Walking Dead'') || [[Umberto Lenzi]] || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=36}}
|-
| ''[[Ninjas vs. Zombies]]'' || Justin Timpane || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=142-143}}
|-
| ''[[Nudist Colony of the Dead]]'' || [[Mark Pirro (director)|Mark Pirro]] || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=127}}
|-
| ''[[Oasis of the Zombies]]'' || [[Jesús Franco]] || 1982 || {{sfn|Dendle|2011|p=128}}
|-
| ''[[Oh! My Zombie Mermaid]]'' (''Â! Ikkenya puroresu'') || Naoki Kubo || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=144}}
|-
| ''[[Ojuju]]'' || C.J. Obasi || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.myzombieculture.com/2014/06/27/ojuju-le-nigeria-fait-dans-le-huitieme-de-finale-mais-aussi-dans-le-film-de-zombies/ | title=Ojuju, le Nigeria fait dans le huitième de finale mais aussi dans le film de zombies | publisher=My Zombie Culture | date=27 June 2014 | accessdate=20 December 2014 | archive-date=20 Disyembre 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141220200528/http://www.myzombieculture.com/2014/06/27/ojuju-le-nigeria-fait-dans-le-huitieme-de-finale-mais-aussi-dans-le-film-de-zombies/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[One Dark Night]]'' || [[Tom McLoughlin]] || 1983 || {{sfn|Dendle|2011|p=129}}
|-
| ''[[Open Grave]]'' || [[Gonzalo López-Gallego]] || 2013 ||
|-
| ''[[Ouanga]]'' || [[George Terwillger]] || 1936 ||
|-
| ''[[Outpost (2008 film)|Outpost]]'' || [[Steve Barker (film director)|Steve Barker]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7351019.stm | title = Govan zombies taste film success| work= BBC News | date = April 16, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Outpost: Black Sun]]'' || [[Steve Barker (film director)|Steve Barker]] || 2012 ||
|-
| ''[[Outpost: Rise of the Spetsnaz]]'' || Kieran Parker || 2013 ||
|-
| ''[[Ozone]]'' || J.R. Bookwalter || 1993 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.filmthreat.com/reviews/5672/ | title = Ozone (dvd) | work = [[Film Threat]] | date = October 30, 2004 | last = Watt | first = Mike | access-date = Marso 28, 2019 | archive-date = Marso 28, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190328084810/http://filmthreat.com/reviews/5672/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ParaNorman]]'' || [[Sam Fell]] &amp; Chris Butler || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/story/2012-08-16/paranorman/57079788/1|title='ParaNorman' kicks off scarily fun films for kids|first=Susan|last=Wloszczyna|work=[[USA Today]]|date=August 15, 2012|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194532/http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/story/2012-08-16/paranorman/57079788/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Pathogen (film)|Pathogen]]'' || [[Emily Hagins]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=149-150}}
|-
| ''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' || [[Stefan Ruzowitzky]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thewrap.com/screen-gems-wins-bidding-war-mike-les-zombie-script-patient-z-exclusive/|title=Screen Gems Wins Bidding War for Mike Le's Zombie Script 'Patient Zero' (Exclusive)|work=[[TheWrap]]|date=October 29, 2013|accessdate=December 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Pet Sematary (1989 film)|Pet Sematary]]'' || [[Mary Lambert (director)|Mary Lambert]] || 1989 || {{sfn|Kay|2008|p=165-167}}
|-
| ''[[Pet Sematary Two]]'' || [[Mary Lambert (director)|Mary Lambert]] || 1992 || {{sfn|Kay|2008|p=203-204}}
|-
| ''[[Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides]]'' || [[Rob Marshall]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/216003/johnny-depp-s-pirates-of-the-caribbean-on-stranger-tides-has-mermaids-zombies-a-dangerous-quest |title=Johnny Depp's Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides Has Mermaids, Zombies &amp; a Dangerous Quest|work=[[E! Online]]|date=December 13, 2010|accessdate=2013-10-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Plaga Zombie]]'' || [[Pablo Parés]] &amp; Hernán Sáez || 1997 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=150-151}}&lt;!--- consider for low-budget ---&gt;
|-
| ''[[Plaga Zombie: Zona Mutante]]'' || Pablo Parés &amp; Hernán Sáez || 2001 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=150-151}}&lt;!--- consider for low-budget ---&gt;
|-
| ''[[The Plague (2006 film)|The Plague]]'' (''Clive Barker's The Plague'') || Hal Masonberg || 2006 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=151-152}}
|-
| ''[[The Plague of the Zombies]]'' || [[John Gilling]] || 1966 || {{sfn|Kay|2008|p=48-49}}
|-
| ''[[Plaguers]]'' || [[Brad Sykes]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdverdict.com/reviews/plaguers.php|title=Review: Plaguers|last=Cullum|first=Brett|date=December 18, 2009|publisher=DVD Verdict|accessdate=February 26, 2010|archive-date=Septiyembre 8, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100908125310/http://www.dvdverdict.com/reviews/plaguers.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Plan 9 from Outer Space]]'' || [[Ed Wood]] || 1959 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Planet Terror]]'' || [[Robert Rodriguez]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=152-153}}
|-
| ''[[Pontypool (film)|Pontypool]]'' || [[Bruce McDonald (director)|Bruce McDonald]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=154-156}}
|-
| ''[[Pop Punk Zombies]]'' || Steve Dayton || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Parlin |first=Geri |url=http://lacrossetribune.com/news/local/filmmakers-resurrect-punk-rock-locally-shot-zombie-flick-now-on/article_32a79210-2161-11e1-b341-0019bb2963f4.html |title=Filmmakers resurrect punk rock: Locally shot zombie flick now on DVD |newspaper=LaCrosse Tribune |date=December 8, 2011 |accessdate=2013-11-18}} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Portrait of a Zombie]]'' || [[Bing Bailey]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aintitcool.com/node/66810#4|title=ABOUT A ZOMBIE (2012)|last=Miller|first=Mark L.|work=[[Ain't It Cool News]]|date=April 4, 2014|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Poultrygeist: Night of the Chicken Dead]]'' || [[Lloyd Kaufman]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012 |p=156}}
|-
| ''[[Premutos: The Fallen Angel]]'' (''Premutos&amp;nbsp;– Der gefallene Engel'', a.k.a. ''Premutos: Lord of the Living Dead'') || [[Olaf Ittenbach]] || 1997 || {{sfn|Kay|2008|p=216}}
|-
| ''[[Pride and Prejudice and Zombies (film)|Pride and Prejudice and Zombies]]''|| [[Burr Steers]] || 2016  || &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/movies/article/Pride-and-Prejudice-and-Zombies-a-6804809.php|title=Zombies give Mr. Darcy something to brood about|last=LaSalle|first=Mick|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=4 February 2016|accessdate=13 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Prince of Darkness (film)|Prince of Darkness]]'' (''John Carpenter's Prince of Darkness'') || [[John Carpenter]] || 1987 || {{sfn|Kay|2008|p=153}}
|-
| ''[[Pro Wrestlers vs Zombies]]'' || [[Cody Knotts]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Warrell|first=Richard|title=Movie Review: 'Pro Wrestlers vs. Zombies' with Kurt Angle, Roddy Piper and More|url=http://bleacherreport.com/articles/1966191-movie-review-pro-wrestlers-vs-zombies-starring-kurt-angle-roddy-piper-more|publisher=Bleacher Report|accessdate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Pushin' Up Daisies]]'' || Patrick Franklin || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmthreat.com/reviews/72354/|title=Pushin' Up Daisies|last=Bell|first=Mark|work=[[Film Threat]]|date=November 15, 2013|accessdate=2014-08-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Quarantine (2008 film)|Quarantine]]'' || [[John Erick Dowdle]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2008/film/reviews/quarantine-1200471722/|title=Review: 'Quarantine'|last=Leydon|first=Joe|work=Variety|date=October 10, 2008|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Quarantine 2: Terminal]]'' || John Pogue || 2011 || {{sfn|Oliver|2011}}
|-
| ''[[The Quick and the Undead]]'' || Gerald Nott || 2006 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=158-159}}
|-
| ''[[Raiders of the Living Dead]]'' || Samuel M. Sherman || 1986 || {{sfn|Kay|2008|p=176}}
|-
| ''[[Les Raisins de la Mort]]'' (''The Grapes of Death'', ''Pesticide'') || [[Jean Rollin]] || 1978 ||  {{sfn|Kay|2008|p=94}}{{sfn|Boluk|Lenz|2011|p=59-61}}
|-
| ''[[Rammbock]]'' || [[Marvin Kren]] || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sfgate.com/movies/article/Rammbock-Berlin-Undead-review-German-zombies-2373110.php | last = Johnson | first = G. Allen | title = 'Rammbock: Berlin Undead' review | work = [[SFGate.com]] | publisher = [[Hearst Corporation|Hearst Communications]] | date = May 5, 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Rape After]]'' || [[Ho Meng Hua]] &amp; Moon-Tong Lau || 1986 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://twistedanger.com/rape-after | title = The Rape After (1986) | work = Twisted Danger | accessdate = 2013-11-17 | archive-date = 2014-03-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140307050737/http://twistedanger.com/rape-after | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Re-Animator]]'' || [[Stuart Gordon]] || 1985 || &lt;ref name=ttz /&gt;
|-
| ''[[REC (film)|REC]]'' || [[Jaume Balagueró]] &amp; [[Paco Plaza]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012 |pp=159-160}}
|-
| ''[[REC 2]]'' || [[Jaume Balagueró]] &amp; [[Paco Plaza]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|title=Update: Behind-the-Scenes of ''Rec 2''|work=[[Shock Till You Drop]]|url=http://www.shocktillyoudrop.com/news/topnews.php?id=9537|date=February 8, 2009|accessdate=February 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211102156/http://shocktillyoudrop.com/news/topnews.php?id=9537|archive-date=February 11, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[REC 3: Genesis]]'' || [[Paco Plaza]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avclub.com/review/rec3-genesis-84628|title=[REC]3: Genesis|last=Robinson|first=Tasha|work=[[The A.V. Club]]|date=September 6, 2012|accessdate=2013-12-01|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203110749/http://www.avclub.com/review/rec3-genesis-84628|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[REC 4: Apocalypse]]'' || [[Jaume Balagueró]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/videos/3325448/exclusive-rec4-apocalypse-character-videos/|title=[REC]4: Genesis|last=Robinson|first=Tasha|work=[[The A.V. Club]]|date=September 6, 2012|accessdate=2013-12-01}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Redneck Zombies]]'' || Pericles Lewnes || 1987 || {{sfn|Kay|2008|p=178}}
|-
| ''[[Reel Zombies]]'' || [[David J. Francis (actor)|David J. Francis]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=29}}
|-
| ''Reichsführer SS'' || David B. Stewart || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/84222/heil-reichsfuhrer-ss-trailer/|title=All Heil the Reichsfuhrer SS Trailer - Dread Central|author=|date=January 6, 2015|website=dreadcentral.com|accessdate=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Remains (film)|Remains]]'' (''Steve Niles' Remains'') || Colin Theys || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Gray |first=Scott A. |url=http://exclaim.ca/Reviews/Dvd/remains-directed_by_colin_theys |title=Remains&amp;nbsp;— Directed by Colin Theys • DVD Reviews • |publisher=Exclaim.ca |date=August 17, 2012 |accessdate=2013-11-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Remington and the Curse of the Zombadings]]'' (''Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington'') || [[Jade Castro]] || 2011 ||
|-
| ''[[Resident Evil (film)|Resident Evil]]'' || [[Paul W. S. Anderson]] || 2002 || &lt;ref&gt;{{cite news | date = March 15, 2002 | first = Roger | last = Ebert | authorlink = Roger Ebert | title = Resident Evil | publisher = RogerEbert.com | url = http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020315/REVIEWS/203150304/1023 | accessdate = 2007-12-02 | archive-date = 2007-12-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071212105703/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020315%2FREVIEWS%2F203150304%2F1023 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Afterlife]]'' || Paul W. S. Anderson || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2010/sep/11/entertainment/la-et-resident-evil-20100911|title=Movie review: 'Resident Evil: Afterlife'|last=Ordoña |first=Michael|work=Los Angeles Times|date=September 11, 2010|publisher=Tribune Company|accessdate=October 12, 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Apocalypse]]'' || [[Alexander Witt]] || 2004 || &lt;ref name=nyt&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/03/movies/03zomb.html|title=The Zombies Brought Him: George Romero Is Back|last=Beale|first=Lewis|work=[[The New York Times]]|date=November 3, 2004|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Damnation]]'' || Makoto Kamiya || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/57341/new-trailer-and-dvd-blu-ray-specs-resident-evil-damnation |title=New Trailer and DVD / Blu-ray Specs: Resident Evil: Damnation |work=[[Dread Central]] |date=July 16, 2012 |accessdate=2012-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Degeneration]]'' (''Biohazard: Degeneration'') || Makoto Kamiya || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Kohler |first=Chris |url=https://www.wired.com/gamelife/2008/10/review-resident-2/ |title=Review: Resident Evil: Degeneration's Boring Puppet Show &amp;#124; Game&amp;#124;Life |publisher=Wired.com |date=March 28, 2013 |accessdate=2013-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104035441/http://www.wired.com/gamelife/2008/10/review-resident-2/ |archive-date=2012-11-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Extinction]]'' || [[Russell Mulcahy]] || 2007 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/sep/24/entertainment/et-resident24 |title='Resident Evil: Extinction' pumps up the prey | work = [[Los Angeles Times]] | publisher = [[Tribune Company]] | last = Crust | first = Kevin |date=September 24, 2007 |accessdate=2013-11-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: The Final Chapter]]'' || Paul W. S. Anderson || 2016 ||
|-
| ''[[Resident Evil: Retribution]]'' || Paul W. S. Anderson || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web | date= September 15, 2012 | author= Clark Collis | url= http://www.ew.com/ew/article/0,,20630391,00.html | title= Resident Evil: Retribution Review &amp;#124; Movie Reviews and News | work= [[Entertainment Weekly]] | publisher=  | accessdate= 2012-09-21 | archive-date= 2012-10-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121019141533/http://www.ew.com/ew/article/0,,20630391,00.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Resident Evil: Vendetta]]'' || Takanori Tsujimoto || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.com.au/resident-evil-vendetta-gets-lots-attention-e3-2017-watch-9-minute-clip-1555218|title='Resident Evil: Vendetta' gets lots of attention at E3 2017 [Watch 9-Minute Clip]|author=|date=|website=www.ibtimes.com.au|accessdate=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Return of the Blind Dead]]'' || [[Amando de Ossorio]] || 1973 || &lt;ref&gt;Burrell, Nigel. Knights of Terror: The Blind Dead Films of Amando de Ossorio. 2005 Revised Edition. England, UK: midnight media publishing, 2005. Print.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alexander&quot;&gt;Alexander, Chris, and Trevor Barley. &quot;Lord of the Blind Dead.&quot; Rue Morgue Sept. 2005: 24-29. Print.&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Return of the Living Dead]]'' || [[Dan O'Bannon]] || 1985 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Return of the Living Dead Part II]]'' || [[Ken Wiederhorn]] || 1988 || &lt;ref name=&quot;popmatters20120615&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.popmatters.com/pm/column/159439-legacy-of-the-living-dead/|first=J.C. | last = Maçek III|work=[[PopMatters]]|title=The Zombification Family Tree: Legacy of the Living Dead|date=June 15, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Return of the Living Dead 3]]'' || [[Brian Yuzna]] || 1993 || {{sfn|Kay|2008|p=205}}
|-
| ''[[Return of the Living Dead: Necropolis]]'' || [[Ellory Elkayem]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=171-172}}
|-
| ''[[Return of the Living Dead: Rave to the Grave]]'' || Ellory Elkayem || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=171}}
|-
| ''[[The Returned (2013 film)|The Returned]]'' || [[Manuel Carballo (director)|Manuel Carballo]] || 2013 ||
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/74021/exclusive-clip-returned-examines-zombie-epidemic|title=Exclusive Clip From The Returned Examines the Zombie Epidemic|last=Barton|first=Steve|work=[[Dread Central]]|date=February 14, 2014|accessdate=2014-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Revenge of the Living Dead Girls]]'' || Pierre B. Reinhard || 1987 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Jane|first=Ian|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/22995/revenge-of-the-living-dead-girls/|title=Revenge of the Living Dead Girls|work=[[DVD Talk]]|date=August 1, 2006|accessdate=2013-10-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Revenant (2009 film)|The Revenant]]'' || D. Kerry Prior || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Scheck|first=Frank|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/the-revenant-film-review-365018|title=The Revenant: Film Review|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=August 23, 2012|accessdate=2013-10-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Revenge of the Zombies]]'' || [[Steve Sekely]] || 1943 || {{sfn|Kay|2008|p=20-21}}
|-
| ''[[Revolt of the Zombies]]'' || [[Victor Hugo Halperin|Victor Halperin]] || 1936 || {{sfn|Kay|2008|p=8-9}}
|-
| ''[[The Rezort]]'' || [[Steve Barker (film director)|Steve Barker]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/reviews/3404528/frightfest-review-rezort-promises-struggles-deliver/|title=[FrightFest Review] 'The Rezort' Promises, But Struggles to Deliver|last=Torfe|first=Pat|work=[[Bloody Disgusting]]|date=August 29, 2016|accessdate=December 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Rise of the Zombies]]'' || [[Nick Lyon]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite news|last=Hale|first=Mike|title=Donning Familiar Halloween Costumes|url=http://tv.nytimes.com/2012/10/27/arts/television/halloween-movies-on-syfy-hallmark-and-bbc-america.html|accessdate=October 28, 2012|newspaper=[[The New York Times]]|date=October 26, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Ritual (2002 film)|Ritual]]'' (''Tales from the Crypt: Ritual'') || [[Avi Nesher]] || 2002 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.flixster.com/movie/tales-from-the-crypt-ritual/ | title = Ritual (Tales from the Crypt Presents: Revelation) (Tales from the Crypt Presents: Voodoo) (2001) | agency = Rovi (All Movie Guide) | work = Flixster | last = Buchanan | first = Jason | accessdate = November 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Roost]]'' || [[Ti West]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=177}}
|-
| ''[[Route 666 (film)|Route 666]]'' || [[William Wesley]] || 2001 || {{sfn|Dendle|2012|p=177-178}}
|-
| ''[[Santo contra los Zombis|Santo vs. the Zombies]]'' (''Invasion of the Zombies'') || [[Benito Alazraki]] || 1962 || {{sfn|Kay|2008|p=39-40}}
|-
| ''[[SARS Wars]]'' || Taweewat Wantha || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=179}}
|-
| ''[[Scooby-Doo on Zombie Island]]'' || [[Hiroshi Aoyama]] &amp; Kazumi Fukushima || 1998 || {{sfn|Kay|2008|p=216}}
|-
| ''[[Schoolgirl Apocalypse]]'' || John S. Cairns || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fantasiafestival.com/2012/en/films-schedule/171/schoolgirl-apocalypse |title=Schoolgirl Apocalypse |work=FantasiaFestival.com |date=August 9, 2012 |accessdate=2013-11-18 |archive-date=2013-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131027095219/http://www.fantasiafestival.com/2012/en/films-schedule/171/schoolgirl-apocalypse |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Scouts Guide to the Zombie Apocalypse]]'' || [[Christopher B. Landon]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.avclub.com/review/if-scouts-guide-zombie-apocalypse-future-maybe-wor-227647 |title=Scouts Guide to the Zombie Apocalypse (2015) |website=The A.V. Club |accessdate=October 30, 2015 |archive-date=Oktubre 31, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031220527/http://www.avclub.com/review/if-scouts-guide-zombie-apocalypse-future-maybe-wor-227647 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Seoul Station (film)|Seoul Station]]'' || [[Yeon Sang-ho]] || 2016 || &lt;ref name=&quot;Tsui&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.hollywoodreporter.com/review/seoul-station-seoul-yeok-film-915964|title= 'Seoul Station' ('Seoul-yeok'): Film Review|first= Clarence|last= Tsui|date= August 1, 2016|accessdate= September 19, 2016|work= [[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Serpent and the Rainbow (film)|The Serpent and the Rainbow]]'' || [[Wes Craven]] || 1988 || {{sfn|Kay|2008|p=160}}
|-
| ''[[Severed: Forest of the Dead]]'' || [[Carl Bessai]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=181}}
|-
| ''[[Sexykiller]]'' (''Sexykiller, morirás por ella'') || Paco Cabeza || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=182}}
|-
| ''[[Shadow: Dead Riot]]'' || Derek Wan || 2006 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://movies.tvguide.com/shadow-dead-riot/review/279117 | title = Shadow: Dead Riot: Review | work = movies.tvguide.com | first = Maitland | last = McDonagh | accessdate = 2013-11-17 | archive-date = 2014-03-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140307064830/http://movies.tvguide.com/shadow-dead-riot/review/279117 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!--- mentioned in dendle 2012 but does not have entry ---&gt;
|-
| ''[[Shaolin vs. Evil Dead]]'' (''Shao lin jiang shi'', ''Siu lam geung see'') || Douglas Kung || 2004 || {{sfn|Kay|2008|p=245-246}}
|-
| ''[[Shatter Dead]]'' || Scooter McCrae || 1994 || {{sfn|Dendle|2011|p=158}}
|-
| ''[[Shaun of the Dead]]'' || [[Edgar Wright]] || 2004 || &lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Shock Waves (film)|Shock Waves]]'' || [[Ken Wiederhorn]] || 1977 || {{sfn|Dendle|2011|p=159}}
|-
| ''[[Sick: Survive the Night]]'' || [[Ryan M. Andrews]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/81722/sick-survive-night-dvd/|title=Sick: Survive the Night (DVD) - Dread Central|author=|date=January 5, 2015|website=dreadcentral.com|accessdate=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Silent Night, Zombie Night]]'' || [[Sean Cain]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=186-187}}
|-
| ''[[Sint]]'' (''Saint'', ''Saint Nick'') || [[Dick Maas]] || 2010 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://bloody-disgusting.com/film/114530/sint-2/ | last = Harley | first = David | date = May 9, 2011 | title = Sint (Saint) (V)  | accessdate = 2013-11-18 | work = Bloody Disgusting }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Sky Has Fallen]]'' || Doug Roos || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/107674/sky-has-fallen-the-2015/|title=Sky Has Fallen, The (2015)|last=Boiselle|first=Matt|work=[[Dread Central]]|date=2015-06-19|accessdate=2015-09-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Slither (2006 film)|Slither]]'' || [[James Gunn (filmmaker)|James Gunn]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=187-188}}
|-
| ''[[Special Dead]]'' || Thomas L. Phillips and Sean Simmons || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=188}}
|-
| ''[[Splinter (2008 film)|Splinter]]'' || Toby Wilkins || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=189–190}}
|-
| ''[[Stacy (film)|Stacy]]'' || [[Naoyuki Tomomatsu]] || 2001 || {{sfn|Balmain|2008}}{{sfn|Dendle|2012|p=190}}
|-
| ''[[Stag Night of the Dead]]'' || Neil Jones || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dreadcentral.com/reviews/stag-night-dead-uk-dvd#axzz2kwisXxYO | title = Stag Night of the Dead (UK DVD) | date = January 12, 2012 |work=[[Dread Central]] }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Stalled]]'' || Christian James || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Gray|first=Scott A.|title=Stalled&amp;nbsp;— Directed by Christian James&amp;nbsp;— Toronto After Dark Reviews|url=http://exclaim.ca/Reviews/TorontoAfterDark/stalled-directed_by_christian_james|work=[[Exclaim!]]|accessdate=November 7, 2013|archive-date=Oktubre 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023003745/http://exclaim.ca/Reviews/TorontoAfterDark/stalled-directed_by_christian_james|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[State of Emergency (2011 film)|State of Emergency]]''|| Turner Clay || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.popmatters.com/review/170115-state-of-emergency/|title=State of Emergency|last=Maine|first=David|work=[[Pop Matters]]|date=April 16, 2013|accessdate=2013-12-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Stink of Flesh]]'' || Scott Phillips || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=191}}
|-
| ''[[Mga Kuwento ni Lola Basyang|The Stories of Grandmother Basyang]]'' (''Mga Kuwento ni Lola Basyang'') || [[Maryo J. delos Reyes]] || 1985 ||
|-
| ''[[Sugar Hill (1974 film)|Sugar Hill]]'' || Paul Maslansky || 1974 || {{sfn|Dendle|2011|p=165}}
|-
| ''[[The Supernaturals (horror film)|The Supernaturals]]'' || [[Armand Mastroianni]] || 1986 || {{sfn|Dendle|2011|p=167}}
|-
| ''[[Surf II]]'' || Randall Badat || 1984 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mcbeardo.com/2009/09/15-movies-that-deserve-massive-cult-followings/ |title=15 Movies That Deserve Massive Cult Followings |accessdate=2010-10-15 |work=McBeardo |last=McPadden |first=Mike |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101104011247/http://mcbeardo.com/2009/09/15-movies-that-deserve-massive-cult-followings/ |archivedate=November 4, 2010 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Survival of the Dead]]'' || [[George A. Romero]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shocktillyoudrop.com/news/15091-la-see-survival-of-the-dead-with-george-romero|title=L.A.: See Survival of the Dead With George Romero|last=Turek|first=Ryan|work=Shock Till You Drop|date=May 5, 2010|accessdate=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Swamp Zombies]]'' || Len Kabasinski || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=195}}
|-
| ''[[Tales of Terror]]'' || [[Roger Corman]] || 1962 || {{sfn|Kay|2008|p=40-41}}
|-
| ''[[Teenage Exorcist]]'' || Grant Austin Waldman || 1991 || {{sfn|Dendle|2011|p=169}}
|-
| ''[[Teenage Zombies]]'' || [[Jerry Warren]] || 1959 || {{sfn|Kay|2008|p=33-34}}{{sfn|Dendle|2011|p=169}}
|-
| ''[[Terror-Creatures from the Grave]]'' (''5 tombe per un medium'', ''Cemetery of the Living Dead'') || [[Massimo Pupillo]] || 1965 || {{sfn|Dendle|2011|p=170}}
|-
| ''[[They Came Back]]'' || [[Robin Campillo]] || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=196-198}}
|-
| ''[[They Walk]]'' || Charles House II || 2010 || {{sfn|Dendle|2012|p=198}}
|-
| ''[[Tokyo Zombie]]'' || [[Sakichi Satō]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=198-199}}
|-
| ''[[Tombs of the Blind Dead]]'' || [[Amando de Ossorio]] || 1971 || {{sfn|Dendle|2011|p=171}}
|-
| ''[[Tormented (2009 British film)|Tormented]]'' || [[Jon Wright]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.theguardian.com/film/filmblog/2009/may/26/tormented-horror-film | title = Brit horror Tormented should be used as a teaching aid | work = The Guardian | location = UK | last= Cox | first = David | date = May 26, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Toxic Zombies]]'' || Charles McCrann || 1980 || {{sfn|Dendle|2011|p=173–174}}
|-
| ''[[Trailer Park of Terror]]'' || [[Steven Goldmann]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://filmmakermagazine.com/3245-slamdance-directorwriter-interviews-steven-goldmann-timothy-dolan-trailer-park-of-terror/ |title=Slamdance Director/Writer Interviews: Steven Goldmann Timothy Dolan, Trailer Park Of Terror |publisher=[[Filmmaker (magazine)|Filmmaker Magazine]] |date=January 21, 2008 |accessdate=2013-11-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203003710/http://filmmakermagazine.com/3245-slamdance-directorwriter-interviews-steven-goldmann-timothy-dolan-trailer-park-of-terror/ |archivedate=December 3, 2013 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Train to Busan]]'' || rowspan=&quot;2&quot;| [[Yeon Sang-ho]] || 2016 ||&lt;ref name=&quot;Tsui&quot;/&gt;
|-
| ''[[Peninsula (pelikula)|Train to Busan 2]]'' || ''2019'' 
|-
| ''[[Trip Ubusan: The Lolas vs. Zombies]]'' || [[Mark A. Reyes]] || 2017 || &lt;ref name=mapapaiyak&gt;{{cite news|last1=Solis|first1=Lolit|title=Trip Ubusan magpapaiyak!|url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2017/11/17/1759642/trip-ubusan-magpapaiyak|accessdate=19 November 2017|work=Pilipino Star Ngayon|publisher=The Philippine Star|date=17 November 2017|language=Taglish}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Uncle Sam (film)|Uncle Sam]]'' || [[William Lustig]] || 1996 || {{sfn|Kay|2008|p=210}}
|-
| ''[[Undead (film)|Undead]]'' || Michael Spierig &amp; Peter Spierig || 2003 || {{sfn|Shelley|2012|pages=188-192}}
|-
| ''[[Undead or Alive]]'' || Glasgow Phillips || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=204}}
|-
| ''[[Undead Pool]]'' (''Attack Girls' Swim Team versus the Undead'') || Kôji Kawano || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=24-25}}
|-
| ''[[:ja:制服サバイガール|''Uniform SurviGirl I'']]'' (''Seifuku Survivor Girl'', ''Seifuku sabaigâru I'') || Hiroshi Kaneko || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/forums/viewtopic.php?t=8340 |title=Dread Central ~ View topic&amp;nbsp;— Hiroshi Kaneko's UNIFORM SURVIGIRL I &amp; II |work=[[Dread Central]] |date= |accessdate=2013-11-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Urban Decay (film)|Urban Decay]]'' || [[Harry Basil]] || 2007 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://twitchfilm.com/2007/04/marche-du-film-harry-basils-urban-decay.html |title=Marché du Film: Harry Basil's URBAN DECAY |work=Twitch Film |date=April 19, 2007 |accessdate=2013-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206044526/http://twitchfilm.com/2007/04/marche-du-film-harry-basils-urban-decay.html |archive-date=December 6, 2013 |url-status=dead |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Valley of the Zombies]]'' || [[Philip Ford (film director)|Philip Ford]] || 1946 || {{sfn|Dendle|2011|p=174}}
|-
| ''[[Vampires vs. Zombies]]'' (''Carmilla the Lesbian Vampire'') || Vince D'Amato || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=205}}
|-
| ''[[Vengeance of the Zombies]]'' (''La rebelión de las muertas'') || [[León Klimovsky]] || 1973 || {{sfn|Dendle|2011|p=176}}
|-
|''[[Vere Vazhi Ille|Vere Vazhi Ille (No Other Way)]]'' || [[M.S. Prem Nath]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmbiz.asia/news/veedu-launches-sales-of-malaysian-tamil-cinema|title=Veedu launches sales of Malaysian Tamil cinema|last=Cremin|first=Stephen|work=[[Film Business Asia]]|date=October 22, 2015|accessdate=February 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227013642/http://www.filmbiz.asia/news/veedu-launches-sales-of-malaysian-tamil-cinema|archive-date=December 27, 2015|url-status=dead|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Versus (2000 film)|Versus]]'' (''Vāsasu'') || [[Ryuhei Kitamura]] || 2000 || &lt;ref name=ttz /&gt;{{sfn|Dendle|2012|p=207}}
|-
| ''[[V/H/S]]'' || [[Adam Wingard]], [[David Bruckner]], [[Ti West]] || 2012 ||&lt;ref&gt;https://www.allmovie.com/movie/v-h-s-v554768&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Video Dead]]'' || Robert Scott || 1987 || {{sfn|Kay|2008|p=179}}
|-
| ''[[The Vineyard (film)|The Vineyard]]''  || [[James Hong]] || 1989 || {{sfn|Dendle|2011|p=180}}
|-
| ''[[Violent Shit III]]: Infantry of Doom'' (''Zombie Doom'') || [[Andreas Schnaas]] || 1999 || {{sfn|Dendle|2011|p=199}}
|-
| ''[[A Virgin Among the Living Dead]]'' || [[Jesús Franco]] || 1973 || {{sfn|Dendle|2011|p=180}}{{sfn|Kay|2008|p=76}}
|-
| ''[[Virus Undead]]'' || Wolf Wolff and Ohmuti || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=208–209}}
|-
| ''[[Voodoo (film)|Voodoo]]'' || Rene Eram || 1995 || {{sfn|Dendle|2011|p=181–182}}
|-
| ''[[Voodoo Dawn]]'' || Steven Fierberg || 1990 || {{sfn|Dendle|2011|p=182–183}}
|-
| ''[[Voodoo Island]]'' || Reginald LeBorg || 1957 || {{sfn|Dendle|2011|p=183–184}}
|-
| ''[[Voodoo Man]]'' || William Beaudine || 1944 || {{sfn|Dendle|2011|p=185–186}}
|-
| ''[[War of the Dead]]'' (''Stone's War'') || Marko Makilaakso || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Harvey|first=Dennis|title=Review: &quot;War of the Dead&quot;|url=https://variety.com/2011/film/reviews/war-of-the-dead-1117946581/|work=Variety|date = November 13, 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Rome Against Rome|War of the Zombies]]'' (''Rome Against Rome'') || [[Giuseppe Vari]] || 1964 || {{sfn|Kay|2008|p=56-57}}
|-
| ''[[Warm Bodies (film)|Warm Bodies]]'' || [[Jonathan Levine]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web |last=Nunes |first=Jesse |url=http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=11 |title=Top 25 zombie movies of all time – 16. Warm Bodies (2013) |work=Boston.com |date=October 1, 2009 |accessdate=2013-11-14 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203093649/http://www.boston.com/ae/movies/gallery/bestzombiemovies?pg=11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Warning Sign (film)|Warning Sign]]'' || Hal Barwood || 1985 || {{sfn|Dendle|2011|p=186–187}}
|-
| ''[[Wasting Away]]'' (''Aaah! Zombies!!'') || Matthew Kohnen || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=17-19}}
|-
| ''[[Waxwork (film)|Waxwork]]'' || [[Anthony Hickox]] || 1988 || {{sfn|Dendle|2011|p=187}}
|-
| ''[[Waxwork II: Lost in Time]]'' || [[Anthony Hickox]] || 1992 || {{sfn|Dendle|2011|p=187}}
|-
| ''[[Weekend at Bernie's II]]'' || Robert Klane || 1993 || {{sfn|Dendle|2011|p=188–189}}
|-
| ''[[White Zombie (film)|White Zombie]]'' || [[Victor Hugo Halperin|Victor Halperin]] || 1932 || &lt;ref name=&quot;white_zombie_A&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;white_zombie_C&quot; /&gt;
|-
| ''[[Wicked Little Things]]'' || [[J. S. Cardone|J.S. Cardone]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=209}}
|-
| ''[[:pl:Wilczyca (1983 film)|Wilczyca]]'' (''The Wolf'', ''She-Wolf'') || [[:pl:Marek Piestrak|Marek Piestrak]] || 1983 || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://twistedanger.com/wilczyca |title=Wilczyca DVD 1983 |work=Twistedanger.com |date= |accessdate=2013-11-18 |archive-date=2014-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307064355/http://twistedanger.com/wilczyca |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://horrorreviews.pl/readarticle.php?article_id=670 | language = Polish | title = Wilczyca (aka The Wolf); Polska | first = Agnieszka | last = Kijewska | work = HorrorReviews.pl | date = August 8, 2012 | access-date = Marso 28, 2019 | archive-date = Marso 7, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140307070716/http://horrorreviews.pl/readarticle.php?article_id=670 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Wild Zero]]'' || Tetsuro Takeuchi || 2000 || {{sfn|Dendle|2012|p=210-211}}{{sfn|Balmain|2008}}
|-
| ''[[The Woman Eater]]'' || [[Charles Saunders (director)|Charles Saunders]] || 1957 || {{sfn|Dendle|2011|p=191–192}}
|-
| ''[[World War Z (film)|World War Z]]'' || [[Marc Forster]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Greiff |first=James |url=https://www.bloomberg.com/news/2013-06-26/zombies-of-world-war-z-are-realer-than-they-look.html |title=Zombies of 'World War Z' Are Realer Than They Look|work=[[Bloomberg News]]|date=June 26, 2013 |accessdate=2013-10-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Wyrmwood]]: Road of the Dead'' || Kiah Roache-Turner  || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fangoria.com/new/exclusive-ifc-dates-wyrmwood-with-poster-and-ejecta/|title=Exclusive: IFC dates &quot;WYRMWOOD&quot; (with poster) and &quot;EJECTA&quot;|author=|date=|website=fangoria.com|accessdate=August 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819235132/http://www.fangoria.com/new/exclusive-ifc-dates-wyrmwood-with-poster-and-ejecta/|archive-date=2017-08-19|url-status=dead|df=}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Yoroi Samurai Zombie]]'' (''Yoroi: Samurai Zonbie'', ''Samurai Zombie'') || [[Tak Sakaguchi]] || 2008 || {{sfn|Dendle|2012|p=212}}{{sfn|Oliver|2011}}
|-
| ''[[Z Island]]'' || Hiroshi Shinagawa || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.allcinema.net/prog/show_c.php?num_c=350797|title= Ｚアイランド(2014)|accessdate= May 22, 2015|work= allcinema|publisher= Stingray|language= Japanese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.filmbiz.asia/news/cinderella-and-flying-colors-lead-in-japan|title= Cinderella and Flying Colors lead in Japan|author= Kevin Ma|date= May 22, 2015|accessdate= May 22, 2015|work= [[Film Business Asia]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20150523073412/http://www.filmbiz.asia/news/cinderella-and-flying-colors-lead-in-japan|archive-date= May 23, 2015|url-status= dead|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zeder]]'' (''Revenge of the Dead'') || [[Pupi Avati]] || 1983 || {{sfn|Kay|2008|p=128}}
|-
| ''[[Zibahkhana]]'' (''Hell's Ground'') || [[Omar Ali Khan|Omar Khan]] || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=104-105}}
|-
| ''[[ZMD: Zombies of Mass Destruction (film)|ZMD: Zombies of Mass Destruction]]'' || Kevin Hamedani || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=239-240}}
|-
| ''[[Zombeavers]]'' || Jordan Rubin || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Zeitchik|first=Steven|title=Tribeca 2014: 'Zombeavers,' 'Sharknado's' newest friend|url=http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-tribeca-2014-zombeavers-movie-sharknado-20140421-story.html|date=April 21, 2014|publisher=Los Angeles Times|accessdate=April 25, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombi 2]]'' (''Zombie'', ''Zombie Flesh Eaters'') || [[Lucio Fulci]] || 1979 || {{sfn|Kay|2008 |p=96}}&lt;ref name=&quot;top10mirror&quot; /&gt;
|-
| ''[[Zombi 3]]'' (''Zombie Flesh Eaters 2'') || [[Lucio Fulci]] &amp; [[Bruno Mattei]] || 1988 || {{sfn|Dendle|2012|p=241}}
|-
| ''[[Zombibi]]'' (''Kill Zombie'' or ''Zombie Kill'')  || Martijn Smits &amp; Erwin van den Eshof || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/64155/kill-zombie/|title=Kill Zombie! (Blu-ray)|author=|date=|website=DVD Talk|accessdate=August 19, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[After Death|Zombie 4: After Death]]'' (''Oltre la morte'', ''Zombie Flesh Eaters 3'') || [[Claudio Fragasso]] || 1988 || {{sfn|Dendle|2011|p=17-18}}
|-
| ''[[Killing Birds|Zombie 5: Killing Birds]]'' (''Uccelli assassini'') || Claudio Lattanzi || 1991 || {{sfn|Kay|2008|p=152-153}}
|-
| ''[[Zombie Apocalypse (film)|Zombie Apocalypse]]'' || [[Nick Lyon]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/reviews/28349/zombie-apocalypse-2011/|title=Zombie Apocalypse (2011)|last=Foy|first=Scott|work=[[Dread Central]]|date=November 6, 2011|accessdate=February 18, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Ass]]'' (''Zombie Ass: Toilet of the Dead'') || [[Noboru Iguchi]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/zombie-ass-toilet-of-the-dead |title=Zombie Ass: Toilet of the Dead|work=Crunchyroll |date= |accessdate=2013-10-30}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Bloodbath]]'' || Todd Sheets || 1993 || {{sfn|Dendle|2011|p=201}}
|-
| ''[[Zombie Brigade]]'' || Carmelo Musca &amp; Barrie Pattison || 1986 || {{sfn|Shelley|2012|pages=113-114}}
|-
| ''[[Zombie Chronicles]]'' || [[Brad Sykes]] || 2001 || {{sfn|Dendle|2012|p=219-220}}
|-
| ''[[The Zombie Diaries]]'' || Michael Bartlett &amp; Kevin Gates || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=221-222}}
|-
|''[[World of the Dead: The Zombie Diaries|The Zombie Diaries 2]]''  || Michael Bartlett &amp; Kevin Gates || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.theguardian.com/film/2011/jun/23/the-world-of-the-dead-zombie-diaries-2-review | title = The World of the Dead: The Zombie Diaries 2&amp;nbsp;– review | last = O'Neill | first = Phelim | date = June 23, 2011 | work = [[The Guardian]] | location = UK }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[The Zombie Farm]]'' || [[Ricardo Islas]] || 2011 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/47933/zombie-farm/|title=Zombie Farm|last=Blitz|first=Jeremy|work=[[DVD Talk]]|date=March 16, 2011|accessdate=2014-01-25}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie High]]'' || [[Ron Link (director)|Ron Link]] || 1987 || {{sfn|Dendle|2011|p=204}}
|-
| ''[[Zombie Holocaust]]'' (''Zombi Holocaust'') || [[Marino Girolami]] || 1980 || {{sfn|Kay|2008|p=112-113}}
|-
| ''[[Zombie Holocaust]]'' (''Female Mercenaries on Zombie Island'') || Gary Whitson || 1995 || {{sfn|Dendle|2011|p=205-206}}
|-
| ''[[Zombie Honeymoon]]'' || David Gebroe || 2004 || {{sfn|Kay|2008|p=291}}
|-
| ''[[The Zombie King]]'' || Aidan Belizaire || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hemlockbooks.co.uk/News/Blog/news/56 |title=2013: Taste the Blood of British Horror Films | authorlink = M. J. Simpson | first = MJ | last = Simpson | work = Devil's Porridge | publisher = Hemlock Books |date= |accessdate=2014-04-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie King and the Legion of Doom]]'' (''Zombie Beach Party'', ''Enter ... Zombie King'') || Stacey Case || 2004 || {{sfn|Kay|2008|p=289–290}}{{sfn|Dendle|2012|p=89–91}}
|-
| ''[[Zombie Lake]]'' || [[Jean Rollin]] || 1981 || {{sfn|Kay|2008|p=123-124}}{{sfn|Dendle|2011|p=207}}
|-
| ''[[Zombie Massacre (film)|Zombie Massacre]]'' || Luca Boni and Marco Ristori || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.theguardian.com/film/filmblog/2012/oct/17/zombie-massacre-trailer-review | title = Zombie Massacre: when hipsters and rats turn bad | work = The Guardian | date = October 17, 2012 | last = Heritage | first = Stuart | accessdate=2013-12-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Nation (film)|Zombie Nation]]'' || [[Ulli Lommel]] || 2004 || {{sfn|Dendle|2012|p=227-228}}
|-
| ''[[Zombie Night (2003 film)|Zombie Night]]'' || [[David J. Francis (actor)|David J. Francis]] || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=228}}
|-
| ''[[Zombie Night (2013 film)|Zombie Night]]'' || [[John Gulager]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/tv/2013/10/22/tv-zombies-feature/3146059/|title=Zombies stalk your weekend TV viewing|last=Keveney|first=Bill|work=[[USA Today]]|date=October 22, 2013|accessdate=2014-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Night 2: Awakening]]'' || [[David J. Francis (actor)|David J. Francis]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=29}}
|-
| ''[[Zombie Nightmare]]'' || Jack Bravman || 1986 || {{sfn|Dendle|2011|p=208}}
|-
| ''[[Zombie Planet]]'' || George Bonilla || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=228-229}}
|-
| ''[[Zombie Self-Defense Force]]'' (''Zonbi jieitai'') || [[Naoyuki Tomomatsu]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=234}}
|-
| ''[[Zombie Strippers]]'' || [[Jay Lee]] || 2008 || &lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.nytimes.com/2008/04/18/movies/18zomb.html | title = Taking It All Off | last = Kern | first = Laura | date = April 18, 2008 | work = New York Times | publication-date = April 18, 2008 | location = New York | page = E8}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Undead]]'' || Rhys Davies || 2010 || {{sfn|Dendle|2011|p=232}}
|-
| ''[[Zombie! vs. Mardi Gras]]'' || Will Frank &amp; Karl DeMolay || 1999 || {{sfn|Dendle|2011|p=210}}
|-
| ''[[Zombie Wars]]'' || [[David A. Prior]] || 2006 || {{sfn|Dendle|2012|p=232-233}}
|-
| ''[[Zombie Women of Satan]]'' || [[Steve O'Brien (director)|Steve O'Brien]] and [[Warren Speed]] || 2009 || {{sfn|Dendle|2012|p=233-234}}
|-
| ''[[Zombiegeddon]]'' || Chris Watson || 2003 || {{sfn|Dendle|2012|p=234-235}}
|-
| ''[[Zombieland]]'' || [[Ruben Fleischer]] || 2009 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Travers|first=Peter|authorlink=Peter Travers|url=https://www.rollingstone.com/movies/lists/the-10-best-zombie-movies-20121012/zombieland-2009-19691231|title=The 10 Best Zombie Movies: 'Zombieland' 2009|work=[[Rolling Stone]]|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211181257/http://www.rollingstone.com/movies/lists/the-10-best-zombie-movies-20121012/zombieland-2009-19691231|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombies of Mora Tau]]'' || [[Edward L. Cahn]] || 1957 || {{sfn|Dendle|2012|p=32}}
|-
| ''[[Zombies on Broadway]]'' (''Loonies on Broadway'') || Gordon Dines &amp; [[Gordon Douglas (director)|Gordon M. Douglas]] || 1945 || {{sfn|Dendle|2011|p=213}}
|-
| ''[[Zombies! Zombies! Zombies!]]'' || Jason M. Murphy || 2007 || {{sfn|Dendle|2012|p=242-243}}
|-
| ''[[Zombiez]]'' || [[John Bacchus]] || 2005 || {{sfn|Dendle|2012|p=243–244}}
|-
| ''[[The Zombinator]]'' || Sergio Myers || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.wfmj.com/story/19311469/zombie-movie-shot-in-youngstown-to-premiere-on-the-big-screen-this-fall?clienttype=printable | title = Zombie movie shot in Youngstown to premiere on the big screen this fall | date = August 23, 2012 | work = [[WFMJ|WFMJ.com]] | publisher = WorldNow | access-date = Marso 28, 2019 | archive-date = Nobiyembre 13, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191113130734/https://www.wfmj.com/story/19311469/zombie-movie-shot-in-youngstown-to-premiere-on-the-big-screen-this-fall?clienttype=printable | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zone of the Dead]]'' (''Зона мртвих'', ''Zona Mrtvih'', ''Apocalypse of the Dead'') || [[Milan Konjević]] &amp; [[Milan Todorović]] || 2009 || 
{{sfn|Dendle|2012|p=244-245}} 
|-
| ''[[Zombies (2016 film)|Zombies]]'' || Hamid Torabpour || 2016 ||
|-
| ''[[Zombies (2018 film)|Zombies]]'' || [[Paul Hoen]] || 2018 ||
|-
| ''Zombies In Tha Hood'' || Leon Mitchell || 2016 ||
|-
| ''[[Zoombies]]'' || [[Glenn R. Miller]] || 2016 || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dreadcentral.com/news/152177/zoombies-trailer-unleashes-undead-monkeys-koalas-parrots-lemurs-lions-and-giraffes-oh-my/|title=Zoombies Trailer Unleashes Undead Monkeys, Koalas, Parrots, Lemurs, Lions, and Giraffes – Oh My!|last=Foy|first=Scott|work=[[Dread Central]]|date=February 18, 2016|accessdate=December 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Rampant (film)|Rampant]]'' || [[Kim Sung-hoon (director)|Kim Sung-hoon]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Toh|first=Terence|url=https://www.star2.com/entertainment/2018/10/26/rampant-korean-movie-review/|title='Rampant': Horror meets hanboks in gory Korean zombie film|work=star2.com|date=October 26, 2018|accessdate=2018-11-03|archive-date=2018-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104211410/https://www.star2.com/entertainment/2018/10/26/rampant-korean-movie-review/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[One Cut of the Dead]]'' || [[Shinichiro Ueda]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Blair|first=Gavin|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/one-cut-dead-zombie-movie-becomes-a-big-hit-japan-1136288 |title=The $27,000 Zombie Film That Refuses to Die at the Japanese Box Office
|work=hollywoodreporter.com|date=August 21, 2018 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Fight Club]]'' || [[Joe Chien]] || 2014 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Marsh|first=James|url=https://screenanarchy.com/2014/10/review-zombie-fight-club-is-an-apocalyptic-assault-on-good-taste.html|title=Review: ZOMBIE FIGHT CLUB Is An Apocalyptic Assault On Good Taste
|work=screenanarchy.com|date=October 23, 2014 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie 108]]'' || [[Joe Chien]] || 2012 || &lt;ref&gt;{{cite web|last=Conran|first=Pierce|url=https://screenanarchy.com/2012/08/pifan-2012-review-the-calamitous-zombie-108.html|title=Zombie 108: Filmart Review
|work= screenanarchy.com |date=August 14, 2012 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Endzeit (Ever After)]]'' || [[Carolina Hellsgard]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Dalton |first= Stephen |url= https://www.hollywoodreporter.com/review/ever-review-1140761 |title= 'Ever After' ('Endzeit'): Film Review TIFF 2018
|work= hollywoodreporter.com |date=July 9, 2018 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Anna and the Apocalypse]]'' || [[John McPhail]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Kuipers |first= Richard |url= https://variety.com/2018/film/reviews/anna-and-the-apocalypse-review-1202880729/|title= BiFan Film Review: 'Anna and the Apocalypse'
|work= variety.com |date=July 23, 2018 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The Cured]]'' || [[David Freyne]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Bradshaw |first= Peter |url= https://www.theguardian.com/film/2018/may/11/the-cured-review-ellen-page|title= The Cured review – Ellen Page zombie parable cannibalises the classics
|work= theguardian.com|date=May 11, 2018 |accessdate=2018-11-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Phi Ha Ayodhaya (The Black Death)]]'' || [[Chalermchatri Yukol]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Kwai|first= Wise|url= http://www.nationmultimedia.com/detail/movie/30276335|title= Snapshots and zombies|work= nationmultimedia.com|date= January 1, 2018|accessdate= 2018-11-03|archive-date= 2018-11-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20181103210436/http://www.nationmultimedia.com/detail/movie/30276335|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Hunter (film)|Zombie Hunter]]'' || [[Kevin King (director)|Kevin King]] || 2013 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= DeFore |first= John |url= https://www.hollywoodreporter.com/review/zombie-hunter-film-review-613931|title= Zombie Hunter: Film Review|work= hollywoodreporter.com |date=August 24, 2013 |accessdate=2018-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Ravenous (2017 film)|Les Affamés (Ravenous)]]'' || [[Robin Aubert]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Dunlevy |first= T'cha |url= https://montrealgazette.com/entertainment/movies/fighting-zombies-quebec-style-les-affames-has-hit-potential |title= Fighting zombies, Quebec style: Les affamés has hit potential |work= montrealgazette.com |date=October 19, 2017 |accessdate=2018-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[The End? (2017 film)|In un giorno la fine (The End?)]]'' || [[Daniele Misischia]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web |last= Scarpa |first= Vittoria |url= https://www.cineuropa.org/en/newsdetail/358100/ |title= Review: The End? |work= cineuropa.org |date= July 30, 2018 |accessdate= 2018-11-05 |archive-date= 2018-11-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181107010123/https://www.cineuropa.org/en/newsdetail/358100/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombie Fighters|Krachak Krien (Zombie Fighters)]]'' || [[Poj Arnon]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web |last= Yasmine |first= Diella |url= https://jakartaglobe.id/features/zombies-take-traditional-ghosts-thai-horror-comedy-zombie-fighters// |title= Zombies Take Over From Traditional Ghosts in Thai Horror Comedy 'Zombie Fighters' |work= jakartaglobe.id |date= June 9, 2017 |accessdate= 2018-11-05 |archive-date= 2018-11-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181107010537/https://jakartaglobe.id/features/zombies-take-traditional-ghosts-thai-horror-comedy-zombie-fighters// |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Kampung Zombie (Zombie Village)]]'' || [[Billy Christian]] || 2015 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Simanjuntak |first= Tertiani |url= http://www.thejakartapost.com/news/2015/03/28/kampung-zombie-indonesia-gets-its-first-zombie-flick.html|title= 'Kampung Zombie'Indonesia gets its first zombie flick
|work= thejakartapost.com|date=March 28, 2015 |accessdate=2018-11-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombi Kampung Pisang|Zombi Kampung Pisang (Zombies from Banana Village)]]'' || [[Mamat Khalid]] || 2007 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Bertolin |first= Paolo |url= http://www.fareastfilm.com/eng/archive/2008/zombi-kampung-pisang/?IDLYT=15535|title= Zombi Kampung Pisang
|work= fareastfilm.com|accessdate=2018-11-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zombiology: Enjoy Yourself Tonight]]'' || [[Alan Lo Wai-lun]] || 2017 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Lee|first= Edmund |url= https://www.scmp.com/culture/film-tv/article/2100407/film-review-zombiology-enjoy-yourself-tonight-trades-zombie-horror|title= Film review – Zombiology: Enjoy Yourself Tonight trades zombie horror for apocalyptic teen angst
|work= scmp.com|date=June 28, 2017 |accessdate=2018-11-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Zeta (When The Dead Awaken)]]'' || [[Amanda Iswan]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Tanoyo|first= Ipik |url=http://jayakartanews.com/zeta-film-zombie-siap-hantui-bioskop/|title= Zeta, Film Zombie Siap Hantui Bioskop
|work=jayakartanews.com|date=May 14, 2018 |accessdate=2018-11-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[Overlord (2018 film)|Overlord]]'' || [[Julius Avery]] || 2018 || &lt;ref&gt;{{cite web|last= Truitti|first= Brian |url= https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2018/11/09/your-10-burning-questions-wwii-zombie-horror-film-overlord/1927189002/|title=10 burning questions you might have about 'Overlord,' the World War II zombie horror film
|work= usatoday.com|date=November 8, 2018 |accessdate=2018-11-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==Mga sanggunian==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;white_zombie_A&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.best-horror-movies.com/white-zombie.html |title=''White Zombie'' (1932) Review |last1=Roberts |first1=Lee |work=best-horror-movies.com |date=Agosto 6, 2012 |accessdate=Nobyembre 5, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730151601/http://www.best-horror-movies.com/white-zombie.html |archivedate=Hulyo 30, 2012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;white_zombie_C&quot;&gt;{{cite news |title=Daze of the Dead 75 years of flesh-eating fun |first=Cole |last=Haddon |newspaper=Orlando Weekly |date=Mayo 10, 2007 |url=http://www.orlandoweekly.com/features/story.asp?id=11537 |accessdate=Nobyembre 5, 2012 |archive-date=Nobiyembre 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106215918/http://www2.orlandoweekly.com/features/story.asp?id=11537 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

{{English2|List of zombie films}}

[[Kategorya:Pelikula]]</text>
      <sha1>i2qq65975qys7owbjohygc3a67ivimh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patinig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288093</id>
    <revision>
      <id>2238543</id>
      <parentid>2174889</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53930" sha1="5h4vlpm7v60amtjqk88aru9e28c27fk" xml:space="preserve">{{Lito|Pantig}}
{{Padron:IPA vowels|class=floatright}}
Ang '''patinig''' ay isang [[Pantig|silabikong]] tunog sa pananalita na binibigkas nang walang anumang paghihigpit sa daanan ng boses.{{Sfn|Ladefoged|Maddieson|1996|p=281}} Isa ang mga patinig sa dalawang pangunahing uri ng tunog sa pananalita ([[katinig]] ang isa). Iba-iba ang mga patinig pagdating sa kalidad, lakas, at haba. Madalas silang binobosesan (''voiced''), at may madalas na kinalaman sa pagbabagong pamprosa tulad ng tono, himig o intonasyon, at diin (''stress'').

== Kahulugan ==
May dalawang nagkokontrahang kahulugan ng patinig: ponetiko at ponolohikal.

* Sa kahulugang ponetiko, isang tunog ang patinig, tulad ng ''ah'' o ''oh'', na ginagawa ng isang nakabukas na daanan ng boses; Lumalabas ang hangin na nagagawa nito sa bandang gitna ng dila, may lumalabas na hangin sa bibig, walang nagagawang pagkiskis (''friction'') sa bibig, at tuloy-tuloy ang daloy ng tunog.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Cruttenden|first1=Alan|title=Gimson's Pronunciation of English|date=2014|publisher=Routledge|isbn=9781444183092|page=27|edition=Eighth}}&lt;/ref&gt; Walang makabuluhang pagbuo ng presyon ng hangin sa anumang punto sa itaas ng [[Tagukan|glottis]] . Ang kaibahan sa mga katinig, tulad ng Ingles na &quot;sh&quot; [ʃ], na may koneksyon o pagsara sa isang punto kasama ang vocal tract.
* Sa kahulugan ng ponolohikal, ang isang patinig ay tinukoy bilang [[Pantig|silabiko]], ang tunog na bumubuo sa [[Pantig|tuktok ng isang pantig]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Cruttenden|first1=Alan|title=Gimson's Pronunciation of English|date=2014|publisher=Routledge|isbn=9781444183092|page=53|edition=Eighth}}&lt;/ref&gt; Ang isang katumbas na ponetikal ngunit di-silabiko ay isang semi-patinig. Sa mga oral na wika, ang mga ponetikong katinig ay karaniwang bumubuo sa rurok (nucleus) ng marami o lahat ng mga pantig, samantalang ang mga katinig ay bumubuo ng [[Pantig|simula]] at (sa mga wika na mayroon sila) [[Pantig|koda]] . Pinapayagan ng ilang mga wika ang iba pang mga tunog upang bumuo ng nucleus ng isang pantig, tulad ng silabiko (ibig sabihin, bokaliko) ang ''l'' sa salitang Ingles na ''table'' [tʰeɪ.bl̩] (kapag hindi isinasaalang-alang na may mahinang tunog ng patinig: [tʰeɪ.bəl] ) o ang syllabic ''r'' sa Serbo-Croatian na salita ''vrt'' [ʋr̩t] &quot;hardin&quot;.

Ang ponetikong kahulugan ng &quot;patinig (ibig sabihin, isang tunog na ginawa nang walang paghatak sa vocal tract) ay hindi palaging tumutugma sa ponolohikal na kahulugan (ibig sabihin, isang tunog na bumubuo sa rurok ng isang pantig).&lt;ref&gt;Laver, John (1994) ''Principles of Phonetics'', Cambridge: Cambridge University Press, p. 269.&lt;/ref&gt; Ang mga aproksimante [j] at [w] ay nagsasaad na ito: ang parehong ay walang magkano ng isang pagsikip sa vocal tract (kaya ponetikong tila sila ay tulad ng patinig), ngunit nangyayari ito sa simula ng mga pantig (hal. sa &quot;yet&quot; at &quot;wet&quot;) na nagpapahiwatig na ponolohikong sila ay mga katinig. Ang isang katulad na debate ay lumilitaw kung ang isang salita tuad ng ''bird'' sa isang rhotic na [[diyalekto]] ay may isang kulay na r na patinig / ɝ / o silabikong katinig / ɹ̩ / . Ang Amerikanong linggwistang Kenneth Pike (1943) ay nagmungkahi ng mga terminong &quot;'''vocoid'''&quot; para sa isang ponetikong patinig at &quot;patinig&quot; para sa isang ponolohikal na patinig,&lt;ref&gt;Crystal, David (2005) ''A Dictionary of Linguistics &amp; Phonetics (Fifth Edition)'', Maldern, MA/Oxford: Blackwell, p. 494.&lt;/ref&gt; kaya ang terminolohiyang ito, [j] at [w] ay naiuri bilang vocoids ngunit hindi mga pating. Gayunpaman, sina Maddieson at Emmory (1985) ay nagpakita mula sa isang hanay ng mga wika na ang mga semi-patinig ay ginawa na may mas makitid na koneksiyon ng vocal tract kaysa sa mga patinig, at kaya maaaring ituring na mga katinig sa batayang iyon.&lt;ref&gt;{{SOWL|323}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ang mga pagbigkas na ponetiko at ponemikong kahulugan ay magkakontra pa rin para sa silabikong / l / sa ''table'', o ang silabikong nasal sa ''button'' at ''rhythm''.

== Artikulasyon ==
[[Talaksan:Cardinal_vowels-Jones_x-ray.jpg|thumb| Ang X-ray ni Daniel Jones na [i, u, a, ɑ]. ]]
[[Talaksan:Vowel_quadrilateral_(IPA_1949).png|thumb| Ang orihinal na patinig na may apat na gilid, mula sa pagsasalita ni Jones. Ang patinig na trapezoid ng modernong IPA, at sa tuktok ng artikulong ito, ay isang pinasimple na pag-render ng diagram na ito. Ang mga bala ay ang mga kardinal na mga puntos ng patinig. (Ang isang paralelong diagrama ay sumasaklaw sa harap at gitnang bilugan at likurang mga patinig na hindi nakapaligid. ) Ang mga selula ay nagpapahiwatig ng mga saklaw ng pagsasalita na maaaring makatuwirang maipo-transcribe sa mga kardinal na mga titik ng ula, [i, e, ɛ, a, ɑ, ɔ, o, u, ɨ], at di-kardinal [ə] . Kung ang isang wika ay mas kaunti kaysa sa mga katangiang ito ng vowel, [e, ɛ] ay maaaring pagsama sa [e], [o, ɔ] sa [o], [a, ɑ] sa [a], atbp. Kung ang isang wika ay tumutukoy sa higit pa, maaaring idadagdag ang [ɪ] kung saan magkakahiwalay ang [i, e, ɨ, ə], [ʊ] kung saan [u, o, ɨ, ə] bumalandra, at [ɐ] kung saan [ɛ, ɔ, a, ɑ, ə] bumalandra. ]]
Ang tradisyunal na pagtingin sa produksyon ng patinig, na nakalarawan para sa halimbawa sa terminolohiya at pagtatanghal ng [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]], ay isa sa mga tampok na artikulat na tumutukoy sa ''kalidad'' ng patinig na tumutukoy sa iba pang mga patinig. Naitaguyod ni Daniel Jones ang kardinal na sistemang patinig upang ilarawan ang mga patining sa mga tuntunin ng mga katangian ng ''taas'' ng dila (vertical dimension), dila ''backness'' (pahalang na dimensyon) at ''roundedness'' (lip articulation). Ang tatlong mga parameter na ito ay ipinapahiwatig sa eskematiko na may apat na panig na bokabularyo IPA na bokabularyo sa kanan. May mga karagdagang mga tampok ng patinig na kalidad, gaya ng ngalangala na posisyon (tunong na galing sa ilong), uri ng vocal fold panginginig ng boses (phonation), at dila ugat posisyon.

Ang paglilihi ng pagbigkas ng patinig ay kilala na hindi tumpak mula pa noong 1928. Sinabi ni Peter Ladefoged na &quot;ang mga naunang phoneticians ... naisip nila ay naglalarawan ng pinakamataas na punto ng dila, ngunit hindi sila. Sila ay tunay na naglalarawan ng mga formant frequency. &quot; &lt;ref&gt;Ladefoged &amp; Disner (2012) ''Vowels and Consonants'', 3rd ed., p. 132.&lt;/ref&gt; (Tingnan sa ibaba. ) Ang IPA ''Handbook'' concedes na &quot;ang patinig na may apat na gilid ay dapat na itinuturing bilang isang abstraction at hindi isang direktang pagma-map ng posisyon ng dila.&quot; &lt;ref&gt;IPA (1999) ''Handbook of the IPA'', p. 12.&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, ang konsepto na ang mga katangian ng patinig ay pangunahing tinutukoy ng posisyon ng dila at lip rounding ay patuloy na gagamitin sa pedagogy, dahil nagbibigay ito ng intuitive na paliwanag kung paano ang mga patinig ay nakikilala.

=== Taas ===
Ang taas ng patinig ay pinangalanan para sa vertical na posisyon ng dila na may kaugnayan sa alinman sa bubong ng bibig o ang siwang ng [[panga]] . Gayunpaman, ito ay aktwal na tumutukoy sa unang formant (pinakamababang lagong ng boses), abbreviated F1, na kung saan ay nauugnay sa taas ng dila. Sa '''mga nakasarang patinig''', kilala rin bilang mga '''mataas na patinig''', tulad ng [i] at [u], ang unang form ay pare-pareho sa dila na nakaposisyon malapit sa panlasa, mataas sa bibig, habang sa mga '''nababukang patinig''', na kilala rin bilang mga '''mababang patinig''', tulad ng [a], ang F1 ay pare-pareho sa panga bukas at ang dila ay nakaposisyon mababa sa bibig. Taas ay tinukoy sa pamamagitan ng kabaligtaran ng F1 halaga: Ang mas mataas ang dalas ng unang formant, mas mababa (mas nababuka) ang patinig. {{efn|According to [[Peter Ladefoged]], traditional articulatory descriptions such as height and backness &quot;are not entirely satisfactory&quot;, and when phoneticians describe a vowel as high or low, they are in fact describing an acoustic quality rather than the actual position of the tongue.&lt;ref&gt;Ladefoged, Peter (2006) ''A Course in Phonetics (Fifth Edition)'', Boston, MA: Thomson Wadsworth, p. 189.&lt;/ref&gt;}}

Tinutukoy ng [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] ang pitong degri ng taas ng patinig, ngunit walang wika ang kilala upang makilala ang lahat ng mga ito nang hindi nakikilala ang isa pang katangian:

* Nakasara (mataas) 
* Halos nakasara (halos-mataas) 
* Nakasarang gitna (mataas-na-katamtaman) 
* Gitna	(totoong katamtaman) 
* Nakabukang gitna (mababang-katamtaman) 
* Halos nakabuka (saradong-mababa) 
* Nakabuka (mababa)

Ang mga titik na [e, ø, ɵ, ɤ, o] ay kadalasang ginagamit para sa alinman sa nakasarang gitna o totoong katamtaman na mga patinig. Gayunpaman, kung mas kailangan ang katumpakan, ang mga totoong-katamtamang patinig ay maaaring nakasulat sa isang pagbaba ng diacritic [e̞, ø̞, ɵ̞, ɤ̞, o̞] . Ang [[wikang Kensiu]], na sinasalita sa Malaysia at Taylandiya, ay hindi pangkaraniwang sa pagkakaiba sa totoo-sa kalagitnaan ng malapitan at nababukang mga patinig, nang walang anumang pagkakaiba sa iba pang mga parameter tulad ng pagsisikap o pag-ikot.

Bagaman ang Ingles ay naiiba sa anim na taas sa mga patinig nito, ang mga ito ay nagtutulungan sa pagkakaiba sa kawalang-kakayahan, at marami ang mga bahagi ng mga [[diptonggo]]. Lumilitaw na ang ilang mga varayti ng [[Wikang Aleman|Aleman]] ay may limang taas ng patinig na tumutukoy sa malaya ng haba o iba pang mga parameter. Ang diyalektong [[Wikang Bavaro|Bavaro]] ng Amstetten ay may labintatlong mahaba patinig, na kung saan ay iniulat na makilala ang limang taas (nakasara, nakasarang gitna, gitna, nababukang gitna at nababuka) bawat isa sa harapang di-pabilog, harapang bilugan, at mga patinig na likod na pabilog pati na rin ang isang nababukang gitnang patinig, para sa kabuuan ng limang taas ng patinig: / ie ɛ̝ ɛ /, / y ø œ ̝ œ /, / uo ɔ̝ ɔ /, / ä / . Kung hindi man, walang wika na kilala na tumutukoy sa higit sa apat na antas ng taas ng patinig.

Ang parameter ng taas ng patinig ay ang pangunahing tampok ng cross-linguistic ng mga patinig sa lahat ng sinasalita ng wika na sinaliksik hanggang ngayon ay gumagamit ng taas bilang isang tampok na kaibahan. Walang iba pang mga parameter, kahit na backness o rounding (tingnan sa ibaba), ay ginagamit sa lahat ng mga wika. Ang ilang mga wika ay may mga vertical na sistema ng patinig na kung saan ay hindi bababa sa isang antas ng phonemic, ang taas lamang ang ginagamit upang makilala ang mga patinig.

=== Kalikuran ===
[[Talaksan:Cardinal_vowel_tongue_position-front.svg|thumb|Ang mga ideyalistang dila ng mga posisyon ng mga kardinal na harapang patinig na may pinakamataas na punto na ipinahiwatig.]]
Ang pagkalikit ng patinig ay pinangalanan para sa posisyon ng dila habang nagsasalita ng isang patinig na may kaugnayan sa likod ng bibig. Tulad ng taas ng patinig, gayunpaman, ito ay ''tinukoy'' ng isang formant ng boses, sa kasong ito ang pangalawang, F2, hindi sa posisyon ng dila. Sa mga harapang patinig, tulad ng [i], ang dalas ng F2 ay medyo mataas, na sa pangkalahatan ay tumutugma sa isang posisyon ng dila pasulong sa bibig, samantalang sa mga likurang patinig, tulad ng [u], F2 ay mababa, na naaayon sa dila na nakaposisyon patungo sa likod ng bibig.

Ang [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] ay tumutukoy sa limang grado ng backback ng patinig:

* [[Harapang patinig|harap]] 
* [[Malapit na harapang patinig|malapit na harap]]
* [[Sentrong patinig|sentro]]
* [[Malapit na likurang patinig|malapit na likod]]
* [[Likurang patinig|likod]]

Maaaring idagdag sa kanila ang harapang-sentro at likurang-sentro, naaayon sa mga vertical line na naghihiwalay sa sentro mula sa mga puwang ng patinig sa harap at likod sa ilang mga diagrama ng IPA. Gayunpaman, ang ''harapang-sentro'' at ''likurang-sentro'' ay maaari ring gamitin bilang mga terminong magkasingkahulugan sa ''malapit na harap'' at ''malapit na likod'' . Walang naiintindeng wika na tumutukoy sa higit sa tatlong antas ng kawalang-likha o may isang wika na naiiba sa harap ng mga patinig na malapit sa harap o hindi rin sa likod ng mga malapit.

Kahit na ang ilang mga Ingles na [[diyalekto]] ay may patinig sa limang grado ng backness, walang nakakaalam na wika na nagpapakita ng limang grado ng backness nang walang karagdagang mga pagkakaiba sa taas o rounding.

=== Pabilugan ===
Binubuo ang Roundedness pagkatapos ng pag-ikot ng mga labi sa ilang mga patinig. Dahil ang labi rounding ay madaling nakikita, patinig ay maaaring karaniwang nakilala bilang bilugan batay sa pagsasalita ng mga labi. Acoustically, bilugan patinig ay kinilala sa pangkalahatan sa pamamagitan ng isang pagbaba sa F2, bagaman F1 ay bahagyang nabawasan.

Sa karamihan ng mga wika, ang roundedness ay isang tampok na reinforcing ng kalagitnaan sa mga mataas na likurang patinig sa halip na isang natatanging tampok. Karaniwan, ang mas mataas na likurang patinig, mas matindi ang rounding. Gayunpaman, sa ilang mga wika, ang pagkakabukod ay independiyenteng mula sa likod, gaya ng Pranses at Aleman (na may mga harapang bilog na patinig), karamihan sa mga Uralic na wika (ang [[Wikang Estonyo|Estonyo]] ay may pagkakaiba-iba para sa / o / at mga patinig sa harap), mga wika ng Turkic (na may pagkakaiba para sa mga harapang patinig at /u  ), at [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]] na may mga likurang patinig sa likod.

Gayunpaman, kahit na sa mga wikang iyon ay karaniwang may ilang mga phonetic correlation sa pagitan ng rounding at backness: ang front rounded patinig ay may posibilidad na maging mas harap-gitnang kaysa sa harap, at likod unrounded patinig ay may posibilidad na maging mas back-gitnang kaysa sa likod. Kaya, ang pagkakalagay ng mga patinig na hindi nakalagay sa kaliwa ng mga patinig sa bilog sa IPA ay isang mapanimdim sa kanilang posisyon sa formant space.

Ang iba't ibang uri ng [[Palabi (lugar ng artikulasyon)|labialization]] ay posible. Sa gitna hanggang mataas na bilog na mga patinig ang mga labi ay karaniwang nakausli (&quot;pursed&quot;) sa labas, isang kababalaghan na kilala bilang ''exolabial rounding'' dahil ang mga labi ng mga labi ay nakikita, samantalang sa kalagitnaan hanggang mataas na bilugan ang mga patinig sa harap ang mga labi ay karaniwang &quot;naka-compress&quot; ang mga gilid ng mga labi na nakuha at iguguhit sa bawat isa, isang hindi pangkaraniwang bagay na kilala bilang ''endolabial rounding.'' Gayunpaman, hindi lahat ng mga wika ay sumusunod sa huwarang iyon. [[Wikang Hapones|Ang Hapones]] / u /, halimbawa, ay isang endolabial (naka-compress) na likurang patinig, at tunog ay lubos na naiiba mula sa isang Ingles exolabial / u / . [[Wikang Suweko|Suweko]] at [[Wikang Noruwego|Noruwego]] ay ang tanging dalawang kilalang mga wika kung saan ang tampok ay kaibahan; mayroon silang parehong endo- at mga exo-labial malapit na patinig sa harap at mga malapit na sentrong patinig ayon sa pagkakabanggit. Sa maraming phonetic na paggamot, kapwa ay itinuturing na mga uri ng rounding, ngunit ang ilang mga phoneticians ay hindi naniniwala na ang mga ito ay mga subset ng isang hindi pangkaraniwang bagay at nagpapahiwatig sa halip ng tatlong mga independiyenteng katangian ng ''bilugan'' (exolabial) at ''compressed'' (endolabial) at hindi napalibutan. Ang lip posisyon ng mga patinig na hindi nakapaligid ay maaari ring i-classify nang hiwalay bilang ''kumalat'' at ''neutral'' (ni hindi bilugan o kumalat).&lt;ref&gt;IPA (1999), p. 13.&lt;/ref&gt; Ang iba ay makilala ang mga naka-compress na bilog patinig, kung saan ang mga sulok ng bibig ay inilabas magkasama, mula sa compressed unrounded patinig, kung saan ang mga labi ay compressed ngunit ang mga sulok ay mananatiling bukod tulad ng sa spread ng mga patinig.

=== Harap, itinaas at binawi ===
Ang konsepsiyon ng dila gumagalaw sa dalawang direksiyon, mataas &amp;ndash; mababa at harap &amp;ndash; likod, ay hindi suportado ng articulatory katibayan at hindi linawin kung paano articulation nakakaapekto patinig kalidad. Ang mga patinig sa halip ay maaaring characterized sa pamamagitan ng tatlong mga direksyon ng paggalaw ng dila mula sa neutral na posisyon nito: harap, itinaas, at binawi. Ang mga patinig sa harap ( [i, e, ɛ] at, sa isang mas maliit na lawak [a, ɨ, ɘ, ɜ], atbp.), Ay maaaring pangalawa na kwalipikado bilang malapit o bukas, tulad ng sa tradisyonal na paglilihi, ngunit sa halip ang isang unitary na kategorya ng mga likurang patinig, ang muling pagpapangkat ng mga patinig na nakataas patinig, kung saan ang katawan ng dila papalapit sa velum ( [u, o, ɨ ], atbp), at retracted patinig, kung saan ang ugat ng dila papalapit sa pharynx ( [ ɑ, ɔ], atbp. ):

* Harap
* Itinaas
* Binawi

Ang pagsapi sa mga kategoryang ito ay skeilar, na may mga gitnang-sentrong patinig na nasa gilid sa anumang kategorya.&lt;ref&gt;John Esling (2005) &quot;There Are No Back Vowels: The Laryngeal Articulator Model&quot;, ''The Canadian Journal of Linguistics'' 50:&amp;nbsp;13–44&lt;/ref&gt;

=== Nasalisasyon ===
Ang [[Pailong (paraan ng artikulasyon)|Nasalisasyon ay]] nangyayari kapag ang hangin ay nakatakas sa ilong. Ang mga patinig ay madalas na nasalisado sa ilalim ng impluwensiya ng mga kalapit na mga konsol sa ilong, tulad ng sa [[Wikang Ingles|Ingles na]] ''kamay'' / hænd /. Gayunman, ang ''nasalised na mga patinig ay'' hindi dapat malito sa mga ''patinig ng ilong'' . Ang huli ay tumutukoy sa mga patinig na naiiba mula sa kanilang mga oral counterparts, tulad ng sa [[Wikang Pranses|Pranses]] /ɑ/. /ɑ/.

=== Ponasyon ===
Ang pagsingaw ay naglalarawan kung ang vocal cords ay vibrating sa panahon ng pagsasalita ng isang patinig. Karamihan sa mga wika ay may tinig mga lamang na patinig, ngunit maraming mga Katutubong Amerikanong wika, tulad ng [[Wikang Cheyenne|Cheyenne]] at Totonac, kaibahan tininigan at devoiced patinig. Ang mga patinig ay ginagamitan ng pagbulong. Sa wikang Hapon at sa Quebec Pranses, ang mga patinig na nasa pagitan ng mga walang bayad na mga konsonante ay madalas na ginugol.

Ang modal na boses, katakut-takot na boses, at humihinga na boses (murmured vowels) ay mga uri ng pagtawag na ginagamit nang magkakaiba sa ilang wika. Kadalasan, sila ay nagaganap sa tono o mga pagkakaiba ng stress; Sa [[wikang Mon]], ang mga patinig na binibigkas sa mataas na tono ay ginawa rin na may katus na boses. Sa ganitong mga kaso, maaaring hindi malinaw kung ito ang tono, ang uri ng pagsasalita, o ang pagpapares ng dalawa na ginagamit para sa phonemic contrast . Ang kombinasyon ng phonetic cues (phonation, tone, stress) ay kilala bilang ''rehistro'' o ''rehistro ng complex'' .

=== Tenseness ===
Ginagamit ang tenseness upang ilarawan ang pagsalungat ng ''panahong mga patinig'' kumpara sa ''lax patinig'' . Ang pagsalungat na ito ay ayon sa kaugalian ay naisip na resulta ng mas mataas na tensyon ng laman, bagaman paulit-ulit na nabigo ang mga ponetikong eksperimento upang ipakita ito.

Hindi tulad ng iba pang mga katangian ng kalidad ng patinig, ang tenseness ay naaangkop lamang sa ilang mga wika na may ganitong pagsalungat (pangunahin na mga wikang Aleman, eg [[Wikang Ingles|Ingles]] ), samantalang ang mga patinig ng iba pang mga wika (eg [[Wikang Kastila|Espanyol]] ) ay hindi maaaring inilarawan na may paggalang sa tenseness sa anumang makabuluhang paraan.

Ang isa ay maaaring makilala ang Ingles tense kumpara sa mga lax patinig halos, na may spelling nito. Karaniwang nangyayari ang mga patinig na tanghaga sa mga salita na may pangwakas na tahimik na e, tulad ng sa ''asawa'' . Ang mga patinig ng Lax ay nangyayari sa mga salita nang walang tahimik na e, tulad ng ''banig'' . Sa Amerikanong Ingles, ang mga patinig ng lax [ɪ, ɛ, æ, ʊ, ʌ] ay hindi maaaring lumitaw sa mga nabantayang bukas na syllables.&lt;ref&gt;[[Peter Ladefoged|Ladefoged, Peter]] &amp; Johnson, Keith. (2011). Tense and Lax Vowels. In ''A Course in Phonetics'' (6th ed., pp. 98-100). Boston, MA: Cengage.&lt;/ref&gt;

Sa tradisyunal na balarila, ang mga ''mahabang patinig'' kumpara sa mga ''maikling vowel'' ay karaniwang ginagamit, kumpara sa ''panahunan'' at ''lax'' . Ang dalawang set ng mga termino ay ginagamit ng iba sa pamamagitan ng ilang dahil ang mga tampok ay magkakatulad sa ilang mga iba't ibang Ingles. {{Linawin|date=April 2019}}  Karagdagang  Sa karamihan ng mga wikang Aleman, ang mga patinig ng lax ay maaari lamang mangyari sa [[Pantig|nakasarang pantig]] . Samakatuwid, ang mga ito ay kilala rin bilang naka- ''check vowels'', samantalang ang tensyon na patinig ay tinatawag na ''libreng patinig'' dahil maaari itong mangyari sa anumang uri ng pantig.

=== Posisyon ng ugat ng dila ===
Ang advanced na wika root (ATR) ay isang tampok na karaniwang sa buong Africa, ang Pacific Northwest, at nakakalat iba pang mga wika tulad ng Modern [[Wikang Monggol|Monggol]].{{Fact|date=April 2019}}   Ang kaibahan sa pagitan ng mga advanced na at retracted na ugat ng dila ay kahawig ng kaibahan ng tensyon ng tunog ng tunog, ngunit ang mga ito ay naiiba sa iba. Ang mga patinig ay nagsasangkot ng kapansin-pansin na pag-igting sa vocal tract.

=== Pangalawang pagkakakilanlan sa vocal tract ===
Ang mga patinig na may pharyngealized ay nagaganap sa ilang mga wika tulad ng [[Wikang Sedang|Sedang]] at ang mga wika ng Tungusic. Ang Pharyngealisation ay katulad ng sa pagsasalita sa retracted dahon root ngunit ay [[Akustika|acoustically]] naiiba.

Ang isang mas malakas na antas ng pharyngealisation ay nangyayari sa mga wika ng Northeast Caucasian at ang mga wika ng Khoisan. Maaaring sila ay tinatawag na '''epiglottalized''' dahil ang pangunahing koneksyon ay nasa dulo ng epiglottis.

Ang pinakadakilang antas ng pharyngealisation ay matatagpuan sa '''strident vowels''' ng Khoisan languages, kung saan ang [[bagtingan]] ay itinaas, at ang pharynx constricted, upang ang alinman sa epiglottis o ang arytenoid cartilages vibrate sa halip ng vocal cords.

Tandaan na ang mga ''salitang pharyngealized'', ''epiglottalized'', ''strident'', at ''sphterteric'' ay minsan ay ginagamit nang magkakaiba.

==== Mga rotikang patinig ====
Ang mga rotikang patinig ay ang &quot;R-colored vowels&quot; ng American English at ng ilang iba pang mga wika.

== Akustika ==
[[Talaksan:Spectrogram_-iua-.png|thumb| Ang Spectrogram ng mga patinig na [i, u, ɑ]. Ang [ɑ] ay isang mababang patinig, kaya ang halaga ng F1 nito ay mas mataas kaysa sa [i] at [u], na mataas na patinig. [i] ay isang harapang patinig, kaya ang F2 nito ay mas mataas kaysa sa [u] at [ɑ], na mga likod na patinig. ]]
{{multiple image|align=right|direction=vertical|image1=Vowel triangle, cardinal vowels.png|caption1=An idealized schematic of vowel space, based on the formants of [[Daniel Jones (phonetician)|Daniel Jones]] and [[John C. Wells|John Wells]] pronouncing the cardinal vowels of the IPA. The scale is logarithmic. The grey range is where F2 would be less than F1, which by definition is impossible. {{IPA|[a]}} is an extra-low central vowel. Phonemically it may be front or back, depending on the language. Rounded vowels that are front in tongue position are front-central in formant space, while unrounded vowels that are back in articulation are back-central in formant space. Thus {{IPA|[y ɯ]}} have perhaps similar F1 and F2 values to the high central vowels {{IPA|[ɨ ʉ]}}; similarly {{IPA|[ø ɤ]}} vs central {{IPA|[ɘ ɵ]}} and {{IPA|[œ ʌ]}} vs central {{IPA|[ɜ ɞ]}}.|image2=Vowel triangle, intermediate vowels.png|caption2=The same chart, with a few intermediate vowels. Low front {{IPA|[æ]}} is intermediate between {{IPA|[a]}} and {{IPA|[ɛ]}}, while {{IPA|[ɒ]}} is intermediate between {{IPA|[ɑ]}} and {{IPA|[ɔ]}}. The back vowels change gradually in rounding, from unrounded {{IPA|[ɑ]}} and slightly rounded {{IPA|[ɒ]}} to tightly rounded {{IPA|[u]}}; similarly slightly rounded {{IPA|[œ]}} to tightly rounded {{IPA|[y]}}. With {{IPA|[a]}} seen as an (extra-)low central vowel, the vowels {{IPA|[æ ɐ ɑ]}} can be redefined as front, central and back (near-)low vowels.}} 
Ang mga acoustics ng mga patinig ay medyo naintindihan. Ang iba't ibang mga katangian ng patinig ay natanto sa mga acoustic na pagsusuri ng mga patinig sa pamamagitan ng mga kamag-anak na halaga ng mga formant, mga tunog resonances ng vocal tract na lumilitaw bilang madilim na banda sa isang spectrogram . Ang tinig ng boses ay gumaganap bilang isang malagong lukab, at ang posisyon ng panga, labi, at dila ay nakakaapekto sa mga parameter ng malagong lukab, na nagreresulta sa iba't ibang mga formant na halaga. Ang mga acoustics ng patinig ay maaaring makita sa pamamagitan ng spectrograms, na nagpapakita ng acoustic enerhiya sa bawat dalas, at kung paano ito nagbabago sa oras.

Ang unang formant, na dinaglat na &quot;F1&quot;, ay tumutugma sa pagbukas ng patinig (taas ng patinig). Ang bukas na mga patinig ay may mataas na frequency ng F1, habang ang mga malapit na patinig ay may mga mababang frequency ng F1, tulad ng makikita sa kasamang spectrogram: Ang [i] at [u] ay may mga katulad na mababang unang anay, samantalang ang [ɑ] ay may mas mataas na formant.

Ang ikalawang formant, F2, ay tumutugma sa harapang patinig. Ang mga likurang patinig ay may mababang frequency ng F2, habang ang mga harapang patinig ay may mataas na F2 frequency. Ito ay napakalinaw sa spectrogram, kung saan ang harapang patinig [i] ay may mas mataas na F2 frequency kaysa sa iba pang dalawang patinig. Gayunpaman, sa mga nababukang patinig, ang mataas na dalas ng F1 ay nagpapalakas din ng pagtaas sa F2 frequency, kaya ang isang alternatibong sukat ng frontness ay ang ''pagkakaiba sa'' pagitan ng una at ikalawang formant. Para sa kadahilanang ito, gusto ng ilang tao na magplano bilang F1 vs. F2 &amp;nbsp; - &amp;nbsp; F1. (Ang dimensyong ito ay kadalasang tinatawag na 'backness' sa halip na 'frontness', ngunit ang terminong 'backness' ay maaaring maging counterintuitive kapag tinatalakay ang mga formant. )

Sa ikatlong edisyon ng kanyang aklat-aralin, si Peter Ladefoged ay nagrekomenda sa paggamit ng mga plots ng F1 laban sa F2 &amp;nbsp; - &amp;nbsp; F1 upang kumatawan sa kalidad ng patinig.&lt;ref&gt;Ladefoged, Peter (1993) ''A Course in Phonetics (Third Edition)'', Fort Worth: Harcourt Brace Jovanovich, p. 197.&lt;/ref&gt; Gayunman, sa ika-apat na edisyon, siya ay nagbago upang magpatibay ng isang simpleng balangkas ng F1 laban sa F2,&lt;ref&gt;Ladefoged, Peter (2001) ''A Course in Phonetics (Fourth Edition)'', Fort Worth: Harcourt, p. 177.&lt;/ref&gt; at ang simpleng balangkas na ito ng F1 laban sa F2 ay pinananatili para sa ikalimang (at huling) edisyon ng aklat.&lt;ref&gt;Ladefoged, Peter (2006) ''A Course in Phonetics (Fifth Edition)'', Boston: Thomson Wadsworth, p. 189.&lt;/ref&gt; Inihahambing ni Katrina Hayward ang dalawang uri ng mga plots at nagtapos na ang paglalagay ng F1 laban sa F2 &amp;nbsp; - &amp;nbsp; F1 &quot;ay hindi masyadong kasiya-siya dahil sa epekto nito sa paglalagay ng gitnang mga patinig&quot;,&lt;ref&gt;Hayward, Katrina (2000) ''Experimental Phonetics'', Harlow, UK: Pearson, p. 160.&lt;/ref&gt; kaya inirerekomenda din niya ang paggamit ng isang simpleng balangkas ng F1 laban sa F2. Sa katunayan, ang ganitong uri ng balangkas ng F1 laban sa F2 ay ginagamit ng mga analista upang ipakita ang kalidad ng mga patinig sa malawak na hanay ng mga wika, kabilang ang RP,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1017/S0025100300005417|author=Deterding, David|year=1997|title=The formants of monophthong vowels in Standard Southern British English Pronunciation|url=|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=27|issue=1–2|pages=47–55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1017/S0025100305002124|author=Hawkins, Sarah and Jonathan Midgley|year=2005|title=Formant frequencies of RP monophthongs in four age groups of speakers|url=|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=35|issue=2|pages=183–199}}&lt;/ref&gt; ang Queen's English,&lt;ref&gt;Harrington, Jonathan, Sallyanne Palethorpe and Catherine Watson (2005) Deepening or lessening the divide between diphthongs: an analysis of the Queen's annual Christmas broadcasts. In William J. Hardcastle and Janet Mackenzie Beck (eds.) '' A Figure of Speech: A Festschrift for John Laver'', Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum, pp. 227-261.&lt;/ref&gt; American English,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1017/S0025100306002817|author=Flemming, Edward and Stephanie Johnson|year=2007|title=Rosa's roses: reduced vowels in American English|url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/reduced-rev2.pdf|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=37|issue=|pages=83–96}}&lt;/ref&gt; Singapore English,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1075/eww.24.1.02det|author=Deterding, David|year=2003|title=An instrumental study of the monophthong vowels of Singapore English|url=|journal=English World-Wide|volume=24|issue=|pages=1–16}}&lt;/ref&gt; Brunei English,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1075/eww.27.3.03sha|author=Salbrina, Sharbawi|year=2006|title=The vowels of Brunei English: an acoustic investigation|url=|journal=English World-Wide|volume=27|issue=3|pages=247–264}}&lt;/ref&gt; North Frisian,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1017/S002510030400180X|author=Bohn, Ocke-Schwen|year=2004|title=How to organize a fairly large vowel inventory: the vowels of Fering (North Frisian)|url=http://pure.au.dk/portal/files/44857633/jipa34.pdf|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=34|issue=2|pages=161–173}}&lt;/ref&gt; Turkish Kabardian,&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1017/S0025100306002532|author=Gordon, Matthew and Ayla Applebaum|year=2006|title=Phonetic structures of Turkish Kabardian|url=http://www.linguistics.ucsb.edu/faculty/gordon/kabardianphonetics.pdf|journal=Journal of the International Phonetic Association|volume=36|issue=2|pages=159–186}}&lt;/ref&gt; at iba't ibang katutubong wika sa Australya.&lt;ref&gt;Fletcher, Janet (2006) Exploring the phonetics of spoken narratives in Australian indigenous languages. In William J. Hardcastle and Janet Mackenzie Beck (eds.) '' A Figure of Speech: A Festschrift for John Laver'', Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum, pp. 201-226.&lt;/ref&gt;

Ang mga R-kulay na patinig ay nailalarawan sa pamamagitan ng pagbaba ng mga halaga ng F3.

Ang pag-ikot sa pangkalahatan ay natanto sa pamamagitan ng pagbaba ng F2 na may kaugaliang mapalakas ang ''backness'' ng patinig. Ang isang epekto nito ay ang mga likurang patinig ay karaniwang karaniwang bilugan habang ang mga harapang patinig ay karaniwang hindi napalilibutan; ang isa pa ay ang mga bilog na mga patinig ay may posibilidad na magplano sa kanan ng mga patinig na hindi nakaligtaan sa mga tsart ng patinig. Iyon ay, may dahilan para sa paglalagay ng mga pares ng patinig sa paraan ng mga ito.

== Prosodiya at entonasyon ==
Bilang karagdagan sa pagkakaiba-iba sa kalidad ng patinig tulad ng inilarawan sa itaas, ang mga patinig ay nag-iiba bilang isang resulta ng mga pagkakaiba sa prosody . Ang pinakamahalagang mga variable ng prosodic ay pitch ( pangunahing frequency ), loudness ( intensity ) at haba ( tagal ) Gayunpaman, ang mga tampok ng prosody ay karaniwang itinuturing na hindi nalalapat sa patinig mismo, ngunit sa [[pantig]] na kung saan ang patinig ay nangyayari. Sa ibang salita, ang ''domain'' ng prosody ay ang pantig, hindi ang segment (patinig o consonant).&lt;ref&gt;Lehiste, Ilse, ''Suprasegmentals'', M.I.T 1970, pp 42, 84, 147&lt;/ref&gt; Maaari naming ilista sandali ang epekto ng prosody sa bahagi ng patinig ng isang pantig.

* Pitch: sa kaso ng isang pantig tulad ng 'cat', ang tanging tininigan na bahagi ng pantig ay ang patinig, kaya ang patinig ay nagdadala ng impormasyon sa pitch. Ito ay maaaring may kaugnayan sa pantig na kung saan ito ay nangyayari, o sa isang mas malaking kahabaan ng pagsasalita na kung saan ang isang likas na tabas ay kabilang. Sa isang salita tulad ng 'tao', ang lahat ng mga segment sa pantig ay sonorant at lahat ay lalahok sa anumang pagkakaiba-iba ng pitch.
* Kalakasan na tunog: ang variable na ito ay tradisyonal na nauugnay sa linggwistikong stress, bagaman ang iba pang mga kadahilanan ay kadalasang kasangkot sa ito. Lehiste (ibid) ay nagpapahiwatig na ang stress, o loudness, ay hindi maaaring nauugnay sa isang solong segment sa isang pantig na nakapag-iisa sa natitirang pantig (p 147). Nangangahulugan ito na ang tunog ng patinig ay kasabay ng lakas ng pantig na kung saan ito nangyayari.
* Haba: mahalaga na makilala ang dalawang aspeto ng haba ng patinig . Ang isa ay ang [[Ponolohiya|phonological]] pagkakaiba sa haba na ipinakita ng ilang mga wika. [[Wikang Hapones|Ang Hapon]], [[Wikang Pinlandes|Pinlandes]], [[Wikang Unggaro|Unggaro]], [[Wikang Arabe|Arabe]] at [[Wikang Latin|Latin]] ay mayroong dalawang-way phonemic contrast sa pagitan ng maikli at mahabang patinig . Ang wika ng Mixe ay may tatlong-daan na kaibahan sa maikling, kalahating mahaba, at mahabang patinig.&lt;ref&gt;Ladefoged, P. and Maddieson, I. ''The Sounds of the World's Languages'', Blackwell (1996), p 320&lt;/ref&gt; Ang iba pang uri ng pagkakaiba-iba ng haba sa mga patinig ay hindi naiiba, at ang resulta ng kaparehong pagkakaiba sa pagsasalita: ang mga patinig ay may posibilidad na mapalawak kapag sa isang pagkabalisa na pantig, o kapag ang pagbigkas rate ay mabagal.

== Mga monoptonggo, diptonggo, at triptonggo ==
Ang tunog ng patinig na ang kalidad ay hindi nagbabago sa paglipas ng tagal ng patinig ay tinatawag na isang monoptonggo . Ang mga monoptonggo ay tinatawag na &quot;dalisay&quot; o &quot;matatag&quot; na mga patinig. Ang isang tunog ng patinig na dumadaloy mula sa isang kalidad patungo sa isa pang ay tinatawag na isang [[diptonggo]], at isang patinig na tunog na kumikilos nang sunod-sunod sa pamamagitan ng tatlong katangian ay isang triptonggo .

Ang lahat ng mga wika ay may mga monoptonggo at maraming mga wika ay may mga diptonggo, ngunit ang triptonggo o mga tunog ng patinig na mayroon mang mga target na kalidad ay retibong bihira na cross-linguistical. Ang  Ingles ay may kabuuhang tatlong mga uri: ang patinig tunog sa ''hit'' ay isang monoptonggo / ɪ /, ang patinig tunog sa ''boy'' ay sa karamihan ng mga diyalekto isang diptonggo / ɔɪ /, at ang tunog ng patinig ng ''flower,'' / aʊər /, bumuo ng isang triptonggo o disyllable, depende sa diyalekto.

Sa [[ponolohiya]], ang mga diptonggo at triptonggo ay nakikilala mula sa mga pagkakasunod-sunod ng mga monoptonggo sa pamamagitan ng kung ang tunog ng patinig ay maaaring masuri sa iba't ibang mga [[ponema]] o hindi. Halimbawa, ang mga patinig tunog sa isang dalawang-pantig pagbigkas ng salita ''flower'' (/ flaʊər /) phonetically bumuo ng isang disyllabic na triptonggo, ngunit ang mga ponolohikal na pagkakasunod-sunod ng isang diptonggo (kinakatawan ng mga titik {{angle bracket|ow}} at isang monoptonggo (kinakatawan ng ang mga titik {{angle bracket|er}} Ang ilang mga lingguwista ay gumagamit ng mga terminong na ''diphthong'' at ''triptonggo'' lamang sa ponemikong kahulugan.

== Nakasulat na mga patinig ==
Ang pangalan na &quot;patinig&quot; ay kadalasang ginagamit para sa mga simbolo na kumakatawan sa mga tunog ng patinig sa sistema ng pagsulat ng isang wika, lalo na kung ang wika ay gumagamit ng isang [[alpabeto]]. Sa mga sistema ng pagsulat batay sa alpabeto ng Latin, ang mga letra ay ''A'', ''E'', ''I'', ''O'', ''U'', ''Y'', ''W'' at kung minsan ang iba ay maaaring gamitin upang kumatawan sa mga patinig. Gayunpaman, hindi lahat ng mga titik na ito ay kumakatawan sa mga patinig sa lahat ng mga wika, o kahit na tuloy-tuloy sa loob ng isang wika (ilan sa mga ito, lalo na ''W'' at ''Y'', ay ginagamit din upang kumatawan sa mga approximants ). Bukod dito, ang isang patinig ay maaaring kinakatawan ng isang sulat na karaniwang nakalaan para sa mga konsonante, o isang kumbinasyon ng mga titik, lalo na kung saan ang isang titik ay kumakatawan sa ilang mga tunog nang sabay-sabay, o sa kabaligtaran; Kasama sa mga halimbawa mula sa Ingles ang ''igh'' sa &quot;thigh&quot; at ''x'' sa &quot;x-ray&quot;. Bilang karagdagan, ang mga extension ng Latin na alpabeto ay may tulad na mga independiyenteng mga titik ng ''ula'', ''Ä'', ''Ö'', ''Ü'', ''Å'', ''Æ'', at ''Ø'' .

Ang phonetic values ay magkaiba sa pamamagitan ng wika, at ang ilang mga wika ay gumagamit ng ''I'' at ''Y'' para sa consonant [j], halimbawa, paunang ''ako'' sa wikang [[Wikang Italyano|Italyano]] o [[Wikang Rumano|Romanian]] at unang ''Y'' sa Ingles. Sa orihinal na Latin na alpabeto, walang nakasulat na pagkakaiba sa pagitan ng ''V'' at ''U'', at ang titik ay kumakatawan sa approximant [w] at ang patinig [u] at [ʊ] . Sa Modern [[Wikang Gales|Welsh]], ang titik ''W ay'' kumakatawan sa parehong mga tunog. Katulad nito, sa Creek, ang titik ''V ay'' kumakatawan sa [ə] . Walang kinakailangang direktang isa-sa-isang sulat sa pagitan ng mga tunog ng patinig ng isang wika at ang mga titik ng patinig. Maraming mga wika na gumagamit ng isang anyo ng Latin na alpabeto ay may higit pang mga tunog ng patinig kaysa maaaring maipakita sa standard na hanay ng limang mga titik ng patinig. Sa spelling ng Ingles, ang limang titik na ''A'' ''E'' ''I'' ''O'' at ''U ay'' maaaring kumatawan sa iba't ibang mga tunog ng patinig, samantalang ang titik ''Y ay'' madalas na kumakatawan sa mga patinig (tulad ng halimbawa, &quot;g'''y'''m&quot;, &quot;happ'''y'''&quot;, o mga diphthong sa &quot;cr'''y''' &quot;,&quot; th'''y'''me&quot;);&lt;ref&gt;In [[Wyvern|wyrm]] and [[myrrh]], there is neither a vowel letter nor, in rhotic dialects, a vowel sound.&lt;/ref&gt; ''W'' ay ginagamit sa kumakatawan sa ilang mga diptonggo (tulad ng sa &quot;co'''w''' &quot;) at upang kumatawan sa isang monophthong sa hiniram na mga salita &quot; {{Linktext|cwm}} &quot; at &quot; {{Linktext|crwth}} &quot; (kung minsan ''cruth'').

Ang mga pagkakaiba sa pagbigkas ng mga titik ng patinig sa pagitan ng Ingles at mga kaugnay na wika nito ay maaaring mabibilang ng [[Dakilang Pagbago ng Patinig]]. Pagkatapos ng imprenta ay ipinakilala sa England, at samakatuwid pagkatapos ng pagbaybay ay higit pa o mas mababa standardized, ang isang serye ng mga dramatikong pagbabago sa pagbigkas ng mga patinig phonemes ay nangyari, at patuloy sa kamakailang mga siglo, ngunit hindi nakalarawan sa sistema ng spelling. Nagdulot ito ng maraming hindi pagkakapare-pareho sa pagbabaybay ng mga tunog ng mga patinig ng Ingles at pagbigkas ng mga titik ng Ingles na mga patinig (at sa maling pagbigkas ng mga banyagang salita at mga pangalan ng mga nagsasalita ng Ingles).

Ang pagkakaroon ng mga pagbabago sa patinig ay dapat maglingkod bilang isang bandila ng pag-iingat sa sinuman na nagsisikap na bigkasin ang isang sinaunang wika o, sa katunayan, ang anumang tula (sa anumang wika) mula sa dalawang siglo na ang nakakaraan o mas maaga.

== Mga sistema ==
Ang kahalagahan ng mga Patinig sa pagkilala ng isang salita mula sa iba ay nag-iiba mula sa wika sa wika. Halos lahat ng mga wika ay mayroong hindi bababa sa tatlong ponemikang patinig, karaniwang / i /, / a /, / u / tulad ng sa Classical Arabic at [[Wikang Inuktitut|Inuktitut]], bagama't ang Adyghe at maraming mga wika ng Sepik ay mayroong bertikal na sistemang patinig na / ɨ /, / ə /, / a / . Ang ilang mga wika ay may mas kaunti, bagaman ang ilang mga Arrernte, Circassian, ang mga wika ng Ndu ay pinagtatalunan na may dalawa lamang, / ə / at / a /, na may [ɨ] pagiging epenthetic .

Ito ay hindi tapat na sabihin kung aling wika ang may pinakamaraming patinig, yamang depende ito sa kung paano ito binibilang. Halimbawa, ang mga mahabang patinig, mga patinig ng ilong, at iba't ibang mga phonation ay maaaring o hindi maaaring mabilang nang hiwalay; sa katunayan, maaaring paminsan-minsan ay hindi maliwanag kung ang ponon ay nabibilang sa mga patinig o mga konsonante ng isang wika. Kung ang mga bagay na ito ay binabalewala at ang mga patinig lamang na may nakatutok na mga letra ng IPA ('mga katangian ng patinig') ay isinasaalang-alang, kung gayon napakakaunting wika ay may higit sa sampu. Ang mga wikang Aleman ay may ilan sa mga pinakamalaking inventories: Ang Standard Danish ay may 11 hanggang 13 maikling patinig ( / (a) ɑ (ɐ) e ə ɛ io ɔ u ø œ y / ), habang ang Amstetten na diyalekto ng [[Wikang Bavaro|Bavaro]] ay naiulat na mayroon labintatlong mga mahabang patinig: / iː yː eː øː ɛː œ ː æ ː ː ː ː ɒ ː ɔː oː uː / . {{Fact|date=May 2010}}   Ang sitwasyon ay maaaring maging lubos disparate sa loob ng isang parehong wika family: [[Wikang Kastila|Kastila]] at [[Wikang Pranses|Pranses]] dalawang malapit na nauugnay [[Mga wikang Romanse|Romance wika]] ngunit Spanish ay may lamang limang purong patinig katangian, / a, e, i, o, u /, habang classical French may labing-isang: / a, ɑ, e, ɛ, i, o, ɔ, u, y, œ, ø / at apat na mga vowels ng ilong / ɑ /, / ɛ /, / ɔ / at / œ /. Ang [[Mga wikang Awstoasyatiko|mga wikang Mon-Khmer]] ng [[Timog-silangang Asya]] ay mayroon ding mga malalaking inventories, tulad ng labing-isang patinig ng [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]] : / ie ɛ ɐ a ə ɔ ɤ o ɯ u /. [[Wikang Wu|Ang mga wikang Wu]] ay may pinakamalaking inventories ng Tsino; Ang diyalektong Jinhui ng Wu ay naiulat din na may labing-isang patinig: sampung pangunahing patinig, / iye ø ɛ ɑ ɔ ou ɯ /, kasama ang pinaghihigpitan / ɨ / ; ito ay hindi binibilang ang pitong patinig ng ilong.&lt;ref&gt;[http://comonca.org.cn/lh/Doc/D13.pdf Values in open oral syllables] {{Webarchive}}&lt;/ref&gt;

Ang isa sa mga pinaka-karaniwang patinig ay [a̠] ; ito ay halos unibersal para sa isang wika na magkaroon ng hindi bababa sa isang bukas na patinig, bagaman ang karamihan sa mga dialekto ng Ingles ay may [æ] at isang [ɑ] -at madalas ay isang [ɒ], lahat ng bukas na mga patinig - ngunit walang gitnang [a] . Ang ilang mga Tagalog at [[Wikang Sebwano|Sebwano]] ay may [ɐ] kaysa sa [a], at ang Dhangu Yolngu ay inilarawan bilang pagkakaroon ng / ɪ ɐ ʊ /, nang walang anumang mga patinig sa paligid. [i] ay karaniwan din, bagaman ang Tehuelche ay may mga patinig / eao / na walang malapit na mga patinig. Ang ikatlong patinig ng Arabic-type na tatlong-sistemang patinig, / u /, ay mas mababa karaniwan. Ang isang malaking bahagi ng mga wika ng North America mangyari na magkaroon ng isang apat na-sistemang patinig na walang / u / : / i, e, a, o / ; [[Wikang Nahuatl|Ang mga Nahuatl]] at [[Wikang Navajo|Navajo]] ay mga halimbawa.

Sa karamihan ng mga wika, ang mga patinig ay nagsisilbi upang higit na makilala ang magkakahiwalay na lexemes, sa halip na magkakaibang mga pormularyo ng inflectional na parehong lexeme gaya ng karaniwang ginagawa nila sa mga wikang Semitiko. Halimbawa, habang ang salitang Ingles na ''man'' ay nagiging mga ''men'' sa pangmaramihan, ang ''moon'' ay hindi isang ibang anyo ng parehong salita.

=== Mga salita na walang mga patinig ===
Sa mga diyalektong rhotic ng Ingles, tulad ng sa Canada at Estados Unidos, mayroong maraming mga salita tulad ng ''bird, learn, girl, church, worst matuto, wyrm, myrrh'' na ang ilang mga phoneticians pag-aralan na walang patinig, lamang ng isang syllabic consonant / ɹ̩ / . Gayunpaman, sinuri ng iba ang mga salitang ito sa halip na pagkakaroon ng rotikang patinig, /ɝː/ . Ang pagkakaiba ay maaaring bahagyang isa sa diyalekto.

May ilang mga salita na disyllabic, tulad ng ''[[wiktionary:cursor|cursor]], [[kurtina]] ,'' at ''[[Pagong (Testudines)|pagong]] :'' [kɹ̩sɹ̩], [kɹ̩tn̩] at [tɹ̩tl̩] (o [kɝːsɚ], [kɝːtən], at [tɝːtəl] ), at kahit na ilang Isasama tatlong pantig, hindi bababa sa ilang mga accent, tulad ng ''purpler'' [pɹ̩.pl̩.ɹ̩], ''hurdler'' [hɹ̩.dl̩.ɹ̩], ''gurgler'' [ɡɹ̩.ɡl̩.ɹ̩], at ''certainer'' [sɹ̩.tn̩. ɹ̩] .

Ang salita ''at'' madalas na kontrata sa isang simpleng ilong ''&lt;nowiki/&gt;'n,'' tulad ng sa ''lock' n key'' [ˌlɒk ŋ kiː] . Mga salita tulad ng ''kalooban, ay mayroon,'' at ''ay'' regular na kontrata sa ''&lt;nowiki/&gt;'aming bibigyan'' ''[l],' ve'' [v], at ''ni'' [z]. Gayunpaman, wala sa kanila ay binibigkas nang nag-iisa nang walang mga patinig, kaya hindi sila mga ponolohiyang salita. Ang mga salitang onomatopoeic na maaaring binibigyan ng nag -iisa, at walang mga patinig o ars, kasama ang ''hmm, pst !, shh !, tsk !,'' At ''zzz'' . Tulad ng sa iba pang mga wika, onomatopoeiae tumayo sa labas ng normal phonotactics ng Ingles.

May iba pang mga wika na bumubuo ng mga leksikong salita nang walang mga tunog ng patinig. Sa Serbo-Croatian, halimbawa, ang mga consonants [r] at [rː] (ang pagkakaiba ay hindi nakasulat) ay maaaring kumilos bilang isang [[Pantig|pantig na nucleus]] at nagdadala ng tumataas o bumabagsak na tono ; Kasama sa mga halimbawa ang dila-twister ''na vrh brda vrba mrda'' at heograpikong mga pangalan tulad ng ''Krk'' . Sa [[Wikang Tseko|Tseko]] at [[Wikang Eslobako|Eslobako]], alinman sa [l] o [r] ang maaaring tumayo para sa mga patinig: ''vlk'' [vl̩k] &quot;lobo&quot;, ''krk'' [kr̩k] &quot;leeg&quot;. Ang isang partikular na mahabang salita na walang patinig ay ''čtvrthrst,'' ibig sabihin &quot;quarter-dakot&quot;, na may dalawang syllables (isa para sa bawat R). Ang lahat ng mga pangungusap ay maaaring gawin mula sa mga salitang tulad, gaya ng ''Strč prst skrz krk ,'' ibig sabihin ay &quot;dumikit ang isang daliri sa pamamagitan ng iyong leeg&quot; (sundin ang link para sa isang sound file), at ''Smrž pln skvrn zvlhl z mlh'' &quot;Ang isang morel na puno ng mga ''basang basa'' mula sa fogs &quot;. (Narito ''zvlhl'' ay may dalawang syllables batay sa L; tandaan na ang preposition ''z ay'' binubuo ng isang solong katinig. Ang mga preposisyon ay ginagawa lamang ito sa Czech, at karaniwan silang nag-uugnay sa phonetically sa sumusunod na pangngalan, kaya hindi talaga kumikilos bilang mga salita ng patinig. ) Sa wikang Ruso, mayroon ding mga prepositions na binubuo ng isang solong katinig titik, tulad ng ''k'' &quot;sa&quot;, ''v'' &quot;sa&quot;, at ''s'' &quot;sa&quot;. Gayunpaman, ang mga form na ito ay talagang kontraksyon ng ''ko'', ''vo'', at iba ''pa'', at ang mga form na ito ay ginagamit pa rin sa modernong Ruso bago ang mga salita na may ilang mga tumpok ng katinig para sa madaling pagbigkas.

Sa [[Wikang Kazakh|Kasaho]] at ilang iba pang mga wikang Turkiko, ang mga salita na walang tunog ng patinig ay maaaring mangyari dahil sa pagbabawas ng mga mahinang patinig. Ang isang karaniwang halimbawa ay ang Kazakh na salita para sa isa: ''beer'', binibigkas [br] . Gayunman, kasama ng maingat na mga nagsasalita, ang orihinal na patinig ay maaaring mapangalagaan, at ang mga patinig ay laging napapanatili sa ortograpiya.

Sa Southern varieties ng Tsino, tulad ng [[Kantones|Kantones]] at [[Min Nan|Minnan]], ang ilang mga monosyllabic na salita ay binubuo ng mga eksklusibong nasals, tulad ng [m̩˨˩] &quot;no&quot; at [ŋ̩˩˧] &quot;limang&quot;.

Sa ngayon, ang lahat ng mga syllabic consonant na ito, hindi bababa sa mga leksikong salita, ay naging mga sonorante, tulad ng [r], [l], [m], at [n], na may kalidad na tinig na katulad ng mga patinig. (Maaari silang magdala ng tono, halimbawa. ) Gayunpaman, mayroong mga wika na may mga leksikong salita na hindi lamang naglalaman ng mga patinig, ngunit walang mga sonorante, tulad ng (non-leksiko) ''shh!'' sa Ingles. Kabilang dito ang ilang mga [[Mga wikang Berber|Berber na wika]] at ilang mga wika ng American Pacific Northwest, tulad ng Nuxalk . Ang isang halimbawa mula sa huli ay ''scs'' &quot;seal taba&quot; (binibigkas &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;[sxs]&lt;/span&gt;, tulad ng spelling), at sa isang mas mahabang isa ay ''clhp'xwlhtlhplhhskwts '(binibigkas'' &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot;&gt;[xɬp'χʷɬtʰɬpʰɬːskʷʰt͡s']&lt;/span&gt; ) &quot;siya ay nagkaroon sa kanyang pag-aari ng isang planta bunchberry&quot;. (Sundin ang link na Nuxalk para sa iba pang mga halimbawa. ) Mga halimbawa ng Berber kasama / tkkststt / &quot;kinuha mo ito&quot; at / tfktstt / &quot;ibinigay mo ito&quot;. Ang ilang mga salita ay maaaring maglaman ng isa o dalawang mga consonant lamang: / ɡ / &quot;be&quot;, / ks / &quot;feed on&quot;.&lt;ref&gt;Audio recordings of selected words without vowels can be downloaded from {{Cite web|url=http://ed268.univ-paris3.fr/lpp/pages/EQUIPE/ridouane/audio.doc|title=Archived copy|accessdate=2009-06-19|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090320021843/http://ed268.univ-paris3.fr/lpp/pages/EQUIPE/ridouane/audio.doc|archivedate=2009-03-20}}.&lt;/ref&gt; (Sa [[Wikang Mandarin|Mandarin Chinese]], ang mga salita at syllables tulad ng ''sī'' at ''zhī'' ay minsan inilarawan bilang mga syllabic fricatives at affricates phonemically, / ś / and / tʂ /, ngunit ang mga ito ay may isang tininigan segment na nagdadala ng tono. ) Sa wikang Japonic na Miyako, may mga salitang walang tinig na tunog, tulad ng ''ss'' 'dust', ''kss'' 'dibdib / gatas', ''pss'' 'araw', ''ff'' 'isang suklay', ''kff'' 'upang gawin', ''fks'' 'upang bumuo ', ''ksks'' ' month ', ''sks'' ' to cut ', ''psks'' ' to pull '.

=== Mga salita na binubuo lamang ng mga patinig ===
Hindi karaniwan para sa maikling mga salita sa gramatika na binubuo lamang ng mga patinig, tulad ng ''isang'' at ''ako'' sa Ingles. Ang mga leksikong mga salita ay medyo rarer sa Ingles at sa pangkalahatan ay nahahadlangan sa isang pantig: ''mata, pagkasindak, pagkakautang'', at sa mga di-rhotic accents ''hangin, mineral, mali'' . Patinig-lamang salita ng higit sa isang pantig ay karaniwang mga banyagang mga pautang, tulad ng ''Ai'' (dalawang syllables: {{IPAc-en|ˈ|ɑː|i}} ) para sa may-kilíng na katamaran, o mga pangngalang pantangi, gaya ng ''[[Iowa]]'' (sa ilang mga accent: {{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ|.|ə}} {{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ|.|ə}} ).

Gayunman, ang patinig pagkakasunud-sunod sa hiatus ay mas malaya pinapayagan sa ilang iba pang mga wika, pinaka patanyag marahil sa Bantu at Polynesian wika, ngunit din sa [[Wikang Hapones|mga Hapon]] at Finnic wika . Sa ganitong mga wika doon ay may mas malaking iba't ibang mga salita ng patinig-lamang. Sa [[Wikang Swahili|Swahili]] (Bantu), halimbawa, mayroong ''[[wiktionary:aua|isang]]'' 'to survey' at ''[[wiktionary:eua|eua]]'' 'upang linisin' (parehong tatlong syllables); sa wikang Hapon, ''[[wiktionary:aoi|aoi]]''青 い 'asul / berde' at ''oioi''追 々 'unti' (tatlong at apat na syllables); at sa Finnish, ''aie'' 'intention' at ''auo'' 'open!' (parehong dalawang syllables), bagaman ang ilang mga diyalekto pagbigkas sa mga ito bilang ''aije'' at ''auvo'' . [[Wikang Hawayano|Ang Hawayano]], at ang mga wikang Polynesian sa pangkalahatan, ay may mga hindi pangkaraniwang malalaking bilang ng mga salitang tulad, ''aeāea'' (isang maliit na berdeng isda), na tatlong syllable: ''ae.āe.a.'' Karamihan sa mahabang salita kasangkot uulit, na kung saan ay lubos na produktibo sa Polynesian: ''IOIO'' 'grooves', ''eaea'' 'hininga', ''uaua'' 'matigas' (lahat ng apat na syllables), ''auēuē'' 'pag-iyak' (limang syllables, mula sa ''UE (UWE)'' ', na nagsisitangis' ), ''uoa'' o ''uouoa'' 'false mullet' (sp fish, tatlo o limang syllables). Ang pinakamahabang tuloy-tuloy na pagkakasunud-sunod ng patinig ay sa Finnish na salita ''hääyöaie'' (&quot;kasal gabi intensyon&quot;).

== Tingnan din ==
* [[Ponolohiya]] 
* [[Listahan ng mga ponetikong paksa]]
* [[Mater lectionis]]  
* [[Talaan ng mga patinig]] 
* [[Pagkokonekta ng patinig]]
* [[Mga salita na walang mga patinig]]
* [[Mga salita na walang mga katinig]]

== Mga Tala ==
{{Notelist}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|30em}}

== Bibliograpiya ==

* ''Handbook ng International Phonetic Association'', 1999. [[Unibersidad ng Cambridge|Cambridge University]]      
* Johnson, Keith, ''Acoustic &amp; Auditory Phonetics'', ikalawang edisyon, 2003. Blackwell      
* Korhonen, Mikko. ''Koltansaamen opas'', 1973. Castreanum      
* Ladefoged, Peter, ''Isang Kurso sa Phonetics'', ikalimang edisyon, 2006. Boston, MA: Thomson Wadsworth      
* Ladefoged, Peter, ''Elements of Acoustic Phonetics'', 1995. [[Unibersidad ng Chicago|University of Chicago]]      
* Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   &lt;bdi&gt; 978-0-631-19815-4 &lt;/bdi&gt; . 
* Ladefoged, Peter, ''Vowels and Consonants: Isang Panimula sa Mga Tunog ng Wika'', 2000. Blackwell      . 
* {{Cite journal|doi=10.2307/412786|author=Lindau, Mona.|year=1978|title=Vowel features|url=https://archive.org/details/sim_language_1978-09_54_3/page/541|jstor=412786|journal=Language|volume=54|issue=3|pages=541–563}} 
* Stevens, Kenneth N. (1998). ''Acoustic phonetics'' . Kasalukuyang pag-aaral sa lingguwistika (Blg. 30). Cambridge, MA: MIT.   [[International Standard Book Number|ISBN]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/978-0-262-19404-4|978-0-262-19404-4]] . 
* {{Cite journal|doi=10.1121/1.1458026|author=Stevens, Kenneth N.|year=2000|title=Toward a model for lexical access based on acoustic landmarks and distinctive features|journal=The Journal of the Acoustical Society of America|volume=111|issue=4|pages=1872–1891}} 
* Watt, D. at Tillotson, J. (2001). Isang spectrographic analysis ng patinig na fronting sa Bradford English. ''Ingles World-Wide'' 22: 2, 269-302. Magagamit sa http://www.abdn.ac.uk/langling/resources/Watt-Tillotson2001.pdf{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Mga panlabas na kawing ==

* [https://web.archive.org/web/20090403083403/http://www.ling.hf.ntnu.no/ipa/full/ipachart_vowels_fbmp3.html IPA chart na] may mga MP3 sound file 
* [https://web.archive.org/web/20201111235141/http://www.phonetics.ucla.edu/course/chapter1/vowels.html IPA vowel chart na] may AIFF sound files 
* [http://www.helsinki.fi/speechsciences/projects/vowelcharts/ Mga hanay ng mga bokelo para sa maraming iba't ibang mga wika at mga dialekto na sumusukat sa F1 at F2] {{Failed verification|date=March 2019}}  
* [http://videoweb.nie.edu.sg/phonetic/vowels/measurements.html Mga materyales para sa pagsukat at paglalagay ng mga porma ng patinig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903130542/http://videoweb.nie.edu.sg/phonetic/vowels/measurements.html |date=2019-09-03 }} 
* [http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/vowels/contents.html Mga Vowel at Consonants Mga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050703083533/http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/vowels/contents.html |date=2005-07-03 }} halimbawa sa online mula sa Mga ''Vowels at Consonants ng'' Ladefoged, na isinangguni sa itaas.

[[Kategorya:Mga patinig| ]]
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>5h4vlpm7v60amtjqk88aru9e28c27fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Nicolas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298189</id>
    <revision>
      <id>2238562</id>
      <parentid>2205714</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15403" sha1="p329srrfee0lo2cuaxjse50x3z7olfr" xml:space="preserve">{{About|santong Kristiyano ng ika-apat na dantaon|taong nagdadala ng regalo sa makabagong kuwentong bayan at kalinangang popular|Santa Claus|ibang gamit|San Nicolas (paglilinaw)}}
{{Infobox saint
|name=San Nicolas
|birth_date= Nakagisnang petsa Marso 15, 270&lt;ref&gt;{{cite book |title=Book of Martyrs |publisher=Catholic Book Publishing |year=1948}}&lt;/ref&gt;
|death_date= Nakagisnang petsa {{Death date and age|343|12|6|270|3|15|df=y}}
|feast_day= Disyembre 5/6 sa [[Kanluraning Kristiyanismo]]; Disyembre 19 sa [[Silanganing Kristiyanismo]] 
 (pangunahing kapistahan – [[Araw ni San Nicolas]])&lt;br /&gt;{{OldStyleDate|22 May||9 May|}} ([[Paglilipat ng mga Relikya ni San Nicolas mula Myra papuntang Bari|paglilipat ng mga relikya]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=494 |publisher=Saint Nicholas Center |title=Serbia |accessdate=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208061010/http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=494 |archive-date=8 December 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|venerated_in= Lahat ng mga [[denominasyong Kristiyano]]s na [[Pagpipintuho sa mga santo|nagpipintuho sa mga santo]]
|image=Jaroslav Čermák (1831 - 1878) - Sv. Mikuláš.jpg
|imagesize=
|caption= Buong larawan ni San Nicolas na iginuhit ni [[Jaroslav Čermák (pintor)|Jaroslav Čermák]], na may kasamang [[sinag sa ulo]] at nakasuot ng kasuotang kleriko at humahawak ng isang aklat ng mga kasulatan sa kaniyang kaliwang kamay habang sumesenyas ng [[tanda ng krus]] gamit ang kaniyang kanang kamay.
|birth_place=[[Patara, Lycia|Patara]], [[Imperyong Romano]]
|death_place=[[Myra]], [[Imperyong Bisantino]]
|titles=Tagapagtanggol ng Ortodoksiya, Wonderworker, Banal na Hierarko, Obispo ng Myra
|beatified_date=
|beatified_place=
|beatified_by=
|canonized_date=
|canonized_place=
|canonized_by=Pre-kongregasyon
|attributes=[[Tsaleko|Sinuotan ng tsaleko]] bilang Obispo. Sa [[Silanganing Kristiyanismo]], nakasuot ng [[omophorion]] at humahawak ng [[Aklat ng Mabuting Balita]]. Minsang ipinakikitang kasama si [[Hesus sa Kristiyanismo|Hesukristo]] sa ibabaw ng isang balikat, humahawak ng Aklat ng Mabuting Balita, at kasama si [[Theotokos]] sa kabilang balikat na may hawak na omophorion, tatlong ginintuang mga bola o barya
|patronage= Mga bata, [[kubero]], marino, mangingisda, komersyante, tagapagbalita, ang inakusahan nang may kabulaanan, magnanakaw na nagsisisi, gumagawa ng alak, [[parmasista]], [[Pamamana|mamamana]], [[sanglaan]], [[Aberdeen]], [[Galway]], [[Rusya]], [[Gresya]], [[Hukbong Pandagat Heleniko]], [[Liverpool]], [[Bari]], [[Siggiewi]], [[Moscow]], [[Amsterdam]], [[Lorraine (rehiyon)|Lorraine]], [[Royal School of Church Music]] at [[Dukado ng Lorraine]], mga mag-aaral sa iba't-ibang mga lungsod at bansa sa Europa
|major_shrine=[[Basilica di San Nicola (Bari)|Basilica di San Nicola]], [[Bari]], Italya
|suppressed_date=
|issues=
}}

Si '''San Nicolas ng Mira'''{{efn|{{lang-en|Saint Nicholas of Myra}}, {{lang-el|Ἅγιος Νικόλαος}}, {{transl|el|''Hágios Nikólaos''}}; {{lang-la|Sanctus Nicolaus}}}} (nakagisnang Marso 15, 270 – Disyembre 6, 343),&lt;ref name=center&gt;{{cite web|title=Who is St. Nicholas?|url=http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|publisher=St. Nicholas Center|accessdate=7 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010104847/http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|archive-date=10 October 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=St. Nicholas|url=http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|publisher=Orthodox America|accessdate=7 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907060906/http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|archive-date=7 September 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{efn|Pinagtatalunan ang mga petsa ng kaniyang kapanganakan at kamatayan,{{sfn|Seal|2005|page=2}} ngunit matagal nang itinalaga ang Disyembre 6 bilang nakagisnang petsa ng kaniyang kamatayan.{{sfn|Seal|2005|page=2}} Sinabi noon ni Jeremy Seal, &quot;''As vampires shun daylight, so saints are distinguished from ordinary mortals by the anniversaries they keep. The date of their death rather than their birth is commemorated.''&quot;{{sfn|Seal|2005|pages=2–3}}}} kilala rin bilang '''Nicholas ng Bari''', ay ang dating [[Obispo]] ng [[Myra]]. Siya ay itinuturing na patron ng iba't ibang grupo, kabilang ang mga indibidwal na maling inakusahan ng mga krimen tulad ng pagnanakaw at pagpatay.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url= http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=45
 |title=Saint Nicholas ::: People
 |work=stnicholascenter.org
 |accessdate=February 9, 2011
}}&lt;/ref&gt;

Siya ay pinipintuho sa kapuwang mga [[Simbahang Katolika Romana]] at [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodoksiya]].

==Talambuhay==
[[Talaksan:Ilja Jefimowitsch Repin - Saint Nicholas of Myra saves three innocents from death.jpg|thumb|left|''Saint Nicholas saves three innocents from death'', isang pintang iginuhit ni [[Ilya Yefimovich Repin]] noong 1888]]
Ipinanganak si San Nicolas sa [[Sinaunang Gresya|Griyegong]] kolonya&lt;ref&gt; David D. Mulroy, Horace, Quintus Horatius Flaccus 1994, “[[Horace]]'s Odes and Epodes” – p.183 &lt;/ref&gt; ng [[Patara]], sa [[Asya Menor]]. May pagkamayaman ang mga magulang niya. Sinasabing ipinamahagi niya ang kaniyang kayamanan sa mga mahihirap, at dokumentado ito. Kabilang naman sa hindi gaanong  dokumentadong mga gawa niya ay ang pagliligtas ng mga bata mula sa pagkalunod. Nailigtas ni Nicolas ang mga batang babae mula sa bingit ng pagiging mga [[patutot]] (dahil walang pera ang kanilang mga ama para sa [[ubad]]). Tinulungan din niya mga mandaragat na binabagyo at iniligtas ang isang batang sapilitang kinuha.

Isang tanyag na tao si San Nicolas sa Simbahang Ortodokso ng Silangan. Kalimitang nakalaan sa kaniya ang ikatlong malaking [[imahen]] sa [[Iconostasis]] sa mga simbahang Ortodokso. Ang dalawa ay kadalasang nakalaan kina [[Hesus]], at Maria kasama ang bata.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07626a.htm|title=''Iconostasis'' definition at the Catholic Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;

Ang lugar ng kaniyang pagpanaw, Myra, ay malapit sa sityo ng makabagong lungsod ng [[Antalya]], [[Turkiya]].

Noong ika-11 dantaon, idinala ang kaniyang mga labi sa [[Bari]], [[Italya]], upang mailigtas ang mga ito mula sa kamay ng mga mananalakay na mga [[Turko]]ng [[Muslim]]. 

== Sa makabagong panahon ==
Si San Nicolas ang tao sa likod ni [[Santa Claus]]. Siya ang pintakasi ng mga bata, marino, at merkader. Pinili siya ng [[Ligang Hanseatiko]] bilang kanilang santong patron. Higit sa 400 mga simbahan at libu-libong mga lugar sa buong mundo ay ipinangalan kay Nicolas ng Mira.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://frpat.com/nicholas.htm|title=About St Nicholas|accessdate=29-11-2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://orthodoxwiki.org/Iconostasis|title=Iconostasis|publisher=OrthodoxWiki}}&lt;/ref&gt; Siya rin ang patron ng kapuwang [[Amsterdam]], ang kabisera ng [[Olanda]], at [[Mosku]], kabisera ng [[Rusya]].&lt;ref&gt;[http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=46 Saint Nicholas ::: Places&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ang mga lugar na ipinangalan sa kaniya ay mga bayan [[San Nicolas, Batangas|sa Batangas]], [[San Nicolas, Ilocos Norte|sa Ilocos Norte]], at [[San Nicolas, Pangasinan|sa Pangasinan]], gayon din ang [[San Nicolas, Maynila|distrito ng San Nicolas]].

==Talababa==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{Reflist|20em}}

===Bibliograpiya===
{{Refbegin|30em}}
* {{citation|last1=Blacker|first1=Jean|last2=Burgess|first2=Glyn S.|last3=Ogden|first3=Amy V.|date=2013|chapter=The Life of St Nicholas: Introduction|title=Wace: The Hagiographical Works: The ''Conception Nostre Dame'' and the Lives of St Margaret and St Nicholas|chapter-url=https://books.google.com/?id=f__hjbhMw1IC&amp;pg=PA250&amp;dq=Nicholas+of+Myra+Council+of+Nicaea#v=onepage&amp;q=Nicholas%20of%20Myra%20Council%20of%20Nicaea&amp;f=false|location=Leiden, The Netherlands and Boston, Massachusetts|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24768-0|ref=harv}}
* {{citation|first=Sean|last=Coughlan|title='Santa's bone' proved to be correct age|url=https://www.bbc.co.uk/news/education-42239197|date=6 December 2017|accessdate=7 December 2017|website=BBC News: Family &amp; Education|ref=harv}}
* {{citation|last=Cullen|first=Ellie|date=6 December 2017|title=Bone fragment thought to belong to saint who inspired Father Christmas discovered in Italy: Academics have tested findings and say they belong to correct epoch|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/father-christmas-bone-fragment-saint-nicholas-oxford-university-researchers-italy-christianity-a8094356.html|website=The Atlantic|ref=harv}}
* {{citation|last1=English|first1=Adam C.|last2=Crumm|first2=David|date=2 December 2012|url=http://www.readthespirit.com/explore/adam-english-digging-back-to-the-real-st-nicholas/|title=Adam English digging back into the real St. Nicholas|work=ReadTheSpirit online magazine|ref=harv}}
* {{citation|last=English|first=Adam C.|date=2016|title=Christmas: Theological Anticipations|url=https://books.google.com/?id=BUtQDQAAQBAJ&amp;pg=PT132&amp;dq=Saint+Nicholas+butchered+children+resurrected#v=onepage&amp;q=Saint%20Nicholas%20butchered%20children%20resurrected&amp;f=false|location=Eugene, Oregon|publisher=Wipf &amp; Stock Publishers|isbn=978-1-4982-3933-2|ref=harv}}
* {{citation|last=Ferguson|first=George|date=1976|orig-year=1954|chapter=St. Nicholas of Myra or Bari|title=Signs and Symbols in Christian Art|location=Oxford, England|publisher=Oxford University Press|pages=135–136|ref=harv}}
* {{citation|last=Greydanus|first=Steven D.|date=6 December 2016|title=Let's Stop Celebrating St. Nicholas Punching Arius: One, he didn't do it. Two, it wouldn't be such a great thing if he had.|url=http://www.ncregister.com/blog/steven-greydanus/lets-stop-celebrating-st.-nicholas-punching-arius|publisher=National Catholic Register|ref=harv}}
* {{citation|last=Hunt|first=John|authorlink=John Hunt (antiquarian)|date=1974|title=Irish Medieval Figure Sculpture, 1200–1600: A Study of Irish Tombs with Notes on Costume and Armour|location=Dublin, Ireland|publisher=Irish University Press|isbn=085667012X|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishmedievalfig0000hunt}}
* {{citation|last=Jones|first=Charles W.|date=1978|title=Saint Nikolaos of Myra, Bari, and Manhattan: Biography of a Legend|location=Chicago, Illinois|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-40700-5|ref=harv}}
* {{citation|last=Keys|first=David|date=17 December 1993|title=Santa's tomb is found off Turkey: Academics claim to have found where St Nicholas was buried. David Keys reports|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/santas-tomb-is-found-off-turkey-academics-claim-to-have-found-where-st-nicholas-was-buried-david-keys-reports-1467871.html|accessdate=19 December 2011|newspaper=The Independent|ref=harv}}
* {{citation|last=Lendering|first=Jona|authorlink=Jona Lendering|date=2006|title=Nicholas of Myra|website=Livius.org|url=https://www.livius.org/articles/person/nicholas-of-myra/|ref=harv}}
* {{citation|last=Medrano|first=Kastalia|date=5 December 2017|title=Santa is Dead—And the Bones of Old St Nicholas Are Buried in a Bunch of Different Churches|url=http://www.newsweek.com/santa-claus-real-yes-and-his-bones-were-buried-bunch-different-churches-735531|website=Newsweek: Tech &amp; Science|ref=harv}}
* {{citation|author=University of Oxford|date=5 December 2017|title=Could ancient bones suggest Santa was real?: New Oxford University research has revealed that bones long venerated as relics of the saint, do in fact date from the right historical period.|url=http://www.ox.ac.uk/news/2017-12-05-could-ancient-bones-suggest-santa-was-real#|publisher=University of Oxford|ref=harv}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{citation|last=Seal|first=Jeremy|date=2005|title=Nicholas: The Epic Journey from Saint to Santa Claus|url=https://books.google.com/?id=gKhkokCFlhwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Saint+Nicholas+of+Myra+Jeremy+Seal#v=onepage&amp;q=Saint%20Nicholas%20of%20Myra%20Jeremy%20Seal&amp;f=false|location=New York City, New York and London, England|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-58234-419-5|ref=harv}}
* {{citation|last=Wheeler|first=Joe L.|date=2010|title=Saint Nicholas|url=https://books.google.com/?id=g8ds_Q9PZbwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Saint+Nicholas+of+Myra+real+person#v=onepage&amp;q=Saint%20Nicholas%20of%20Myra%20real%20person&amp;f=false|location=Nashville, Tennessee|publisher=Thomas Nelson|isbn=978-1-59555-115-3|ref=harv}}
* {{citation|last=Wilkinson|first=Caroline|date=2018|chapter=Archaeological Facial Depiction for People from the Past with Facial Differences|title=Approaching Facial Difference: Past and Present|chapter-url=https://books.google.com/?id=oU5NDwAAQBAJ&amp;pg=PA163&amp;dq=Saint+Nicholas+imprisonment#v=onepage&amp;q=Saint%20Nicholas%20imprisonment&amp;f=false|editor1-last=Skinner|editor1-first=Patricia|editor2-last=Cock|editor2-first=Emily|location=London, England|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-3500-2830-2|ref=harv}}
{{Refend}}

== Mga karagdagang babasahin ==
{{Refbegin}}
* {{cite book |editor-last=Asano |editor-first=Kazoo |title=The Island of St. Nicholas. Excavation and Research of Gemiler Island Area, Lycia, Turkey |location=Osaka |publisher=Osaka University Press |year=2010}}
* {{cite book |last1=Wheeler |last2=Rosenthal |last-author-amp=yes |title=St. Nicholas: A Closer Look at Christmas |url=https://archive.org/details/stnicholascloser0000joel |location= |publisher=Nelson Reference &amp; Electronic |year=2005}}
{{Refend}}

== Mga kawing panlabas ==
{{Commons category|Saint Nicholas}}
* [http://www.stnicholascenter.org/ The Saint Nicholas Center – comprehensive Saint Nicholas related information and resources.]
* [http://www.stnicholascenter.org/pages/who-is-st-nicholas/ Saint Nicholas Center: Who is Saint Nicholas?]
* [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=371 Biography of Saint Nicholas]
* [http://www.arthuriana.co.uk/xmas/  The History of Santa Claus and Father Christmas]
* {{curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Christianity/People/Saints/N/Saint_Nicholas_of_Myra}}
* [http://www.fairytalechannel.org/2009_12_07_archive.html Translation of Grimm's Saga No. 134 about Saint Nicholas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114141045/http://www.fairytalechannel.org/2009_12_07_archive.html |date=2012-01-14 }}
* http://www.santiebeati.it/dettaglio/30300
* [http://www.pbase.com/dosseman/stnicolas 130 pictures of the church in Myra] (original tomb at Church of Saint Nicholas, Myra, Turkey)
* [http://www.stpetersbasilica.info/Exterior/Colonnades/Saints/St%20Nicholas%20of%20Bari-52/StNicholasofBari.htm Colonnade Statue St Peter's Square]
* {{DNB-Portal|12918814X}}
* {{Hl-Lex|b|Nikolaus_von_Myra.htm}}
* [http://www.saintnicholassocietyuk.yolasite.com saintnicholassocietyuk.yolasite.com]
* [http://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_001.html Lehigh Codex 1 Historia of St. Nicholas with the lections at OPenn]
* [https://web.archive.org/web/20210225172551/https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_002.html Lehigh Codex 2 Anon. Life of St. Nicholas]

{{Christmas}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Nicholas Ng Myra}}
[[Kaurian:Ipinanganak noong 270]]
[[Kaurian:Namatay noong 343]]
[[Kaurian:Mga obispo ng ikatlong dantaon]]
[[Kaurian:Mga obispo ng ikaapat dantaon]]
[[Kaurian:Mga Romano ng ikatlong dantaon]]
[[Kaurian:Mga Romano ng ikaapat dantaon]]
[[Kaurian:Mga santo]]</text>
      <sha1>p329srrfee0lo2cuaxjse50x3z7olfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talking Heads</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298791</id>
    <revision>
      <id>2238585</id>
      <parentid>2155062</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T21:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13613" sha1="6c10yzwtca1zhpr4kntyy9xqu2tg0ie" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|name=Talking Heads|background=group_or_band|image=Talking Heads band1.jpg|image_size=|landscape=yes|caption=Talking Heads na gumaganap sa [[Horseshoe Tavern]] sa [[Toronto]] noong 1978|origin=[[New York City]], [[New York]], U.S.|genre={{flatlist|
* [[New wave]]&lt;ref&gt;{{cite book|first=Theo|last=Cateforis|year=2011|title=Are We Not New Wave? : Modern Pop at the Turn of the 1980s|url=https://archive.org/details/arewenotnewwavem0000cate|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=0-472-03470-7|pages=[https://archive.org/details/arewenotnewwavem0000cate/page/2 2], 43, 73}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ricchini&quot;/&gt;
* [[post-punk]]&lt;ref name=&quot;allmusic_bio&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Jack|first1=Malcolm|title=Talking Heads – 10 of the best|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2016/sep/21/talking-heads-10-of-the-best|work=[[The Guardian]]|date=September 21, 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[art pop]]&lt;ref name=&quot;allmusic_bio&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Holden|first=Stephen|authorlink=Stephen Holden|date=February 28, 1999|url=https://www.nytimes.com/1999/02/28/arts/music-they-re-recording-but-are-they-artists.html|title=MUSIC; They're Recording, but Are They Artists?|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=July 17, 2013}}&lt;/ref&gt;
* [[avant-funk]]&lt;ref name=&quot;spina&quot;&gt;{{cite book|last1=Marks|first1=Craig|last2=Weisbard|first2=Eric|title=Spin Alternative Record Guide|date=1995|publisher=Vintage Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Simon Reynolds 2005 p. 163&quot;/&gt;
* [[worldbeat]]&lt;ref name=&quot;allmusic_bio&quot; /&gt;
&lt;!--* [[art rock]]&lt;ref name=&quot;Brookes2006&quot;&gt;{{cite book|last=Brookes|first=Tim|title=Guitar: An American Life|url=https://books.google.com/books?id=FxbhbrxGXbEC&amp;pg=PA257|year=2006|publisher=Grove Press|isbn=978-0-8021-4258-0|page=257}}&lt;/ref&gt; ---&gt;
&lt;!--* [[dance-rock]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= Head Games: 'Talking Heads: Chronology' |work= PopMatters |format= PDF |date= February 22, 2012 |accessdate= September 14, 2016 |url= http://kayosproductions.com/files/583_Talking%20Heads%20-%20PopMatters.pdf}}&lt;/ref&gt; --&gt;
&lt;!--* [[experimental pop]]&lt;ref&gt;{{cite book|ref=harv|last=Martin|first=Bill|title=Music of Yes: Structure and Vision in Progressive Rock|url=https://books.google.com/books?id=7vI0C86Qjl4C|year=2015|publisher=Open Court|isbn=978-0-8126-9333-1}}&lt;/ref&gt; --&gt;
}}|years_active=1975–1991, 1996, 2002|label={{flatlist|
* Sire
* Warner Bros.
}}|associated_acts={{flatlist|
* [[Tom Tom Club]]
* [[Brian Eno]]
* [[Casual Gods]]
* [[the Modern Lovers]]
* [[No Talking, Just Head|the Heads]]
}}|past_members=* [[David Byrne]]
* [[Chris Frantz]]
* [[Tina Weymouth]]
* [[Jerry Harrison]]}} '''Talking Heads''' ay isang American [[Musikang rock|rock]] band na nabuo noong 1975 sa [[Lungsod ng Bagong York|New York City]] at aktibo hanggang 1991.&lt;ref name=&quot;halloffame&quot;&gt;[http://www.rockhall.com/inductees/talking-heads Talking Heads] ''[[Rock and Roll Hall of Fame]]'', retrieved November 23, 2008&lt;/ref&gt; Ang banda ay binubuo ni [[David Byrne]] (lead vocals, [[gitara]]), [[Chris Frantz]] (drum), [[Tina Weymouth]] (bass), at [[Jerry Harrison]] (mga keyboard, gitara). Inilarawan ng kritiko na si Stephen Thomas Erlewine bilang &quot;isa sa mga pinaka-critically acclaimed na banda ng '80s,&quot;&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot;&gt;{{cite web|last=Erlewine|first=Stephen Thomas|title=Talking Heads: Biography|url=http://www.allmusic.com/artist/talking-heads-mn0000131650/biography|work=[[AllMusic]]|accessdate=April 27, 2014}}&lt;/ref&gt; ang grupo ay tumulong upang magpayunir ng [[New wave|musikang new wave]] sa pamamagitan ng pagsasama ng mga elemento ng [[Punk rock|punk]], art rock, funk, at world music may [[avant-garde]] at isang nababalisa, malinis na imahe.&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot; /&gt;

Ang mga dating mag-aaral sa paaralan ng paaralan na naging kasangkot sa eksena ng punk na 1970s, ang mga Talking Heads ay naglabas ng kanilang 1977 debut album, ''[[Talking Heads: 77]]'', sa mga positibong pagsusuri.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/talking-heads-77-202805/|title=Talking Heads ’77|last=Demorest|first=Stephen|last2=Demorest|first2=Stephen|date=November 3, 1977|website=Rolling Stone|language=en-US|access-date=August 3, 2019}}&lt;/ref&gt; Nakipagtulungan sila sa prodyuser na si [[Brian Eno]] sa isang trio ng mga pang-eksperimentong at critically acclaimed na mga paglabas: ''[[More Songs About Buildings and Food]]'' (1978), ''[[Fear of Music]]'' (1979), at ''[[Remain in Light]]'' (1980).&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot; /&gt; Matapos ang isang hiatus, ang Talking Heads ay tumama sa kanilang komersyal na rurok noong 1983 kasama ang US Top 10 na tinamaan ng &quot;[[Burning Down the House]]&quot; mula sa album na ''[[Speaking in Tongue]]'' at pinakawalan ang pelikulang ''[[Stop Making Sense]]'', na pinangunahan ni [[Jonathan Demme]].&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot; /&gt; Nagpalabas sila ng maraming higit pang mga album, kabilang ang kanilang pinakamahusay na nagbebenta ng LP ''[[Little Creatures]]'' (1985), bago pagbagsak noong 1991.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/topic/Talking-Heads-American-rock-group Talking Heads]. Encyclopædia Britannica.&lt;/ref&gt;

Noong 2002, ang Mga Talumpati ng Pakikipag-usap ay pinasok sa [[Rock and Roll Hall of Fame]]. Apat sa kanilang album na lalabas sa ''[[Rolling Stone]]''&lt;nowiki/&gt;' listahan ng 500 Greatest Albums of All Time, at tatlong ng kanilang mga kanta ( &quot;[[Psycho Killer]]&quot;, &quot;[[Life During Wartime]]&quot;, at &quot;[[Once in a Lifetime]]&quot;) ay kasama sa gitna ng Rock at 500 Mga Kanta ng Roll Hall ng Fame na Shaped Rock at Roll.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rockhall.com/exhibits/500-songs-that-shaped-rock-and/|title=Archived copy|accessdate=January 12, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317150057/http://rockhall.com/exhibits/500-songs-that-shaped-rock-and/|archivedate=March 17, 2010}}&lt;/ref&gt; Ang mga Pakikipag-usap sa Mga Paunang Uusap ay din bilang 64 sa listahan ng [[VH1]] ng &quot;100 Greatest Artists of All Time&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vh1.com/shows/the_greatest/episode.jhtml?episodeID=171750|title=The Greatest – Ep. 215|website=[[vh1.com]]|accessdate=April 29, 2015|archive-date=Septiyembre 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910071803/http://www.vh1.com/shows/the_greatest/episode.jhtml?episodeID=171750|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sa 2011 pag-update ng ''Rolling Stone''&lt;nowiki/&gt;' &quot;100 Greatest Artists of All Time&quot;, sila ay niraranggo number 100.&lt;ref name=&quot;2011-rs-update2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/talking-heads-20110426|title=100 Greatest Artists of All Time|year=2011|work=Rolling Stone|access-date=January 8, 2016|archive-date=11 Enero 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111083359/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/talking-heads-20110426|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Impluwensya ==
Sinabi ng AllMusic na ang Talking Heads, isa sa pinakasikat na banda noong 1970s at 1980s,&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot; /&gt; pamamagitan ng kanilang breakup &quot;ay naitala ang lahat mula sa art-funk hanggang sa polyrhythmic worldbeat explorations at simple, melodic guitar pop&quot;.&lt;ref name=&quot;allmusic_bio2&quot; /&gt; Talking Heads' [[art pop]] ay may matagal na epekto.&lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/artist/talking-heads-mn0000131650] allmusic.com Retrieved July 5, 2015.&lt;/ref&gt; Kasama ang iba pang mga grupo tulad ng [[Devo]], [[Ramones]] at [[Blondie]], nakatulong silang tukuyin ang bagong genre ng alon sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gendron|first=Bernard|title=Origins of the First Wave: The CBGB Scene (1974–75)|url=http://press.uchicago.edu/Misc/Chicago/287378.html|work=Between Montmartre and the Mudd Club: Popular Music and the Avant-Garde|publisher=University of Chicago Press|accessdate=May 11, 2014}}&lt;/ref&gt; Samantala, ang higit pang mga tanyag na tanyag na tulad ng 1980's ''Remain in Light'' ay nakatulong magdala ng African rock sa kanluranin.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pareles|first=Jon|title=Review/Music; How African Rock Won the West, And on the Way Was Westernized|url=https://www.nytimes.com/1989/11/08/arts/review-music-how-african-rock-won-the-west-and-on-the-way-was-westernized.html|accessdate=May 11, 2014|newspaper=New York Times|date=November 8, 1988}}&lt;/ref&gt; 
[[Talaksan:Talking_Heads_band3.jpg|thumb|Talking Heads sa Horseshoe Tavern, Toronto noong 1978]]
Ang Heads Heads ay nabanggit bilang isang impluwensya ng maraming mga artista, kabilang ang [[Eddie Vedder]],&lt;ref&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Spin (magazine)|SPIN]]}}&lt;/ref&gt; [[Foals]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Foals Total Life Forever Review|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/h9m5|publisher=BBC|accessdate=November 15, 2013}}&lt;/ref&gt; [[The Weeknd]],&lt;ref name=&quot;bruce2&quot;&gt;{{cite web|title=The Weeknd's New Album Is Inspired by Bad Brains, Talking Heads and the Smiths|author=Calum Slingerland|work=[[Exclaim!]]|date=February 6, 2016|url=http://exclaim.ca/music/article/the_weeknds_new_album_is_inspired_by_bad_brains_talking_heads_and_the_smiths|accessdate=September 6, 2016}}&lt;/ref&gt; [[Vampire Weekend]],&lt;ref&gt;{{cite news|last=Burrows|first=Tim|title=Vampire Weekend: fresh blood on campus|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3673202/Vampire-Weekend-fresh-blood-on-campus.html|accessdate=May 11, 2014|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=May 8, 2008}}&lt;/ref&gt; [[Primus]],&lt;ref&gt;[http://www.ram.org/music/primus/articles/mackerel_bio.html Primus press release]. Retrieved August 12, 2012.&lt;/ref&gt; [[Bell X1]],&lt;ref&gt;{{cite web|author=Matthew Magee|url=http://www.tribune.ie/article/2003/jul/27/clear-as-a-bell-x1/|title=Clear as a Bell X1|date=July 27, 2003|accessdate=March 4, 2011|work=[[Sunday Tribune]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721133524/http://www.tribune.ie/article/2003/jul/27/clear-as-a-bell-x1/|archivedate=July 21, 2011}}&lt;/ref&gt; [[The 1975]],&lt;ref name=&quot;GoldenPlec2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.goldenplec.com/the-1975-interview/|title=The 1975 – Interview|publisher=GoldenPlec|first=Darragh|last=Faughey|date=December 11, 2012|accessdate=February 11, 2016}}&lt;/ref&gt; [[The Ting Tings]],&lt;ref name=&quot;The Ting Tings2&quot;&gt;{{cite news|first=Eric|last=Walden|url=http://www.sltrib.com/home/2284030-155/concert-preview-ting-tings-feeling-a|title=Concert preview: Ting Tings feeling a bit less ‘Super Critical’ now|date=March 27, 2015|newspaper=[[The Salt Lake Tribune]]|accessdate=November 27, 2015}}&lt;/ref&gt; [[Nelly Furtado]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universalmusic.at/pop/contributor/338213/biography/Nelly+Furtado|title=NELLY FURTADO – Loose – ''The Story''|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=December 2, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003050822/http://www.universalmusic.at/pop/contributor/338213/biography/Nelly+Furtado|archivedate=October 3, 2015}}&lt;/ref&gt; [[Kesha]],&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Garland|first1=Emma|title=Kesha's MySpace Profile from 2008 is Better Than DJ Khaled's Snapchat|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/keshas-myspace-profile-from-2008-is-better-than-dj-khaleds-snapchat|website=Noisey|publisher=Vice Media|date=January 8, 2017|accessdate=January 20, 2017|archive-date=Pebrero 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202085722/https://noisey.vice.com/en_us/article/keshas-myspace-profile-from-2008-is-better-than-dj-khaleds-snapchat|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[St. Vincent]],&lt;ref&gt;{{cite web|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207191202/http://www.coupdemainmagazine.com/annie-clark/interview-annie-clark-aka-st-vincent-%E2%80%98strange-mercy|archivedate=February 7, 2013|accessdate=March 25, 2017|url=http://www.coupdemainmagazine.com/annie-clark/interview-annie-clark-aka-st-vincent-%E2%80%98strange-mercy|title=Interview: ANNIE CLARK a.k.a. ST. VINCENT on ‘Strange Mercy'|first=Shahlin|last=Graves|publicationdate=May 26, 2012|website=www.coupdemainmagazine.com}}&lt;/ref&gt; at [[Radiohead]], na kumuha ng kanilang pangalan mula sa awiting Talking Heads na &quot;Radio Head&quot; mula sa 1986 na album na ''[[True Stories]]''.&lt;ref&gt;[http://www.greenplastic.com/band/ About Radiohead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227114823/http://www.greenplastic.com/band/ |date=2010-12-27 }}, biography 1992–1995&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wired.com/entertainment/music/magazine/16-01/ff_yorke?currentPage=all David Byrne interviews Thom Yorke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226102617/http://www.wired.com/entertainment/music/magazine/16-01/ff_yorke?currentPage=all |date=2008-12-26 }} for ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' (November 11, 2007)&lt;/ref&gt; Ang Italian filmmaker at director na si Paolo Sorrentino, sa pagtanggap ng Oscar para sa kanyang pelikula na ''La Grande Bellezza'' noong 2014, nagpasalamat ng Talking Heads, bukod sa iba pa, bilang kanyang mapagkukunan ng inspirasyon.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Vivarelli|first=Nick|title=Italy Cheers Foreign Oscar Victory For Paolo Sorrentino's 'Beauty'|url=https://variety.com/2014/film/news/italy-cheers-foreign-oscar-victory-for-paolo-sorrentinos-beauty-1201124195/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=May 4, 2014}}&lt;/ref&gt;

== Discography ==

* ''[[Talking Heads: 77]]'' (1977)
* ''[[More Songs About Buildings and Food]]'' (1978)
* ''[[Fear of Music]]'' (1979)
* ''[[Remain in Light]]'' (1980)
* ''[[Speaking in Tongues]]'' (1983)
* ''[[Little Creatures]]'' (1985)
* ''[[True Stories]]'' (1986)
* ''[[Naked (album)|Naked]]'' (1988)

== Mga Sanggunian ==
{{Reflist|30em}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website}}
*{{Curlie|Arts/Music/Bands_and_Artists/T/Talking_Heads}}

[[Kategorya:Talking Heads| ]]
[[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]]
[[Kategorya:Musika ng New York]]
[[Kategorya:Mga banda]]</text>
      <sha1>6c10yzwtca1zhpr4kntyy9xqu2tg0ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Offspring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299215</id>
    <revision>
      <id>2238587</id>
      <parentid>2012312</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T21:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5150" sha1="c3sdk6zmt43tzyxicksubr584n167u1" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|name=The Offspring|image=Offspringlive.jpg|caption=Ang The Offspring na gumaganap noong 2008 sa Fortaleza, Brazil&lt;br&gt;Pictured: [[Greg K.]], [[Pete Parada]], [[Dexter Holland]], [[Andrew Freeman (musician)|Andrew Freeman]] at [[Noodles (musikero)|Noodles]]|landscape=yes|background=group_or_band|alias=Manic Subsidal {{nowrap|(1984–1986)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rebelwaltz.com/theoffspring.html |title=The Offspring |publisher=Rebelwaltz.com |date=May 5, 2008 |accessdate=July 15, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519180219/http://rebelwaltz.com/theoffspring.html |archivedate=May 19, 2011  }}&lt;/ref&gt;}}|origin=[[Garden Grove, California]], U.S.|genre=&lt;!-- These genres are sourced in the &quot;Style and influences&quot; section. Please don't alter them without sources or consensus. --&gt; {{flatlist|
* [[Punk rock]]
* [[skate punk]]
* [[pop punk]]
* [[alternative rock]]
* [[melodic hardcore]]
}}|years_active=1984–kasalukuyan|label={{flatlist|
* [[Columbia Records|Columbia]]
* Black Label
* [[Nemesis Records|Nemesis]]
* [[Epitaph Records|Epitaph]]
* [[Nitro Records|Nitro]]
* [[Time Bomb Recordings]]
*  311 Records
}}|website={{URL|offspring.com}}|current_members=* [[Dexter Holland]]
* [[Noodles (musikero)|Noodles]]
* [[Pete Parada]]
* Todd Morse|past_members=* [[Greg K.]]
* Jim Benton
* Doug Thompson
* Marcus Parrish
* [[James Lilja]]
* [[Ron Welty]]
* [[Atom Willard]]}} Ang '''The Offspring''' ay isang Amerikanong [[punk rock]] band mula sa [[Garden Grove (California)|Garden Grove, California]], na nabuo noong 1984.&lt;ref name=&quot;um2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.punknews.org/bands/theoffspring|title=The Offspring|publisher=Punknews.org|date=|accessdate=April 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413144224/https://www.punknews.org/bands/theoffspring|archive-date=Abril 13, 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Orihinal na nabuo sa ilalim ng pangalang '''Manic Subsidal''', ang kasalukuyang linya ng banda ay binubuo ng lead vocalist at gitarista na si [[Dexter Holland|Bryan &quot;Dexter&quot; Holland]], bassist na si Todd Morse, gitarista na si [[Noodles (musikero)|Kevin &quot;Noodles&quot; Wasserman]] at drummer na si [[Pete Parada]]. Sa paglipas ng kanilang    taong karera, naglabas sila ng siyam na album ng studio at nakaranas ng mga pagbabago sa lineup, pinaka-kapansin-pansin sa kanilang mga tambol. Ang kanilang pinakahihintay na drummer ay si [[Ron Welty]], na pinalitan ang orihinal na drummer na si [[James Lilja]] noong 1987, at nanatili sa banda sa loob ng 16 taon; siya ay pinalitan ng [[Atom Willard]] noong 2003, at pagkatapos ng apat na taon mamaya ni Parada. Si [[Greg K.|Gregory &quot;Greg K.&quot; Kriesel]], isa sa mga co-founder ng The Offspring, ay ang kanilang bassist hanggang sa 2018 nang maghiwalay siya ng mga paraan dahil sa mga pagtatalo sa negosyo sa banda, na iniwan ang Holland bilang nag-iisang natitirang orihinal na miyembro. Si Kriesel ay pinalitan ni Todd Morse ng H2O, na dati nang nagtrabaho sa The Offspring bilang kanilang gitarista na naglibot.&lt;ref name=&quot;lawsuit-12&quot;&gt;{{Cite web|last=Krol|first=Charlotte|title=The Offspring are being sued by their bassist|url=https://www.nme.com/news/music/the-offspring-are-being-sued-by-their-bassist-2543588|website=[[NME]]|accessdate=August 31, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190831001956/https://www.nme.com/news/music/the-offspring-are-being-sued-by-their-bassist-2543588|archivedate=August 31, 2019|date=August 30, 2019|quote=He alleges that Holland and Wasserman &quot;devised a scheme, and entered into a conspiracy with each other&quot; in October 2019 {{sic}} to &quot;seize the business, business opportunities, and assets&quot; of their 32-year-old partnership agreement &quot;in disregard for and in derogation of the rights, privileges, and authority of Kriesel as an equal, general partner&quot; [...] Krisel claims that Holland and Wasserman told him last November that he was &quot;no longer entitled to participate in any activities of the band, including (but not limited to) studio recordings and concert tours.&quot;|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Discography ==

* ''[[The Offspring (album)|The Offspring]]'' (1989)
* ''[[Ignition]]'' (1992)
* ''[[Smash]]'' (1994)
* ''[[Ixnay on the Hombre]]'' (1997)
* ''[[Americana]]'' (1998)
* ''[[Conspiracy of One]]'' (2000)
* ''[[Splinter]]'' (2003)
* ''[[Rise and Fall, Rage and Grace]]'' (2008)
* ''[[Days Go By]]'' (2012)

== Mga Sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.offspring.com/}}
* {{Curlie|Arts/Music/Bands_and_Artists/O/Offspring/}}
* [https://www.rollingstone.com/music/news/the-offsprings-smash-the-little-punk-lp-that-defeated-the-majors-20140408 The Offspring's 'Smash': The Little Punk LP That Defeated the Majors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507012128/http://www.rollingstone.com/music/news/the-offsprings-smash-the-little-punk-lp-that-defeated-the-majors-20140408 |date=2016-05-07 }} (''Rolling Stone'' article)

{{DEFAULTSORT:Offspring, The}}
[[Kategorya:The Offspring|*]]
[[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]]
[[Kategorya:Musika ng California]]
[[Kategorya:Mga artist ng Epitaph Records]]</text>
      <sha1>c3sdk6zmt43tzyxicksubr584n167u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panahong Sengoku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301025</id>
    <revision>
      <id>2238540</id>
      <parentid>2057174</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16949" sha1="bst7pevxowly2rle7fxlx69rfaoaxos" xml:space="preserve">{{History of Japan}}
Ang {{Nihongo|'''Panahong Sengoku'''|戦国時代|Sengoku Jidai}} o '''Sengoku Period'''  ay isang panahon sa kasaysayan ng Hapon ng halos palagiang [[Digmaang sibil|giyera sibil]], kaguluhan sa lipunan, at intriga sa politika mula 1467 hanggang 1615. 

Ang panahong Sengoku ay pinasimulan ng Digmaang Ōnin noong 1467 na kung saan ay gumuho ang sistemang [[Piyudalismo|pyudal]] ng Japan sa ilalim ng [[Shogunatong Ashikaga|Ashikaga Shogunate]] . Ang iba't ibang mga ''[[samurai]]'' warlord at angkan ay nakipaglaban para sa kontrol sa Japan sa power vacuum, habang ang ''Ikkō-ikki'' ay lumitaw upang labanan ang ''samurai'' rule. Ang pagdating ng mga Europeo noong 1543 ay nagpakilala sa arquebus sa pakikidigma ng Hapon, at tinapos ng Japan ang katayuan nito bilang isang pambatang estado ng Tsina noong 1549. Binuwag ni [[Oda Nobunaga]] ang Ashikaga Shogunate noong 1573 at naglunsad ng isang giyera ng pagsasama-sama sa pulitika sa pamamagitan ng puwersa, kasama na ang Ishiyama Hongan-ji War, hanggang sa kanyang kamatayan sa Insidente ng Honnō-ji  noong 1582. Ang kahalili ni Nobunaga na si [[Toyotomi Hideyoshi]] ay nakumpleto ang kanyang kampanya upang pagsamahin ang Japan at pagsamahin ang kanyang pamamahala sa maraming mga maimpluwensyang reporma. Inilunsad ni Hideyoshi ang mga pagsalakay ng Hapon sa Korea noong 1592, ngunit dahil sa kanilang kabiguan napinsala ang kanyang prestihiyo bago siya namatay noong 1598. Inilisan ni [[Tokugawa Ieyasu]] ang batang anak na lalaki at kahalili ni Hideyoshi na si Toyotomi Hideyori sa Labanan ng Sekigahara noong 1600 at itinatag muli ang sistemang pyudal sa ilalim ng [[Shogunatong Tokugawa]]. Natapos ang panahon ng Sengoku nang matalo ang mga loyalista ng Toyotomi sa Siege ng Osaka noong 1615.   

Ang panahon ng Sengoku ay pinangalanan ng mga istoryador ng Hapon pagkatapos ng hindi kaugnay na panahon ng Warring States ng Tsina. &lt;ref&gt;Sansom, George B. 2005. ''A History of Japan: 1334–1615''. Tokyo: Charles E. Tuttle Publishing.&lt;/ref&gt; Kinikilala ng modernong Japan sina Nobunaga, Hideyoshi, at Ieyasu bilang tatlong &quot;Great Unifiers&quot; para sa kanilang pagpapanumbalik ng pamahalaang sentral sa bansa. 

== Buod ==
Sa panahong ito, kahit na ang [[Emperador ng Hapon|Emperor ng Japan]] ang opisyal na pinuno ng kanyang bansa at ang bawat panginoon ay nanumpa ng katapatan sa kanya, higit sa lahat siya ay isang marginalized, seremonyal, at relihiyosong tao na nag-delegate ng kapangyarihan sa ''[[Shogun|shōgun]]'', isang marangal na halos katumbas ng isang [[heneral]] . Sa mga taon bago ang panahong ito, ang shogunate ay unti-unting nawalan ng impluwensya at kontrol sa mga ''[[Daimyo|daimyō]]'' (mga lokal na panginoon). Kahit na ang [[Shogunatong Ashikaga|Ashikaga shogunate]] ay nanatili ang istraktura ng Kamakura shogunate at nagtatag ng isang mandirigma na pamahalaan batay sa parehong mga karapatang pang-ekonomiya at mga obligasyong panlipunan na itinatag ng Hōjō kasama ang &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwOg&quot;&gt;Jōei&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Code noong 1232, {{Linawin|date=November 2013}}  nabigo itong makuha ang katapatan ng maraming ''daimyō'', lalo na ang mga malalayo ang kalupaan sa kabisera ng [[Kyoto]] . Marami sa mga panginoon na ito ay nagsimulang lumaban nang hindi mapigilan sa bawat isa para sa kontrol sa lupa at impluwensya sa shogunate. Habang lumalaki ang pakikipagkalakalan sa [[Dinastiyang Ming|Ming China]], umunlad ang ekonomiya, at ang paggamit ng pera ay lumaganap nang lumitaw ang mga merkado at komersyal na lungsod. Pinagsama sa mga pagpapaunlad sa agrikultura at malakihang pangangalakal, humantong ito sa pagnanais para sa higit na lokal na awtonomiya sa lahat ng antas ng hierarchy sa lipunan. Noong umpisa pa lamang ng ika-15 siglo, ang pagdurusa na dulot ng mga [[lindol]] at taggutom ay madalas na nagsimula ng armadong pag-aalsa ng mga magsasaka na pagod sa utang at buwis. 

Ang Digmaang Ōnin (1467–1477), isang salungatan na naka-ugat sa pagkabalisa sa ekonomiya at dulot ng isang pagtatalo sa pagsunod sa shogunal, sa pangkalahatan ay itinuturing na pagsisimula ng panahon ng Sengoku. Ang &quot;silangang&quot; hukbo ng pamilyang Hosokawa at ang mga kaalyado nito ay nakipagtunggali sa &quot;kanlurang&quot; hukbo ng Yamana . Ang pakikipaglaban sa loob at paligid ng Kyoto ay tumagal ng halos 11 taon, na iniwan ang lungsod na halos wasak na wasak. Nagkalat ang alitan sa Kyoto sa mga kalapit na lalawigan.   

Ang yugto ay nagtapos sa isang serye ng tatlong mga warlord na sina [[Oda Nobunaga]], [[Toyotomi Hideyoshi]], at [[Tokugawa Ieyasu]], na unti-unting pinag-isa ang Japan. Matapos ang huling tagumpay ni Tokugawa Ieyasu sa pagkubkob ng Osaka noong 1615, ang Japan ay tumira sa higit sa dalawang daang taon ng kapayapaan sa ilalim ng Shogunatong Tokugawa. 

== Timeline ==
Ang Digmaang Ōnin noong 1467 ay karaniwang isinasaalang-alang ang panimulang punto ng panahon ng Sengoku. Mayroong maraming mga kaganapan na maaaring isaalang-alang na pagtatapos nito: pagpasok ni Nobunaga sa [[Kyoto]] (1568) [5] o pag-aalis ng [[Shogunatong Ashikaga|Muromachi shogunate]] (1573), [6] Siege of Odawara (1590), the Battle of Sekigahara (1600 ), ang pagtatatag ng Shogunatong Tokugawa (1603), o ang Siege of Osaka (1615). {{Fact|date=June 2018}}   
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;None of these dates or events are referred to in any of the entries at https://kotobank.jp/word/%E6%88%A6%E5%9B%BD%E6%99%82%E4%BB%A3-549884, which uniformly place the end date several decades earlier, the latest being 1573. (June 2018)&quot;&gt;kailangan ng banggit&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Oras 
! scope=&quot;col&quot; | Kaganapan 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1467 
| Simula ng Digmaang Ōnin 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1477 
| Pagtatapos ng Digmaang Ōnin 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1488 
| Ang Rebelyong Kaga 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1493 
| Nagtagumpay si Hosokawa Masamoto sa coup ng Meio 
|-
| Nasamsam ng Hōjō Sōun ang Lalawigan ng Izu 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1507 
| Simula ng Digmaang Ryo Hosokawa (ang hindi pagkakasundo ng magkakasunod sa pamilya Hosokawa) 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1520 
| Natalo ni Hosokawa Takakuni si Hosokawa Sumimoto 
|-
! 1523 
| Sinuspinde ng [[Dinastiyang Ming|Tsina]] ang lahat ng pakikipag-ugnay sa kalakalan sa [[Hapon|bansang Hapon]] dahil sa hidwaan 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1531 
| Tinalo ni Hosokawa Harumoto si Hosokawa Takakuni 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1535 
| Labanan ng Idano Ang mga puwersa ng Matsudaira ay natalo ang rebeldeng Masatoyo 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1543 
| Dumating ang Portuges sa Tanegashima, naging unang mga Europeo na nakarating sa Japan, at ipinakilala ang arquebus sa pakikidigma ng Hapon 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 1549 
| Si Miyoshi Nagayoshi ay nagtaksil kay Hosokawa Harumoto 
|-
| Opisyal na natapos ng Japan ang pagkilala nito sa hegemonya ng rehiyon ng China at kinansela ang anumang karagdagang mga misyon sa pagkilala 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1551 
| Tainei-ji insidente : Tinraydor ni Sue Harukata ni Ōuchi Yoshitaka, kinuha ang pagkontrol ng kanlurang Honshu 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1554 
| Ang tripartite pact sa gitna ng Takeda, Hōjō at Imagawa ay nilagdaan 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1555 
| Labanan ng Itsukushima : Natalo ni Mōri Motonari si Sue Harukata at nagpatuloy upang palitan ang Ōuchi bilang pinakamahalagang ''daimyo'' ng kanlurang Honshu 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1560 
| Labanan ng Okehazama : Ang napapalibutang [[Oda Nobunaga]] ay natalo at pinatay si Imagawa Yoshimoto sa isang sorpresang atake 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1568 
| Nagmartsa si [[Oda Nobunaga]] patungo sa [[Kyoto]] na pinipilit si Matsunaga Danjo Hisahide na talikuran ang kontrol sa lungsod 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1570 
| Simula ng Ishiyama Hongan-ji War 
|-
! 1571 
| Ang [[Nagasaki]] ay itinatag bilang trade port para sa mga negosyanteng Portuges, na may pahintulot sa [[daimyo]] Õmura Sumitada 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1573 
| Ang pagtatapos ng [[Shogunatong Ashikaga|Ashikaga shogunate]] 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1575 
| Labanan ng Nagashino : Desididong tinalo ni Oda Nobunaga ang takeda [[kabaleriya]] na may makabagong taktika ng arquebus 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1577 
| Siege ng Shigisan : Natalo ni Oda Nobunaga si Matsunaga Danjo Hisahide 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1580 
| Pagtatapos ng Ishiyama Hongan-ji War 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1582 
| Pinatay ni Akechi Mitsuhide si Oda Nobunaga ( Insidente ng Honnō-ji ); Natalo ni [[Toyotomi Hideyoshi|Hashiba Hideyoshi]] si Akechi sa Labanan ng Yamazaki 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1585 
| Si Hashiba Hideyoshi ay binigyan ng titulo ng ''Kampaku'', na itinataguyod ang kanyang nangingibabaw na awtoridad; binigyan siya ng apelyidong ''Toyotomi'' isang taon pagkatapos. 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1590 
| Siege of Odawara : Natalo ni Toyotomi Hideyoshi ang angkan ng Hōjō, pinag-isa ang Japan sa ilalim ng kanyang pamamahala 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1592 
| Unang pagsalakay sa Korea 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1597 
| Pangalawang pagsalakay sa Korea 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1598 
| Si Toyotomi Hideyoshi ay namatay 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1600 
| Labanan ng Sekigahara : Ang Eastern Army sa ilalim ng [[Tokugawa Ieyasu]] ay natalo ang Western Army ng mga loyalista ng Toyotomi 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1603 
| Ang pagtatatag ng Shogunatong Tokugawa
|-
! 1614 
| Opisyal na ipinagbabawal ang [[Simbahang Katolika Romana|Katolisismo]] at ang lahat ng mga misyonero ay inuutos na umalis sa bansa 
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1615 
| Siege ng Osaka : Ang huling labanan ng Toyotomi sa Shogunatong Tokugawa ay natatak 
|}

== ''Gekokujō'' ==
[[Talaksan:Map_Japan_Genki1-en.svg|right|thumb| Japan noong 1570 ]]
Ang pag-aalsa ay nagresulta sa karagdagang paghina ng gitnang awtoridad, at sa buong Japan, ang mga pang-rehiyon na panginoon, na tinatawag na ''[[Daimyo|daimyōs]]'', ay tumaas upang punan ang vacuum. Sa kurso ng paglilipat na ito ng kapangyarihan, ang mga matatag na angkan tulad ng Takeda at ng Imagawa, na namuno sa ilalim ng awtoridad ng kapwa Kamakura at Muromachi ''bakufu'', ay nakapagpalawak ng kanilang mga sphere ng impluwensya. Maraming, gayunpaman, na mga posisyon ang nabulok at kalaunan ay inagaw ng mas maraming may kakayahang mga alagad. Ang hindi pangkaraniwang bagay na ito ng meritoksyong panlipunan, kung saan tinanggihan ng mga may kakayahang subordinates ang katayuan at pilit na pinatalsik ang isang pinalaya na aristokrasya, naging kilala bilang {{Nihongo||下克上|[[gekokujō]]}} , na nangangahulugang &quot;sasakupin ng mababa ang mataas.&quot;  

Isa sa mga pinakamaagang pagkakataong ito ay si Hōjō Sōun, na bumangon mula sa medyo mapagpakumbabang pinagmulan at kalaunan ay sinakop ang kapangyarihan sa Lalawigan ng Izu noong 1493. Ang pagbuo sa mga nagawa ng Sōun, ang angkan ng Hōjō ay nanatiling isang pangunahing kapangyarihan sa [[Kantō|rehiyon ng Kantō]] hanggang sa pagsakop nito ni [[Toyotomi Hideyoshi]] sa huling panahon ng Sengoku. Ang iba pang mga kapansin-pansin na halimbawa ay kasama ang paghalili sa angkan ng Hosokawa ng Miyoshi, ang Toki ng Saitō, at ang Shiba clan ng Oda clan, na siya namang pinalitan ng underling nito, si Toyotomi Hideyoshi, isang anak ng isang magbubukid na walang pangalan ng pamilya . 

Ang maayos na kaayusan ng mga relihiyosong grupo ay nakakuha din ng kapangyarihang pampulitika sa oras na ito sa pamamagitan ng pagsasama-sama ng mga magsasaka sa paglaban at paghihimagsik laban sa pamamahala ng mga ''daimyō'' . Ang mga monghe ng sekta ng [[Budismo|Budismo na]] Tunay na Purong Lupa ay bumuo ng maraming ''Ikkō-ikki'', ang pinakamatagumpay na, sa Lalawigan ng Kaga, ay nanatiling independyente sa loob ng halos 100 taon. 

== Pag-iisa ==
Matapos ang halos isang daang kawalan ng katatagan sa politika at pakikidigma, ang Japan ay nasa gilid ng pagsasama ni [[Oda Nobunaga]], na lumabas mula sa kadiliman sa lalawigan ng Owari (kasalukuyang [[Prepektura ng Aichi|Aichi Prefecture]] ) upang mangibabaw sa gitnang Japan. Noong 1582, pinatay si Oda ng isa sa kanyang mga heneral na si Akechi Mitsuhide, at pinayagan si [[Toyotomi Hideyoshi]] ng pagkakataong maitaguyod ang kanyang sarili bilang kahalili ni Oda matapos tumaas sa mga ranggo mula sa ''ashigaru'' (footsoldier) upang maging isa sa mga pinaka mapagkakatiwalaang heneral ni Oda. Pinagsama-sama ni Toyotomi ang kanyang kontrol sa natitirang mga ''daimyo'' ngunit pinasiyahan bilang ''Kampaku'' (Imperial Regent) dahil ang kanyang karaniwang kapanganakan ay hindi siya ''[[Shogun|pinapunta]]'' sa titulong ''[[Shogun|Sei-i Taishōgun]] .'' Sa kanyang maikling paghahari bilang Kampaku, tinangka ni Toyotomi ang dalawang pagsalakay sa Korea . Ang unang pagtatangka, na sumasaklaw mula 1592 hanggang 1596, ay dating matagumpay ngunit nagdusa ng mga sagabal mula sa Joseon Navy at nagtapos sa isang pagkabulol. Ang pangalawang pagtatangka ay nagsimula noong 1597 ngunit hindi gaanong matagumpay habang ang mga Koreano, lalo na ang kanilang navy, na pinamunuan ni Admiral [[Yi Sun-sin|Yi Sun-Sin]], ay handa na mula sa kanilang unang engkwentro. Noong 1598, tumawag si Toyotomi ng pag-urong mula sa Korea bago siya namatay. 

Nang hindi nag-iwan ng isang may kakayahang kahalili, ang bansa ay muling itinulak sa kaguluhan sa politika, at sinamantala ng [[Tokugawa Ieyasu]] ang pagkakataon.  

Sa kanyang kamatayan, si Toyotomi ay humirang ng isang pangkat ng pinakamakapangyarihang mga panginoon sa Japan — Tokugawa, Maeda Toshiie, Ukita Hideie, Uesugi Kagekatsu, at Mōri Terumoto — upang mamuno bilang Konseho ng Limang Mga Regent hanggang sa ang kanyang sanggol na anak na si Hideyori, ay tumanda . Isang hindi mapayapang kapayapaan ang tumagal hanggang sa pagkamatay ni Maeda noong 1599. Pagkatapos noon ang isang bilang ng mga mataas na ranggo na numero, kapansin-pansin si Ishida Mitsunari, ay inakusahan si Tokugawa na hindi tapat sa rehimeng Toyotomi. 

Pinasimulan nito ang isang krisis na humantong sa Labanan ng Sekigahara noong 1600, kung saan ang Tokugawa at ang kanyang mga kakampi, na kumokontrol sa silangan ng bansa, ay tinalo ang mga puwersang kontra-Tokugawa, na may kontrol sa kanluran. Pangkalahatang itinuturing na huling pangunahing tunggalian ng panahon ng Sengoku, ang tagumpay ni Tokugawa sa Sekigahara ay mabisang minarkahan ang pagtatapos ng rehimeng Toyotomi, ang huling mga labi na sa wakas ay nawasak sa Siege of Osaka noong 1615. 

== Kilalang tao ==
[[Talaksan:Azuchimomoyama-japan.png|right|thumb|200x200px| Ang Japan noong huling bahagi ng ika-16 na siglo ]]
[[Talaksan:Gunsmith_Storefront_in_Sakai_Osaka_by_Akisato_Rito_1796.jpg|thumb| Gumagawa ng baril, [[Sakai, Osaka]] ]]
[[Talaksan:Oozutu.jpg|thumb| ''Ōzutsu'' (Big Gun) ]]

=== Tatlong unifiers ng Japan ===

* [[Oda Nobunaga]] 
* [[Toyotomi Hideyoshi]] 
* [[Tokugawa Ieyasu]] 

Ang magkakaibang personalidad ng tatlong pinuno na nag-ambag ng higit sa huling pag-iisa ng Japan — Oda, Toyotomi, at Tokugawa — ay naka-encapsulate sa isang serye ng tatlong kilalang ''senryū'' : 

* ''Nakanu nara, koroshite shimae, hototogisu'' (Kung ang cuckoo ay hindi umaawit, patayin ito. ) 
* ''Nakanu nara, nakasete miyō, hototogisu'' (Kung ang cuckoo ay hindi umaawit, pilitin mo ito. ) 
* ''Nakanu nara, naku ginawa matō, hototogisu'' (Kung hindi kumakanta ang cuckoo, hintayin mo ito. ) 

Si Oda, na kilala sa kanyang pagiging mabangis, ay ang paksa ng nauna; Si Toyotomi, na kilala sa kanyang pagiging mapamaraan, ay ang paksa ng pangalawa; at si Tokugawa, kilala sa kanyang pagtitiyaga, ay ang paksa ng pangatlong talata.

== Tingnan din ==

* Kasaysayan ng Japan 
* Listahan ng mga daimyo mula sa panahon ng Sengoku 
* Listahan ng laban sa Hapon 
* Mga kabayo sa digmaang East Asian 
* Warrant States period - isang katulad na panahon sa kasaysayan ng Tsino 
* [[Krisis ng Ikatlong Siglo]] - isang katulad na panahon sa kasaysayan ng Roman 
* Zemene Mesafint - isang katulad na panahon sa kasaysayan ng Ethiopian mula pa noong unang bahagi ng ika-18 siglo hanggang sa paghahari ni Tewodros II sa kalagitnaan ng ika-19 na siglo 
* Kabukimono 

== Mga tala ==
{{Reflist}}

== Mga Sanggunian ==

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.ancient.eu/Sengoku_Period/ Panahon ng Sengoku - Sinaunang Kasaysayan Encyclopedia] 
* [https://web.archive.org/web/20201125084019/http://samurai-archives.com/ Samurai Archives pahina ng Kasaysayan ng Hapon] 
* {{In lang|ja}}  [http://www.sengoku-expo.net/E/index.html Sengoku Expo: Disenyo ng Hapon, Kultura sa Panahon ng Mga Digmaang Sibil na] gaganapin sa Gifu Prefecture, 2000-2001 
* {{In lang|ja}}  [http://www2.harimaya.com/sengoku/bk_1ran.html Listahan ng Sengoku Daimyos] 
{{Start box}}
{{S-bef}}
{{s-ttl|title=[[History of Japan]]&lt;br&gt;Sengoku period|years='''1467–1573&lt;br&gt;(of [[Muromachi Period]])'''|with=|before=''[[Nanboku-chō period]]''}}
{{S-aft}}
{{S-end}}

[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Hapones ng CS1 (ja)]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Hapones]]
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Hapon]]</text>
      <sha1>bst7pevxowly2rle7fxlx69rfaoaxos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A2Z</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302173</id>
    <revision>
      <id>2238634</id>
      <parentid>2201247</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T06:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2238634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7484" sha1="91qexmom552grihhabwt719sch4lijz" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{unsourced}}
{{cleanup-translation|date=Hunyo 2021}}
}}
{{Infobox television channel
| name = A2Z 
| logo = A2Z Channel 11 Logo.png
| logo_size = 220px
| type = Komersyal na umeereng himpilang pantelebisyon
| country = [[Pilipinas]]
| area = [[Mega Manila]] (panlupa) &lt;br&gt; Buong bansa (kable at buntabay)
| network = [[ABS-CBN]]&lt;br/&gt;[[ZOE Broadcasting Network|ZOE TV]]
| headquarters = '''For ABS-CBN'''&lt;br&gt;[[ABS-CBN Broadcasting Center]], Sgt. Esguerra Ave., corner Mo. Ignacia Ave, Diliman, Quezon City&lt;br&gt;'''For ZOE'''&lt;br&gt;22nd floor, Strata 2000 Bldg., F. Ortigas Jr. Road, Ortigas Center, [[Pasig City]]
| language = [[Wikang Filipino|Filipino]] {{small|(pangunahin)}}&lt;br/&gt;[[Wikang Ingles|Ingles]] {{small|(pangalawa)}}
| picture_format = [[16:9]] [[480i]]  [[SDTV]]
| owner = [[ZOE Broadcasting Network]] (kasunduan sa ''blocktime'' mula [[ABS-CBN Corporation]])
| parent = 
| sister_channels = {{ubl|'''Sa ilalim ng ZOE'''|[[DZOZ-DTV|Light TV]]|'''Sa ilalim ng ABS-CBN'''|[[Kapamilya Channel]]|[[Knowledge Channel]]|[[Jeepney TV]]|[[TeleRadyo]]|[[Metro Channel]]|[[Cine Mo!]]|[[Cinema One]]|[[ABS-CBN News Channel|ANC]]|[[Myx]]|[[The Filipino Channel|TFC]]}}
| launch_date = {{Start date and age|2020|10|06}} (naka-test broadcast)&lt;br/&gt;{{Start date and age|2020|10|10}} (opisyal na pinalabas)
| replaced = {{bulleted list|[[ABS-CBN]] (ad interim) |[[GMA News TV]] / Q (2005–2019) and ZOE TV (1998–2005) (VHF 11 channel space)|[[O Shopping]] (Sky Cable channel space)|}}
| closed_date = 
| replaced_by = 
| former_names = ZOE TV/Light TV (1998–2005; 2020)&lt;br&gt;[[Q (Philippine TV network)|QTV/Q]] at [[GMA News TV]] (2005–2019)
| website = 
| terr_serv_1 = [[DZOE-TV|ZOE TV]]&lt;br&gt;{{small|(Kalakhang Maynila)}}
| terr_chan_1 = Tsanel 11 (analog) &lt;br&gt; Tsanel 20 (digital)
| sat_serv_1 = [[Cignal]]
| sat_chan_1 = Tsanel 20
| sat_serv_2 = [[SatLite]]
| sat_chan_2 = Tsanel 20
| sat_serv_3 = [[G Sat]]
| sat_chan_3 = Tsanel 9
| cable_serv_1 = [[Sky Cable]] / [[Destiny Cable]]&lt;br&gt;{{small|(Buong bansa)}}
| cable_chan_1 = Tsanel 11 (digital)
| cable_serv_2 = [[Cablelink]]&lt;br /&gt;{{small|(Kalakhang Maynila)}}
| cable_chan_2 = Tsanel 33
| cable_serv_3 = Available on most cable providers in the Philippines
| cable_chan_3 = Check local listings for channel assignments
| online_serv_1 = Cignal Play
| online_chan_1 = [https://cignalplay.com/live/294/a2z Watch live] (Philippines only)
}}

Ang '''A2Z''', ay isang free-to-air broadcast television network ng Pilipinas na nagsisilbing pangunahing pag-aari ng [[ZOE Broadcasting Network]] sa pakikipagsosyo sa [[ABS-CBN Corporation]] sa pamamagitan ng isang kasunduan sa blocktime. Ang pangunahing istasyon ng telebisyon ng A2Z ay ang [[DZOE-TV]] na nagdadala ng VHF Channel 11 (analog broadcast) at UHF Channel 20 (digital broadcast; mula noong 12 Nobyembre 2020). Ang pangalan ng network ay isang pagpapaikli na nagmula sa unang letra ng mga pangalan ng dalawang magulang na kumpanya, ang ABS-CBN at ZOE, ang bilang ng [[DWWX-TV|naalala ngayon na dalas ng kanal]], at mga titik ng alpabetong Ingles mula sa unang titik A hanggang sa huling titik Z. A2Z

Araw-araw itong sumasahimpapawid mula ika-6&amp;nbsp;ng umaga hanggang ika-12&amp;nbsp;ng hatinggabi tuwing Lunes hanggang Biyernes at tuwing Sabado mula ika-6&amp;nbsp;ng umaga hanggang ika-11:30&amp;nbsp;ng gabi at tuwing linggo mula ika-7&amp;nbsp;ng umaga hanggang ika-11:30&amp;nbsp; ng gabi.

==Buod==
===ZOE TV-11===
Ang mga karapatang dalas ng Channel 11 sa Mega Manila ay ibinigay sa isang pinagsamang pakikipagsapalaran ng maimpluwensyang mga relihiyosong pangkat na El Shaddai na pinamumunuan nina Mike Velarde at Jesus Is Lord Church na pinamumunuan ni Eddie Villanueva noong kalagitnaan ng 1990s. Ang pagkakasalungatan ng interes ay nagsimula sa dalawang pangkat upang makipagkumpetensya sa buong pagmamay-ari ng kumpanya. Ang Kongreso ng Pilipinas, na binubuo ng Senado at Balay ng mga Kinatawan ay namagitan at iginawad kay Eddie Villanueva at si Jesus Is Lord Movement ang karapatan na makuha ang dalas na ginampanan ng Channel 11. Binayaran ni Villanueva si Velarde para sa mga stock at assets na hawak ng Delta Broadcasting System (DBS).

===Pagpapahinto sa ABS-CBN at haka-haka sa ''blocktime''===
Bago ang pagpapatigil noong 2020, pinasara ang ABS-CBN noong 23 Setyembre 1972, noong inanunsyo ang batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos at sinamsam ang mga istasyon ng telebisyon at radyo. Nagtagal ang paghinto hanggang Hulyo 1986, noong nabawi ang mga nasamsam na istasyon at ibinalik ang mga prekuwensya sa ABS-CBN.

Ay isa sa mga pinakamatanda at pinakamakaimpluwensiyang kalambatan ng midya (media network) sa Pilipinas. Humantong ito sa pagkawalang-bisa ng prangkisa nito noong 4 Mayo 2020, at ang pansamantalang paghinto sa pag-brodkast ng kalambatan sa susunod na araw, makatapos itong atasan ng Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC) sa bisa ng isang kautusang cease and desist (&quot;tumigil at huminto&quot;) na may kinalaman sa pagkawalang-bisa ng mismong prangkisa.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mercurio |first=Richmond |date=7 Hunyo 2020 |title=Top ABS-CBN shows returning on new channel |url=https://www.philstar.com/headlines/2020/06/07/2019224/top-abs-cbn-shows-returning-new-channel |access-date=4 Abril 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Paglulunsad at pagpapalabas==
Noong Oktubre 6, 2020, sa pamamagitan ng magkakahiwalay na pahayag, inihayag ng ABS-CBN at ZOE TV sa publiko ang kasunduang blocktime at ang pagpapalit ng pangalan ng Channel 11 bilang A2Z—higit isang taon matapos ang pagwawakas ng ugnayan nito sa [[GMA News TV]] (na ngayon ay [[GTV (himpilan ng telebisyon sa Pilipinas)|GTV]]), at limang buwan matapos ang pagpapatigil sa operasyon ng Channel 2. Dumating ang anunsyong ito isang araw matapos idagdag ng [[Sky Cable]], ang sangay ng ABS-CBN sa cable television—ang ZOE TV 11 sa kanilang listahan ng mga channel.

Samantala, isang buwan matapos ang paglulunsad ng A2Z, iniulat na nagsasagawa ng imbestigasyon ang [[National Telecommunications Commission]] (NTC) sa ABS-CBN at ZOE Broadcasting Network upang alamin kung ang nasabing kasunduang blocktime sa pagitan ng dalawang istasyon ay dumaan sa legal na proseso.

Noong Nobyembre 12, 2020, sinimulan ng A2Z ang pag-ere nito sa digital terrestrial television. Ang channel ay mapapanood sa karamihan ng mga digital TV box.

==Programa==
{{main|Talaan ng mga palabas ng A2Z (tsanel pantelebisyon)}}

Bilang bahagi ng kasunduan sa pagitan ng ABS-CBN at ZOE TV, ang mga orihinal na programa sa telebisyon ng A2Z ay nakatuon sa mga palabas na pang-aliw at balita na ginawa ng ABS-CBN mula sa [[Kapamilya Channel]], na nagsisilbing pangunahing free-to-air broadcast affiliate nito. Bukod dito, katulad ng naunang kasunduan sa pag-upa ng airtime sa GMA/Citynet para sa Channel 11, nagtatampok din ang A2Z ng mga programa mula sa sister station ng ZOE TV na [[Light TV]], pati na rin mula sa mga content partner nitong [[CBN Asia]] at [[Trinity Broadcasting Network]]. Ipinapalabas din tuwing karaniwang araw (weekdays) ang Balitang A2Z, isang independiyenteng newscast sa gabi, at ang Ulat A2Z, isang bulletin ng balita sa hapon.

==Tingnan rin==
* [[ZOE Broadcasting Network]]
* [[ABS-CBN Corporation]] 
* [[ABS-CBN]]
* [[Light TV]]
* [[Kapamilya Channel]]
* [[DZOE-TV]]
* [[Q (himpilan ng telebisyon)|QTV/Q]]
* [[GMA News TV]]

== Mga sanggunian ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Telebisyon sa Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga network pantelebisyon]]</text>
      <sha1>91qexmom552grihhabwt719sch4lijz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palazzo Barberini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304004</id>
    <revision>
      <id>2238531</id>
      <parentid>2081075</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="ffbkhgjcbzbcs1fu5w0ha1rm7rgjfhg" xml:space="preserve">[[Talaksan:Palazzo Barberini - esterno.jpg|thumb| Patsada ng Palazzo Barberini]]
Ang '''Palazzo Barberini''' ([[Wikang Tagalog|Tagalog]]: ''Palasyo Barberini'') ay isang ika-17 siglong palasyo sa [[Roma]], nakaharap sa [[Piazza Barberini]] sa [[Rione Trevi]]. Nandito ngayon ang [[Galleria Nazionale d'Arte Antica]], ang pangunahing pambansang koleksiyon ng mas matatandang pinta na sa Roma.

== Mga sanggunian ==

* [[Anthony Blunt|Blunt, Anthony]], &quot;The Palazzo Barberini&quot;, ''Journal of the Warburg and Courtauld Institutes '''21''' (1958).'' ''JSTOR 750826''

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.barberinicorsini.org/ Palazzo Barberini: opisyal na site]
* [http://members.tripod.com/romeartlover/Vasi36.html Rome Art-Lover: Palazzo Barberini]
* [https://web.archive.org/web/20180612140412/http://www.romanlife-romeitaly.com/via-veneto-rome.html Patnubay ni Palazzo Barberini at Veneto Rome]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6048746.stm Itinapos ng hukbong Italyan ang stand-off ng museyo, BBC News, Biyernes, 13 Oktubre 2006]
* [https://www.google.com/maps/place/Palazzo+Barberini,+Via+delle+Quattro+Fontane,+13,+00187+Roma+RM,+Italy/@41.9035967,12.4898031,15z/data=!3m1!1e3!4m2!3m1!1s0x132f61abe214d78f:0xe96cf523a00d26b4?hl=en Google Maps] .&lt;small&gt; &lt;/small&gt;&lt;small&gt;Ang kumplikadong bumubuo sa Palazzo Barberini ay nasa gitna, itinakda mula sa kalsada sa lahat ng panig, at nagtatanong.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sa ibabang bahagi ng imahe ay ang pagsisimula ng mga hardin ng [[Palasyo Quirinal|Quirinal Palace]] .&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Sa ibaba, at sa unang sulok sa kanan, ay ang [[Simbahan ng San Carlo alle Quattro Fontane|San Carlo alle Quattro Fontane]] .&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Diagonal na kabaligtaran at sa itaas ay ang tatsulok na Piazza Barberini na may Triton Fountain .&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20130728195520/http://www.romainteractive.com/eng/guided_tours/national_gallery_barberini.html Ang National Gallery of Ancient Art sa Barberini Palace]</text>
      <sha1>ffbkhgjcbzbcs1fu5w0ha1rm7rgjfhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puwente ng Trevi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304029</id>
    <revision>
      <id>2238556</id>
      <parentid>2238299</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="top7wmtarawxyh3rq042d6kbyy4vd08" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Puwente ng Trevi}}
{{Infobox artwork|title=Puwente ng Trevi|height_metric=26.3|coordinates={{Coord|41|54|3|N|12|28|59|E|type:landmark_region:IT|display=inline,title}}|museum=|city=[[Trevi (rione ng Roma)|Trevi]], [[Roma]], [[Italya]]|imperial_unit=ft&lt;!--don't leave blank—either don't include it, or include the default in. --&gt;|metric_unit=m|width_metric=49.15|length_metric=|material=Bato|image_file=Trevi Fountain - Roma.jpg|type=Pampublikong puwente|year={{start date|1762}}|artist=[[Nicola Salvi]]|other_title_1=Fontana di Trevi|other_language_1=Italian|alt=|painting_alignment=landscape|caption=|owner=}}
Ang '''Puwente ng Trevi''' ({{Lang-it|Fontana di Trevi}}) ay isang [[fuwente]] sa distrito ng [[Trevi (rione ng Roma)|Trevi]] sa [[Roma]], [[Italya]], na dinisenyo ng Italyanong [[Arkitekto|arkitektong]] si [[Nicola Salvi]] at nakumpleto ni Giuseppe Pannini at maraming iba pa. Nakatayo {{Convert|26.3|m}} mataas at {{Convert|49.15|m}} malawak,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Trevi Fountain|work=TreviFountain.net|url=http://www.trevifountain.net/description.htm|access-date=2020-11-07|archive-date=2017-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910095832/http://www.trevifountain.net/description.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ito ang pinakamalaking [[Estilong Baroko|Barokong]] fuwente sa lungsod at isa sa pinakatanyag na fuwente sa buong mundo.

Ang puwente ay naipakita na sa maraming kilalang pelikula, kasama ang ''[[Roman Holiday]]'' (1953), ang kapangalang ''[[Tatlong Barya sa Fuwente (1954 na pelikula)|Tatlong Barya sa Fountain]]'' (1954), ''[[La Dolce Vita]]'' ni [[Federico Fellini]] (1960), at ''[[Ang Pelikulang Lizzie McGuire|The Lizzie McGuire Movie]]'' (2003).&lt;ref name=&quot;time2&quot;&gt;{{cite journal|url=http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/|title=Top 10 Iconic Movie Locations|journal=Time|last=Silver|first=Alexandra|date=17 May 2010|publisher=[[Time magazine]]|accessdate=21 May 2018|archive-date=19 Mayo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519115328/http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;
== Mga panlabas na link ==

* [http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html Roman Bookshelf&amp;nbsp;- Trevi Fountain&amp;nbsp;- Mga panonood mula ika-18 at ika-19 na siglo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191202230549/http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html |date=2019-12-02 }}
* [http://www.italyguides.it/us/roma/trevi.htm Trevi Fountain] Virtual 360 ° panorama at photo gallery.
* [https://web.archive.org/web/20120213011445/http://www2.siba.fi/~kkoskim//rooma/kuvat/fald325c.jpg Ang pag-ukit ng mas mahinhin na hinalinhan ng fountain.]
* [https://www.skylinewebcams.com/webcam/italia/lazio/roma/fontana-di-trevi.html Trevi Fountain Live Cam]</text>
      <sha1>top7wmtarawxyh3rq042d6kbyy4vd08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ascoli Piceno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305226</id>
    <revision>
      <id>2238549</id>
      <parentid>2003243</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="gofa3jk8q0gmq0vuvnfjyabyjep9hag" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Ascoli Piceno|elevation_footnotes=|mayor=[[Marco Fioravanti]]|area_footnotes=|area_total_km2=160|population_footnotes=&lt;ref name=Istat&gt;Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]&lt;/ref&gt;|population_demonym=Ascolani|telephone=|elevation_m=154|frazioni=see [[Ascoli Piceno#Frazioni|list]]|postal_code=63100|istat=|saint=San [[Emigdio]]|day=Agosto 5|area_code=0736|website={{official website|http://www.comune.ascoli-piceno.it}}|mayor_party=[[Brothers of Italy|FdI]]|province=[[Lalawigan ng Ascoli Piceno|Ascoli Piceno]] (AP)|official_name=Città di Ascoli Piceno|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Ascoli Piceno.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Piazza del Popolo|image_shield=Ascoli Piceno-Stemma.png|image_map=|region=[[Marche]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|51|N|13|35|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}}Ang '''Ascoli Piceno''' (Italyano: [ˈaskoli piˈtʃɛːno] {{Lang-la|Asculum}})&lt;ref&gt;{{cite book|title=Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map-By-Map Directory|editor=Richard J.A. Talbert|volume=I|year=2000|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ and Oxford, UK|isbn=0691049459|page=607}}&lt;/ref&gt; ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa rehiyon ng [[Marche|Marcas]] ng Italya, kabesera ng [[Lalawigan ng Ascoli Piceno|lalawigang may parehong pangalan]]. Ang populasyon nito ay halos 48,278, ngunit ang urbanong sakop ng lungsod ay may higit sa 93,000.

== Heograpiya ==
Ang bayan ay matatagpuan sa pook kung saan pinagtagpo ng Ilog [[Tronto]] at ang maliit na ilog ng Castellano at napapaligiran ng mga bundok. Dalawang natural na parke ang hangganan ng bayan, ang isa sa hilagang kanluran ([[Parco Nazionale dei Monti Sibillini]]) at isa sa timog ([[Parco Nazionale dei Monti della Laga]]).

Ang Ascoli ay may magagandang koneksiyon sa riles sa baybaying [[Dagat Adriatico|Adriatico]] at sa lungsod ng [[San Benedetto del Tronto]], sa pamamagitan ng highway sa [[Porto d'Ascoli]] at ng Pambansang Kalsadang Italyano 4 [[Sa pamamagitan ng Salaria|Salaria]] patungong [[Roma]].

== Tingnan din ==

* [[Ascoli Calcio 1898 FC]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.comune.ascoli-piceno.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229074259/http://www.comune.ascoli-piceno.it/ |date=2010-12-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20160506230727/http://www.ascolidavivere.it/ ASCOLIDAVIVERE.it - Mga Kaganapan, konsyerto, alamat, kultura, libangan]
* [https://web.archive.org/web/20160402213416/http://www.abruzzo-villas.com/ascoli-piceno/ Ascoli Piceno Antique Market]
{{Lalawigan ng Ascoli Piceno}}</text>
      <sha1>gofa3jk8q0gmq0vuvnfjyabyjep9hag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ancona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305251</id>
    <revision>
      <id>2238538</id>
      <parentid>2229376</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */</comment>
      <origin>2238538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="8u96bpmzbz77w38t0ewey6nryc9slbf" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Ancona|frazioni=Aspio, Gallignano, Montacuto, Massignano, Montesicuro, Candia, Ghettarello, Paterno, Casine di Paterno, Poggio di Ancona, Sappanico, Varano|website={{Official website|https://www.comune.ancona.gov.it}}|area_code=071|postal_code=60100, 60121–60129, 60131|day=4 Mayo|saint=[[Judas Cyriacus]]|elevation_m=16|elevation_footnotes=|population_demonyms=Anconetani, Anconitani|population_footnotes=|area_total_km2=123.71|area_footnotes=|mayor=[[Valeria Mancinelli]]|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AN}} (AN)|official_name=Città di Ancona|region={{RegioneIT|sigla=MAR}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|37|01|N|13|31|00|E|region:IT-AN_type:city(101210)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_map=Italy Marche#Italy#Europe|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Ancona-Stemma.png|image_caption=Tanaw ng Ancona mula sa himpapawid|image_alt=|imagesize=|image_skyline=AnkonPanorama.jpg|footnotes=}}Ang '''Ancona''' (Italyano: [aŋˈkoːna]; {{Lang-grc|Ἀγκών|Ankṓn}}) ay isang lungsod at daungan sa rehiyon ng [[Marche]] sa gitnang [[Italya]], na may populasyon na humigit kumulang 101,997 noong 2015. Ang Ancona ay ang kabesera ng [[lalawigan ng Ancona]] at ng rehiyon. Ang lungsod ay matatagpuan {{Convert|280|km}} hilagang-silangan ng Roma, sa [[Dagat Adriatico]], sa pagitan ng mga dalisdis ng dalawang dulo ng [[promontoryo]] ng [[Monte Conero]], Monte Astagno, at Monte Guasco.

Ang Ancona ay isa sa pangunahing daungan sa Dagat Adriatico, lalo na para sa trapiko ng pasahero, at ang pangunahing sentro ng ekonomiya at demograpiko ng rehiyon.

== Heograpiyang pisikal ==
Ang partikular na hugis ng promontoryo ay nagbibigay ng dalawang natural na phenomena na palaging itinuturing na natatanging katangian ng Ancona: ang pagsikat at paglubog ng araw sa ibabaw ng dagat at ang kakayahang makita, sa malinaw na kondisyon ng panahon, ng mga taluktok ng mga bundok ng Dalmatia.

Ang posibilidad na makita ang parehong pagsikat at paglubog ng araw sa ibabaw ng dagat ay dahil sa katotohanan na ang promontoryo ng lungsod ay pinaliguan ng Adriatico kapuwa sa silangan at kanluran. Ito ay itinuturing na partikular dahil, habang ang pagmamasid sa pagsikat ng araw sa ibabaw ng dagat ay tipikal sa buong kanlurang baybayin ng Adriatico, hindi ito ang kaso para sa paglubog ng araw.&lt;ref&gt;*[[Curzio Maltese]], I padroni delle città, Feltrinelli Editore, 2007 (p. 88). [[Speciale:RicercaISBN/9788807171376|ISBN 978-88-07-17137-6]]
*[[Guido Piovene]], ''Viaggio in Italia'', Arnoldo Mondadori Editore, 1957 - XI edizione - 1961 (p.403)&lt;/ref&gt;

== Galeriya ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
Talaksan:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg|
Talaksan:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg|
Talaksan:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg|
Talaksan:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg|
Talaksan:Muzej u Anconi.jpg|
Talaksan:Ankonska katedrala.jpg|
Talaksan:U Anconi spomenik.jpg|
Talaksan:Ancona u rujnu 2017.jpg|
Talaksan:Upravna zgrada u Anconi.jpg|
Talaksan:U Anconi u Italiji.jpg|
Talaksan:Zgrada u Anconi.jpg|
Talaksan:Na ulazu u Anconu.jpg|
Talaksan:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg|
Talaksan:Ancona 2017.jpg|
Talaksan:Passetto nuvolo.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Tingnan din ==

* [[AC Ancona]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga pinagkuhanan ==

* &quot;Ancona&quot;, Italy (2nd ed.), Coblenz: Karl Baedeker, 1870, OL 24140254M

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.comune.ancona.gov.it}}
{{Lalawigan ng Ancona}}</text>
      <sha1>8u96bpmzbz77w38t0ewey6nryc9slbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:IPA vowels/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>306677</id>
    <revision>
      <id>2238583</id>
      <parentid>1824000</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T19:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>60709</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>2238583</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="1718" sha1="dj6mjw7wirewcxg2r3a8kuvu3alj6zs" xml:space="preserve">/* {{pp-template}} */
.IPA-vowels-noaudio {
	background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/320px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat;
}

.IPA-vowels-audio {
	background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/600px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat;
}

.IPA-vowels-main {
	table-layout: fixed;
	border-collapse: collapse;
	text-align: center;
}

.IPA-vowels-nocaption {
	border: 1px solid #a2a9b1;
}

.IPA-vowels-main th {
	vertical-align: middle;
	background: #f8f9fa;
}

.IPA-vowels-main th[scope=&quot;col&quot;] {
	text-align: center;
	padding-top: 0.2em;
}

.IPA-vowels-main th[scope=&quot;row&quot;] {
	text-align: right;
	padding-left: 0.4em;
}

.IPA-vowels-main td {
	vertical-align: middle;
}

.IPA-vowels-noaudio td {
	width: 106.67px;
	min-width: 106.67px;
	height: 32px;
}

.IPA-vowels-audio td {
	width: 200px;
	min-width: 200px;
	height: 60px;
}

.IPA-vowels-minorcaption {
	font-weight: normal;
}

.IPA-vowels-container {
	display: flex;
	justify-content: center;
	font-size: 125%;
	line-height: 1.2;
}

.IPA-vowels-container-dot {
	text-align: center;
	width: 1em;
	background: #f8f9fa;
}

.IPA-vowels-container-left {
	max-width: 1em;
	min-width: 1em;
	direction: rtl;
	text-align: right;
}

.IPA-vowels-container-left &gt; span {
	padding-left: 0.2em;
	background: #f8f9fa;
}

.IPA-vowels-container-right {
	max-width: 1em;
	min-width: 1em;
	direction: ltr;
	text-align: left;
}

.IPA-vowels-container-right &gt; span {
	padding-right: 0.2em;
	background: #f8f9fa;
}

.IPA-vowels-container-single {
	padding-left: 0.2em;
	padding-right: 0.2em;
	background: #f8f9fa;
}</text>
      <sha1>dj6mjw7wirewcxg2r3a8kuvu3alj6zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capranica Prenestina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308096</id>
    <revision>
      <id>2238541</id>
      <parentid>2177690</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Heograpiya */</comment>
      <origin>2238541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="iakzlahj9kea8rn36j01yqzmczwocir" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Capranica Prenestina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Roma|Roma]] (RM)|website={{official website|http://www.comunecapranica.it/}}|area_code=06|postal_code=00030|day=Agosto 16|saint=San Roque|elevation_m=915|elevation_footnotes=|population_demonym=Capranicensi|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;|area_total_km2=20.36|area_footnotes=|mayor=Francesco Colagrossi|mayor_party=|frazioni=Guadagnolo|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Capranica Prenestina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|52|N|12|57|E|type:city(328)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Capranica Prenestina-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}}Ang '''Capranica Prenestina''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Roma Capital]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon ng [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} silangan ng [[Roma]].

Matatagpuan ito sa lugar ng [[Monti Prenestini]].

== Heograpiya ==
Ang munisipalidad ay nakatayo sa tagaytay ng [[Kabundukang Prenestini]] na umaabot at lumampas sa 1,200 m kasama ang [[Monte Guadagnolo]] sa silangan ng Roma, kung saan matatagpuan ang homonimong nayon ng [[Guadagnolo]], na kumakatawan sa pinakamataas na hindi-munisipal na tinitirhang sentro sa Lazio.

Sa munisipal na lugar ay matatagpuan din ang [[Bundok Cerella]] na, na may 1,203 m, ay ang pangalawang tuktok ng Kabundukang Prenestini.

Ang teritoryo ay higit sa lahat ay bulubundukin at natatakpan ng mga [[kakahuyan]] at ang ilog [[Sacco]] ay dumadaloy dito.

== Kasaysayan ==
Isang dokumentong may petsang Pebrero 7, 1252, na nagtatatag ng pagtatalaga kay Capranica kay [[Oddone Colonna]] kasunod ng paglutas ng isang hindi pagkakaunawaan sa pagitan niya at ng kaniyang pinsan na si Pietro, ang unang makasaysayang ebidensiya ng pag-iral ng kasalukuyang Capranica Prenestina.&lt;ref&gt;{{Cita|Pietrini|pp. 135-136|citazione=Anno di Cristo 1252 - Dai due fratelli Oddone, e Giordano Colonna Signori di Palestrina già morti in quest'anno, erano nati due figli: il figlio di Oddone si chiamò Pietro: al figlio di Giordano fu imposto nome Oddone: erano essi, come ognun comprende, cugini; ma così brigosi, che continuamente altercavano fra loro. Procurò il Prefetto di Roma di porli in calma con assegnare a ognun di essi una porzione di Palestrina, ed una porzione degli altri Feudi; ma ciò non bastò; vennero alle armi, ad ostilità, a guerra formale, e Palestrina ne dovette essere teatro. Giunse però il giorno, in cui tornarono finalmente in sè stessi, e rimisero tutte le loro controversie all'arbitrio di un comune parente Religioso Domenicano chiamato Fr. Giovanni, il quale riflettendo che il compossesso de' Feudi era la sorgente dei contrasti, stabilì che il dominio di Gallicano, e dei due Castelli di San Cesareo, e Camporazio, ora Tenute, si aggiudicasse liberamente a Pietro; ed all'incontro il dominio di Palestrina, Capranica, Zagarolo, Colonna, ed altri Feudi della famiglia si aggiudicasse liberamente a Oddone. Stabilimento, che fu concordemente accettato, come risulta da un Istromento rogato li sette di febbrajo dell'anno presente; nel quale leggesi descritto il sito di Palestrina nei seguenti termini: Civitas praedicta cum Rocca, et Monte, cum Territorio ipsius posita est in districtu Orbis in contrata, quae di citur Romangia: e quindi veniamo a sapere che Palestrina non solo è compresa nel Distretto Romano, ma è situata entro quel tratto di paese intorno a Roma dai nostri Antichi chiamato Romangia, di cui eruditamente ragionano due Eminentissimi Letterati della età no stra. Che nel giorno poi venticinque di marzo fosse di già nostro Vescovo il Cardinal Stefano Arcivescovo di Strigonia, lo deduce il Mansi da un diploma Pontificio stampato nel supplemento del Bollario Domenicano.}}&lt;/ref&gt; Pagkalipas ng ilang dekada, ang nayon ay winasak ng mga tropang papal ni [[Bonifacio VIII]]–na ipinanganak na Benedetto Caetani–na noong 1298, sa konteksto ng pakikibaka para sa kapangyarihan sa pagitan ng pamilya Caetani at ng [[pamilyang Colonna]], ay inilaan para sa Capranica ang parehong kapalaran gaya ng Palestrina.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita libro |p=9 |autore=Angelo Pinci |titolo=Capranica Prenestina - Storia, arte, cartoline |anno=2021 |editore=Comune di Capranica Prenestina |cid=Pinci}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.comunecapranica.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522190533/http://www.comunecapranica.it/ |date=2008-05-22 }}
{{Kalakhang Lungsod ng Roma Capital}}</text>
      <sha1>iakzlahj9kea8rn36j01yqzmczwocir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238542</id>
      <parentid>2238541</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4852" sha1="qzerk34k704bsn5puxz6aaa3u0rnk67" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Capranica Prenestina|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Roma|Roma]] (RM)|website={{official website|http://www.comunecapranica.it/}}|area_code=06|postal_code=00030|day=Agosto 16|saint=San Roque|elevation_m=915|elevation_footnotes=|population_demonym=Capranicensi|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;istat&quot;&gt;All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].&lt;/ref&gt;|area_total_km2=20.36|area_footnotes=|mayor=Francesco Colagrossi|mayor_party=|frazioni=Guadagnolo|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Capranica Prenestina|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|52|N|12|57|E|type:city(328)_region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Capranica Prenestina-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Capranica Prenestina.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Capranica Prenestina''' ay isang ''[[komuna]]'' (munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Roma Capital]] sa [[Italya|Italyanong]] rehiyon ng [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} silangan ng [[Roma]].

Matatagpuan ito sa lugar ng [[Monti Prenestini]].

== Heograpiya ==
Ang munisipalidad ay nakatayo sa tagaytay ng [[Kabundukang Prenestini]] na umaabot at lumampas sa 1,200 m kasama ang [[Monte Guadagnolo]] sa silangan ng Roma, kung saan matatagpuan ang homonimong nayon ng [[Guadagnolo]], na kumakatawan sa pinakamataas na hindi-munisipal na tinitirhang sentro sa Lazio.

Sa munisipal na lugar ay matatagpuan din ang [[Bundok Cerella]] na, na may 1,203 m, ay ang pangalawang tuktok ng Kabundukang Prenestini.

Ang teritoryo ay higit sa lahat ay bulubundukin at natatakpan ng mga [[kakahuyan]] at ang ilog [[Sacco]] ay dumadaloy dito.

== Kasaysayan ==
Isang dokumentong may petsang Pebrero 7, 1252, na nagtatatag ng pagtatalaga kay Capranica kay [[Oddone Colonna]] kasunod ng paglutas ng isang hindi pagkakaunawaan sa pagitan niya at ng kaniyang pinsan na si Pietro, ang unang makasaysayang ebidensiya ng pag-iral ng kasalukuyang Capranica Prenestina.&lt;ref&gt;{{Cita|Pietrini|pp. 135-136|citazione=Anno di Cristo 1252 - Dai due fratelli Oddone, e Giordano Colonna Signori di Palestrina già morti in quest'anno, erano nati due figli: il figlio di Oddone si chiamò Pietro: al figlio di Giordano fu imposto nome Oddone: erano essi, come ognun comprende, cugini; ma così brigosi, che continuamente altercavano fra loro. Procurò il Prefetto di Roma di porli in calma con assegnare a ognun di essi una porzione di Palestrina, ed una porzione degli altri Feudi; ma ciò non bastò; vennero alle armi, ad ostilità, a guerra formale, e Palestrina ne dovette essere teatro. Giunse però il giorno, in cui tornarono finalmente in sè stessi, e rimisero tutte le loro controversie all'arbitrio di un comune parente Religioso Domenicano chiamato Fr. Giovanni, il quale riflettendo che il compossesso de' Feudi era la sorgente dei contrasti, stabilì che il dominio di Gallicano, e dei due Castelli di San Cesareo, e Camporazio, ora Tenute, si aggiudicasse liberamente a Pietro; ed all'incontro il dominio di Palestrina, Capranica, Zagarolo, Colonna, ed altri Feudi della famiglia si aggiudicasse liberamente a Oddone. Stabilimento, che fu concordemente accettato, come risulta da un Istromento rogato li sette di febbrajo dell'anno presente; nel quale leggesi descritto il sito di Palestrina nei seguenti termini: Civitas praedicta cum Rocca, et Monte, cum Territorio ipsius posita est in districtu Orbis in contrata, quae di citur Romangia: e quindi veniamo a sapere che Palestrina non solo è compresa nel Distretto Romano, ma è situata entro quel tratto di paese intorno a Roma dai nostri Antichi chiamato Romangia, di cui eruditamente ragionano due Eminentissimi Letterati della età no stra. Che nel giorno poi venticinque di marzo fosse di già nostro Vescovo il Cardinal Stefano Arcivescovo di Strigonia, lo deduce il Mansi da un diploma Pontificio stampato nel supplemento del Bollario Domenicano.}}&lt;/ref&gt; Pagkalipas ng ilang dekada, ang nayon ay winasak ng mga tropang papal ni [[Bonifacio VIII]]–na ipinanganak na Benedetto Caetani–na noong 1298, sa konteksto ng pakikibaka para sa kapangyarihan sa pagitan ng pamilya Caetani at ng [[pamilyang Colonna]], ay inilaan para sa Capranica ang parehong kapalaran gaya ng Palestrina.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita libro |p=9 |autore=Angelo Pinci |titolo=Capranica Prenestina - Storia, arte, cartoline |anno=2021 |editore=Comune di Capranica Prenestina |cid=Pinci}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.comunecapranica.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522190533/http://www.comunecapranica.it/ |date=2008-05-22 }}
{{Kalakhang Lungsod ng Roma Capital}}</text>
      <sha1>qzerk34k704bsn5puxz6aaa3u0rnk67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandrine Bony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309183</id>
    <revision>
      <id>2238563</id>
      <parentid>2093119</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>2238563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5044" sha1="sh6ipur8klxy2pp2ex43s65yeo0khof" xml:space="preserve">{{Infobox academic
| honorific_prefix   = 
| name               = Sandrine Bony-Léna
| honorific_suffix   = 
| image              = Sandrine Bony 21 November 2023 (cropped).jpg
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = 2023
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = Sandrine Bony&lt;!-- use only if different from full/othernames --&gt;
| birth_date         = &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}}  --&gt;
| birth_place        = 
| death_date         = &lt;!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place        = 
| death_cause        = 
| region             = 
| nationality        = French
| other_names        = 
| occupation         = 
| period             = 
| known_for          = 
| title              = 
| boards             = &lt;!--board or similar positions extraneous to main occupation--&gt;
| spouse             = 
| children           = 
| awards             = &lt;!--notable national level awards only--&gt;
| website            = 
| education          = 
| alma_mater         = Université Pierre-et-Marie-Curie (Diplôme national de doctorat)
| thesis_title       = 
| thesis_url         = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = 
| doctoral_advisor   = [[Hervé Le Treut]]
| influences         = &lt;!--must be referenced from a third party source--&gt;
| era                = 
| discipline         = Climatologist, Physicist&lt;!--major academic discipline – --&gt;
| sub_discipline     = &lt;!--academic discipline specialist area – --&gt;
| workplaces         = The Sorbonne,  [[National Centre for Scientific Research|Centre national de la recherche scientifique]]| doctoral_students  = 
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = [[Clouds]], Climate changes because of human activity
| notable_works      = 
| notable_ideas      = 
| influenced         = &lt;!--must be referenced from a third party source--&gt;
| signature          = 
| signature_alt      = 
| signature_size     = 
| footnotes          = 
}}

Si '''Sandrine Bony-Léna''', ne '''Bony''' ay isang climatologist na ipinanganak sa Pransya, siya ay kasalukuyang Directeur de recherche (Direktor ng pananaliksik) sa Center National de la Recherche Scientifique sa Universitaire Sorbonne, Paris. Kapansin-pansin si Bony dahil isa siyang nangungunang may-akda at nanalong Nobel Prize noong 2007, Ika-apat na Ulat sa Pagsusuri ng Intergovernmental Panel sa Pagbabago ng Klima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es/jurado/sandrine-bony-2/#:~:text=Sandrine%20Bony%20is%20Director%20of%20Research%20with%20the,response%20of%20the%20climate%20system%20to%20human%20activity|title=Frontiers of Knowledge Awards|website=www.frontiersofknowledgeawards-fbbva.es|access-date=8 February 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Mga pagkilala==
* [[2018]] : Silver medal of the CNRS &lt;ref&gt;{{cite web|language=fr|author=&lt;small&gt;ARTIFICA&lt;/small&gt;|title=82 nouveaux Talents du CNRS - Communiqués et dossiers de presse -CNRS|url=http://www2.cnrs.fr/presse/communique/5493.htm?theme1=5|website=www2.cnrs.fr|access-date=2018-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428011635/http://www2.cnrs.fr/presse/communique/5493.htm?theme1=5|archive-date=2018-04-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=fr|title=Sandrine Bony {{!}} CNRS|url=http://www.cnrs.fr/fr/personne/sandrine-bony|website=www.cnrs.fr|access-date=2018-04-28}}&lt;/ref&gt;.
* [[2017]] : the Gérard-Mégie prize of the [[Académie des sciences (France)|Académie des Sciences]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=fr-fr|title=Lauréate 2017 du prix Gérard Mégie : Sandrine Bony {{!}} Lauréats {{!}} Prix et médailles {{!}} Encourager la vie scientifique|url=http://www.academie-sciences.fr/fr/Laureats/laureat-2017-prix-gerard-megie.html|website=www.academie-sciences.fr|access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Académie des sciences|title=Lauréate 2017 du prix Gérard Mégie : Sandrine Bony|url=https://www.youtube.com/watch?v=rmXV8J7RTxo|date=2017-12-20|access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|language=fr|title=Sandrine Bony {{!}} ENS|url=http://www.ens.fr/actualites/sandrine-bony|website=www.ens.fr|access-date=2018-05-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[2012]] : the Bernard Haurwitz Memorial Lecture prize awarded by the [[American Meteorological Society]] (AMS)&lt;ref&gt;{{cite web|language=fr|format=pdf|title=&lt;small&gt;PRIX &amp; DISTINCTIONS SCIENTIFIQUES ET PÉDAGOGIQUES&lt;/small&gt; 2012|url=http://www.univ-paris-est.fr/fichiers/Prix&amp;distinctions_2012-2.pdf|website=www.univ-paris-est.fr|date=2012|access-date=2021-08-06|archive-date=2017-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709052726/http://www.univ-paris-est.fr/fichiers/Prix%26distinctions_2012-2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[2017]] : [[Chevalier de la Légion d'honneur]]&lt;ref&gt;{{cite web|language=fr|title=Ordre de la Légion d'Honneur|url=http://www.france-phaleristique.com/lh_promo_12-07-17.htm|website=[[Légifrance]]}}&lt;/ref&gt;.

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga pinanggalingan==
https://www.ipcc.ch/</text>
      <sha1>sh6ipur8klxy2pp2ex43s65yeo0khof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pangkalahatang Kalendaryong Romano ng 1960</title>
    <ns>0</ns>
    <id>313505</id>
    <revision>
      <id>2238539</id>
      <parentid>2235897</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JMRAMOS0109</username>
        <id>16637</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga inalis at idinagdag sa Kalendaryo */</comment>
      <origin>2238539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36543" sha1="epms5uy31zlkzsdnp2nve9ru0tzuwlw" xml:space="preserve">Ang mga nakatala rito ay ang kapistahan ng mga banal ng '''Pangkalahatang Kalendaryo ng Roma''', ayon sa ''[[Motu proprio|motu propio]]'' (o sulat ng [[Papa]] na ginawa sa sariling pagkukusa) na ''Rubricarum Instructum'' ni [[Papa Juan XXIII]] na kinasihan noong Hulyo 25, 1960. Isinakatuparan ito kinabukasan, Hulyo 26, 1960, ng Banal na Kalipunan sa Gawi sa Pagsamba, sa dekretong ''Novum rubricarum''. Kabilang ang [[Kalendaryo|kalendaryong]] ito sa sipi ng Aklat ng Pagmimisa ng Roma na inilmbag noong 1962, na pinahintulot ang patuloy na paggamit ni [[Papa Benedicto XVI]] batay sa kanyang ''motu propio'' na ''Summorum Pontificum''.

Pinalitan ng ''Novum rubricarum'' ang dating klasipikasyon na Doble, Semidoble at Simple kasama ang mga uri at gunita na I, II at III. Inalis na rito ang ilang kapistahan, partikular ang mga nauulit na pista, tulad ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal]] (Mayo 3 at Setyembre 14), ang Luklukan ni Apostol San Pedro (Enero 18 at Pebrero 22), [[San Pedro]] (Agosto 1 at Hunyo 29), [[Juan ang Alagad|San Juan ang Ebanghelista]] (Mayo 6 at Disyembre 27), [[Arkanghel Miguel|San Miguel]] (Mayo 8 at Setyembre 29), at San Esteban. 

Ang pinagkaiba nito sa Pangkalahatang Kalendaryong Romano ng 1954, isinasama na rito ang mga pababago na ginawa ni Papa Pio XII noong 1955 na may pagbabawas ng mga Octava (Walong Araw na Pagdiriwang) na nauwi sa tatlo na lamang: yaong [[Pasko]], [[Pasko ng Muling Pagkabuhay|Pasko ng Pagkabuhay]] at [[Pentekostes]].&lt;ref&gt;Pangkalahatang dekreto na ''Cum nostra'' ng Banal na Kalipunan sa Gawi sa Pagsamba&lt;/ref&gt;

== Mga pagbabago sa Kalendaryo ==
Mas pinasimple ng ''Novum rubricarum'' ang paghahati ng mga antas para sa araw ng Linggo, mga araw sa loob ng linggo (feria) at mga kapistahan. Ang mga pista na may antas na ''Doble I clase'' ay binago para sa ''I clase''. Ang mga pista na may antas na ''Doble II'' clase ay binago para sa ''II clase''. Ang mga ''Doble'' at ''Semidoble'' na kapistahan ay binago sa iisang kategorya na ''III clase''. Ang mga pista naman na ''Simple'' ay nanatiling ''Paggunita'', bagay na una nang ginawa ni Papa Pio XII sa kaniyang rebisyon ng Kalendaryo noong 1955. 

Ang mga Linggo ng Adbiyento, Kwaresma, Pagpapakasakit (''Passiontide''), at Domingo de Alba (''Low Sunday'') ay tinawag na ''Unang Uri ng mga Linggo''. Ang nalalabing mga Linggo sa taon ay naging ''Ikalawang Uri ng mga Linggo''. 

Ang Miyerkules ng Abo, Ang mga Mahal na Araw, at ang Walong Araw na pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay at Pentekostes ay inilagay bilang mga ''Unang Uri ng Mga Karaniwang Araw''. Habang ang mga karaniwang araw ng Adbiyento mula ika-17 hanggang ika-23 ng Disyembre, mga karaniwang araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang (ika-29 hanggang ika-31 ng Diysembre), mga Araw ng Pagluhog sa Adbiyento, Kwaresma at Setyembre, ay inilagay naman bilang mga ''Ikalawang Uri ng Mga Karaniwang Araw''. Ang nalalabing karaniwang araw sa Adbiyento, Kwaresma, at Pagpapasakit ay inilagay bilang mga ''Ikatlong Uri ng Mga Karaniwang Araw''. Ang mga pista na III Uri ay ginugunita na lamang sa Misa kung ito'y papatak sa buong panahon ng Kwaresma. Ang nalalabing mga karaniwang araw sa buong taon ay ''Ikaapat na Uri ng Mga Karaniwang Araw''. 

Ang mga sumusunod na kapistahan naman ay ginawang Paggunita na lamang: 

* Ang Birheng Maria ng Carmelo (ika-16 ng Hulyo)
* Ang Birheng Maria ''dela Merced'' (ika-24 ng Setyembre)
* Ang Pitong Hapis ng Birheng Maria (Biyernes matapos ang Unang Linggo ng Pagpapasakit) 
* Ang Paglilimbag ng mga Sugat ng Panginoon kay San Francisco de Asis (ika-17 ng Setyembre)
* San Eustacio at mga kasamahan, mga Martir (ika-20 ng Setyembre) 
* Santo Tomas ng Kanterburi, Obispo at Martir (ika-29 ng Disyembre)
* San Silvestre I, Papa at Kumpesor (ika-31 ng Disyembre)
* San Jorge, Martir (ika-23 ng Abril) 
* San Alexis, Kumpesor (ika-17 ng Hulyo) 
* San Siriaco, Largo, at Ismaragdo, mga Martir (ika-8 ng Agosto) 

Ang mga Ikalawang Uri na Pista naman na ito ay naging Unang Uri: 

* Ang Pagtutuli sa Panginoong Hesus (unang araw ng Enero) 
* Paggunita sa Lahat ng mga Kaluluwa (ika-2 ng Nobyembre; o di kaya'y kinabukasan kung matatapat sa araw ng Linggo) 

Ang mga sumusunod naman na pista ay naging Ikalawang Uri: 

* Ang Banal na Mag-anak (Unang Linggo makalipas ang Epipania) 
* Ang Luklukan ni San Pedro Apostol (ika-22 ng Pebrero)
* Ang Pagtatampok sa Krus na Banal (ika-14 ng Setyembre)

=== Mga inalis at idinagdag sa Kalendaryo ===
Ito ang mga kapistahan na ''inalis'' sa kalendaryo, dahil sa pag-uulit ng mga pista ng mga Banal:

* Ang Pagkakatagpo sa Krus na Banal (ikatlo ng Mayo; ito'y pag-uulit ng pista ng banal na krus sa ika-14 ng Setyembre)
* Luklukan ni San Pedro Apostol sa Roma (ika-18 ng Enero; isinama na sa ika-22 ng Pebrero na pista)
* San Juan, Apostol at Manunulat ng Mabuting Balita sa Harap ng Puerta Latina (ika-6 ng Mayo; ito'y pag-uulit ng pista sa ika-27 ng Disyembre)
* Ang Pagpapakita ni San Miguel Arkanghel sa Bundok ng Gargano (ika-8 ng Mayo; ito'y pag-uulit ng pista ng ika-29 ng Setyembre)
* Ang Pagkakabilanggo ni San Pedro Apostol (unang araw ng Agosto; ito'y pag-uulit ng pista sa ika-29 ng Hunyo)
* San Leon II, Papa at Kumpesor (ikatlo ng Hulyo; inalis dahil sa paglilipat kay San Ireneo sa araw na ito)
* San Anacleto, Papa at Martir (ika-13 ng Hulyo; isinama sa ika-26 ng Abril na pista ni San Cleto)
* Ang Pagkakatagpo ng Katawan ni San Esteban, Unang Martir (ika-3 ng Agosto; ito'y pag-uulit ng pista ng ika-26 ng Disyembre)

Ang paggunita kay San Vitalis, Martir (ika-28 ng Abril) ay inalis na rin sa kalendaryo dahil sa kasaysayan ng umano'y pagiging martir niya. 

Samantala, ''isinama'' naman sa kalendaryo ang mga sumusunod:

* San Gregorio Barbarigo, Obispo at Kumpesor (ika-17 ng Hunyo, ''III clase'')
* San Antonio Maria Claret,  Obispo at Kumpesor (ika-23 ng Hulyo, ''III clase'')

=== Iba pang pagbabago ===
Inilipat ng petsa ang mga sumusunod na kapistahan:

* San Ireneo, Obispo at Martir (mula ika-28 ng Hunyo, inilipat ito sa ika-3 ng Hulyo; ito'y para sa Bisperas nina Ss. Pedro at Pablo)
* San Juan Maria Vianney, Kumpesor (mula sa ika-9 ay inilipat ito sa ika 8-August; ito'y upang mas malapit sa petsa ng kaniyang ''dies natalis'')

Ang paggunita kina San Sergio, Bacchus, Marcello, at Apoleo, mga Martir, ay inilipat sa ika-8 ng Oktubre, upang magbigay-laan sa mga pagbabago sa kalendaryo ukol sa bilang ng mga paggunita na maaaring gawin sa mga II clase na kapistahan. 

Ang pamagat ng mga sumusunod na kapistahan ay pinalitan din:

* Ang Pagtutuli sa Panginoong Hesus ''ay naging'' '''Ikawalong Araw sa Pagdiriwang sa Pasko ng Pagsilang ng Panginoong Hesus''' (Unang Araw ng Enero)
* Ikawalong Araw ng Pagdiriwang ng Pagpapakita ng Panginoon ''ay naging'' '''Paggunita sa Pagbibinyag kay Hesus'''  (ika-13 ng Enero, ''II cl.'')
* Luklukan ni San Pedro Apostol sa Antioquia ''ay naging'' '''Luklukan ni San Pedro Apostol''' (ika-22 ng Pebrero)
* Ang Santo Rosaryo ng Birheng Maria ''ay naging'' '''Mahal na BIrheng Maria ng Santo Rosaryo''' (ika-7 ng Oktubre)

Hindi rin pinahintulutuan ng bagong kautusan ang paglilipat ng mga ''I clase'' (dating ''Doble I clase'') na kapistahan na parehong nagtatapat. Sa mas nakatatandang kalendaryo, ang mga kapistahan na Doble I clase at Doble II clase ay kapwa inililipat kung ito'y matatapat sa isa't isa.

=== Mga pagbabago makalipas ang 1960 ===
Noong ika-25 ng Marso, 2020, Ang Banal na Kalipunan sa Pananampalataya ay naglabas ng dekreto na may pamagat na ''Cum sanctissima'', inilatag nila ang mga maaaring mapagipilian para sa paggamit ng nakatatandang uso ng Rito Romano sa kasalukuyang panahon.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Decreto Cum sanctissima della Congregazione per la Dottrina della Fede circa la celebrazione liturgica in onore dei santi nella forma extraordinaria del Rito Romano, 25.03.2020 |agency=Bolletino |issue=B0184 |publisher=Holy See Press Office |date=Marso 25, 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=DiPippo |first1=Gregory |title=New Prefaces and Feasts for the EF Missal |url=http://www.newliturgicalmovement.org/2020/03/new-prefaces-and-feasts-for-ef-missal.html#.XpxfkMhKjIU |publisher=New Liturgical Movement |date=Marso 25, 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; Ukol naman sa kalendaryo, pinahihintulutan naman na makapagmisa sa kapistahan ng mga Banal na kamakailan lamang nahayag na Santo makalipas ang ika-26 ng Hulyo 1960 batay sa mga petsa na itinalaga ng Santa Sede para sa buong Simbahan. Pinapayagan din ng dekreto na maipagdiwang ang ilang III clase na kapistahan sa buong panahonn ng Kwaresma, na noo'y ipinagbawal ng Batayan sa Gawi sa Pagsamba na inilimbag noong 1960.

== Ang Kalendaryo ==

=== Enero ===

* 1: Ikawalong Araw ng Pagdiriwang sa Pasko ng Pagsilang ng Panginoon, I clase.
* 2: Karaniwang Araw.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: Karaniwang Araw.
* 5: Paggunita kay San Telesforo Papa at Martir.
* 6: Ang Pagpapakita ng Panginoon, I clase.
* 7: Karaniwang Araw.
* 8: Karaniwang Araw.
* 9: Karaniwang Araw.
* 10: Karaniwang Araw.
* 11: Paggunita kay San Hygino Papa at Martir.
* 12: Karaniwang Araw.
* 13: Paggunita sa Pagbibinyag kay Hesus, II clase.
* 14: San Hilario, Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay San Felix Pari at Martir.
* 15: San Pablo Unang Ermitanyo, Kumpesor, III clase, Paggunita kay San Mauro, Abad.
* 16: San Marcello, I Papa at Martir, III clase.
* 17: San Antonio Abad, III clase.
* 18: Paggunita kay San Prisca, Dalaga at Martir.
* 19: Paggunita kay Ss. Mario, Marta, Audifax, at Abacho, mga Martir; Paggunita kay San Canute, Martir.
* 20: Ss. Fabian Papa at Sebastian, Martir, III clase.
* 21: Santa Agnes, Dalaga at Martir, III clase
* 22: Ss. Vicente at Anastasio, mga Martir, III clase.
* 23: San Raymundo ng Peñafort Kumpesor, III clase, Paggunita kay San Emerentiana Dalaga at Martir.
* 24: San Timoteo Obispo at Martir, III clase.
* 25: Ang Pagbabalik-loob ni San Pablo Apostol, III clase, Paggunita kay San Pedro Apostol.
* 26: San Policarpo, Obispo at Martir, III clase.
* 27: San Juan Crisostomo Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 28: San Pedro Nolasco Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Agnes, Dalaga at Martir second.
* 29: San Francisco de Sales Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 30: Santa Martina Dalaga at Martir, III clase.
* 31: San Juan Bosco Kumpesor, III clase.
** Linggo sa pagitan ng Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon at ng Pagpapakita ng Panginoon; o 'di kaya'y sa ika-2 ng Enero: Ang Kabanal-banalang Ngalan ni Hesus, II clase.
** I Linggo makalipas ang Pagpapakita ng Panginoon: Ang Banal na Mag-anak, II clase.

=== Pebrero ===

* 1: San Ignacio Obispo at Martir, III clase.
* 2: Ang Purificacion ng Mahal na Birheng Maria sa Templo, II clase.
* 3: Paggunita kay San Blase Obispo at Martir
* 4: San Andres Corsini Obispo at Kumpesor, III clase.
* 5: Santa Agata Dalaga at Martir, III clase.
* 6: San Tito Obispo at Kumpesor, III clase, Paggunita kay Santa Doroteo Dalaga at Martir.
* 7: San Romualdo Abad, III clase.
* 8: San Juan ng Matha Kumpesor, III clase.
* 9: San Cirilio Obispo of Alejandria, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay Santa Apollonia Dalaga at Martir.
* 10: Santa Scolastica Dalaga, III clase.
* 11: Ang Pagpapakita ng Kalinis-linisang Mahal na Birheng Maria sa Lourdes, III clase.
* 12: Ang Pitong Tagapagtatag ng Orden ng mga Lingkod ng Birheng Maria, mga Kumpesor, III clase.
* 13: Karaniwang Araw.
* 14: Paggunita kay San Valentin Pari at Martir
* 15: Paggunita kina Ss. Faustino at Jovita Mga Martir
* 16: Karaniwang Araw.
* 17: Karaniwang Araw.
* 18: Paggunita kay San Simeon Obispo at Martir,
* 19: Karaniwang Araw.
* 20: Karaniwang Araw.
* 21: Karaniwang Araw.
* 22: Luklukan ni San Pedro, II clase, Paggunita kay San Pablo.
* 23: San Pedro Damian Kumpesor, III clase.
* 24: San Matias Apostol, II clase.
* 25: Karaniwang Araw.
* 26: Karaniwang Araw.
* 27: San Gabriel ng Birhen ng Ina ng Hapis, III clase
* 28: Karaniwang Araw.

=== Marso ===

* 1: Karaniwang Araw.
* 2: Karaniwang Araw.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: San Casimir Kumpesor, III clase, Paggunita kay San Lucio I Papa at Martir.
* 5: Karaniwang Araw.
* 6: Ss. Perpetua at Felicidad, Mga Martir, III clase.
* 7: Santo Tomas Aquino Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 8: San Juan de Dios, Kumpesor, III clase.
* 9: San Francesca ng Roma, Balo, III clase.
* 10: Ang Apatnapung mga Martir, III clase.
* 11: Karaniwang Araw.
* 12: San Gregorio I Papa, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 13: Karaniwang Araw.
* 14: Karaniwang Araw.
* 15: Karaniwang Araw.
* 16: Karaniwang Araw.
* 17: San Patricio Obispo at Kumpesor, III clase.
* 18: San Cirilio Obispo ng Jerusalem, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 19: San Jose, Kabiyak ng Puso ng Mahal na Birheng Maria, Kumpesor, at Tagapagtangkilik ng Buong Simbahang Katolika, I clase.
* 20: Karaniwang Araw.
* 21: San Benito Abad, III clase.
* 22: Karaniwang Araw.
* 23: Karaniwang Araw.
* 24: San Gabriel Arkanghel, III clase.
* 25: Pagpapahayag ng Magandang Balita Tungkol sa Panginoon, I clase.
* 26: Karaniwang Araw.
* 27: San Juan Damasco Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase
* 28: San Juan Capistrano Kumpesor, III clase
* 29: Karaniwang Araw.
* 30: Karaniwang Araw.
* 31: Karaniwang Araw.
** Biyernes makalipas ang Unang Linggo ng Pagpapasakit ng Panginoon: Ang Pitong Hapis ng Birheng Maria

=== Abril ===

* 1: Karaniwang Araw.
* 2: San Francisco ng Paula Kumpesor, III clase.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: San Isidro Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 5: San Vicente Ferrer Kumpesor, III clase.
* 6: Karaniwang Araw.
* 7: Karaniwang Araw.
* 8: Karaniwang Araw.
* 9: Karaniwang Araw.
* 10: Karaniwang Araw.
* 11: San Leon I Papa, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 12: Karaniwang Araw.
* 13: San Hermenegildo Martir, III clase.
* 14: San Justin, III clase, Paggunita kina San Tiburcio, Valerian at Maximo, Mga Martir.
* 15: Karaniwang Araw.
* 16 : Karaniwang Araw.
* 17: Paggunita kay San Aniceto Papa at Martir, Comm.
* 18: Karaniwang Araw.
* 19: Karaniwang Araw.
* 20: Karaniwang Araw.
* 21: San Anselmo Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 22: Ss. Soter at Caius Mga Papa at Mga Martir, III clase.
* 23: Paggunita kay San Jorge Martir, Comm.
* 24: San Fidel ng Sigmaringen Martir, III clase.
* 25: ''Ang Dakilang Pagluhog'' - San Marcos Ebangelista, II clase.
* 26: Ss. Cleto at Marcelino, mga Papa at Mga Martir, III clase.
* 27: San Pedro Canisio Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 28: San Pablo de la Cruz Kumpesor, III clase.
* 29: San Pedro Martir, III clase.
* 30: Santa Catarina ng Siena Dalaga, III clase.

=== Mayo ===

* 1: San Jose Manggagawa, Kabiyak ng Puso ng Mahal na Birheng Maria, Kumpesor, I clase.
* 2: San Atanasio, Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 3: Paggunita kay Ss. Alexater, Eventio at Teodolo Mga Martir, at Joven, Obispo at Kumpesor, Comm.
* 4: San Monica, Balo, III clase.
* 5: San Pio V Papa at Kumpesor, III clase.
* 6: Karaniwang Araw.
* 7: San Estanislao Obispo at Martir, III clase.
* 8: Karaniwang Araw.
* 9: San Gregorio Nazianzen Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 10: San Antonino Obispo at Kumpesor, III clase, Paggunita kina Ss. Gordian at Epimaco.
* 11: Ss. Filipo at Santiago Mga Apostol, II clase.
* 12: Ss. Nereo, Aciles, Domitila Dalaga, at Pancras Mga Martir, III clase.
* 13: San Roberto Belarmino Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 14: Paggunita kay San Bonifacio Martir, Comm.
* 15: San Juan Bautista de la Salle Kumpesor, III clase.
* 16: San Obaldo Obispo at Kumpesor, III clase.
* 17: San Paschal Baylon Kumpesor, III clase.
* 18: San Venancio Martir, III clase.
* 19: San Pedro Celestin Papa at Kumpesor, III clase, Paggunita kay Santa Potenciana Dalaga.
* 20: San Bernardo ng Siena Kumpesor, III clase.
* 21: Karaniwang Araw.
* 22: Karaniwang Araw.
* 23: Karaniwang Araw.
* 24: Karaniwang Araw.
* 25: San Gregorio VII Papa at Kumpesor, III clase, Paggunita kay San Urbano I Papa at Martir.
* 26: San Filipo Neri Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Eleuterio Papa at Martir.
* 27: Lubhang Iginagalang na San Beda Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay San Juan I Papa at Martir.
* 28: San Agustin Obispo at Kumpesor, III clase.
* 29: Santa Maria Magdalena ng Pazzi Dalaga, III clase.
* 30: Paggunita kay San Felix I Papa at Martir, Comm.
* 31: Mahal na Birheng Maria, Reyna ng Langit at Lupa, II clase, Paggunita kay Santa Petronilla Dalaga.

=== Hunyo ===

* 1: Santa Angela Merici Dalaga, III clase.
* 2: Paggunita kina Ss. Marcelino, Pedro, at Erasmo Obispo, Mga Martir, Comm.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: San Francisco Caracciolo Kumpesor, III clase.
* 5: San Bonifacio Obispo at Martir, III clase.
* 6: San Norberto Obispo at Kumpesor, III clase.
* 7 : Karaniwang Araw.
* 8: Karaniwang Araw.
* 9: Paggunita kay Ss. Primo at Felician Mga Martir, Comm.
* 10: Santa Margarita, Reyna, Balo, III clase.
* 11: San Barnabas Apostol, III clase.
* 12: San Juan ng San Facundo Kumpesor, III clase, Paggunita kina Ss. Basilides, Cirino, Nabor at Nazario Mga Martir.
* 13: San Antonio de Padua Kumpesor, III clase.
* 14: Dakilang San Basilio, Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 15: Paggunita kina Ss. Vito, Modesto, at Cresencia Mga Martir, Comm.
* 16: Karaniwang Araw.
* 17: San Gregorio Barbarigo Obispo at Kumpesor, III clase.
* 18: San Efren Siria, Diacono, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kina Ss. Marcos at Marcelliano Mga Martir.
* 19: Santa Juliana Falconieri Dalaga, III clase, Paggunita kina Ss. Gervase at Protase Mga Martir.
* 20: Paggunita kay San Silverio Papa at Martir, Comm.
* 21: San Aloysius Gonzaga Kumpesor, III clase.
* 22: San Paulino, Obispo at Kumpesor, III clase
* 23: Bisperas ng Pagsilang ni San Juan Bautista, II clase.
* 24: Pagsilang ni San Juan Bautista, I clase.
* 25: San Guillermo Abad, III clase.
* 26: Ss. Juan at Pablo Mga Martir, III clase.
* 27: Karaniwang Araw.
* 28: Bisperas ng Pista nina San Pedro at San Pablo, Apostol, II clase.
* 29: Ss. Pedro at Pablo Mga Apostol, I clase.
* 30: Paggunita kay San Pablo Apostol, III clase, Paggunita kay San Pedro Apostol.

=== Hulyo ===

* 1: Ang Kamahal-mahalang Dugo ng ating Panginoong Hesukristo, I clase.
* 2: Pagdalaw ng Mahal na Birheng Maria, II clase, Paggunita kina Ss. Processus at Martinian Mga Martir.
* 3: San Ireneo Obispo at Martir, III clase.
* 4: Karaniwang Araw.
* 5: San Antonio Maria Zaccaria Kumpesor, III clase.
* 6: Karaniwang Araw.
* 7: Ss. Cirilio at Metodio Obispo at Kumpesor, III clase.
* 8: Santa Isabel Reyna, Balo, III clase.
* 9: Karaniwang Araw.
* 10: Ang Pitong Banal na Magkakapatid, Mga Martir, at Ss. Rufina at Segunda, mga Dalaga at Mga Martir, III clase.
* 11: Paggunita kay San Pio I Papa at Martir, Comm.
* 12: San Juan Adalberto, Abad, III clase, Paggunita kina Ss. Nabor at Felix Mga Martir.
* 13: Karaniwang Araw.
* 14: San Buenaventura Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 15: San Enrico II Emperador, Kumpesor, III clase.
* 16: Paggunita sa Mahal na Birheng Maria ng Bundok ng Carmelo 
* 17: Paggunita kay San Alexius Kumpesor,
* 18: San Camilo de Lellis Kumpesor, III clase, Paggunita kina Santa Simforosa at kaniyang pitong anak, Mga Martir.
* 19: San Vicente de Paul Kumpesor, III clase.
* 20: San Geronimo Emiliani Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Margaret Dalaga Martir.
* 21: San Lorenzo ng Brindisi Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay Santa Praxedes Dalaga.
* 22: Santa Maria Magdalena, III clase.
* 23: San Apolinario Martir, III clase, Paggunita kay San LiborioObispo at Kumpesor.
* 24: Paggunita kay Santa Cristina Dalaga at Martir.
* 25: Santiago Apostol, II clase, Paggunita kay San Kristobal Martir.
* 26: Santa Ana, Ina ng Mahal na Birheng Maria, II clase.
* 27: Paggunita kay San Pantaleon Martir, Comm.
* 28: Ss. Nazario at Celso Mga Martir, Victor I Papa at Martir, at San Inocencio I Papa at Kumpesor, III clase.
* 29: Santa Marta Dalaga, III clase, Paggunita kina Ss. Felix, Simplicio, Faustino, at Beatriz Mga Martir.
* 30: Paggunita kay Ss. Abdon at Sennen Mga Martir, Comm.
* 31: San Ignacio Kumpesor, III clase.

=== Agosto ===

* 1: Paggunita sa mga Banal na Macabeo, Mga Martir, Comm.
* 2: San Alfonso Maria Liguori Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay San Esteban I Papa at Martir.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: Santo Domingo, Kumpesor, III clase.
* 5: Ang Pagtatalaga sa Palasyong Simbahan ng Birheng Maria de Nieves, III clase.
* 6: Ang Pagbabagong-anyo ng Panginoong Hesukristo, II clase, Paggunita kina Ss. Sisto II Papa, Felicisimo, at Agapito Mga Martir.
* 7: San Cajetan Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Donato Obispo at Martir.
* 8: San Juan Maria Vianney Kumpesor at Pari, III clase, Paggunita kina Ss. Siriaco, Largo, at Ismaragrdo Mga Martir.
* 9: Bisperas ni San Lorenzo, Martir, III clase, Paggunita kay San Romano Martir.
* 10: San Lorenzo Martir, II clase.
* 11: Paggunita kay San Tiburcio at Santa Susana, Dalaga, Mga Martir,
* 12: Santa Clara Dalaga, III clase.
* 13: Paggunita kay Ss. Hipolito at Cassian Mga Martir
* 14: Bisperas ng Pista ng Pag-aakyat kay Maria sa Langit, II clase, Paggunita kay San Eusebio Kumpesor.
* 15: Ang Pag-aakyat sa Mahal na Birheng Maria sa Langit, I clase.
* 16: San Joaquin, Ama ng Mahal na Birheng Maria, Kumpesor, II clase.
* 17: San Jacinto Kumpesor, III clase.
* 18: Paggunita kay San Agapito Martir,
* 19: San Juan Eudes Kumpesor, III clase.
* 20: San Bernardo Abad at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 21: San Juana Francisca de Chantal Balo, III clase.
* 22: Ang Kalinis-linisang Puso ng Mahal na Birheng Maria, II clase, Paggunita kina Ss. Timoteo at mga kasamahan, Mga Martir.
* 23: San Filipo Benizi Kumpesor, III clase.
* 24: San Bartolome Apostol, II clase.
* 25: San Luis Hari, Kumpesor, III clase.
* 26: Paggunita kay San Seferino Papa Martir,
* 27: San Jose Calasancio Kumpesor, III clase.
* 28: San Agustin Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay San Hermes Martir.
* 29: Ang Pagpapasakit ni San Juan Bautista, III clase, Paggunita kay Santa Sabina Martir.
* 30: Santa Rosa de Lima Dalaga, III clase, Paggunita kina Ss. Felix at Adaucto Mga Martir.
* 31: San Raymundo Nonnato Kumpesor, III clase.

=== Setyembre ===

* 1: Paggunita kay San Giles Abad, Comm, Paggunita sa Labindalawang Banal na Magkakapatid Mga Martir.
* 2: San Esteban, Hari, Kumpesor, III clase.
* 3: Santo Pio X Papa at Kumpesor, III clase.
* 4: Karaniwang Araw.
* 5: San Lorenzo Justinian Obispo at Kumpesor, III clase.
* 6: Karaniwang Araw.
* 7: Karaniwang Araw.
* 8: Ang Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, II clase, Paggunita kay San Hadrian Martir.
* 9: Paggunita kay San Gorgonio Martir, Comm.
* 10: San Nicolas de Tolentino Kumpesor, III clase.
* 11: Paggunita kina Ss. Protus at Jacinto Mga Martir, Comm.
* 12: Ang Kabanal-banalang Ngalan ni Maria, III clase.
* 13: Karaniwang Araw.
* 14: Ang Pagtatampok ng Krus na Banal, II clase.
* 15: Ang Pitong Hapis ng Mahal na Birheng Maria, II clase, Paggunita kay San Nicomedes Martir.
* 16: San Cornelio Papa at San Cipriano Obispo, Mga Martir, III clase, Paggunita kina Ss. Eufemia Dalaga, Lucia at Geminiano Mga Martir.
* 17: Paggunita sa Paglilimbag ng mga Sugat ng Panginoon kay San Francisco Kumpesor
* 18: San Jose ng Cupertino Kumpesor, III clase.
* 19: San Januario Obispo at kasamahan Mga Martir, III clase.
* 20: Paggunita kay San Eustacio at Mga kasamahan Mga Martir, Comm.
* 21: San Mateo Apostol at Ebangelista, II clase.
* 22: Santo Tomas ng Villanova Obispo at Kumpesor, III clase, Paggunita kina Ss. Mauricio at Mga kasamahan Mga Martir.
* 23: San Lino Papa at Martir, III clase, Paggunita kina San Tecla Dalaga at Martir.
* 24: Paggunita sa Birheng Maria ''dela Merced'', Comm.
* 25: Karaniwang Araw.
* 26: Paggunita kina Ss. Cipriano at Justina Dalaga, Mga Martir, Comm.
* 27: Ss. Cosmas at Damian Mga Martir, III clase.
* 28: San Wenceslao, Martir, III clase.
* 29: Pagtatalaga sa Simbahan ni San Miguel Arkanghel, I clase.
* 30: San Geronimo Pari, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.

=== Oktubre ===

* 1: Paggunita kay San Remigio Obispo at Kumpesor, Comm.
* 2: Mga Anghel na Tagatanod, III clase.
* 3: Santa Teresita ng Batang Hesus Dalaga, III clase.
* 4: San Francisco de Asis Kumpesor, III clase.
* 5: Paggunita kay San Placido at mga kasamahan Mga Martir, Comm.
* 6: San Bruno Kumpesor, III clase.
* 7: Mahal na Birheng Maria ng Santo Rosaryo, II clase, Paggunita kay San Marcos Papa at Kumpesor.
* 8: San Brigida Balo, III clase, Paggunita kina Ss. Sergio at Bacchus, Marcelo at Apoleio Mga Martir.
* 9: San Juan Leonardo Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Denis Obispo, Rustico Pari, at Eleoterio Mga Martir.
* 10: San Francisco Borgia Kumpesor, III clase.
* 11: Ang Mahal na Birheng Maria, Dakilang Ina ng Diyos II clase.
* 12: Karaniwang Araw.
* 13: San Eduardo King, Kumpesor, III clase.
* 14: San Calisto I Papa at Martir, III clase.
* 15: Santa Teresa Dalaga, III clase.
* 16: Santa Eduvigis (Heidi) Balo, III clase.
* 17: Santa Margarita Maria Alacoque Dalaga, III clase.
* 18: San Lucas Ebanghelista, II clase.
* 19: San Pedro de Alcantara Kumpesor, III clase.
* 20: San Juan Cantius Kumpesor, III clase.
* 21: Paggunita kay San Hilarion Abad, Paggunita kina Santa Ursula at Mga kasamahan mga Dalaga at Mga Martir.
* 22: Karaniwang Araw.
* 23: San Antonio Maria Claret Obispo at Kumpesor, III clase.
* 24: San Rafael Arkanghel, III clase.
* 25: Paggunita kina Ss. Crisanto at Daria Mga Martir, Comm.
* 26: Paggunita kay San Evaristo Papa at Martir, Comm.
* 27: Karaniwang Araw.
* 28: Ss. Simon at Tadeo Mga Apostol, II clase.
* 29: Karaniwang Araw.
* 30: Karaniwang Araw.
* 31: Karaniwang Araw.
** Huling Linggo ng Oktubre: Ang Ating Panginoong Hesukristo, Hari ng Sansinukob, I clase.

=== Nobyembre ===

* 1: Lahat ng mga Banal, I clase.
* 2: ''&lt;small&gt;o ‘di kaya’y kung ang araw na ito ay natapat sa Linggo, ipagdiriwang ito sa ika-3 ng Nobyembre:&lt;/small&gt;'' Paggunita sa Lahat ng mga Kaluluwa, I clase.
* 3: Karaniwang Araw.
* 4: San Carlos Obispo at Kumpesor, III clase, Paggunita kina Ss. Vitalis at Agricola Mga Martir.
* 5: Karaniwang Araw.
* 6: Karaniwang Araw.
* 7: Karaniwang Araw.
* 8: Paggunita sa Apat na Banal na Mga Martir, Comm.
* 9: Ang Pagtatalaga ng Palasyong Simbahan ng Ating Panginoong Hesus, Manliligtas ng Sangkatauhan, II clase, Paggunita kay San Teodoro Martir.
* 10: San Andres Avellino Kumpesor, III clase, Paggunita kina Ss. Tryphon, Respicio, at Nimfa Mga Martir.
* 11: San Martin Obispo at Kumpesor, III clase, Paggunita kina San Mennas Martir.
* 12: San Martin I Papa at Martir, III clase.
* 13: San Didaco Kumpesor, III clase.
* 14: San Josafat Obispo at Martir, III clase.
* 15: Dakilang San Alberto Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 16: San Gertrudis Dalaga, III clase.
* 17: San Gregorio Taumaturgo Obispo at Kumpesor, III clase.
* 18: Ang Pagtatalaga ng Palasyong Simbahan nina San Pedro at San Pablo, III clase.
* 19: Santa Isabel, Balo, III clase, Paggunita kay San Pontiano Papa at Martir.
* 20: San Felix ng Valois Kumpesor, III clase.
* 21: Ang Pagdadala sa Templo ng Mahal na Birheng Maria, III clase.
* 22: Santa Cecilia Dalaga at Martir, III clase.
* 23: San Clemento I Papa at Martir, III clase, Paggunita kay San Felicitas Martir.
* 24: San Juan de la Cruz Kumpesor at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kina San Crisogono Martir.
* 25: Santa Caterina Dalaga at Martir, III clase.
* 26: San Silvester Abad, III clase, Paggunita kay San Pedro ng Alejandria Obispo at Martir.
* 27: Karaniwang Araw.
* 28: Karaniwang Araw.
* 29: Paggunita kay San Saturnino Martir,
* 30: San Andres, Apostol, II clase.

=== Disyembre ===

* 1: Karaniwang Araw.
* 2: Santa Bibiana Dalaga at Martir, III clase.
* 3: San Francisco Javier Kumpesor, III clase.
* 4: San Pedro Crisologo Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase, Paggunita kay Santa Barbara Dalaga at Martir.
* 5: Paggunita kay San Sabbas Abad, Comm.
* 6: San Nicolas Obispo at Kumpesor, III clase.
* 7: San Ambrosio Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan, III clase.
* 8: Ang Kalinis-linisang Paglilihi sa Mahal na Birheng Maria, I clase.
* 9: Karaniwang Araw.
* 10: Paggunita kay San Melchiades Papa at Martir, Comm.
* 11: San Damaso I Papa at Kumpesor, III clase.
* 12: Karaniwang Araw.
* 13: Santa Lucia Dalaga at Martir, III clase.
* 14: Karaniwang Araw.
* 15: Karaniwang Araw.
* 16: San Eusebio Obispo at Martir, III clase.
* 17: Karaniwang Araw.
* 18: Karaniwang Araw.
* 19: Karaniwang Araw.
* 20: Karaniwang Araw.
* 21: Santo Tomas Apostol, II clase.
* 22: Karaniwang Araw.
* 23: Karaniwang Araw.
* 24: Bisperas ng Pista ng Pagsilang ng Panginoong Hesus, I clase.
* 25: Pasko ng Pagsilang ng Panginoong Hesus, I clase. Sa ''Misa Segunda'': Paggunita kay Santa Anastasia Martir.
* 26: Ika-2 Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon: San Esteban, Unang Martir II clase.
* 27: ika-3 Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon: San Juan Apostol at Ebanghelista, II clase.
* 28: ika-4 na Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon: Ang Mga Banal na Sanggol na Walang Malay, II clase.
* 29: ika-5 Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon, II clase, Paggunita kay Santo Tomas ng Kanterburi, Obispo at Martir.
* 30: ika-6 na Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon, II clase.
* 31: ika-7 Araw sa Walong Araw na Pagdiriwang ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoon II clase, Paggunita kay San Silvester I Papa at Kumpesor.

== Mga pagmimisa sa Kapistahan ng mga Banal sa iba't ibang piling lugar ==

=== Mga karagdagang misa sa Aklat ng Pagmimisa sa Roma (1960) ===
Sa Aklat ng Pagmimisa sa Roma na inilimbag noong 1962, tinipon naman ang ilan sa mga Misa para sa kapistahan na ipinagdiriwang sa iba’t ibang dako. Kabilang din dito ang mga kapistahan na ipinatigil ipagdiwang ng buong Simbahan, at ibinigay ang pagpapasiya nito sa mga tanging kalendaryo ng kani-kaniyang diosesis o bansa, batay sa kautusang ''De calendariis particularibus'' noong ika-14 ng Pebrero, 1961. Ngayon, ang mga pagdiriwang na nasa hulihan ng Misal na ito ay pinahihintulutang ipagdiwang, basta’t ang araw na iyon ay nasa IV clase. Mayo ilan sa mga kapistahan dito sa talaang ito ay matatagpuan din sa Pangkalahatang Kalendaryo, subalit maaari itong ipalit sa nakatakdang mga panalangin at pagbasa sa Misal.

* 3 Enero: San Gaspar del Bufalo Kumpesor; San Francesca Javier Cabrini Dalaga [Inilipat sa 13 Nobyembre]
* 23 Enero: San Ildefonso Obispo at Kumpesor
* 29 Enero: San Francisco de Sales Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* 21 Pebrero: Santa Margarita ng Cortona
* 15 Marso: Santa Luisa de Marillac Balo
* 21 Marso: San Benito Abad [takdang Misa]
* 16 Abril: San Benito Jose Labre Kumpesor
* 26 Abril: Ang Mahal na Birhen ng Tamang Kapasyahan (del Buen Consejo)
* 28 Abril: San Pedro Chanel Martir; San Louis-Marie Grignion de Montfort Kumpesor
* 29 Abril: San Jose Benito Cottolengo Kumpesor
* 3 Mayo: Ang Pagkakatagpo sa Krus na Banal
* 6 Mayo: San Juan Apostol at Manunulat ng Mabuting Balita, sa harap ng Porta Latina; Santo Domingo Savio Kumpesor
* 8 Mayo: Ang Birheng Maria, Reyna ng mga Banal at Ina ng Matimtimang Pag-ibig (de Amor); Ang Birheng Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng mga Biyaya (de Mediadora); Ang Birheng Maria, Ina ng Kabanal-banalang Puso ni Hesus; Ang Pagpapakita ni San Miguel Arkanghel sa Bundok ng Gargano
* 15 Mayo: San Isidro Labrador at Kumpesor [minsa’y ipinagdiriwang sa 22 Marso o ‘di kaya’y 25 Oktubre]
* 16 Mayo: San Juan Nepomuceno Martir
* 22 Mayo: Santa Rita ng Cascia Balo
* 23 Mayo: San Juan Bautista de Rossi Kumpesor
* 24 Mayo: Ang Birheng Maria, Tulong ng mga Kristiano (Maria Auxiliadora)
* 30 Mayo: San Fernando, Hari at Kumpesor; Santa Juana ng Arc, Dalaga
* Sabado makalipas ang pista ng Pag-akyat ni Hesus sa Langit: Ang Birheng Maria, Reyna ng mga Apostol
* 9 Hunyo: Ang Birheng Maria, Ina ng Grasya (de Gracia)
* 13 Hunyo: San Antonio de Padua Kumpesor at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* 16 Hunyo: San Juan Francisco Regis Kumpesor
* 27 Hunyo: Ang Ina ng Laging Saklolo; San Jose Cafasso Kumpesor
* 4 Hulyo: Paggunita sa Lahat ng Mga Banal na Santo Papa
* 6 Hulyo: Santa Maria Goretti Dalaga at Martir
* 9 Hulyo: Santa Veronica Giuliani Dalaga
* 19 Hulyo: San Vincente de Paul Kumpesor [takdang Misa]
* 21 Hulyo: San Lorenzo ng Brindisi Kumpesor at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* Sabado bago ang IV na Linggo ng Hulyo: Birheng Maria, Ina ng Awa (de Merced)
* 1 Agosto: Ang Pagkakabilanggo ni San Pedro Apostol
* 3 Agosto: Ang Pagkakatagpo sa Labi ni San Esteban, Unang Martir
* 8 Agosto: San Juan Maria Vianney Kumpesor [takdang Misa]
* 11 Agosto: San Emigidio Obispo at Martir
* 13 Agosto: Ang Birheng Maria, Tanggulan ng mga Makasalanan
* 16 Agosto: San Roque Kumpesor
* 18 Agosto: Santa Elena Imperatriz at Balo
* 20 Agosto: San Bernardo Abad at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* 28 Agosto: San Agustin, Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* Sabado makalipas ang pista ni San Agustin: Ang Birheng Maria, Umaaliw sa Dusa (de Consolacion)
* Sabado bago ang huling Linggo ng Agosto: Ang Birheng Maria, Kagalingan ng mga Maysakit (de Salud)
* 4 Setyembre: Ang Birheng Maria, Ina ng Pastol Nating si Hesukristo (Divina Pastora); Santa Rosa ng Viterbo Dalaga
* 9 Setyembre: San Pedro Claver Kumpesor
* 15 Setyembre: Santa Caterina Fieschi Adorno Balo [minsa’y ipinagdiriwang sa 22 Marso, petsa ng kaniyang pagbabalik-loob sa Diyos]
* 26 Setyembre: Ss. Juan, Isaac, at mga kasamahan, Martir
* 1 Oktubre: San Gregorio, Patriarko ng Armenya at Martir
* 15 Oktubre: Santa Teresa Dalaga [takdang Misa]
* 23 Oktubre: Ang Kabanal-banalan Nating Manunubos, Ang Panginoong Hesukristo
* 4 Nobyembre: San Carlos, Obispo at Kumpesor [takdang Misa]
* 5 Nobyembre: Mga Mahal na Labi ng Mga Banal
* 13 Nobyembre: San Estanislao Kostka Kumpesor
* Sabado bago ang III Linggo ng Nobyembre: Ang Birheng Maria, de la Divina Providencia
* 24 Nobyembre: San Juan de Dios, Kumpesor at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]
* 26 Nobyembre: San Leonardo ng Puerto Mauricio (Italya) Kumpesor
* 27 Nobyembre: Medalla Milagrosa ng Mahal na Birheng Maria
* 7 Disyembre: San Ambroso, Obispo, Kumpesor, at Pantas ng Simbahan [takdang Misa]

=== Mga misa na hindi na isinama sa Misal ===
Batay sa ''De calendariis particularibus'' (tal. 32 &amp; 33), ang sumusunod na mga pista na &quot;ipinakilala sa noo’y Edad Medya sa pamamagitan ng pribadong pagdedebosyon tungo sa panglahatang pagsamba ng Santa Iglesia&quot; ay ipinahintong ipagdiwang ng buong Simbahan, maliban kung may “tunay at malubhang dahilan” upang ito’y patuloy na ipagdiwang.

* Ang Pagkakasal ni Santa Mariang Birhen kay San Jose (ika-23  ng Enero)
* Ang Paglikas ng Panginoong Hesus sa Egipto (ika-17 ng Pebrero)
* Ang Pananalangin ng Panginoong Hesukristo sa Halamanan ng Getsemane (Martes makalipas ang Linggo ng Septuagesima)
* Paggunita sa Paghihirap ng ating Panginoong Hesukristo (Martes makalipas ang Linggo ng Sexagesima)
* Ang Banal na Koronang Tinik ng Panginoong Hesukristo (Biyernes makalipas ang Miyerkules ng Abo)
* Ang Banal na Sibat at mga Pako ng Panginoong Hesukristo (Biyernes makalipas ang I Linggo ng Kwaresma)
* Ang Banal na Linong Kayo ng Panginoong Hesukristo (Biyernes makalipas ang II Linggo ng Kwaresma)
* Ang Limang Sugat ng ating Panginoong Hesukristo (Biyernesmakalipas ang III Linggo ng Kwaresma)
* Ang Kamahal-mahalang Dugo ng Panginoong Hesukristo (Biyernes makalipas ang IV Linggo ng Kwaresma)
* Ang Pusong Eucaristico ni Hesus (Huwebes makalipas ang noo’y Walong Araw na Pagdiriwang ng Corpus Christi)
* Paggunita sa Kababaang-loob ng Mahal na Birheng Maria (ika-17 ng Hulyo)
* Paggunita sa Kalinisan ng Mahal na Birheng Maria (ika-16 ng Oktubre)
* Ang Paglipat ng Tahanan ng Mahal na Birheng Maria (Mahal na Birhen ng Loreto) (ika-10 ng Disyembre)
* Ang Kabuwanan ng Mahal na Birheng Maria (ika-18 ng Disyembre)

Karagdagan dito ay inalis na sa lahat ng kalendaryo ng Simbahan ang pista ni Santa Filomena (ika-11 ng Agosto); subalit ito’y nananatili sa mga simbahan na nakapangalan sa kaniya at mga piling lugar na kung saa’y siya ay patuloy na dinarasalan ng binyagan, yayamang may pahintulot ng obispo.

== Mga sanggunian ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorya:Liturhiyang Katoliko]]</text>
      <sha1>epms5uy31zlkzsdnp2nve9ru0tzuwlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Mills (folklorista)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>316182</id>
    <revision>
      <id>2238592</id>
      <parentid>1956339</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T22:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>2238592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="e2o7m75czcekevku9wmcun873xt62l1" xml:space="preserve">Si '''Margaret A. Mills''' (ipinanganak noong Nobyembre 9, 1946) ay isang [[Araling tradisyong-pambayan|folklorista]] at Propesor ''emerita'' ng Departamento ng Mga Wika at Kultura ng Malapit sa Silangan sa [[Pamantasang Estatal ng Ohio]].

== Personal na buhay ==
Si Margaret Mills ay ipinanganak sa [[Boston|Boston, Massachusetts]], ngunit lumaki sa [[Seattle|Seattle, Washington]] kung saan pinalaki ang kaniyang ina na ipinanganak sa [[Italya]]. Bagaman parehong mga manggagamot ang kaniyang mga magulang, dinala siya ng mga interes ni Mills sa ibang direksiyon. Matapos gugulin ang karamihan sa kaniyang karera sa Pennsylvania at Ohio, na may mga taon ng pananaliksik sa Afghanistan, Pakistan at Tajikistan, nagretiro siya sa Pasipikong Hilagang-kanluran noong Hunyo 2012.

== Kasaysayan ng edukasyon ==
Si Margaret Mills ay nagtapos ng cum laude mula sa [[Pamantasang Harvard]] noong 1968 na may BA sa General Studies, na pinagsasama ang Panitikang Ingles at Antropolohiya. Ang kaniyang Harvard PhD ay nasa Pangkalahatang Tradisyong-pambayan at Araling Irani (1978). Ang disertasyon ni Mills, ''Oral Narrative in Afghanistan: The Individual in Tradition'', ay pinamahalaan ni Albert Bates Lord, pangunahing tagapagtaguyod ng malawak na maimpluwensyang Teoryang Oral ng epikong komposisyon. Ang pananaliksik sa larangan ni Mills ay nakatuon sa alamat ng Afghanistan, ang dating Sobyetikang Tajikistan, at Pakistan.

== American Folklore Society ==
Si Margaret Mills ay sumali sa AFS noong 1971. Naglingkod si Mills sa AFS Program Committee noong 1993 at 2000, sa Long-Range Planning Committee mula 1997 hanggang 1999, at sa executive board mula 1999 hanggang 2002. Noong 2012, tumakbo si Mills bilang Pangulo ng AFS ngunit natalo kay Michael Ann Williams, Pinuno ng Departamento ng Araling Tradisyong-pambayan at Antropolohiya sa Unibersidad ng Kanlurang Kentucky.&lt;ref&gt;http://www.afsnet.org/?page=2012Election2. Retrieved 2013-02-27.&lt;/ref&gt;

Hinggil sa hinaharap ng AFS, sinabi ni Margaret Mills, &quot;Ang mga isyu sa pagkakaiba-iba sa AFS tulad ng sa ating lipunan sa pangkalahatan ay nangangailangan ng higit na pagtugon. Mayroon kaming (komplikadong) pagkakataon na gumawa ng karaniwang dahilan at palalimin ang aming pakikipag-usap sa mga folklorista mula sa ibang bansa na aming inaanyayahan para sa mga pagpupulong ng AFS at mga aktibidad sa pagpapalitan.&quot;&lt;ref&gt;http://www.afsnet.org/?page=MargaretMills. Retrieved 2013-03-01.&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at gawad ==
&quot;Tales of Trickery, Tales of Endurance: Gender, Performance, and Politics in the Islamic World and Beyond&quot; – Isang Kumperensiya sa Karangalan ni Margaret Mills sa Mershon Center para sa International Security Studies (2012).

US Dept of State Title VIII Fellowship para sa Ethnolinguistic Field Study ng Everyday Ethical and Political Speech sa Post-Soviet Tajikistan (2005).

[[Listahan ng Guggenheim Fellowships na iginawad noong 1993|John Simon Guggenheim Foundation Fellowship]] (1993–94).

Gawad Chicago Folklore para sa Best Academic Book in ''Folklore para sa Rhetorics and Politics sa Afghan Traditional Storytelling'' (1993).

Grant ng Fulbright-Hays Group Faculty Training Seminars, [[Sri Lanka]]. Trainee, dalubhasa sa Women's Studies and Folklore of Sri Lanka (1993).

== Mga sanggunian ==

[[Kategorya:Mga propesor]]</text>
      <sha1>e2o7m75czcekevku9wmcun873xt62l1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>320856</id>
    <revision>
      <id>2238655</id>
      <parentid>2238463</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="6sm0dnoyiupxkwet566dwjpuby8mx7j" xml:space="preserve">[[Talaksan:Derby Milano 7-3-1971 Serie A.jpg|right|100px]]
*...na ang paggamit ng '''[[wikang Indostaniko]]''' ay isinulong dahil din sa pagiging payak nito?
*...na ang ugnayan sa '''[[Ugnayang Italya–Pilipinas|Banal na Luklukan]]''' at '''[[Ugnayang Italya–Pilipinas|Italya]]''' ng Pilipinas ay mahalaga dahil sa katangiang [[Simbahang Katolika sa Pilipinas|Katoliko]] nito? 
*...na sa etimolohiya, ang '''[[Hebei]]''' ay nangangahulugang 'hilaga ng ilog', na hango sa lokasyon ng [[mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa hilaga ng [[Ilog Dilaw]] sa '''[[Kapatagang Hilagang Tsina]]'''?
*...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' (''nakalarawan ang isang laro noong 1971'') sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', [[Suwisa]]?

*...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]'''?</text>
      <sha1>6sm0dnoyiupxkwet566dwjpuby8mx7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miss Universe 1974</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321375</id>
    <revision>
      <id>2238555</id>
      <parentid>2238506</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45530" sha1="b3425mwmjcpah7y0cxc94skz7hw765b" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Amparo Muñoz]]'''|congeniality=Anna Bjornsdóttir &lt;br&gt; {{flagicon|Lupangyelo}} Islandiya|photogenic=Johanna Raunio &lt;br&gt; {{flagicon|FIN}} Pinlandiya|best national costume=Kim Jae-kyu &lt;br&gt; {{flagu|Timog Korea|1948}}|date=21 Hulyo 1974|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Folk Arts Theater, [[Maynila]], [[Pilipinas]]|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[CBS]]}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[Radio Philippines Network|KBS]]}}|entrants=65|placements=12|debuts={{Hlist|Indonesya|Liberya|Senegal}}|withdraws={{Hlist|Dinamarka|Noruwega}}|returns={{Hlist|Bahamas|Islandiya|Yugoslavia}}|before=[[Miss Universe 1973|1973]]|next=[[Miss Universe 1975|1975]]|image=Amparo Muñoz Miss Universe 1974.jpg|represented={{flagu|Espanya|1945}}|caption=Amparo Muñoz}}Ang '''Miss Universe 1974''' ay ang ika-23 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Folk Arts Theater sa Maynila, Pilipinas noong 21 Hulyo 1974. Ito ang kauna-unahang edisyon na ginanap sa [[Asya]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ronquillo |first=B. |date=29 Hulyo 1974 |title=Miss Universe contest puts Philippines on the tourist map |language=en |pages=8 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740729-1.2.30.3?ST=1&amp;AT=filter&amp;K=Miss%20Universe&amp;KA=Miss%20Universe&amp;DF=&amp;DT=&amp;Display=0&amp;AO=false&amp;NPT=&amp;L=&amp;CTA=&amp;NID=&amp;CT=&amp;WC=&amp;YR=1974&amp;QT=miss,universe&amp;oref=article |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Hulyo 2016 |title=July 21, 1974: PH hosts Miss Universe for first time |url=https://news.abs-cbn.com/life/07/21/16/july-21-1974-ph-hosts-miss-universe-for-first-time |archive-url=https://web.archive.org/web/20230110072433/https://news.abs-cbn.com/life/07/21/16/july-21-1974-ph-hosts-miss-universe-for-first-time |archive-date=10 Enero 2023 |access-date=10 Enero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Margarita Moran]] ng Pilipinas si [[Amparo Muñoz]] ng Espanya bilang Miss Universe 1974. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Espanya sa kasaysayan ng kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Miss Universe |language=en |pages=1 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ux9OAAAAIBAJ&amp;sjid=RO0DAAAAIBAJ&amp;pg=811%2C1107501 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; Nagtapos bilang first runner-up si [[Helen Morgan]] ng Gales, habang nagtapos bilang second runner-up si Johanna Raunio ng Pinlandiya.

Anim na buwan pagkatapos makoronahan, iniulat na bumitiw sa pwesto si Muñoz matapos na tumangging lumipad papuntang Hapon upang gampanan ang kanyang mga tungkulin bilang Miss Universe. Walang klarong rason kung bakit bumitiw si Muñoz, ngunit walang iniluklok ang mga ''pageant organizer'' upang palitan siya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Hunyo 2021 |title=Amparo Munoz: Her bittersweet reign |url=https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122155457/https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/ |archive-date=22 Enero 2025 |access-date=10 Enero 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dapat sana itong iaalok kay Helen Morgan, ngunit siya ay isang ina at nagwagi na bilang [[Miss World 1974]] at bumitiw pagkatapos ng apat na araw dahil sa negatibong epekto sa kanya ng matinding interes ng ''media''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owen |first=Jonathan |date=6 Nobyembre 2011 |title=Miss World who gave up her crown returns to the pageant for the first |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903071627/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |archive-date=3 Setyembre 2024 |access-date=11 Enero 2023 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 Nobyembre 1974 |title=Miss World 74 treedt af |language=nl |pages=11 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010840032:mpeg21:p011 |access-date=5 Abril 2024 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tidey |first=John |date=28 Nobyembre 1974 |title=It's all over now for most beautiful mother |language=en |pages=4 |work=The Age |url=https://books.google.com.ph/books?id=Ke5UAAAAIBAJ&amp;lpg=PA4&amp;dq=Helen%20Morgan&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q=Helen%20Morgan&amp;f=false |access-date=5 Abril 2024 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikawalong pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crosby |first=Joan |date=14 Hulyo 1974 |title=Busy Bob Barker hard act to follow |language=en |pages=227 |work=The Boston Globe |url=https://www.newspapers.com/clip/49003950/19740714bostonglobebobbarker/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405014208/https://www.newspapers.com/clip/49003950/19740714bostonglobebobbarker/|archive-date=5 Abril 2023}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
=== Lokasyon at petsa ng kompetisyon ===
[[Talaksan:Manilajf9690 08.JPG|thumb|Folk Arts Theater, ang lokasyon ng Miss Universe 1974|250x250px]]Noong 3 Agosto 1971, naglagda ng kontrata ang Miss Universe Organization at ang Government Economic Development Administrator ng Puerto Rico upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa San Juan mula 1972 hanggang 1976.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&amp;sjid=pkQDAAAAIBAJ&amp;pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, kinansela ng pamahalaan ng Puerto Rico ang kasunduan noong Pebrero 1973 dahil ayon sa mga opisyal ng pamahalaan ng Puerto Rico, ilegal diumano ang kasunduan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&amp;sjid=260DAAAAIBAJ&amp;pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; 

Noong 28 Nobyembre 1973, inanunsyo ni Harold Glasser, pangulo ng Miss Universe Inc. at ng Consul-General ng Pilipinas na si Ernesto Pineda na ang Miss Universe 1974 ''pageant'' ay gaganapin sa Maynila sa Hulyo 21, 1974. Ito ang kauna-unahanang pagkakataon na ang ''pageant'' ay ginanap sa Asya.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 Nobyembre 1973 |title=Manila chosen |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19731130-1.1.3 |access-date=6 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1974 |title=Concurso &quot;Miss Universo&quot; se inaugura oficialmente hoy |language=es |trans-title=&quot;Miss Universe&quot; contest officially opens today |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=XT0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=4934%2C995477 |access-date=11 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

Isang ''open-air ampitheater'' ang orihinal na planong itatayo ng pamahalaan sa Cultural Center of the Philippines Complex. Gayunpaman, dahil gaganapin ang pageant sa panahong [[tag-ulan]] sa Pilipinas, nagpasiya ang [[Pamahalaan ng Pilipinas]] na magtayo na lamang ng isang teatro, na kalaunan ay kinilala bilang ang Folk Arts Theater.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Enero 2017 |title=Show goes on: 1974 Miss Universe pageant held amid typhoon |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/19/17/show-goes-on-1974-miss-universe-pageant-held-amid-typhoon |access-date=3 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901224300/https://news.abs-cbn.com/life/01/19/17/show-goes-on-1974-miss-universe-pageant-held-amid-typhoon |archive-date=1 Setyembre 2023}}&lt;/ref&gt; Kinomisyon ng dating [[Unang Kabiyak ng Pilipinas|Unang Ginang]] na si [[Imelda Marcos]] ang Folk Arts Theater para sa Miss Universe 1974 ''pageant''– ang tanghalan ay idinisenyo ni [[Leandro Locsin]] at tinayo sa loob lamang ng pitumpu't-pitong araw.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Mayo 1974 |title=Philippines plans glittering pageant |language=en |pages=4 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740521-1.2.17.3 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

Pinasinayaan ang tanghalan noong 7 Hulyo 1974 kasabay ng isang maluhong parada na nagpapakita ng sining ng Pilipinas na kung tawagin ay ang &quot;Kasaysayan ng Lahi&quot;. Ang mga kandidata ng Miss Universe 1974 ''pageant'' ay inimbitahan upang dumalo sa nasabing parada.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=De Guzman |first=Susan |date=26 Enero 2017 |title=Folk Arts Theater, 43 years after first Miss Universe in PH |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/25/17/throwback-folk-arts-theater-43-years-after-first-miss-universe-in-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304004809/https://www.abs-cbn.com/life/01/25/17/throwback-folk-arts-theater-43-years-after-first-miss-universe-in-ph |archive-date=4 Marso 2025 |access-date=11 Enero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 20 Hulyo, isang araw bago ganapin ang Miss Universe, tumama sa isla ng Luzon ang Bagyong Iliang o ''Typhoon Ivy'' na tinatayang nasa $2 milyon ang halaga ng pinsalang dulot nito.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1974 |title=Typhoon Hits Philippines |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/07/21/archives/typhoon-hits-philippines.html |access-date=3 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603135403/https://www.nytimes.com/1974/07/21/archives/typhoon-hits-philippines.html |archive-date=3 Hunyo 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Upang ipagpatuloy ang pagdaos ng Miss Universe pageant, inutusan ng noo'y Unang Ginang na si Imelda Marcos ang [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] na pawiin ang mga ulap na nauugnay sa Bagyong Iliang. Nagpadala rin ang [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos]] ng isang eroplano mula sa Guam upang tumulong sa pagpapawi ng mga ulap.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1974 |title=Typhoon threat |language=en |pages=2 |work=The Tribune |url=https://dloc.com/UF00084249/03671/images/1 |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Digital Library of the Caribbean}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kandidata ===
Ang mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon.

==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Indonesia|Indonesya]], [[Liberia|Liberya]], at [[Senegal]], at bumalik ang mga bansang [[Bahamas]], [[Iceland|Islandiya]], at [[Yugoslavia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Damanik |first=Margith Juita |date=9 Abril 2018 |title=5 Fakta Nia Kurniasih: Perempuan Indonesia Pertama di Miss Universe |trans-title=5 Facts About Nia Kurniasih: The First Indonesian Woman in Miss Universe |url=https://www.idntimes.com/news/indonesia/margith-juita-damanik/nia-kurniasih-perempuani-ndonesia-pertama-miss-universe-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112042920/https://www.idntimes.com/news/indonesia/margith-juita-damanik/nia-kurniasih-perempuani-ndonesia-pertama-miss-universe-1 |archive-date=12 Enero 2023 |access-date=12 Enero 2023 |website=IDN Times |language=id}}&lt;/ref&gt; Huling sumali noong [[Miss Universe 1969|1969]] ang Yugoslavia, at noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Bahamas at Islandiya. Hindi sumali sina Jane Moller ng [[Dinamarka]] at Solveig Boberg ng [[Noruwega]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.

== Mga resulta ==

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay
!Kandidata
|-
|'''Miss Universe 1974'''
|
* '''{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]]''' – '''[[Amparo Muñoz]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Espana triunfa por primera vez en justa de belleza universal |language=es |trans-title=Spain triumphs for the first time in universal beauty contest |pages=22A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Yz0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=6713%2C5158969 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – [[Helen Morgan]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Johanna Raunio&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Ella Escandon&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|4th runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] – Maureen Ava Vieira&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|Top 12
|
* {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Yasmin Nagy&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Karen Morrison&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shailini Dholakia&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Kathleen Anders&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Jazmine Panay&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Guadalupe Sanchez&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]] – Sonia Maria Stege&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|}

=== Mga espesyal na parangal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Parangal
!Nagwagi
|-
|Miss Photogenic
|
* {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Johanna Raunio&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lo |first=Ricky |date=12 Agosto 2016 |title=Amparo Muñoz will be sorely missed |language=en |work=[[Philippine Star]] |url=https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20160812/282183650445623 |access-date=17 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117113728/https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20160812/282183650445623 |archive-date=17 Enero 2023 |via=PressReader}}&lt;/ref&gt;
|-
|Miss Congeniality
|
* {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] – Anna Bjornsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Hún var vinsælust þeirra allra |language=is |trans-title=She was the most popular of them all |pages=1 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3255102?iabr=on |access-date=17 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123214021/https://timarit.is/page/3255102?iabr=on#page/n0/mode/2up |archive-date=23 Enero 2025 |via=Tímarit.is}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best National Costume
|
* {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Jae-kyu&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127071846/https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514?s=fualao85a8lbnsean01c4hfsdd |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Hunyo 2018 |title=[2018 미코통신 D-28] 한국의 미(美)를 알렸던 미스코리아 ② |url=https://www.hankookilbo.com/News/Read/201806061281733208?t=20230305193320 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124021530/https://www.hankookilbo.com/News/Read/201806061281733208?t=20230305193320 |archive-date=24 Enero 2025 |access-date=5 Marso 2023 |website=Hankook Ilbo |language=ko-KR|trans-title=[2018 Miss Korea Update: D-28] Miss Korea: Ambassadors of Korean Beauty ②}}&lt;/ref&gt;
|}

== Kompetisyon ==

=== Pormat ng kompetisyon ===
Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title=Ella Cecilia es favorita a Miss Universo |language=es |trans-title=Ella Cecilia is the favorite for Miss Universe |pages=1–6A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=hqAqAAAAIBAJ&amp;sjid=V2MEAAAAIBAJ&amp;pg=817%2C2675602 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

=== Komite sa pagpili ===

* Edilson Cid Varela – mamamahayag na Brasilenyo&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title='Tomorrow' becomes 'Today' for Miss Universe pageant |language=en |pages=2 |work=St. Joseph News-Press |url=https://books.google.com.ph/books?id=V55eAAAAIBAJ&amp;pg=PA20&amp;dq=%22Miss+Universe%22+%22Los+Angeles%22&amp;article_id=2412,3528878&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiLi_H4taj_AhWXdXAKHcsyCXo4KBDoAXoECAkQAg#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Los%20Angeles%22&amp;f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
* Earl Wilson – kolumnistang Amerikano&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=18 Hulyo 1974 |title=Shirley Socko in Vegas |language=en |pages=30 |work=Philadelphia Daily News |url=https://www.newspapers.com/clip/14487854/philadelphia-daily-news/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405014208/https://www.newspapers.com/clip/14487854/philadelphia-daily-news/|archive-date=5 Abril 2023}}&lt;/ref&gt;
* Dana Andrews – Amerikanong aktor&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Peggy Flemming – ''figure skater'' na Amerikana&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* José Greco – mananayaw na Kastila&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Kyoshi Hara – Pangulo ng Asahi Broadcasting Corporation&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Sterling Moss – British Formula One racing driver&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Alysa Pashi – mangaawit na Israeli&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* [[Carlos P. Romulo]] – Pilipinong mamamahayag, politiko, manunulat, at diplomatiko&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Legaspi |first=John |date=7 Disyembre 2021 |title=LIST: Filipinos who became Miss Universe judges |url=https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/ |access-date=12 Enero 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207083823/https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/|archive-date=7 Disyembre 2021}}&lt;/ref&gt;
* Leslie Uggams – Amerikanang aktres at mangaawit&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Jerry West – basketbolistang Amerikano&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Agosto 1974 |title=Names in the news |language=en |pages=34 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/30469810/the-los-angeles-times/ |access-date=9 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123202917/https://www.newspapers.com/article/the-los-angeles-times/30469810/|archive-date=23 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;

== Mga kandidata ==
Animnapu't-limang kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Hunyo 1974 |title=70 beauties for Manila |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740612-1.2.94 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}}
!Bayan
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|{{sortname|Leonor Celmira|Guggini|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Braillard |first=Miguel |date=4 Oktubre 2024 |title=Compitió para Miss Argentina y llevó su “sex appeal” a las pasarelas: las fotos jamás vistas de una diva inconfundible |trans-title=She competed for Miss Argentina and brought her &quot;sex appeal&quot; to the catwalks: never-before-seen photos of an unmistakable diva |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/compitio-para-miss-argentina-y-llevo-su-sex-appeal-a-las-pasarelas-las-fotos-jamas-vistas-de-una-nid04102024/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212170640/https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/compitio-para-miss-argentina-y-llevo-su-sex-appeal-a-las-pasarelas-las-fotos-jamas-vistas-de-una-nid04102024/ |archive-date=12 Disyembre 2025 |access-date=2 Nobyembre 2026 |website=La Nacion |language=es}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]]
|{{sortname|Maureen Ava|Vieira|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hunyo 1974 |title=Oranjestad |language=nl |pages=1 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460910:mpeg21:p001 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|18
|Oranjestad
|-
|{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]
|{{sortname|Yasmin|Nagy|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Setyembre 1973 |title=Girl takes three beauty titles |language=en |pages=3 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110747922?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Sidney]]
|-
|{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|{{sortname|Eveline|Engleder|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Trompisch |first=Lisa |date=28 Hulyo 2022 |title=Schauspielerin Evelyn Engleder: Von der Miss Austria zum Kaisermühlen Blues |url=https://kurier.at/stars/austropromis/schauspielerin-evelyn-engleder-von-der-miss-austria-zum-kaisermuehlen-blues/402091504 |access-date=11 Enero 2023 |website=Kurier |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20231222153539/https://kurier.at/stars/austropromis/schauspielerin-evelyn-engleder-von-der-miss-austria-zum-kaisermuehlen-blues/402091504|archive-date=22 Disyembre 2023|trans-title=Actress Evelyn Engleder: From Miss Austria to *Kaisermühlen Blues*}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Viena]]
|-
|{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]
|{{sortname|Agatha|Watson|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Darville |first=Felicity |date=7 Hulyo 2020 |title=FACE TO FACE: My Bahamian queen in the year of Independence |url=http://www.tribune242.com/news/2020/jul/07/face-face-my-bahamian-queen-year-independence/ |access-date=11 Enero 2023 |website=The Tribune |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621052806/https://www.tribune242.com/news/2020/jul/07/face-face-my-bahamian-queen-year-independence/|archive-date=21 Hunyo 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Nassau]]
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|{{sortname|Anne-Marie|Sikorski|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Enero 2010|title=Erelijst Miss België|url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/|access-date=1 Enero 2023|website=De Morgen|language=nl-NL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227182713/https://www.demorgen.be/nieuws/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=List of Miss Belgium titleholders}}&lt;/ref&gt;
|21
|Liège
|-
|{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]
|{{sortname|Neyla|Moronta|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=17 Nobyembre 2019 |title=La mejor embajadora artística de La Chinita |url=https://ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/la-mejor-embajadora-artistica-de-la-chinita/ |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Últimas Noticias |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213054536/https://ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/la-mejor-embajadora-artistica-de-la-chinita/|archive-date=13 Disyembre 2022|trans-title=La Chinita’s best artistic ambassador}}&lt;/ref&gt;
|22
|Cabimas
|-
|{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]]
|{{sortname|Joyce|De Rosa|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=Lois |date=Hulyo 1974 |title=Miss Bermuda 1974 |language=en |pages=32–34 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/2583/rec/8 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}&lt;/ref&gt;
|22
|Hamilton
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|{{sortname|Sandra|Guimarães|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826051308/https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|archive-date=26 Agosto 2026|trans-title=Discover the history of Miss Brazil}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[São Paulo]]
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]
|{{sortname|Isabel|Callaú|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Santa Cruz de la Sierra]]
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]]
|{{sortname|Rebeca|Montagne|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chan Soto |first=Jimen G. |date=19 Hunyo 1974 |title=Soy extrovertida idealista y romántica, dice Rebeca Montagne |language=es |trans-title=I'm an extrovert, idealist and romantic, says Rebeca Montagne |pages=B1 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=0SkfAAAAIBAJ&amp;sjid=j88EAAAAIBAJ&amp;pg=5800%2C5631463 |access-date=6 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]]
|{{sortname|Catherine|De Jongh|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hunyo 1974 |title=”Cathy” De Jongh Miss Curacao 1974 |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460910:mpeg21:p003 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
| 18
|Willemstad
|-
|{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]]
|{{sortname|Ana Carlota|Araújo|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Pebrero 2021 |title=Ellas son las salvadoreñas que han destacado en los concursos de Miss Universo |url=https://historico.elsalvador.com/historico/803163/salvadorenas-descatacadas-miss-universo.html |access-date=11 Enero 2023 |website=El Diario de Hoy |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111143100/https://historico.elsalvador.com/historico/803163/salvadorenas-descatacadas-miss-universo.html|archive-date=11 Enero 2023|trans-title=These are the Salvadoran women who have stood out in the Miss Universe pageants.}}&lt;/ref&gt;
| 19
|[[San Salvador]]
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|{{sortname|Catherine|Robertson|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 Hulyo 1974 |title=A place in the sun at the Fair |language=en |pages=4 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=NnlAAAAAIBAJ&amp;lpg=PA4&amp;dq=%22Catherine%20Robertson%22&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q=%22Catherine%20Robertson%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Aberdeen]]
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}}''' '''[[Espanya]]'''
|'''{{sortname|Amparo|Muñoz}}'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Pebrero 2011 |title=Amparo Muñoz muere a los 56 años |url=https://www.elperiodico.com/es/ocio-y-cultura/20110228/amparo-munoz-muere-56-anos-902666 |access-date=9 Enero 2023 |website=El Periodico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260609061102/https://www.elperiodico.com/es/ocio-y-cultura/20110228/amparo-munoz-muere-56-anos-902666|archive-date=9 Hunyo 2026|trans-title=Amparo Muñoz dies at age 56}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Málaga]]
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|{{sortname|Karen|Morrison|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Mayo 1974 |title=Tall blonde Illinois girl Miss USA |language=en |pages=2 |work=Statesman Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/115487568/statesman-journal/ |access-date=31 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123214137/https://www.newspapers.com/article/statesman-journal/115487568/|archive-date=23 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|19
|St. Charles
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|{{sortname|Helen|Morgan}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owen |first=Jonathan |date=6 Nobyembre 2011 |title=Miss World who gave up her crown returns to the pageant for the first |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |access-date=11 Enero 2023 |website=The Independent |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260929105655/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html|archive-date=29 Setyembre 2026}}&lt;/ref&gt;
|22
|Barry
|-
|{{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]]
|{{sortname|Lena|Kleopa|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1974 |title=Beauties play it cool... |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740719-1.1.5 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Atenas]]
|-
|{{flagicon|GUM}} [[Guam]]
|{{sortname|Elizabeth|Tenorio|nolink=1}}
|18
|Agana
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|{{sortname|Lennox Anne|Black|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| 18
|[[Manchester]]
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|{{sortname|Eriko|Tsuboi|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=12 Hulyo 1974 |title=Mouthful of goodwill for Angela |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740712-1.1.1 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Tokyo]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]
|{{sortname|Etelinda|Mejia|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20261025044257/https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720|archive-date=25 Oktubre 2026|trans-title=Miss Honduras: A Story to Tell}}&lt;/ref&gt;
|18
|El Progreso
|-
|{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]]
|{{sortname|Jojo|Cheung|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1974 |title=Perarakan berwarna warni oleh ratu2 cantik |language=ms |pages=3 |work=Berita Harian |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/beritaharian19740713-1.2.24.2 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board|trans-title=A colorful parade by beauty queens}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Hong Kong]]
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|{{sortname|Shailini|Dholakia|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19122503.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403152615/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19122503.cms|archive-date=3 Abril 2015}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Mumbai|Bombay]]
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|{{sortname|Nia Kurniasi|Ardikoesoema|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=9 Abril 2018 |title=Wakil Pertama RI di Miss Universe Meninggal, Puteri Indonesia Berduka |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-3961117/wakil-pertama-ri-di-miss-universe-meninggal-puteri-indonesia-berduka |access-date=11 Enero 2023 |website=Detik.com |language=id-ID |archive-date=11 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111134501/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-3961117/wakil-pertama-ri-di-miss-universe-meninggal-puteri-indonesia-berduka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Bandung]]
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|{{sortname|Kathleen|Anders|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Abril 2005 |title=Tragic end to life of beauty |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/local-news/tragic-end-to-life-of-beauty-1176790 |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Manchester Evening News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018092443/http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/local-news/tragic-end-to-life-of-beauty-1176790|archive-date=18 Oktubre 2025}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Manchester]]
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|{{sortname|Yvonne|Costelloe|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 Setyembre 2007 |title=Life was all l'amour -- and lust |url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/life-was-all-lamour-and-lust-26316687.html |access-date=11 Enero 2023 |website=Irish Independent |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827191336/https://www.independent.ie/woman/celeb-news/life-was-all-lamour-and-lust-26316687.html|archive-date=27 Agosto 2019}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Dublin]]
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]]
|{{sortname|Anna|Bjornsdóttir|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Oktubre 2011 |title=Former Beauty Queen To Receive $2 Million For Turning Whitey In |url=https://www.huffpost.com/entry/anna-bjorn-whitey-bulger-_n_1003638 |access-date=13 Disyembre 2022 |website=HuffPost |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120162755/https://www.huffpost.com/entry/anna-bjorn-whitey-bulger_n_1003638|archive-date=20 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Reikiavik]]
|-
|{{flagicon|ISR}} [[Israel]]
|{{sortname|Edna|Levy|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1974 |title=Participantes agasajadas por ciudades filipinas |language=es |trans-title=Participants fêted by Philippine cities |pages=11 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=5CkfAAAAIBAJ&amp;lpg=PA11&amp;dq=%22Edna%20Levy%22&amp;pg=PA11#v=onepage&amp;q=%22Edna%20Levy%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Ashkelon]]
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|{{sortname|Loretta|Persichetti|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Disyembre 2012 |title=Dalla commedia sexy alla &quot;fine del mondo&quot; nella super villa ad Asiago |url=https://www.vicenzatoday.it/cronaca/21-12-12-fine-del-mondo-maya-asiago.html |access-date=17 Enero 2023 |website=Vicenza Today |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107032242/https://www.vicenzatoday.it/cronaca/21-12-12-fine-del-mondo-maya-asiago.html|archive-date=7 Nobyembre 2015|trans-title=From sexy comedy to the &quot;end of the world&quot; in a super-villa in Asiago}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Venecia]]
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|{{sortname|Deborah|Tone|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title=Beauties get ready for the big day |language=en |pages=32 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740720-1.2.155 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Ontario|Hamilton]]
|-
|{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]]
|{{sortname|Ursula|Faustle|nolink=1}}
|18
|[[Munich]]
|-
|{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]]
|{{sortname|Thelma|Santiago|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 Agosto 1974 |title=The Washington scene |language=en |pages=39 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=1coDAAAAMBAJ&amp;lpg=PA39&amp;ots=RXEIxE8nYJ&amp;dq=Thelma%20Santiago%20miss%20virgin%20islands&amp;pg=PA39#v=onepage&amp;q=Thelma%20Santiago%20miss%20virgin%20islands&amp;f=false |access-date=19 Enero 2023|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 18
|Saint Thomas
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|{{sortname|Ella|Escandon|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Nobyembre 1973 |title=Ella, nueva reina |language=es |pages=1; 16A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErwqAAAAIBAJ&amp;sjid=aGMEAAAAIBAJ&amp;pg=1565%2C4181411 |access-date=17 Enero 2023|trans-title=She, the new queen|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Bucaramanga]]
|-
|{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]]
|{{sortname|Laudy|Ghabache|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|20
|[[Beirut]]
|-
|{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|{{sortname|Maria Yatta|Johnson|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|18
|[[Monrovia]]
|-
|{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]]
|{{sortname|Gisélle|Azzeri|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Hulyo 1974 |title=Taking it easy at the pageant |language=en |pages=6 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=E6stAAAAIBAJ&amp;lpg=PA6&amp;dq=%22Miss%20Universe%22%20%22Luxembourg%22&amp;pg=PA6#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Luxembourg%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|20
|Dudelange
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|{{sortname|Lily|Chong|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 Hunyo 1974 |title=Airgirl Lily crowned Miss Malaysia |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740603-1.2.33.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Johor Bahru]]
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|{{sortname|Josette|Pace|nolink=1}}
| 19
|[[Valletta]]
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|{{sortname|Guadalupe|Elorriaga|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Morales |first=Isela |date=9 Nobyembre 2015 |title=&quot;Por sus atributos, las mujeres de Sinaloa siempre han destacado en los certámenes&quot; |trans-title=&quot;Because of their attributes, the women of Sinaloa have always stood out in the contests&quot; |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/por-sus-atributos-las-mujeres-de-sinaloa-siempre-han-destacado-en-los-certamenes-AFNO370473 |access-date=7 Abril 2023 |website=El Noroeste |language=es-MX|archive-url=https://web.archive.org/web/20260719214056/https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/por-sus-atributos-las-mujeres-de-sinaloa-siempre-han-destacado-en-los-certamenes-AFNO370473|archive-date=19 Hulyo 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Mazatlán]]
|-
|{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]
|{{sortname|Francis|Duarte|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=|first=|date=1 Disyembre 2006|title=Occidente rumbo|url=https://www.laprensani.com/2006/12/01/espectaculo/1475744-occidente-rumbo|access-date=2 Nobyembre 2026|website=La Prensa|language=es|trans-title=Heading West|archive-url=https://web.archive.org/web/20240405051408/https://www.laprensani.com/2006/12/01/espectaculo/1475744-occidente-rumbo|archive-date=5 Abril 2024}}&lt;/ref&gt;
|21
|Leon
|-
|{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]]
|{{sortname|Dianne|Winyard|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 Hulyo 1974 |title=Beauties taking part in the twenty-third Miss Universe beauty  pageant |language=en |pages=7 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=jCo-AAAAIBAJ&amp;lpg=PA7&amp;dq=%22Miss%20New%20Zealand%22&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q=%22Miss%20New%20Zealand%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Auckland]]
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|Nicoline Broeckx&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Enero 1974 |title=Nicoline Broeckx (20) uit Maastricht miss Holland |language=nl |pages=13 |work=Tubantia |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003367004:mpeg21:p00013 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|21
|Maastricht
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|Jazmine Panay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 Abril 2012 |title=‘Fue algo inolvidable’ |url=https://www.laestrella.com.pa/cafe-estrella/cultura/120415/inolvidable |access-date=31 Disyembre 2022 |website=La Estrella de Panamá |language=es}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Lungsod ng Panama]]
|-
|{{flagicon|PRY}} [[Paraguay]]
|Maria Angela Medina Monjagata&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|21
|Asuncion
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|Guadalupe Sanchez&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=15 Marso 2008 |title=Whatever happened to Guada Sanchez? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/03/15/50417/whatever-happened-guada-sanchez |access-date=13 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Maynila]]
|-
|{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]
|Johanna Raunio&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=4 Nobyembre 2009 |title=Johanna Raunio – Suomen kaunein 1974 |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/04/johanna-raunio-suomen-kaunein-1974 |access-date=31 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Helsinki]]
|-
|{{flagicon|POR}} [[Portugal]]
|Anna Paula Freitas&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Abril 2010 |title=As Misses não têm idade |url=https://www.publico.pt/2010/04/10/jornal/as-misses-nao-tem-idade-19147629 |access-date=17 Enero 2023 |website=Público |language=pt}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Angola|Anggola]]
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|Brigitte Flayac
|19
|Arcachon
|-
|{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]]
|Sonia Maria Stege
|18
|San Juan
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|Jacqueline Cabrera&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 Hulyo 1974 |title=Manila |language=es |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Xz0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=7278%2C2223180 |access-date=11 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Santo Domingo]]
|-
|{{flagicon|SEN}} [[Senegal]]
|Thioro Thiam&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 Hunyo 1974 |title=Senegal after beauty title |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19740603-1.1.2 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|21
|Fatick
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|Angela Teo&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 Mayo 1974 |title=Victory is a tonic for Angela |language=en |pages=3 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740528-1.2.17.24 |access-date=13 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|19
|Singapura
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|Melani Wijendra&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hulyo 1974 |title=Three who hope to rule that island in the sun |language=en |pages=17 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19740704-1.1.17 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
| 23
|[[Colombo]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]]
|Bernadette Werners&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Hunyo 1974 |title=Detta Werners Miss Sur '74 |language=nl |pages=1 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011020802:mpeg21:p001 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
| 17
|[[Paramaribo]]
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]
|Eva Roempke&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 Agosto 2011 |title=Miss univers. Ronnia, l'orpheline devenue Miss Suède |url=https://www.leparisien.fr/laparisienne/people/miss-univers-ronnia-l-orpheline-devenue-miss-suede-16-08-2011-1567960.php |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Le Parisien |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|19
|Malmö
|-
|{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]]
|Christine Lavanchy
|20
|Lausanne
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|Benjamas Polpatpijarn&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 Setyembre 1974 |title=Beauty queen has boxer guard |language=en |pages=67 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=UdRYAAAAIBAJ&amp;pg=PA67&amp;dq=%22Miss+Thailand%22+1974&amp;article_id=2395,9851119&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiU_Zu_2beAAxXvS2wGHbNDDk4Q6AF6BAgMEAI#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Thailand%22%201974&amp;f=false |access-date=24 Enero 2024 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 23
|[[Bangkok]]
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|Kim Jae-kyu&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|19
|[[Seoul]]
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|Stephanie Lee Pack
| 18
|[[Port of Spain]]
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|Rebeca González&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |date=15 Hulyo 1974 |title=Candidatas desfilan en trajes tipicos |language=es |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Xj0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=6930%2C1648691 |access-date=11 Enero 2023|trans-title=Contestants parade in traditional costumes|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Santiago, Tsile|Santiago]]
|-
|{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]]
|Andri Tsangaridou&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Setyembre 1974 |title=Andri home |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740905-1.1.5 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|22
|Famagusta
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]
|Simiten Gakirgoz&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hulyo 1974 |title=ENGINN ÁGREININGUR |language=en |pages=1 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3255122?iabr=on |access-date=17 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Istanbul]]
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay]]
|Mirta Grazilla Rodriguez
| 18
|[[Montevideo]]
|-
|{{flag|Yugoslavia}}
|Nada Jovanovsky
| 21
|[[Belgrado]]
|}

== Mga tala ==
{{Notelist}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{Official website|https://www.missuniverse.com}}
{{Miss Universe}}


[[Kategorya:1974]]</text>
      <sha1>b3425mwmjcpah7y0cxc94skz7hw765b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238576</id>
      <parentid>2238555</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T18:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <comment>Inarkibo at nagdagdag ng mga sanggunian</comment>
      <origin>2238576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49860" sha1="fbwytl39h1t0v5mhjpobp4kqpopo0dh" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Amparo Muñoz]]'''|congeniality=Anna Bjornsdóttir &lt;br&gt; {{flagicon|Lupangyelo}} Islandiya|photogenic=Johanna Raunio &lt;br&gt; {{flagicon|FIN}} Pinlandiya|best national costume=Kim Jae-kyu &lt;br&gt; {{flagu|Timog Korea|1948}}|date=21 Hulyo 1974|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Folk Arts Theater, [[Maynila]], [[Pilipinas]]|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[CBS]]}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[Radio Philippines Network|KBS]]}}|entrants=65|placements=12|debuts={{Hlist|Indonesya|Liberya|Senegal}}|withdraws={{Hlist|Dinamarka|Noruwega}}|returns={{Hlist|Bahamas|Islandiya|Yugoslavia}}|before=[[Miss Universe 1973|1973]]|next=[[Miss Universe 1975|1975]]|image=Amparo Muñoz Miss Universe 1974.jpg|represented={{flagu|Espanya|1945}}|caption=Amparo Muñoz}}Ang '''Miss Universe 1974''' ay ang ika-23 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Folk Arts Theater sa Maynila, Pilipinas noong 21 Hulyo 1974. Ito ang kauna-unahang edisyon na ginanap sa [[Asya]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ronquillo |first=B. |date=29 Hulyo 1974 |title=Miss Universe contest puts Philippines on the tourist map |language=en |pages=8 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740729-1.2.30.3?ST=1&amp;AT=filter&amp;K=Miss%20Universe&amp;KA=Miss%20Universe&amp;DF=&amp;DT=&amp;Display=0&amp;AO=false&amp;NPT=&amp;L=&amp;CTA=&amp;NID=&amp;CT=&amp;WC=&amp;YR=1974&amp;QT=miss,universe&amp;oref=article |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Hulyo 2016 |title=July 21, 1974: PH hosts Miss Universe for first time |url=https://news.abs-cbn.com/life/07/21/16/july-21-1974-ph-hosts-miss-universe-for-first-time |archive-url=https://web.archive.org/web/20230110072433/https://news.abs-cbn.com/life/07/21/16/july-21-1974-ph-hosts-miss-universe-for-first-time |archive-date=10 Enero 2023 |access-date=10 Enero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Margarita Moran]] ng Pilipinas si [[Amparo Muñoz]] ng Espanya bilang Miss Universe 1974. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Espanya sa kasaysayan ng kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Miss Universe |language=en |pages=1 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ux9OAAAAIBAJ&amp;sjid=RO0DAAAAIBAJ&amp;pg=811%2C1107501 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; Nagtapos bilang first runner-up si [[Helen Morgan]] ng Gales, habang nagtapos bilang second runner-up si Johanna Raunio ng Pinlandiya.

Anim na buwan pagkatapos makoronahan, iniulat na bumitiw sa pwesto si Muñoz matapos na tumangging lumipad papuntang Hapon upang gampanan ang kanyang mga tungkulin bilang Miss Universe. Walang klarong rason kung bakit bumitiw si Muñoz, ngunit walang iniluklok ang mga ''pageant organizer'' upang palitan siya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Hunyo 2021 |title=Amparo Munoz: Her bittersweet reign |url=https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122155457/https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/ |archive-date=22 Enero 2025 |access-date=10 Enero 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dapat sana itong iaalok kay Helen Morgan, ngunit siya ay isang ina at nagwagi na bilang [[Miss World 1974]] at bumitiw pagkatapos ng apat na araw dahil sa negatibong epekto sa kanya ng matinding interes ng ''media''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owen |first=Jonathan |date=6 Nobyembre 2011 |title=Miss World who gave up her crown returns to the pageant for the first |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903071627/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |archive-date=3 Setyembre 2024 |access-date=11 Enero 2023 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 Nobyembre 1974 |title=Miss World 74 treedt af |language=nl |pages=11 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010840032:mpeg21:p011 |access-date=5 Abril 2024 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Tidey |first=John |date=28 Nobyembre 1974 |title=It's all over now for most beautiful mother |language=en |pages=4 |work=The Age |url=https://books.google.com.ph/books?id=Ke5UAAAAIBAJ&amp;lpg=PA4&amp;dq=Helen%20Morgan&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q=Helen%20Morgan&amp;f=false |access-date=5 Abril 2024 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

Mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikawalong pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Crosby |first=Joan |date=14 Hulyo 1974 |title=Busy Bob Barker hard act to follow |language=en |pages=227 |work=The Boston Globe |url=https://www.newspapers.com/clip/49003950/19740714bostonglobebobbarker/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405014208/https://www.newspapers.com/clip/49003950/19740714bostonglobebobbarker/|archive-date=5 Abril 2023}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
=== Lokasyon at petsa ng kompetisyon ===
[[Talaksan:Manilajf9690 08.JPG|thumb|Folk Arts Theater, ang lokasyon ng Miss Universe 1974|250x250px]]Noong 3 Agosto 1971, naglagda ng kontrata ang Miss Universe Organization at ang Government Economic Development Administrator ng Puerto Rico upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa San Juan mula 1972 hanggang 1976.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&amp;sjid=pkQDAAAAIBAJ&amp;pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, kinansela ng pamahalaan ng Puerto Rico ang kasunduan noong Pebrero 1973 dahil ayon sa mga opisyal ng pamahalaan ng Puerto Rico, ilegal diumano ang kasunduan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&amp;sjid=260DAAAAIBAJ&amp;pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; 

Noong 28 Nobyembre 1973, inanunsyo ni Harold Glasser, pangulo ng Miss Universe Inc. at ng Consul-General ng Pilipinas na si Ernesto Pineda na ang Miss Universe 1974 ''pageant'' ay gaganapin sa Maynila sa Hulyo 21, 1974. Ito ang kauna-unahanang pagkakataon na ang ''pageant'' ay ginanap sa Asya.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 Nobyembre 1973 |title=Manila chosen |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19731130-1.1.3 |access-date=6 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1974 |title=Concurso &quot;Miss Universo&quot; se inaugura oficialmente hoy |language=es |trans-title=&quot;Miss Universe&quot; contest officially opens today |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=XT0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=4934%2C995477 |access-date=11 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

Isang ''open-air ampitheater'' ang orihinal na planong itatayo ng pamahalaan sa Cultural Center of the Philippines Complex. Gayunpaman, dahil gaganapin ang pageant sa panahong [[tag-ulan]] sa Pilipinas, nagpasiya ang [[Pamahalaan ng Pilipinas]] na magtayo na lamang ng isang teatro, na kalaunan ay kinilala bilang ang Folk Arts Theater.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Enero 2017 |title=Show goes on: 1974 Miss Universe pageant held amid typhoon |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/19/17/show-goes-on-1974-miss-universe-pageant-held-amid-typhoon |access-date=3 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230901224300/https://news.abs-cbn.com/life/01/19/17/show-goes-on-1974-miss-universe-pageant-held-amid-typhoon |archive-date=1 Setyembre 2023}}&lt;/ref&gt; Kinomisyon ng dating [[Unang Kabiyak ng Pilipinas|Unang Ginang]] na si [[Imelda Marcos]] ang Folk Arts Theater para sa Miss Universe 1974 ''pageant''– ang tanghalan ay idinisenyo ni [[Leandro Locsin]] at tinayo sa loob lamang ng pitumpu't-pitong araw.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Mayo 1974 |title=Philippines plans glittering pageant |language=en |pages=4 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740521-1.2.17.3 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

Pinasinayaan ang tanghalan noong 7 Hulyo 1974 kasabay ng isang maluhong parada na nagpapakita ng sining ng Pilipinas na kung tawagin ay ang &quot;Kasaysayan ng Lahi&quot;. Ang mga kandidata ng Miss Universe 1974 ''pageant'' ay inimbitahan upang dumalo sa nasabing parada.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=De Guzman |first=Susan |date=26 Enero 2017 |title=Folk Arts Theater, 43 years after first Miss Universe in PH |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/25/17/throwback-folk-arts-theater-43-years-after-first-miss-universe-in-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304004809/https://www.abs-cbn.com/life/01/25/17/throwback-folk-arts-theater-43-years-after-first-miss-universe-in-ph |archive-date=4 Marso 2025 |access-date=11 Enero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 20 Hulyo, isang araw bago ganapin ang Miss Universe, tumama sa isla ng Luzon ang Bagyong Iliang o ''Typhoon Ivy'' na tinatayang nasa $2 milyon ang halaga ng pinsalang dulot nito.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1974 |title=Typhoon Hits Philippines |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/07/21/archives/typhoon-hits-philippines.html |access-date=3 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603135403/https://www.nytimes.com/1974/07/21/archives/typhoon-hits-philippines.html |archive-date=3 Hunyo 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Upang ipagpatuloy ang pagdaos ng Miss Universe pageant, inutusan ng noo'y Unang Ginang na si Imelda Marcos ang [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] na pawiin ang mga ulap na nauugnay sa Bagyong Iliang. Nagpadala rin ang [[Hukbong Himpapawid ng Estados Unidos]] ng isang eroplano mula sa Guam upang tumulong sa pagpapawi ng mga ulap.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1974 |title=Typhoon threat |language=en |pages=2 |work=The Tribune |url=https://dloc.com/UF00084249/03671/images/1 |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Digital Library of the Caribbean}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kandidata ===
Ang mga kandidata mula sa animnapu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo.

==== Mga pagpalit ====
Pinalitan ni Ursula Faustle si Monja Bageritz bilang kinatawan ng Kanlurang Alemanya sa hindi isiniwalat na dahilan. Pinalitan ni Laudy Ghabache si Jacqueline Raad bilang kinatawan ng Libano sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news |date=16 Hulyo 1974 |title=Manila |language=es |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Xz0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=7278%2C2223180 |access-date=11 Enero 2023|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Indonesia|Indonesya]], [[Liberia|Liberya]], at [[Senegal]], at bumalik ang mga bansang [[Bahamas]], [[Iceland|Islandiya]], at [[Yugoslavia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Damanik |first=Margith Juita |date=9 Abril 2018 |title=5 Fakta Nia Kurniasih: Perempuan Indonesia Pertama di Miss Universe |trans-title=5 Facts About Nia Kurniasih: The First Indonesian Woman in Miss Universe |url=https://www.idntimes.com/news/indonesia/margith-juita-damanik/nia-kurniasih-perempuani-ndonesia-pertama-miss-universe-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112042920/https://www.idntimes.com/news/indonesia/margith-juita-damanik/nia-kurniasih-perempuani-ndonesia-pertama-miss-universe-1 |archive-date=12 Enero 2023 |access-date=12 Enero 2023 |website=IDN Times |language=id}}&lt;/ref&gt; Huling sumali noong [[Miss Universe 1969|1969]] ang Yugoslavia, at noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Bahamas at Islandiya. Hindi sumali sina Jasmin Romondt ng [[Bonaire]], Jane Moller ng [[Dinamarka]] at Solveig Boberg ng [[Noruwega]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.

== Mga resulta ==

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay
!Kandidata
|-
|'''Miss Universe 1974'''
|
* '''{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]]''' – '''[[Amparo Muñoz]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Espana triunfa por primera vez en justa de belleza universal |language=es |trans-title=Spain triumphs for the first time in universal beauty contest |pages=22A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Yz0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=6713%2C5158969 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – [[Helen Morgan]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Johanna Raunio&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Ella Escandon&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|4th runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] – Maureen Ava Vieira&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|-
|Top 12
|
* {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Yasmin Nagy&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Karen Morrison&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shailini Dholakia&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Kathleen Anders&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Jazmine Panay&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Guadalupe Sanchez&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]] – Sonia Maria Stege&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|}

=== Mga espesyal na parangal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Parangal
!Nagwagi
|-
|Miss Photogenic
|
* {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Johanna Raunio&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lo |first=Ricky |date=12 Agosto 2016 |title=Amparo Muñoz will be sorely missed |language=en |work=[[Philippine Star]] |url=https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20160812/282183650445623 |access-date=17 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117113728/https://www.pressreader.com/philippines/the-philippine-star/20160812/282183650445623 |archive-date=17 Enero 2023 |via=PressReader}}&lt;/ref&gt;
|-
|Miss Congeniality
|
* {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] – Anna Bjornsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1974 |title=Hún var vinsælust þeirra allra |language=is |trans-title=She was the most popular of them all |pages=1 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3255102?iabr=on |access-date=17 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123214021/https://timarit.is/page/3255102?iabr=on#page/n0/mode/2up |archive-date=23 Enero 2025 |via=Tímarit.is}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best National Costume
|
* {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Jae-kyu&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127071846/https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514?s=fualao85a8lbnsean01c4hfsdd |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Hunyo 2018 |title=[2018 미코통신 D-28] 한국의 미(美)를 알렸던 미스코리아 ② |url=https://www.hankookilbo.com/News/Read/201806061281733208?t=20230305193320 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124021530/https://www.hankookilbo.com/News/Read/201806061281733208?t=20230305193320 |archive-date=24 Enero 2025 |access-date=5 Marso 2023 |website=Hankook Ilbo |language=ko-KR|trans-title=[2018 Miss Korea Update: D-28] Miss Korea: Ambassadors of Korean Beauty ②}}&lt;/ref&gt;
|}

== Kompetisyon ==

=== Pormat ng kompetisyon ===
Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title=Ella Cecilia es favorita a Miss Universo |language=es |trans-title=Ella Cecilia is the favorite for Miss Universe |pages=1–6A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=hqAqAAAAIBAJ&amp;sjid=V2MEAAAAIBAJ&amp;pg=817%2C2675602 |access-date=17 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

=== Komite sa pagpili ===

* Edilson Cid Varela – mamamahayag na Brasilenyo&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title='Tomorrow' becomes 'Today' for Miss Universe pageant |language=en |pages=2 |work=St. Joseph News-Press |url=https://books.google.com.ph/books?id=V55eAAAAIBAJ&amp;pg=PA20&amp;dq=%22Miss+Universe%22+%22Los+Angeles%22&amp;article_id=2412,3528878&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiLi_H4taj_AhWXdXAKHcsyCXo4KBDoAXoECAkQAg#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Los%20Angeles%22&amp;f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
* Earl Wilson – kolumnistang Amerikano&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=18 Hulyo 1974 |title=Shirley Socko in Vegas |language=en |pages=30 |work=Philadelphia Daily News |url=https://www.newspapers.com/clip/14487854/philadelphia-daily-news/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405014208/https://www.newspapers.com/clip/14487854/philadelphia-daily-news/|archive-date=5 Abril 2023}}&lt;/ref&gt;
* Dana Andrews – Amerikanong aktor&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Peggy Flemming – ''figure skater'' na Amerikana&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* José Greco – mananayaw na Kastila&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Kyoshi Hara – Pangulo ng Asahi Broadcasting Corporation&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Sterling Moss – British Formula One racing driver&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Alysa Pashi – mangaawit na Israeli&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* [[Carlos P. Romulo]] – Pilipinong mamamahayag, politiko, manunulat, at diplomatiko&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Legaspi |first=John |date=7 Disyembre 2021 |title=LIST: Filipinos who became Miss Universe judges |url=https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/ |access-date=12 Enero 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207083823/https://mb.com.ph/2021/12/07/list-filipinos-who-became-miss-universe-judges/|archive-date=7 Disyembre 2021}}&lt;/ref&gt;
* Leslie Uggams – Amerikanang aktres at mangaawit&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
* Jerry West – basketbolistang Amerikano&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Agosto 1974 |title=Names in the news |language=en |pages=34 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/30469810/the-los-angeles-times/ |access-date=9 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123202917/https://www.newspapers.com/article/the-los-angeles-times/30469810/|archive-date=23 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;

== Mga kandidata ==
Animnapu't-limang kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Hunyo 1974 |title=70 beauties for Manila |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740612-1.2.94 |access-date=9 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}}
!Bayan
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|{{sortname|Leonor Celmira|Guggini|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Braillard |first=Miguel |date=4 Oktubre 2024 |title=Compitió para Miss Argentina y llevó su “sex appeal” a las pasarelas: las fotos jamás vistas de una diva inconfundible |trans-title=She competed for Miss Argentina and brought her &quot;sex appeal&quot; to the catwalks: never-before-seen photos of an unmistakable diva |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/compitio-para-miss-argentina-y-llevo-su-sex-appeal-a-las-pasarelas-las-fotos-jamas-vistas-de-una-nid04102024/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212170640/https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/compitio-para-miss-argentina-y-llevo-su-sex-appeal-a-las-pasarelas-las-fotos-jamas-vistas-de-una-nid04102024/ |archive-date=12 Disyembre 2025 |access-date=2 Nobyembre 2026 |website=La Nacion |language=es}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]]
|{{sortname|Maureen Ava|Vieira|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hunyo 1974 |title=Oranjestad |language=nl |pages=1 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460910:mpeg21:p001 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|18
|Oranjestad
|-
|{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]
|{{sortname|Yasmin|Nagy|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Setyembre 1973 |title=Girl takes three beauty titles |language=en |pages=3 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110747922?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Sidney]]
|-
|{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|{{sortname|Eveline|Engleder|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Trompisch |first=Lisa |date=28 Hulyo 2022 |title=Schauspielerin Evelyn Engleder: Von der Miss Austria zum Kaisermühlen Blues |url=https://kurier.at/stars/austropromis/schauspielerin-evelyn-engleder-von-der-miss-austria-zum-kaisermuehlen-blues/402091504 |access-date=11 Enero 2023 |website=Kurier |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20231222153539/https://kurier.at/stars/austropromis/schauspielerin-evelyn-engleder-von-der-miss-austria-zum-kaisermuehlen-blues/402091504|archive-date=22 Disyembre 2023|trans-title=Actress Evelyn Engleder: From Miss Austria to *Kaisermühlen Blues*}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Viena]]
|-
|{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]
|{{sortname|Agatha|Watson|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Darville |first=Felicity |date=7 Hulyo 2020 |title=FACE TO FACE: My Bahamian queen in the year of Independence |url=http://www.tribune242.com/news/2020/jul/07/face-face-my-bahamian-queen-year-independence/ |access-date=11 Enero 2023 |website=The Tribune |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260621052806/https://www.tribune242.com/news/2020/jul/07/face-face-my-bahamian-queen-year-independence/|archive-date=21 Hunyo 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Nassau]]
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|{{sortname|Anne-Marie|Sikorski|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Enero 2010|title=Erelijst Miss België|url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/|access-date=1 Enero 2023|website=De Morgen|language=nl-NL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227182713/https://www.demorgen.be/nieuws/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=List of Miss Belgium titleholders}}&lt;/ref&gt;
|21
|Liège
|-
|{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]
|{{sortname|Neyla|Moronta|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=17 Nobyembre 2019 |title=La mejor embajadora artística de La Chinita |url=https://ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/la-mejor-embajadora-artistica-de-la-chinita/ |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Últimas Noticias |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213054536/https://ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/la-mejor-embajadora-artistica-de-la-chinita/|archive-date=13 Disyembre 2022|trans-title=La Chinita’s best artistic ambassador}}&lt;/ref&gt;
|22
|Cabimas
|-
|{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]]
|{{sortname|Joyce|De Rosa|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Smith |first=Lois |date=Hulyo 1974 |title=Miss Bermuda 1974 |language=en |pages=32–34 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/2583/rec/8 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}&lt;/ref&gt;
|22
|Hamilton
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|{{sortname|Sandra|Guimarães|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR|archive-url=https://web.archive.org/web/20260826051308/https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|archive-date=26 Agosto 2026|trans-title=Discover the history of Miss Brazil}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[São Paulo]]
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]
|{{sortname|Isabel|Callaú|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Santa Cruz de la Sierra]]
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]]
|{{sortname|Rebeca|Montagne|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chan Soto |first=Jimen G. |date=19 Hunyo 1974 |title=Soy extrovertida idealista y romántica, dice Rebeca Montagne |language=es |trans-title=I'm an extrovert, idealist and romantic, says Rebeca Montagne |pages=B1 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=0SkfAAAAIBAJ&amp;sjid=j88EAAAAIBAJ&amp;pg=5800%2C5631463 |access-date=6 Enero 2023 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]]
|{{sortname|Catherine|De Jongh|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hunyo 1974 |title=”Cathy” De Jongh Miss Curacao 1974 |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460910:mpeg21:p003 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
| 18
|Willemstad
|-
|{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]]
|{{sortname|Ana Carlota|Araújo|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Pebrero 2021 |title=Ellas son las salvadoreñas que han destacado en los concursos de Miss Universo |url=https://historico.elsalvador.com/historico/803163/salvadorenas-descatacadas-miss-universo.html |access-date=11 Enero 2023 |website=El Diario de Hoy |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111143100/https://historico.elsalvador.com/historico/803163/salvadorenas-descatacadas-miss-universo.html|archive-date=11 Enero 2023|trans-title=These are the Salvadoran women who have stood out in the Miss Universe pageants.}}&lt;/ref&gt;
| 19
|[[San Salvador]]
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|{{sortname|Catherine|Robertson|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 Hulyo 1974 |title=A place in the sun at the Fair |language=en |pages=4 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=NnlAAAAAIBAJ&amp;lpg=PA4&amp;dq=%22Catherine%20Robertson%22&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q=%22Catherine%20Robertson%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Aberdeen]]
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}}''' '''[[Espanya]]'''
|'''{{sortname|Amparo|Muñoz}}'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Pebrero 2011 |title=Amparo Muñoz muere a los 56 años |url=https://www.elperiodico.com/es/ocio-y-cultura/20110228/amparo-munoz-muere-56-anos-902666 |access-date=9 Enero 2023 |website=El Periodico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260609061102/https://www.elperiodico.com/es/ocio-y-cultura/20110228/amparo-munoz-muere-56-anos-902666|archive-date=9 Hunyo 2026|trans-title=Amparo Muñoz dies at age 56}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Málaga]]
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|{{sortname|Karen|Morrison|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Mayo 1974 |title=Tall blonde Illinois girl Miss USA |language=en |pages=2 |work=Statesman Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/115487568/statesman-journal/ |access-date=31 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123214137/https://www.newspapers.com/article/statesman-journal/115487568/|archive-date=23 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|19
|St. Charles
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|{{sortname|Helen|Morgan}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owen |first=Jonathan |date=6 Nobyembre 2011 |title=Miss World who gave up her crown returns to the pageant for the first |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |access-date=11 Enero 2023 |website=The Independent |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260929105655/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html|archive-date=29 Setyembre 2026}}&lt;/ref&gt;
|22
|Barry
|-
|{{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]]
|{{sortname|Lena|Kleopa|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1974 |title=Beauties play it cool... |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740719-1.1.5 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Atenas]]
|-
|{{flagicon|GUM}} [[Guam]]
|{{sortname|Elizabeth|Tenorio|nolink=1}}
|18
|Agana
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|{{sortname|Lennox Anne|Black|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
| 18
|[[Manchester]]
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|{{sortname|Eriko|Tsuboi|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=12 Hulyo 1974 |title=Mouthful of goodwill for Angela |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740712-1.1.1 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Tokyo]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]]
|{{sortname|Etelinda|Mejia|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20261025044257/https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720|archive-date=25 Oktubre 2026|trans-title=Miss Honduras: A Story to Tell}}&lt;/ref&gt;
|18
|El Progreso
|-
|{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]]
|{{sortname|Jojo|Cheung|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1974 |title=Perarakan berwarna warni oleh ratu2 cantik |language=ms |pages=3 |work=Berita Harian |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/beritaharian19740713-1.2.24.2 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board|trans-title=A colorful parade by beauty queens}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Hong Kong]]
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|{{sortname|Shailini|Dholakia|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19122503.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403152615/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19122503.cms|archive-date=3 Abril 2015}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Mumbai|Bombay]]
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|{{sortname|Nia Kurniasi|Ardikoesoema|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=9 Abril 2018 |title=Wakil Pertama RI di Miss Universe Meninggal, Puteri Indonesia Berduka |url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-3961117/wakil-pertama-ri-di-miss-universe-meninggal-puteri-indonesia-berduka |access-date=11 Enero 2023 |website=Detik.com |language=id-ID |archive-date=11 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111134501/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-3961117/wakil-pertama-ri-di-miss-universe-meninggal-puteri-indonesia-berduka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Bandung]]
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|{{sortname|Kathleen|Anders|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Abril 2005 |title=Tragic end to life of beauty |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/local-news/tragic-end-to-life-of-beauty-1176790 |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Manchester Evening News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018092443/http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/local-news/tragic-end-to-life-of-beauty-1176790|archive-date=18 Oktubre 2025}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Manchester]]
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|{{sortname|Yvonne|Costelloe|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 Setyembre 2007 |title=Life was all l'amour -- and lust |url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/life-was-all-lamour-and-lust-26316687.html |access-date=11 Enero 2023 |website=Irish Independent |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827191336/https://www.independent.ie/woman/celeb-news/life-was-all-lamour-and-lust-26316687.html|archive-date=27 Agosto 2019}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Dublin]]
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]]
|{{sortname|Anna|Bjornsdóttir|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Oktubre 2011 |title=Former Beauty Queen To Receive $2 Million For Turning Whitey In |url=https://www.huffpost.com/entry/anna-bjorn-whitey-bulger-_n_1003638 |access-date=13 Disyembre 2022 |website=HuffPost |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120162755/https://www.huffpost.com/entry/anna-bjorn-whitey-bulger_n_1003638|archive-date=20 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Reikiavik]]
|-
|{{flagicon|ISR}} [[Israel]]
|{{sortname|Edna|Levy|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1974 |title=Participantes agasajadas por ciudades filipinas |language=es |trans-title=Participants fêted by Philippine cities |pages=11 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=5CkfAAAAIBAJ&amp;lpg=PA11&amp;dq=%22Edna%20Levy%22&amp;pg=PA11#v=onepage&amp;q=%22Edna%20Levy%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Ashkelon]]
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|{{sortname|Loretta|Persichetti|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Disyembre 2012 |title=Dalla commedia sexy alla &quot;fine del mondo&quot; nella super villa ad Asiago |url=https://www.vicenzatoday.it/cronaca/21-12-12-fine-del-mondo-maya-asiago.html |access-date=17 Enero 2023 |website=Vicenza Today |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107032242/https://www.vicenzatoday.it/cronaca/21-12-12-fine-del-mondo-maya-asiago.html|archive-date=7 Nobyembre 2015|trans-title=From sexy comedy to the &quot;end of the world&quot; in a super-villa in Asiago}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Venecia]]
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|{{sortname|Deborah|Tone|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1974 |title=Beauties get ready for the big day |language=en |pages=32 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740720-1.2.155 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Ontario|Hamilton]]
|-
|{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]]
|{{sortname|Ursula|Faustle|nolink=1}}
|18
|[[Munich]]
|-
|{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]]
|{{sortname|Thelma|Santiago|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 Agosto 1974 |title=The Washington scene |language=en |pages=39 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=1coDAAAAMBAJ&amp;lpg=PA39&amp;ots=RXEIxE8nYJ&amp;dq=Thelma%20Santiago%20miss%20virgin%20islands&amp;pg=PA39#v=onepage&amp;q=Thelma%20Santiago%20miss%20virgin%20islands&amp;f=false |access-date=19 Enero 2023|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 18
|Saint Thomas
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|{{sortname|Ella|Escandon|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Nobyembre 1973 |title=Ella, nueva reina |language=es |pages=1; 16A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErwqAAAAIBAJ&amp;sjid=aGMEAAAAIBAJ&amp;pg=1565%2C4181411 |access-date=17 Enero 2023|trans-title=She, the new queen|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Bucaramanga]]
|-
|{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]]
|{{sortname|Laudy|Ghabache|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|20
|[[Beirut]]
|-
|{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|{{sortname|Maria Yatta|Johnson|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|18
|[[Monrovia]]
|-
|{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]]
|{{sortname|Gisélle|Azzeri|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Hulyo 1974 |title=Taking it easy at the pageant |language=en |pages=6 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=E6stAAAAIBAJ&amp;lpg=PA6&amp;dq=%22Miss%20Universe%22%20%22Luxembourg%22&amp;pg=PA6#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Luxembourg%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|20
|Dudelange
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|{{sortname|Lily|Chong|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 Hunyo 1974 |title=Airgirl Lily crowned Miss Malaysia |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19740603-1.2.33.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Johor Bahru]]
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|{{sortname|Josette|Pace|nolink=1}}
| 19
|[[Valletta]]
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|{{sortname|Guadalupe|Elorriaga|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Morales |first=Isela |date=9 Nobyembre 2015 |title=&quot;Por sus atributos, las mujeres de Sinaloa siempre han destacado en los certámenes&quot; |trans-title=&quot;Because of their attributes, the women of Sinaloa have always stood out in the contests&quot; |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/por-sus-atributos-las-mujeres-de-sinaloa-siempre-han-destacado-en-los-certamenes-AFNO370473 |access-date=7 Abril 2023 |website=El Noroeste |language=es-MX|archive-url=https://web.archive.org/web/20260719214056/https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/por-sus-atributos-las-mujeres-de-sinaloa-siempre-han-destacado-en-los-certamenes-AFNO370473|archive-date=19 Hulyo 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Mazatlán]]
|-
|{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]
|{{sortname|Francis|Duarte|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=|first=|date=1 Disyembre 2006|title=Occidente rumbo|url=https://www.laprensani.com/2006/12/01/espectaculo/1475744-occidente-rumbo|access-date=2 Nobyembre 2026|website=La Prensa|language=es|trans-title=Heading West|archive-url=https://web.archive.org/web/20240405051408/https://www.laprensani.com/2006/12/01/espectaculo/1475744-occidente-rumbo|archive-date=5 Abril 2024}}&lt;/ref&gt;
|21
|Leon
|-
|{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]]
|{{sortname|Dianne|Winyard|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 Hulyo 1974 |title=Beauties taking part in the twenty-third Miss Universe beauty  pageant |language=en |pages=7 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=jCo-AAAAIBAJ&amp;lpg=PA7&amp;dq=%22Miss%20New%20Zealand%22&amp;pg=PA7#v=onepage&amp;q=%22Miss%20New%20Zealand%22&amp;f=false |access-date=2 Nobyembre 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Auckland]]
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|{{sortname|Nicoline |Broeckx|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Enero 1974 |title=Nicoline Broeckx (20) uit Maastricht miss Holland |language=nl |pages=13 |work=Tubantia |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003367004:mpeg21:p00013 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher|trans-title=Nicoline Broeckx (20) from Maastricht is Miss Holland}}&lt;/ref&gt;
|21
|Maastricht
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|{{sortname|Jazmine |Panay|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 Abril 2012 |title=‘Fue algo inolvidable’ |url=https://www.laestrella.com.pa/cafe-estrella/cultura/120415/inolvidable |access-date=31 Disyembre 2022 |website=La Estrella de Panamá |language=es|trans-title=‘It was something unforgettable’|archive-url=https://web.archive.org/web/20261102141933/https://www.laestrella.com.pa/vida-y-cultura/cultura/inolvidable-BPLE355217|archive-date=2 Nobyembre 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Lungsod ng Panama]]
|-
|{{flagicon|PRY}} [[Paraguay]]
|{{sortname|Maria Angela |Medina|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Asuncion]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|{{sortname|Guadalupe |Sanchez|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=15 Marso 2008 |title=Whatever happened to Guada Sanchez? |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/03/15/50417/whatever-happened-guada-sanchez |access-date=13 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211000734/https://www.philstar.com/entertainment/2008/03/15/50417/whatever-happened-guada-sanchez|archive-date=11 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Maynila]]
|-
|{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]
|{{sortname|Johanna |Raunio|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=4 Nobyembre 2009 |title=Johanna Raunio – Suomen kaunein 1974 |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/04/johanna-raunio-suomen-kaunein-1974 |access-date=31 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429002847/https://yle.fi/a/20-105510|archive-date=29 Abril 2025|trans-title=Johanna Raunio – Finland’s Most Beautiful 1974}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Helsinki]]
|-
|{{flagicon|POR}} [[Portugal]]
|{{sortname|Anna Paula |Freitas|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Abril 2010 |title=As Misses não têm idade |url=https://www.publico.pt/2010/04/10/jornal/as-misses-nao-tem-idade-19147629 |access-date=17 Enero 2023 |website=Público |language=pt|trans-title=Beauty queens have no age|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194408/https://www.publico.pt/2010/04/10/jornal/as-misses-nao-tem-idade-19147629|archive-date=23 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Angola|Moçâmedes]]
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|{{sortname|Brigitte |Flayac|nolink=1}}
|19
|Arcachon
|-
|{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]]
|{{sortname|Sonia |Stege|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vargas Casiano |first=Patricia |date=6 Agosto 2017 |title=Exreina de belleza Sonia Stege subió el Kilimanjaro |trans-title=Former beauty queen Sonia Stege climbed Kilimanjaro |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/notas/exreina-de-belleza-sonia-stege-subio-el-kilimanjaro/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209073345/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/notas/exreina-de-belleza-sonia-stege-subio-el-kilimanjaro/ |archive-date=9 Disyembre 2021 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=El Nuevo Día |language=es}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|{{sortname|Jacqueline |Cabrera|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=|first=|date=11 Agosto 2025|title=Las provincias más coronadas en Miss República Dominicana Universo|trans-title=The provinces with the most crowns in Miss Dominican Republic Universe|url=https://www.diariolibre.com/revista/cultura/2025/08/11/provincias-con-mas-coronas-en-miss-republica-dominicana-universo/3209880|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816225840/https://www.diariolibre.com/revista/cultura/2025/08/11/provincias-con-mas-coronas-en-miss-republica-dominicana-universo/3209880|archive-date=16 Agosto 2025|access-date=2 Nobyembre 2026|website=Diario Libre|language=es}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Santo Domingo]]
|-
|{{flagicon|SEN}} [[Senegal]]
|{{sortname|Thioro |Thiam|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 Hunyo 1974 |title=Senegal after beauty title |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19740603-1.1.2 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|21
|Fatick
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|{{sortname|Angela |Teo|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 Mayo 1974 |title=Victory is a tonic for Angela |language=en |pages=3 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19740528-1.2.17.24 |access-date=13 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Singapura]]
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|{{sortname|Melani |Wijendra|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=4 Hulyo 1974 |title=Three who hope to rule that island in the sun |language=en |pages=17 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19740704-1.1.17 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
| 23
|[[Colombo]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]]
|{{sortname|Bernadette |Werners|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Hunyo 1974 |title=Detta Werners Miss Sur '74 |language=nl |pages=1 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011020802:mpeg21:p001 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
| 17
|[[Paramaribo]]
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]
|{{sortname|Eva |Roempke|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 Agosto 2011 |title=Miss univers. Ronnia, l'orpheline devenue Miss Suède |url=https://www.leparisien.fr/laparisienne/people/miss-univers-ronnia-l-orpheline-devenue-miss-suede-16-08-2011-1567960.php |access-date=13 Disyembre 2022 |website=Le Parisien |language=fr-FR|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220023001/https://www.leparisien.fr/laparisienne/people/miss-univers-ronnia-l-orpheline-devenue-miss-suede-16-08-2011-1567960.php|archive-date=20 Pebrero 2025|trans-title=Miss Universe. Ronnia, the orphan who became Miss Sweden}}&lt;/ref&gt;
|19
|Malmö
|-
|{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]]
|{{sortname|Christine |Lavanchy|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 Abril 1974 |title=La couronne de Miss Suisse 74 pour un mannequin lausannois de 20 ans |language=fr |trans-title=The Miss Switzerland 74 crown went to a 20-year-old model from Lausanne. |pages=15 |work=La tribune de Genève |url=https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&amp;d=TDG19740426-01.2.25.2 |access-date=3 Nobyembre 2026 |via=E-newspaperarchives.ch}}&lt;/ref&gt;
|20
|Lausanne
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|{{sortname|Benjamas |Polpatpijarn|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 Setyembre 1974 |title=Beauty queen has boxer guard |language=en |pages=67 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=UdRYAAAAIBAJ&amp;pg=PA67&amp;dq=%22Miss+Thailand%22+1974&amp;article_id=2395,9851119&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiU_Zu_2beAAxXvS2wGHbNDDk4Q6AF6BAgMEAI#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Thailand%22%201974&amp;f=false |access-date=24 Enero 2024 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 23
|[[Bangkok]]
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|{{sortname|Jae-kyu|Kim|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 Hulyo 1974 |title=A date on Miss Universe island |language=en |pages=1 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=EastAAAAIBAJ&amp;lpg=PA1&amp;dq=%22Miss%20Universe%22%20%22Korea%22&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Korea%22&amp;f=false |access-date=3 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Seoul]]
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|{{sortname|Stephanie Lee |Pack|nolink=1}}
| 18
|[[Puerto Espanya]]
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|{{sortname|Rebeca |González|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |date=15 Hulyo 1974 |title=Candidatas desfilan en trajes tipicos |language=es |pages=20A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Xj0fAAAAIBAJ&amp;sjid=cs8EAAAAIBAJ&amp;pg=6930%2C1648691 |access-date=11 Enero 2023|trans-title=Contestants parade in traditional costumes|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Santiago, Tsile|Santiago]]
|-
|{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]]
|{{sortname|Andri |Tsangaridou|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Setyembre 1974 |title=Andri home |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19740905-1.1.5 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|22
|Famagusta
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]
|{{sortname|Simiten |Gakirgoz|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hulyo 1974 |title=Enginn Ágreiningur |language=en |pages=1 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3255122?iabr=on |access-date=17 Enero 2023 |via=Tímarit.is|trans-title=No controversy}}&lt;/ref&gt;
| 21
|[[Istanbul]]
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay]]
|{{sortname|Mirta|Rodriguez|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Hulyo 1974 |title=The man beauty queens admire most |language=en |pages=1 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=E6stAAAAIBAJ&amp;lpg=PA1&amp;dq=%22Miss%20Universe%22%20%22Uruguay%22&amp;pg=PA1#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Universe%22%20%22Uruguay%22&amp;f=false |access-date=3 Nobyembre 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
| 18
|[[Montevideo]]
|-
|{{flag|Yugoslavia}}
|{{sortname|Nada |Jovanovsky|nolink=1}}
| 21
|[[Belgrado]]
|}

== Mga tala ==
{{Notelist}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{Official website|https://www.missuniverse.com}}
{{Miss Universe}}


[[Kategorya:1974]]</text>
      <sha1>fbwytl39h1t0v5mhjpobp4kqpopo0dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miss Universe 1975</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321558</id>
    <revision>
      <id>2238581</id>
      <parentid>2220713</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T19:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36976" sha1="eeq9fcwjflxv4ufshet0cijqllqstpr" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Anne Marie Pohtamo]]'''|date=19 Hulyo 1975|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, [[San Salvador]], [[El Salvador]]|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[CBS]]}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|TV6 El Salvador Color}}|entrants=71|placements=12|debuts={{Hlist|Belis|Mawrisyo|Rehiyon ng Mikronesya|Samoang Amerikano}}|withdraws={{Hlist|Honduras|Portugal|Senegal|Suriname|Tsipre}}|returns={{Hlist|Dinamarka|Ekwador|Guwatemala|Hayti|Maruekos|Peru|Timog Aprika}}|congeniality=Christine Mary Jackson &lt;br&gt; {{flagicon|Trinidad and Tobago}} Trinidad at Tobago|photogenic=Martha Echeverri &lt;br&gt; {{flagicon|Colombia}} Kolombya &lt;br&gt; Summer Bartholomew &lt;br&gt; {{flagicon|United States}} Estados Unidos|best national costume=Emy Elivia Abascal &lt;br&gt; {{flagicon|Guatemala}} Guwatemala|before=[[Miss Universe 1974|1974]]|next=[[Miss Universe 1976|1976]]|represented='''{{flagicon|Finland}} Pinlandiya'''|caption=Anne Marie Pohtamo|image=Anne Marie Pohtamo.jpg}}

Ang '''Miss Universe 1975''' ay ang ika-24 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, El Salvador noong 19 Hulyo 1975. Ito rin ang unang edisyon ng kompetisyon na ginanap sa ilalim ng pagmamay-ari ng Gulf+Western Industries.

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Miss Universe 1972]] [[Kerry Anne Wells]] si [[Anne Marie Pohtamo]] ng Pinlandiya bilang Miss Universe 1975.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Finnish model new Miss Universe |language=en |pages=2 |work=The Independent |url=https://www.newspapers.com/clip/76620195/miss-haiti-1975/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Miss Finlandia electa anoche Miss Universo |language=es |pages=80 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4251%2C11157354 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt; Ito ang ikalawang tagumpay ng Pinlandiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Gerthie David ng Hayti, habang nagtapos bilang second runner-up si Summer Bartholomew ng Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Quest |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648374?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt; Hindi kinoronahan ni [[Amparo Muñoz]] ng Espanya ang kanyang kahalili matapos nitong bumitaw sa pwesto noong Enero 1975.

Mga kandidata mula sa pitumpu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikasiyam na pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=7 Hulyo 1975 |title=Beautiful girls 'star' in pageant |language=en |pages=31 |work=Sioux City Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/106318228/barker-column-july-7-1975/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=16 Hulyo 1975 |title=Host job great reward |language=en |pages=12B |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=U_4LAAAAIBAJ&amp;sjid=GFgDAAAAIBAJ&amp;pg=5931%2C165171 |access-date=17 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Gimnasio José Adolfo Pineda.JPG|thumb|Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, ang lokasyon ng Miss Universe 1975|250x250px]]

=== Lokasyon at petsa ng kompetisyon ===
Noong 3 Agosto 1971, naglagda ng kontrata ang Miss Universe Organization at ang Government Economic Development Administrator ng Porto Riko upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa San Juan mula 1972 hanggang 1976.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&amp;sjid=pkQDAAAAIBAJ&amp;pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, kinansela ng pamahalaan ng Porto Riko ang kasunduan noong Pebrero 1973 dahil ayon sa mga opisyal ng pamahalaan ng Porto Riko, ilegal diumano ang kasunduan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&amp;sjid=260DAAAAIBAJ&amp;pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023}}&lt;/ref&gt; Noong 31 Disyembre 1974, inanunsyo ng pangulo ng Miss Universe Inc. na si Harold Glasser na ang Miss Universe 1975 ''pageant'' ay gaganapin sa San Salvador, El Salvador sa 19 Hulyo 1975.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 Hulyo 1975 |title=Karate guard for beauty queens |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750708-1.1.3 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

Sa araw ng kompetisyon, ilang grupo ng mga armadong hukbo na may mga ''submachine gun'' ang nakalibot sa lokasyon kung saan gaganapin ang kompetisyon upang itigil ang mga demonstrasyon ng mga mag-aaral na nagpoprotesta sa paggasta ng Pamahalaan ng El Salvador ng $1-milyon para sa paligsahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Trouble threatens Miss Universe contest |language=en |pages=12 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460697:mpeg21:p012 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt; Ilang oras bago ang kompetisyon, isang bomba ang sumabog sa gitna ng San Salvador bilang protesta laban sa Miss Universe ''pageant'' na nakasugat sa isang sibilyan, at nakapinsala sa National Tourist Office ng El Salvador, na siyang nag-organisa sa ''pageant.''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Protest Bombing In San Salvador |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1975/07/20/archives/protest-bombing-in-san-salvador.html |access-date=30 Marso 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Isang linggo matapos ang kompetisyon, nagkaroon ng mga protesta sa mga lungsod ng Santa Ana at San Salvador na nagresulta sa ''1975 Salvadoran student massacre.'' Ayon sa pamahalaang militar ng El Salvador, isa ang namatay, lima ang nasugatan, at labing-isa ang nakulong, ngungit ayon sa mga estudyanteng lumahok sa mga protesta, mahigit-kumulang labindalawa ang namatay, dalawampu ang nasugatan, at apatnapu ang nakulong.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Agosto 1975 |title=Unrest growing in El Salvador |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/08/10/archives/unrest-growing-in-el-salvador-demonstrations-put-down-after-protest.html |access-date=22 Nobyembre 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kalahok ===
Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-isang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok.

==== Mga pagpalit ====
Iniluklok ang first runner-up ng Miss Spain 1974 na si Consuelo Martin bilang kandidata ng [[Espanya]] matapos bitawan ni Miss Spain 1974 Natividad Rodriguez ang titulo pagkatapos nitong sumali sa Miss World.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=1 Setyembre 2020 |title=Se cumplen 46 años que la herreña María Natividad Rodríguez Fuentes gana Miss España |trans-title=It has been 46 years since María Natividad Rodríguez Fuentes from El Hierro won Miss Spain |url=https://elhierrobimbache.es/se-cumplen-46-anos-que-la-herrena-maria-natividad-rodriguez-fuentes-gana-miss-espana/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261102182025/https://elhierrobimbache.es/se-cumplen-46-anos-que-la-herrena-maria-natividad-rodriguez-fuentes-gana-miss-espana/ |archive-date=2 Nobyembre 2026 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=El Hierro Bimbache |language=es}}&lt;/ref&gt; Iniluklok ang third runner-up ng Miss Thailand Universe 1975 na si Wanlaya Thonawanik matapos piliin ni Miss Thailand Universe 1975 Sirikwan Nantasiri na ituloy ang kanyang karera sa pelikula.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 Oktubre 2013 |title=Sex Bombs: 10 Thai beauties from the 60s and 70s |url=https://coconuts.co/bangkok/lifestyle/sex-bombs-10-thai-beauties-60s-and-70s/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Coconuts |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Belis, Mawrisyo, rehiyon ng Mikronesya, at Samoang Amerikano, at bumalik ang mga bansang Dinamarka, Ekwador, Guwatemala, Hayti, Moroko, Peru, at Timog Aprika. Huling sumali noong [[Miss Universe 1961|1961]] ang Guwatemala, noong [[Miss Universe 1966|1966]] ang Moroko, noong [[Miss Universe 1968|1968]] ang Hayti at Timog Aprika, noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Ekwador at Peru, at noong [[Miss Universe 1973|1973]] ang Dinamarka. Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, Suriname, at Tsipre sa edisyong ito. Hindi sumali si Miss Suriname 1975 Mavis Slengard dahil ito ay may sakit.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 Hunyo 1975 |title=Miss Suriname niet internationaal contest |language=nl |pages=10 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011021184:mpeg21:p010 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt; Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}&lt;/ref&gt;

Dapat sanang kakalahok sa edisyong ito sina Eloise Jubienne ng [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]], Dorothy McKoy ng [[Kapuluang Kayman]], Sissel Gulbrandsen ng [[Noruwega]], at Vinah Thembi Mamba ng [[Eswatini|Suwasilandiya]]. Gayunpaman, hindi sila nakasali dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kakalahok din sana si Eva Arni ng [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]], subalit hindi ito nakasali dahil nanalo na ito sa kompetisyong internasyonal. Sumali si Arni sa [[Miss Universe 1976|susunod na edisyon]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 Mayo 1975 |title=Black Eva scores a beauty 'first' |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750526-1.2.17.2 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

== Mga resulta ==
[[Talaksan:Miss Universe 1975 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1975 at ang kanilang mga pagkakalagay.]]

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
!Pagkakalagay
!Kandidata
|-
|'''Miss Universe 1975'''
|
* '''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]''' – '''[[Anne Marie Pohtamo]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;'''
|-
|1st runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] – Gerthie David&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Catharina Sjödahl&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|4th runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Rose Marie Brosas&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|Top 12
|
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Ingrid Budag&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] – Carmen Figueroa&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Sachiko Nakayama&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Vicki Harris&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Julie Farnham&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Orit Cooper&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucia Echeverri&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|}

=== Mga espesyal na parangal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Parangal
!(Mga) Nagwagi
|-
|Miss Photogenic
|
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Título de la más fotogénica quedó compartido entre Estados Unidos y Colombia |language=es |pages=4C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3419%2C10723847 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucía Echeverri&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|Miss Congeniality
|
* {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Christine Jackson
|-
|Best National Costume
|
* {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Emy Abascal&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Kompetisyon ==

=== Pormat ng kompetisyon ===
Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-inalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''

=== Komite sa pagpili ===

* Maribel Arrieta Galvez – ''Miss El Salvador 1955'', first runner-up sa [[Miss Universe 1955]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=15 Hulyo 1975 |title=El presidente Molina declaro a candidatas huespedes de honor |language=es |pages=1B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=5183%2C9242335 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
* Ernest Borgnine – Amerikanong aktor&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Anderson |first=Nancy |date=16 Agosto 1975 |title=Scheider determined to be strong |language=en |pages=18 |work=The Desert Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/116422619/the-desert-sun/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
* Aline Griffith, Kondesa ng Romanones – Amerikanong sosyalidad
* Kiyoshi Hara – Pangulo ng ''Asahi Broadcasting Corporation''&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |date=16 Hulyo 1975 |title=Miss Universe jury in El Salvador |language=nl |pages=5 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460694:mpeg21:p005 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
* Jean-Claude Killy – ''World Cup alpine ski racer'' na Pranses&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
* Peter Lawford – Ingles na aktor&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* Max Lerner – Amerikanong mamamahayag
* Susan Strasberg – Amerikanong aktres
* Leon Uris – Amerikanong nobelista
* Sarah Vaughan – Amerikanong mangaawit&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1975 |title=Bias in beauty quest alleged |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
* Luz Marina Zuluaga – [[Miss Universe 1958]] mula sa Kolombya&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Mga kandidata ==
Pitumpu't-isang kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Line-up of world beauties |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750714-1.1.5 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}}
!Bayan
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|Rosa Del Valle&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Hulyo 1975 |title=Che! |language=es |pages=13A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=9XAjAAAAIBAJ&amp;sjid=T2MEAAAAIBAJ&amp;pg=5812%2C3370624 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|Tucumán
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]]
|Martica Pamela Brown&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Los ensayos son agotadores |language=es |pages=10C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4557%2C10751705 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|21
|San Nicolaas
|-
|{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]
|Jennifer Matthews&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Oktubre 1974 |title=In search of world titles |language=en |pages=2 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/44801225 |access-date=14 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Sydney]]
|-
|{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|Rosemarie Holzschuh&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Calderon |first=Beatriz |date=25 Setyembre 2023 |title=“Me gustan los frijoles y las pupusas”: esto dijo la finlandesa que ganó Miss Universo 1975 sobre El Salvador |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Me-gustan-los-frijoles-y-las-pupusas-esto-dijo-la-finlandesa-que-gano-Miss-Universo-1975-sobre-El-Salvador-20230630-0018.html |access-date=6 Abril 2024 |website=La Prensa Grafica |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Viena]]
|-
|{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]
|Sonia Chipman&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Oktubre 1975 |title=Bahamas beauty bids for Miss Universe crown |language=en |pages=26–30 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=ZEIDAAAAMBAJ&amp;lpg=PA29&amp;ots=L86cgnXUTO&amp;dq=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&amp;pg=PA26#v=onepage&amp;q=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&amp;f=false |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Nassau]]
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|Christine Delmelle&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}&lt;/ref&gt;
|18
|Liège
|-
|{{Flagicon image|Flag of British Honduras (1919–1981).svg}} [[Belize|Belis]]
|Lisa Longsworth&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=La capital de Miss Universo se moviliza |language=es |pages=1B |work=12 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3690%2C7437527 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Belmopan]]
|-
|{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]
|Maritza Pineda&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=5856%2C6898115 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Caracas]]
|-
|{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]]
|Donna Wright&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hulyo 1975 |title=Photo album of 1975 Miss Bermuda |language=en |pages=20–25 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/3155/rec/74 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}&lt;/ref&gt;
|22
|St. David's
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|Ingrid Budag&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=San Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4475%2C6169930 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Blumenau
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]
|Jacqueline Gamarra&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Candidatas a Miss Universo vistian escenario del actio |language=es |pages=23A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=6930%2C6186276 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|Cochabamba
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]]
|Yasmin Fraites&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Berdad riba Miss Corsow 1975 |language=pap |pages=8 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460724:mpeg21:p008 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|19
|Willemstad
|- 
|{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]]
|Berit Fredriksen&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|20
|Stevns
|-
|{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]]
|Ana Maria Wray Salas
|18
|Guayaquil
|-
|{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]]
|Carmen Figueroa&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Todas tienen algo en comun: quieren ser Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4787%2C8252136 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[San Salvador]]
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|Mary Kirkwood&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Ken |date=10 Pebrero 2017 |title=Herald Picture Archive: Marie crowned Miss Scotland and becomes a canned attraction |url=https://www.heraldscotland.com/news/15082864.herald-picture-archive-marie-crowned-miss-scotland-becomes-canned-attraction/ |access-date=22 Disyembre 2022 |website=Herald Scotland |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Glasgow]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]]
|Consuelo Martin&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Hulyo 1975 |title=Signing away |language=en |pages=6 |work=Marshfield News-Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/115053769/marshfield-news-herald/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Tenerife]]
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|Summer Bartholomew&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Mayo 1975 |title=Miss California wins title of Miss USA for 1975 |language=en |pages=10 |work=News-Press |url=https://www.newspapers.com/clip/22822656/news-press/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|23
|Merced
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|Georgina Kerler&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news |date=18 Hulyo 1975 |title=Beauties to compete |language=en |pages=28 |work=The Greenville News |url=https://www.newspapers.com/clip/19534183/the-greenville-news/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[:en:Cardiff|Cardiff]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]]
|Afroditi Katsouli&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=72 bellezas participan en concurso Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3334%2C7656468 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Atenas]]
|-
|{{flagicon|GUM}} [[Guam]]
|Deborah Nache&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news |last=Bacon |first=James |date=23 Hulyo 1975 |title=Surrounded by beauty unnoticed |language=en |pages=45 |work=Youngstown Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=mIxIAAAAIBAJ&amp;pg=PA25&amp;dq=%22Miss+Northern+Marianas%22&amp;article_id=758,2390261&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5mYjYr6f_AhWGHXAKHYqnAL8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Northern%20Marianas%22&amp;f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|20
|Agana
|-
|{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]]
|Emy Abascal&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=17 Hulyo 1975 |title=Integrado el jurado para elegir a Miss Universo |language=es |pages=8A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3613%2C9474718 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Lungsod ng Guatemala]]
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|Gillian King&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 2017 |title=Photo Flashback |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20170719/282166471236407 |access-date=14 Enero 2023 |via=PressReader}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Kingston, Jamaica|Kingston]]
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|Sachiko Nakayama&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Poolside frolic by two beauties from the east... |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750709-1.2.127 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Hokkaidō]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]]
|Gerthie David&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Pebrero 2017 |title=Miss Univers : avant Raquel Pélissier, il y a eu Gerthie David |url=https://lenouvelliste.com/article/167968/miss-univers-avant-raquel-pelissier-il-y-a-eu-gerthie-david |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Puerto Principe]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]]
|Mary Cheung&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 Hunyo 1975 |title=Miss HK 1975 |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750630-1.1.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Hong Kong]]
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|Meenakshi Kurpad&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Bangalore]]
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|Lydia Arlini Wahab&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Martinus |first=Alps |date=1 Marso 2022 |title=Ingat Prisa Adinda? Anak Jendral, Dulu Terkenal Kolaborasi Dengan J-Rocks, Ini Kabarnya |url=https://manado.tribunnews.com/2022/03/01/ingat-prisa-adinda-anak-jendral-dulu-terkenal-kolaborasi-dengan-j-rocks-ini-kabarnya |access-date=16 Enero 2023 |website=Tribun Manado |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Jakarta]]
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|Vicki Harris
|22
|[[Londres]]
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|Julie Farnham&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|18
|[[Dublin]]
|-
|{{flagicon|ISR}} [[Israel]]
|Orit Cooper&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Israel's beauty queen for 1975 |language=en |pages=10 |work=B'nai B'rith Messenger⁩⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&amp;e=------197-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |access-date=14 Enero 2023 |via=National Library of Israel |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114141618/https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&amp;e=------197-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Tel-Abib]]
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|Diana Salvador
|22
|Pocenia
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|Sandra Campbell
|23
|Leamington
|-
|{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]]
|Sigrid Klose&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |date=3 Hulyo 1975 |title=Nueva York |language=es |pages=22 |work=5 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=pTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=7241%2C4537769 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Sarre]]
|-
|{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]
|Julia Wallace&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hulyo 1975 |title=Welcome home kiss |language=en |pages=14 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ix0uAAAAIBAJ&amp;sjid=j0QDAAAAIBAJ&amp;pg=5231%2C2797643 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|St. Croix
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|Martha Lucia Echeverri&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Nobyembre 1974 |title=Valle, otra vez! |language=es |pages=1, 1B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=f6AqAAAAIBAJ&amp;sjid=TmMEAAAAIBAJ&amp;pg=3237%2C834119 |access-date=10 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Tuluá
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]
|Marielos Picado&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=&quot;Me gustaria que esto fuera algo mas que concurso de belleza&quot; |language=es |pages=2A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4156%2C7574649 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|-
|{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]]
|Suad Nachoul
|19
|[[Beirut]]
|-
|{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|Aurelia Sancho&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dibba |first=Amie |date=3 Nobyembre 2016 |title=Koisey Hiama crowned Miss Liberia Minnesota |url=https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Mshale |language=en-US |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114085329/https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Monrovia]]
|-
|{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]]
|Marie Therese Manderschied&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|19
|Tétange
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]
|Helga Jonsdottir&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Marso 1975 |title=Sunna sendir konur til keppni |language=is |pages=20 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3260973?iabr=on |access-date=14 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Reikiavik]]
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|Alice Cheong&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hunyo 1975 |title=Alice is Miss Malaysia |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750609-1.2.42.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Kuala Lumpur]]
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|Frances Ciantar
|20
|[[Valletta]]
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]]
|Salhi Badia&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Three faint at world beauty show |language=en |pages=6 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19750721-1.1.6 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Rabat]]
|-
|{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]]
|Nirmala Sohun
|19
|[[Port Louis]]
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|Delia Servin&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=6964%2C8254264 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Sinaloa
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg}} [[Micronesia|Mikronesya]]
|Elena Tomokane&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
|19
|Saipan
|-
|{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]
|Alda Sanchez&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=Medidas y dimensiones, un aspecto destacado del concurso Miss Universo |language=es |pages=11B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4172%2C7961659 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Managua]]
|-
|{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]]
|Barbara Kirkley&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Untitled |language=en |pages=6 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110647124?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Auckland]]
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|Linda Snippe&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Mayo 1975 |title=Lynda Miss Holland |language=nl |pages=17 |work=Het vrĳe volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010958760:mpeg21:p017 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|17
|Badhoevedorp
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|Anina Horta&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Lungsod ng Panama]]
|-
|{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]
|Susana Viré&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Asuncion]]
|-
|{{PER}}
|Olga Berninzon&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Lungsod ng Lima|Lima]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|Rose Marie Brosas&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=13 Oktubre 2015 |title=How Chiqui caught Ali’s heart |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/10/13/1510328/how-chiqui-caught-alis-heart |access-date=31 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Maynila]]
|-
|'''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]'''
|'''[[Anne Marie Pohtamo]]'''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nieminen |first=Arja |date=19 Hulyo 2015 |title=Anne Pohtamo näyttää yhä Miss Universumilta |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/2015071819918629 |access-date=14 Enero 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Helsinki]]
|-
|{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]
|Lorell Carmona
|18
|San Germán
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|[[Sophie Perin]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dematte |first=Delphine |date=18 Nobyembre 2021 |title=Metz. Savez-vous qui a été élue Miss France puis Miss International ? |url=https://www.republicain-lorrain.fr/insolite/2021/11/18/savez-vous-qui-a-ete-elu-miss-france-puis-miss-international |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Républicain Lorrain |language=FR-fr}}&lt;/ref&gt;
|18
|Talange
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|Milvia Troncoso
|18
|Santiago de los Caballeros
|-
|{{flagicon|ASM}} [[Samoang Amerikano]]
|Darlene Schwenke&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=Se inicio concurso de Miss Universo |language=es |trans-title=The Miss Universe pageant has begun |pages=82 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;lpg=PA82&amp;dq=%22Miss%20Samoa%22&amp;pg=PA82#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Samoa%22&amp;f=false |access-date=9 Marso 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Pago Pago]]
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|Sally Tan&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hunyo 1975 |title=Sally bags the crown on her second try |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750623-1.2.68 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Singapore|Singapura]]
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|Shyama Algama&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Rigors of rehearsal for beauties |language=en |pages=2 |work=The Evening Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/102408895/the-evening-sun/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Colombo]]
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]
|Catharina Sjödahl
|17
|Örebro
|-
|{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]]
|Beatrice Aschwanden&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Nobyembre 2013 |title=Sheilas Mami war Miss Schweiz |url=https://www.20min.ch/story/sheilas-mami-war-miss-schweiz-105083470502 |access-date=14 Enero 2023 |website=20 Minuten |language=de}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Zürich]]
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|Wanlaya Thonawanik&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Beauty takes a bow |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750719-1.2.22.4 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Bangkok]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]]
|Gail Anthony&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Hulyo 1975 |title=Het is weer zover |language=nl |trans-title=It is that time again |pages=3 |work=Limburgsch dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010560325:mpeg21:p003 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Cape Town]]
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|Seo Ji-hye&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Nobyembre 2018 |title=Fans Compile Evidence That Jin’s Mom Was A Miss Korea—And Everything Makes Sense |url=https://www.koreaboo.com/stories/evidence-bts-jins-mother-miss-korea/ |access-date=12 Pebrero 2023 |website=Koreaboo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|18
|Daegu
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|Christine Mary Jackson
|23
|Tunapuna–Piarco
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|Raquel Argandoña&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Pebrero 2022 |title=Así luce Raquel Argandoña, ex Miss Chile, a sus 64 años |url=https://www.terra.cl/entretenimiento/2022/2/20/asi-luce-raquel-argandona-ex-miss-chile-sus-64-anos-12764.html |access-date=14 Enero 2023 |website=Terra |language=es}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Santiago, Tsile|Santiago]]
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]
|Sezin Topçuoğlu
|18
|[[Istanbul]]
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]]
|Evelyn Rodriguez&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|23
|[[Montevideo]]
|-
|{{flag|Yugoslavia}}
|[[Lidija Manić]]
|22
|[[Belgrado]]
|}

== Mga tala ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{Official website|https://www.missuniverse.com}}
{{Miss Universe}}
[[Kategorya:1975]]
[[Kategorya:Miss Universe]]</text>
      <sha1>eeq9fcwjflxv4ufshet0cijqllqstpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238633</id>
      <parentid>2238581</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T05:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <comment>Inarkibo ang mga sanggunian sa lede</comment>
      <origin>2238633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37937" sha1="pcks4x8sacw2h3brmy0xnetwie95b5z" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Anne Marie Pohtamo]]'''|date=19 Hulyo 1975|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, [[San Salvador]], [[El Salvador]]|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[CBS]]}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|TV6 El Salvador Color}}|entrants=71|placements=12|debuts={{Hlist|Belise|Mawrisyo|Rehiyon ng Mikronesya|Samoang Amerikano}}|withdraws={{Hlist|Honduras|Portugal|Senegal|Suriname|Tsipre}}|returns={{Hlist|Dinamarka|Ekwador|Guatemala|Hayti|Maruekos|Peru|Timog Aprika}}|congeniality=Christine Mary Jackson &lt;br&gt; {{flagu|Trinidad at Tobago}}|photogenic=Martha Echeverri &lt;br&gt; {{flagu|Kolombya }} &lt;br&gt; Summer Bartholomew &lt;br&gt; {{flagu|Estados Unidos}}|best national costume=Emy Elivia Abascal &lt;br&gt; {{flagu|Guatemala}}|before=[[Miss Universe 1974|1974]]|next=[[Miss Universe 1976|1976]]|represented={{flagicon|Finland}} Pinlandiya|caption=Anne Marie Pohtamo|image=Anne Marie Pohtamo.jpg}}

Ang '''Miss Universe 1975''' ay ang ika-24 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, El Salvador noong 19 Hulyo 1975. Ito rin ang unang edisyon ng kompetisyon na ginanap sa ilalim ng pagmamay-ari ng Gulf+Western Industries.

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Miss Universe 1972]] [[Kerry Anne Wells]] si [[Anne Marie Pohtamo]] ng Pinlandiya bilang Miss Universe 1975.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Finnish model new Miss Universe |language=en |pages=2 |work=The Independent |url=https://www.newspapers.com/clip/76620195/miss-haiti-1975/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223080349/https://www.newspapers.com/clip/76620195/miss-haiti-1975/|archive-date=23 Disyembre 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Miss Finlandia electa anoche Miss Universo |language=es |pages=80 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4251%2C11157354 |access-date=14 Enero 2023|trans-title=Miss Finland crowned Miss Universe last night|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt; Ito ang ikalawang tagumpay ng Pinlandiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Gerthie David ng Hayti, habang nagtapos bilang second runner-up si Summer Bartholomew ng Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Quest |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648374?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt; Hindi kinoronahan ni [[Amparo Muñoz]] ng Espanya ang kaniyang kahalili matapos nitong bumitaw sa pwesto noong Enero 1975.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 Hunyo 2021|title=Amparo Munoz: Her bittersweet reign|url=https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122155457/https://mb.com.ph/2021/06/06/amparo-munoz-her-bittersweet-reign/|archive-date=22 Enero 2025|access-date=3 Nobyembre 2026|website=[[Manila Bulletin]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Mga kandidata mula sa pitumpu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikasiyam na pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=7 Hulyo 1975 |title=Beautiful girls 'star' in pageant |language=en |pages=31 |work=Sioux City Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/106318228/barker-column-july-7-1975/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114065554/https://www.newspapers.com/clip/106318228/barker-column-july-7-1975/|archive-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=16 Hulyo 1975 |title=Host job great reward |language=en |pages=12B |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=U_4LAAAAIBAJ&amp;sjid=GFgDAAAAIBAJ&amp;pg=5931%2C165171 |access-date=17 Enero 2023|via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Gimnasio José Adolfo Pineda.JPG|thumb|Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, ang lokasyon ng Miss Universe 1975|250x250px]]

=== Lokasyon at petsa ng kompetisyon ===
Noong 3 Agosto 1971, naglagda ng kontrata ang Miss Universe Organization at ang Government Economic Development Administrator ng Puerto Rico upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa San Juan mula 1972 hanggang 1976.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&amp;sjid=pkQDAAAAIBAJ&amp;pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, kinansela ng pamahalaan ng Puerto Rico ang kasunduan noong Pebrero 1973 dahil ayon sa mga opisyal ng pamahalaan ng Puerto Rico, ilegal diumano ang kasunduan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&amp;sjid=260DAAAAIBAJ&amp;pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023}}&lt;/ref&gt; Noong 31 Disyembre 1974, inanunsyo ng pangulo ng Miss Universe Inc. na si Harold Glasser na ang Miss Universe 1975 ''pageant'' ay gaganapin sa San Salvador, El Salvador sa 19 Hulyo 1975.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 Hulyo 1975 |title=Karate guard for beauty queens |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750708-1.1.3 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

Sa araw ng kompetisyon, ilang grupo ng mga armadong hukbo na may mga ''submachine gun'' ang nakalibot sa lokasyon kung saan gaganapin ang kompetisyon upang itigil ang mga demonstrasyon ng mga mag-aaral na nagpoprotesta sa paggasta ng Pamahalaan ng El Salvador ng $1-milyon para sa paligsahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Trouble threatens Miss Universe contest |language=en |pages=12 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460697:mpeg21:p012 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt; Ilang oras bago ang kompetisyon, isang bomba ang sumabog sa gitna ng San Salvador bilang protesta laban sa Miss Universe ''pageant'' na nakasugat sa isang sibilyan, at nakapinsala sa National Tourist Office ng El Salvador, na siyang nag-organisa sa ''pageant.''&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Protest Bombing In San Salvador |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1975/07/20/archives/protest-bombing-in-san-salvador.html |access-date=30 Marso 2023 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Isang linggo matapos ang kompetisyon, nagkaroon ng mga protesta sa mga lungsod ng Santa Ana at San Salvador na nagresulta sa ''1975 Salvadoran student massacre.'' Ayon sa pamahalaang militar ng El Salvador, isa ang namatay, lima ang nasugatan, at labing-isa ang nakulong, ngungit ayon sa mga estudyanteng lumahok sa mga protesta, mahigit-kumulang labindalawa ang namatay, dalawampu ang nasugatan, at apatnapu ang nakulong.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Agosto 1975 |title=Unrest growing in El Salvador |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/08/10/archives/unrest-growing-in-el-salvador-demonstrations-put-down-after-protest.html |access-date=22 Nobyembre 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kalahok ===
Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-isang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok.

==== Mga pagpalit ====
Iniluklok ang first runner-up ng Miss Spain 1974 na si Consuelo Martin bilang kandidata ng [[Espanya]] matapos bitawan ni Miss Spain 1974 Natividad Rodriguez ang titulo pagkatapos nitong sumali sa Miss World.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=1 Setyembre 2020 |title=Se cumplen 46 años que la herreña María Natividad Rodríguez Fuentes gana Miss España |trans-title=It has been 46 years since María Natividad Rodríguez Fuentes from El Hierro won Miss Spain |url=https://elhierrobimbache.es/se-cumplen-46-anos-que-la-herrena-maria-natividad-rodriguez-fuentes-gana-miss-espana/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261102182025/https://elhierrobimbache.es/se-cumplen-46-anos-que-la-herrena-maria-natividad-rodriguez-fuentes-gana-miss-espana/ |archive-date=2 Nobyembre 2026 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=El Hierro Bimbache |language=es}}&lt;/ref&gt; Iniluklok ang third runner-up ng Miss Thailand Universe 1975 na si Wanlaya Thonawanik matapos piliin ni Miss Thailand Universe 1975 Sirikwan Nantasiri na ituloy ang kaniyang karera sa pelikula.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 Oktubre 2013 |title=Sex Bombs: 10 Thai beauties from the 60s and 70s |url=https://coconuts.co/bangkok/lifestyle/sex-bombs-10-thai-beauties-60s-and-70s/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Coconuts |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Belise, Mawrisyo, rehiyon ng Mikronesya, at Samoang Amerikano, at bumalik ang mga bansang Dinamarka, Ekwador, Guatemala, Hayti, Maruekos, Peru, at Timog Aprika. Huling sumali noong [[Miss Universe 1961|1961]] ang Guatemala, noong [[Miss Universe 1966|1966]] ang Maruekos, noong [[Miss Universe 1968|1968]] ang Hayti at Timog Aprika, noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Ekwador at Peru, at noong [[Miss Universe 1973|1973]] ang Dinamarka. Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, Suriname, at Tsipre sa edisyong ito. Hindi sumali si Miss Suriname 1975 Mavis Slengard dahil ito ay may sakit.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 Hunyo 1975 |title=Miss Suriname niet internationaal contest |language=nl |pages=10 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011021184:mpeg21:p010 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt; Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}&lt;/ref&gt;

Dapat sanang kakalahok sa edisyong ito sina Eloise Jubienne ng [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]], Dorothy McKoy ng [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]], Sissel Gulbrandsen ng [[Noruwega]], at Vinah Thembi Mamba ng [[Eswatini|Suwasilandiya]]. Gayunpaman, hindi sila nakasali dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kakalahok din sana si Eva Arni ng [[Papua New Guinea|Papua Bagong Guinea]], subalit hindi ito nakasali dahil nanalo na ito sa kompetisyong internasyonal. Sumali si Arni sa [[Miss Universe 1976|susunod na edisyon]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 Mayo 1975 |title=Black Eva scores a beauty 'first' |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750526-1.2.17.2 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;

== Mga resulta ==
[[Talaksan:Miss Universe 1975 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1975 at ang kanilang mga pagkakalagay.]]

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; 
!Pagkakalagay
!Kandidata
|-
|'''Miss Universe 1975'''
|
* '''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]''' – '''[[Anne Marie Pohtamo]]&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;'''
|-
|1st runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] – Gerthie David&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Catharina Sjödahl&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|4th runner-up
|
* {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Rose Marie Brosas&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|Top 12
|
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Ingrid Budag&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] – Carmen Figueroa&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Sachiko Nakayama&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Vicki Harris&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Julie Farnham&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Orit Cooper&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucia Echeverri&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|}

=== Mga espesyal na parangal ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Parangal
!(Mga) Nagwagi
|-
|Miss Photogenic
|
* {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Título de la más fotogénica quedó compartido entre Estados Unidos y Colombia |language=es |pages=4C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3419%2C10723847 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucía Echeverri&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|Miss Congeniality
|
* {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Christine Jackson
|-
|Best National Costume
|
* {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala|Guatemala]] – Emy Abascal&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Kompetisyon ==

=== Pormat ng kompetisyon ===
Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-inalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''

=== Komite sa pagpili ===

* Maribel Arrieta Galvez – ''Miss El Salvador 1955'', first runner-up sa [[Miss Universe 1955]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=15 Hulyo 1975 |title=El presidente Molina declaro a candidatas huespedes de honor |language=es |pages=1B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=5183%2C9242335 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
* Ernest Borgnine – Amerikanong aktor&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news |last=Anderson |first=Nancy |date=16 Agosto 1975 |title=Scheider determined to be strong |language=en |pages=18 |work=The Desert Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/116422619/the-desert-sun/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
* Aline Griffith, Kondesa ng Romanones – Amerikanong sosyalidad
* Kiyoshi Hara – Pangulo ng ''Asahi Broadcasting Corporation''&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |date=16 Hulyo 1975 |title=Miss Universe jury in El Salvador |language=nl |pages=5 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460694:mpeg21:p005 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
* Jean-Claude Killy – Pranses na ''World Cup alpine ski racer''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
* Peter Lawford – Ingles na aktor&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;
* Max Lerner – Amerikanong mamamahayag
* Susan Strasberg – Amerikanong aktres
* Leon Uris – Amerikanong nobeliseta
* Sarah Vaughan – Amerikanong mangaawit&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 Hulyo 1975 |title=Bias in beauty quest alleged |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
* Luz Marina Zuluaga – [[Miss Universe 1958]] mula sa Kolombya&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Mga kandidata ==
Pitumpu't-isang kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Line-up of world beauties |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750714-1.1.5 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}}
!Bayan
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|Rosa Del Valle&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 Hulyo 1975 |title=Che! |language=es |pages=13A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=9XAjAAAAIBAJ&amp;sjid=T2MEAAAAIBAJ&amp;pg=5812%2C3370624 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|Tucumán
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]]
|Martica Pamela Brown&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Los ensayos son agotadores |language=es |pages=10C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4557%2C10751705 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|21
|San Nicolaas
|-
|{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]
|Jennifer Matthews&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Oktubre 1974 |title=In search of world titles |language=en |pages=2 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/44801225 |access-date=14 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Sydney]]
|-
|{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|Rosemarie Holzschuh&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Calderon |first=Beatriz |date=25 Setyembre 2023 |title=“Me gustan los frijoles y las pupusas”: esto dijo la finlandesa que ganó Miss Universo 1975 sobre El Salvador |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Me-gustan-los-frijoles-y-las-pupusas-esto-dijo-la-finlandesa-que-gano-Miss-Universo-1975-sobre-El-Salvador-20230630-0018.html |access-date=6 Abril 2024 |website=La Prensa Grafica |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Viena]]
|-
|{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]]
|Sonia Chipman&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 Oktubre 1975 |title=Bahamas beauty bids for Miss Universe crown |language=en |pages=26–30 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=ZEIDAAAAMBAJ&amp;lpg=PA29&amp;ots=L86cgnXUTO&amp;dq=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&amp;pg=PA26#v=onepage&amp;q=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&amp;f=false |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Nassau]]
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|Christine Delmelle&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}&lt;/ref&gt;
|18
|Liège
|-
|{{Flagicon image|Flag of British Honduras (1919–1981).svg}} [[Belize|Belise]]
|Lisa Longsworth&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=La capital de Miss Universo se moviliza |language=es |pages=1B |work=12 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3690%2C7437527 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Belmopan]]
|-
|{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]
|Maritza Pineda&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=5856%2C6898115 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Caracas]]
|-
|{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]]
|Donna Wright&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hulyo 1975 |title=Photo album of 1975 Miss Bermuda |language=en |pages=20–25 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/3155/rec/74 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}&lt;/ref&gt;
|22
|St. David's
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|Ingrid Budag&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=San Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4475%2C6169930 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Blumenau
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]
|Jacqueline Gamarra&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Candidatas a Miss Universo vistian escenario del actio |language=es |pages=23A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=6930%2C6186276 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|Cochabamba
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]]
|Marielos Picado&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=&quot;Me gustaria que esto fuera algo mas que concurso de belleza&quot; |language=es |pages=2A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4156%2C7574649 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]]
|Yasmin Fraites&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Berdad riba Miss Corsow 1975 |language=pap |pages=8 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460724:mpeg21:p008 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|19
|Willemstad
|- 
|{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]]
|Berit Fredriksen&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|20
|Stevns
|-
|{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]]
|Ana Maria Wray Salas&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=9 Disyembre 2010 |title=Urdesa fue su primer hogar |trans-title=Urdesa was her first home |url=https://www.eluniverso.com/2010/12/09/1/1534/urdesa-fue-primer-hogar.html |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=El Universo |language=es}}&lt;/ref&gt;
|18
|Guayaquil
|-
|{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]]
|Carmen Figueroa&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Todas tienen algo en comun: quieren ser Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4787%2C8252136 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[San Salvador]]
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|Mary Kirkwood&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Smith |first=Ken |date=10 Pebrero 2017 |title=Herald Picture Archive: Marie crowned Miss Scotland and becomes a canned attraction |url=https://www.heraldscotland.com/news/15082864.herald-picture-archive-marie-crowned-miss-scotland-becomes-canned-attraction/ |access-date=22 Disyembre 2022 |website=Herald Scotland |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Glasgow]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]]
|Consuelo Martin&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Hulyo 1975 |title=Signing away |language=en |pages=6 |work=Marshfield News-Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/115053769/marshfield-news-herald/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Tenerife]]
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|Summer Bartholomew&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Mayo 1975 |title=Miss California wins title of Miss USA for 1975 |language=en |pages=10 |work=News-Press |url=https://www.newspapers.com/clip/22822656/news-press/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|23
|Merced
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|Georgina Kerler&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news |date=18 Hulyo 1975 |title=Beauties to compete |language=en |pages=28 |work=The Greenville News |url=https://www.newspapers.com/clip/19534183/the-greenville-news/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[:en:Cardiff|Cardiff]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]]
|Afroditi Katsouli&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=72 bellezas participan en concurso Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3334%2C7656468 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Atenas]]
|-
|{{flagicon|GUM}} [[Guam]]
|Deborah Nache&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite news |last=Bacon |first=James |date=23 Hulyo 1975 |title=Surrounded by beauty unnoticed |language=en |pages=45 |work=Youngstown Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=mIxIAAAAIBAJ&amp;pg=PA25&amp;dq=%22Miss+Northern+Marianas%22&amp;article_id=758,2390261&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi5mYjYr6f_AhWGHXAKHYqnAL8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Northern%20Marianas%22&amp;f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|20
|Agana
|-
|{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala|Guatemala]]
|Emy Abascal&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=17 Hulyo 1975 |title=Integrado el jurado para elegir a Miss Universo |language=es |pages=8A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rDcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=3613%2C9474718 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Lungsod ng Guatemala]]
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|Gillian King&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 2017 |title=Photo Flashback |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20170719/282166471236407 |access-date=14 Enero 2023 |via=PressReader}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Kingston, Jamaica|Kingston]]
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|Sachiko Nakayama&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Poolside frolic by two beauties from the east... |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750709-1.2.127 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Hokkaidō]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]]
|Gerthie David&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Pebrero 2017 |title=Miss Univers : avant Raquel Pélissier, il y a eu Gerthie David |url=https://lenouvelliste.com/article/167968/miss-univers-avant-raquel-pelissier-il-y-a-eu-gerthie-david |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Puerto Principe]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]]
|Mary Cheung&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 Hunyo 1975 |title=Miss HK 1975 |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750630-1.1.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Hong Kong]]
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|Meenakshi Kurpad&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Bangalore]]
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|Lydia Arlini Wahab&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Martinus |first=Alps |date=1 Marso 2022 |title=Ingat Prisa Adinda? Anak Jendral, Dulu Terkenal Kolaborasi Dengan J-Rocks, Ini Kabarnya |url=https://manado.tribunnews.com/2022/03/01/ingat-prisa-adinda-anak-jendral-dulu-terkenal-kolaborasi-dengan-j-rocks-ini-kabarnya |access-date=16 Enero 2023 |website=Tribun Manado |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Jakarta]]
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|Vicki Harris
|22
|[[Londres]]
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|Julie Farnham&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|18
|[[Dublin]]
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]]
|Helga Jonsdottir&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Marso 1975 |title=Sunna sendir konur til keppni |language=is |pages=20 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3260973?iabr=on |access-date=14 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Reikiavik]]
|-
|{{flagicon|ISR}} [[Israel]]
|Orit Cooper&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Israel's beauty queen for 1975 |language=en |pages=10 |work=B'nai B'rith Messenger⁩⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&amp;e=------197-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |access-date=14 Enero 2023 |via=National Library of Israel |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114141618/https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&amp;e=------197-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Tel-Abib]]
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|Diana Salvador
|22
|Pocenia
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|Sandra Campbell
|23
|Leamington
|-
|{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]]
|Sigrid Klose&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news |date=3 Hulyo 1975 |title=Nueva York |language=es |pages=22 |work=5 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=pTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=7241%2C4537769 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Sarre]]
|-
|{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]]
|Julia Wallace&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hulyo 1975 |title=Welcome home kiss |language=en |pages=14 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ix0uAAAAIBAJ&amp;sjid=j0QDAAAAIBAJ&amp;pg=5231%2C2797643 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|18
|St. Croix
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|Martha Lucia Echeverri&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 Nobyembre 1974 |title=Valle, otra vez! |language=es |pages=1, 1B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=f6AqAAAAIBAJ&amp;sjid=TmMEAAAAIBAJ&amp;pg=3237%2C834119 |access-date=10 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Tuluá
|-
|{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]]
|Suad Nachoul
|19
|[[Beirut]]
|-
|{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|Aurelia Sancho&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dibba |first=Amie |date=3 Nobyembre 2016 |title=Koisey Hiama crowned Miss Liberia Minnesota |url=https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Mshale |language=en-US |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114085329/https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Monrovia]]
|-
|{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]]
|Marie Therese Manderschied&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;
|19
|Tétange
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|Alice Cheong&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 Hunyo 1975 |title=Alice is Miss Malaysia |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750609-1.2.42.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Kuala Lumpur]]
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|Frances Ciantar
|20
|[[Valletta]]
|-
|{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]]
|Salhi Badia&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Three faint at world beauty show |language=en |pages=6 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19750721-1.1.6 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Rabat]]
|-
|{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]]
|Nirmala Sohun
|19
|[[Port Louis]]
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|Delia Servin&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=6964%2C8254264 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|18
|Sinaloa
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg}} [[Micronesia|Mikronesya]]
|Elena Tomokane&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;
|19
|Saipan
|-
|{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]
|Alda Sanchez&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=Medidas y dimensiones, un aspecto destacado del concurso Miss Universo |language=es |pages=11B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&amp;sjid=cc8EAAAAIBAJ&amp;pg=4172%2C7961659 |access-date=14 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Managua]]
|-
|{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]]
|Barbara Kirkley&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Untitled |language=en |pages=6 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110647124?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Auckland]]
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|Linda Snippe&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Mayo 1975 |title=Lynda Miss Holland |language=nl |pages=17 |work=Het vrĳe volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010958760:mpeg21:p017 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|17
|Badhoevedorp
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|Anina Horta&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Lungsod ng Panama]]
|-
|{{flagicon|PRY}} [[Paraguay]]
|Susana Viré&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Asuncion]]
|-
|{{PER}}
|Olga Berninzon&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Lungsod ng Lima|Lima]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|Rose Marie Brosas&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=13 Oktubre 2015 |title=How Chiqui caught Ali’s heart |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/10/13/1510328/how-chiqui-caught-alis-heart |access-date=31 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Maynila]]
|-
|'''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]'''
|'''[[Anne Marie Pohtamo]]'''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nieminen |first=Arja |date=19 Hulyo 2015 |title=Anne Pohtamo näyttää yhä Miss Universumilta |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/2015071819918629 |access-date=14 Enero 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Helsinki]]
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|[[Sophie Perin]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dematte |first=Delphine |date=18 Nobyembre 2021 |title=Metz. Savez-vous qui a été élue Miss France puis Miss International ? |url=https://www.republicain-lorrain.fr/insolite/2021/11/18/savez-vous-qui-a-ete-elu-miss-france-puis-miss-international |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Républicain Lorrain |language=FR-fr}}&lt;/ref&gt;
|18
|Talange
|-
|{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]]
|Lorell Carmona
|18
|San Germán
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|Milvia Troncoso
|18
|Santiago de los Caballeros
|-
|{{flagicon|ASM}} [[Samoang Amerikano]]
|Darlene Schwenke&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=Se inicio concurso de Miss Universo |language=es |trans-title=The Miss Universe pageant has begun |pages=82 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=qDcfAAAAIBAJ&amp;lpg=PA82&amp;dq=%22Miss%20Samoa%22&amp;pg=PA82#v=onepage&amp;q=%22Miss%20Samoa%22&amp;f=false |access-date=9 Marso 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Pago Pago]]
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|Sally Tan&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 Hunyo 1975 |title=Sally bags the crown on her second try |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750623-1.2.68 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Singapore|Singapura]]
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|Shyama Algama&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Rigors of rehearsal for beauties |language=en |pages=2 |work=The Evening Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/102408895/the-evening-sun/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Colombo]]
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]
|Catharina Sjödahl
|17
|Örebro
|-
|{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]]
|Beatrice Aschwanden&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Nobyembre 2013 |title=Sheilas Mami war Miss Schweiz |url=https://www.20min.ch/story/sheilas-mami-war-miss-schweiz-105083470502 |access-date=14 Enero 2023 |website=20 Minuten |language=de}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Zürich]]
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|Wanlaya Thonawanik&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Beauty takes a bow |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750719-1.2.22.4 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Bangkok]]
|-
|{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]]
|Gail Anthony&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 Hulyo 1975 |title=Het is weer zover |language=nl |trans-title=It is that time again |pages=3 |work=Limburgsch dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010560325:mpeg21:p003 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Cape Town]]
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|Seo Ji-hye&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Nobyembre 2018 |title=Fans Compile Evidence That Jin’s Mom Was A Miss Korea—And Everything Makes Sense |url=https://www.koreaboo.com/stories/evidence-bts-jins-mother-miss-korea/ |access-date=12 Pebrero 2023 |website=Koreaboo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|18
|Daegu
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|Christine Mary Jackson
|23
|Tunapuna–Piarco
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|Raquel Argandoña&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Pebrero 2022 |title=Así luce Raquel Argandoña, ex Miss Chile, a sus 64 años |url=https://www.terra.cl/entretenimiento/2022/2/20/asi-luce-raquel-argandona-ex-miss-chile-sus-64-anos-12764.html |access-date=14 Enero 2023 |website=Terra |language=es}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Santiago, Tsile|Santiago]]
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]
|Sezin Topçuoğlu
|18
|[[Istanbul]]
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay]]
|Evelyn Rodriguez&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
|23
|[[Montevideo]]
|-
|{{flag|Yugoslavia}}
|[[Lidija Manić]]
|22
|[[Belgrado]]
|}

== Mga tala ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{Official website|https://www.missuniverse.com}}
{{Miss Universe}}
[[Kategorya:1975]]
[[Kategorya:Miss Universe]]</text>
      <sha1>pcks4x8sacw2h3brmy0xnetwie95b5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jatayu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327811</id>
    <revision>
      <id>2238580</id>
      <parentid>2103185</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T19:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>79846</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mga Sanggunian */ Kategorya</comment>
      <origin>2238580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8188" sha1="s2ozaopsknkar15a1a5so9eqlwxhr0v" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{MOS|date=Marso 2024}}
{{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}}
}}
'''{{Infobox deity|image=Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|alt=Jatayu|caption=[[Ravana]] cuts off Jatayu's wing while abducting [[Sita]]|type=Hindu|texts=[[Ramayana]] and [[Versions of Ramayana|its other versions]]|father=[[Aruna (Hinduism)|Aruna]]|siblings=[[Sampati]]|mother=Shyeni}}Jatayu''' ( {{Lang-sa|जटायुः}}, IAST : {{IAST|Jaṭāyuḥ}} ) ay isang demigod sa [[Hinduismo|Hindu]] epic ''[[Ramayana|na Ramayana]]'', na may anyo ng alinman sa isang agila o isang buwitre. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2012-06-15 |title=Jatayu, Jaṭāyu, Jatāyū: 19 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/jatayu |access-date=2022-10-31 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ang nakababatang anak ni Aruṇa at ng kanyang asawang si Shyeni, ang kapatid ni Sampati, pati na rin ang pamangkin ni [[Garuda]] . Isa rin siyang matandang kaibigan ni Haring Dasharatha, ang ama ni [[Rama]] .

== Alamat ==
[[Talaksan:Rama_Laxmana_meets_jatayu_on_death_bed.jpg|left|thumb| Sina Rama at Lakshmana ay nakatagpo ng isang naghihingalong Jatayu.]]
[[Talaksan:TARA-BHAGWAN_ravana_kill_jatayu.jpg|thumb| Pinatay ni Ravana si Jatayu.]]

=== Paglipad patungo sa Araw ===
Sa kanilang kabataan, si Jatayu at ang kanyang nakatatandang kapatid na si Sampati, sa ilalim ng isang taya, ay lumipad patungo sa Surya, ang solar na diyos. Si Jatayu, pabaya dahil sa kanyang kabataan, ay lumayas sa kanyang kapatid, at pumasok sa Sūryamaṇḍala, ang orbit ng Araw, sa tanghali. Dahil sa nagliliyab na init ni Surya, nagsimulang masunog ang kanyang mga pakpak. Sa desperadong pagsisikap na iligtas ang kanyang kapatid, si Sampati ay lumipad sa unahan niya, na ibinuka ang kanyang mga pakpak upang protektahan siya. Bilang kinahinatnan, si Sampati ang nasunog ang kanyang mga pakpak, na bumababa patungo sa mga bundok ng Vindhya. Nang walang kakayahan, ginugol niya ang natitirang bahagi ng kanyang buhay sa ilalim ng proteksyon ng isang pantas na nagngangalang Nishakara, na nagsagawa ng penitensiya sa mga bundok. Hindi na muling nakilala ni Jatayu ang kanyang kapatid. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Jaṭāyu |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241647.html |access-date=2022-11-01 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Labanan laban kay Ravana ===
Binanggit ng ''Araṇya-Kāṇḍa'' ng ''[[Ramayana]]'' na si Jatayu ang &quot;Hari ng mga Buwitre&quot;( ''gṛdhrarāja'' ). &lt;ref&gt;''daśagrīvasthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ jaṭāyur nāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ'' — Ramayana 3.048.003&lt;/ref&gt; Ayon sa epiko, dinukot ng rakshasa Ravana ang avatar ni Lakshmi, [[Sita]], nang sinubukan siyang iligtas ni Jatayu. Matapang na nakipaglaban si Jatayu kay Ravana, ngunit dahil napakatanda na ni Jatayu, hindi nagtagal ay natalo siya ni Ravana, pinutol ang kanyang mga pakpak, at si Jatayu ay bumaba sa lupa. [[Rama|Sina Rama]] at Lakshmana, habang hinahanap si Sita, ay nagkataon sa natamaan at naghihingalong Jatayu, na nagpaalam sa kanila tungkol sa pakikipaglaban kay Ravana, at sinabi sa kanila na si Ravana ay patungo sa timog. Pagkatapos ay namatay si Jatayu sa kanyang mga sugat at isinagawa ni Rama ang kanyang huling mga seremonya sa libing. &lt;ref name=&quot;epic&quot;&gt;K.V., Raman; T., Padmaja (1995). ''Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact: Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference''. Peeters Publishers. p.&amp;nbsp;86. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9789068317015&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;K.V., Raman; T., Padmaja (1995). ''Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact: Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference''. Peeters Publishers. p.&amp;nbsp;86. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9789068317015&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

== Pagpupuri ==
[[Talaksan:Jatayu_Earth_Centre.jpg|thumb| Jaṭayu sculpture sa Jaṭāyū Nature Park]]

* Ayon sa lokal [[Kuwentong-bayan|na tradisyon]] ng Kerala, pinaniniwalaan na nahulog si Jatayu sa mga bato sa Chadayamangalam sa distrito ng Kollam ng [[Kerala]] matapos putulin ang kanyang mga pakpak ni Ravana . Ang pangalang &quot;Chadayamangalam&quot; daw ay hango sa &quot;Jatayu-mangalam&quot;.{{Fact|date=June 2021}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (June 2021)&quot;&gt;kailangan ng banggit&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Ang Jatayu Earth's Center Nature Park sa Chadayamangalam ay nagtatampok ng {{Convert|61|m|ft}} malawak na estatwa ni Jatayu, na kinikilala bilang pinakamalaking iskultura ng ibon sa mundo. &lt;ref name=&quot;quint&quot;&gt;{{Cite web |date=23 May 2018 |title=Kerala tourism to unveil world's largest bird sculpture |url=https://www.thequint.com/hotwire-text/kerala-tourism-to-unveil-world-s-largest-bird-sculpture |access-date=25 May 2018 |publisher=The Quint}}&lt;/ref&gt;
* [[Lepakshi|Ang Lepakshi]] sa [[Andhra Pradesh]] ay iniuugnay din bilang ang lugar kung saan nahulog si Jatayu matapos na sugatan ni Ravana. Sinasabing inutusan ni Rama ang ibon na bumangon, na nagsasabing ''Le Pakshi'' (literal na: &quot;Bumangon ka, Ibon&quot; sa [[Wikang Telugu|Telugu]] ), kaya tinawag ang nayon. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lepakshi: Where Jatayu fell |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/igatpuri-a-serene-getaway/articleshow/22038400.cms |access-date=1 April 2021 |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lepakshi Temple - Lepakshi:: The Treasure House of Art and Sculpture&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328103155/http://www.lepakshitemple.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=52&amp;Itemid=27 |archive-date=28 March 2012 |access-date=3 July 2012}}&lt;/ref&gt;
* Ang templo ng Vijayaraghava Perumal sa Thiruputkuli, [[Tamil Nadu]] ay nauugnay sa Jatayu dahil ang namumunong diyos, si Vijayaraghava Perumal (isang anyo ng Rama), ay pinaniniwalaang nagsagawa ng mga huling ritwal ng Jataya sa lugar na ito. Ang anyong tubig kung saan nahulog si Jatayu ay tinatawag na Jatayu Tirtham.
* Ang Thirupullabhoothangudi Temple sa Pullabhoothangudi, Tamil Nadu ay inaangkin din bilang lokasyon ng mga huling ritwal ni Jatayu. &lt;ref name=&quot;R&quot;&gt;R., Dr. Vijayalakshmy (2001). ''An introduction to religion and Philosophy - Tévarám and Tivviyappirapantam'' (1st&amp;nbsp;ed.). Chennai: International Institute of Tamil Studies. pp.&amp;nbsp;530–1.&lt;/ref&gt;
*

== Mga paglalarawan ==
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Ravana_fighting_with_Jatayu.jpg|alt=A painting of Ravana fighting Jatayu|Isang pagpipinta ng Ravana na nakikipaglaban kay Jatayu
Talaksan:Jatayu_fights_Ravana.jpg|alt=A painting of Jatayu fighting Ravana (c.1605)|Isang pagpipinta ng Jatayu na nakikipaglaban sa Ravana (c.1605)
Talaksan:Ramayana_Ballet_-_Jatayu_fighting_Ravana,_Pentas_Ramajana,_p20.jpg|alt=Ramayana Ballet - Jatayu fighting Ravana (Yogyakarta, Indonesia)| Ramayana Ballet- Jatayu na nakikipaglaban sa Ravana (Yogyakarta,[[Indonesia]])
Talaksan:Jatayu_Attacks_Ravana_to_Save_Sita_and_Shatters_his_Chariot_-_early_18th-century.jpg|alt=A painting of Jatayu attacking Ravana to save Sita and shattering his Chariot (Early 18th century)|Isang pagpipinta ng Jatayu na umaatake sa Ravana upang iligtas si Sita at binasag ang kanyang Kalesa (Maagang ika-18 siglo)
Talaksan:Jatayu_Confronting_Ravana_to_Save_Sita.jpg|alt=A painting of Jatayu confronting Ravana to save Sita (c.1740-50)|Isang pagpipinta ng Jatayu na humaharap kay Ravana upang iligtas si Sita (c.1740-50)
&lt;/gallery&gt;

== Tingnan din ==

* [[Garuda]]
* Sampati
* Jatayu Nature Park

== Bibliograpiya ==

* ''Diksyunaryo ng Hindu Lore and Legend'' ({{ISBN|0-500-51088-1}} ) ni Anna Dhallapiccola
* ''Ramayana'' ({{ISBN|0-89744-930-4}} ) ni C. Rajagopalachari

== Mga panlabas na takod ==

* Ang Hindu. ''[http://www.thehindu.com/society/faith/ramas-paratva/article19872446.ece Ang paratva ni Rama]'' .

== Mga Sanggunian ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorya:Ramayana]]</text>
      <sha1>s2ozaopsknkar15a1a5so9eqlwxhr0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334071</id>
    <revision>
      <id>2238579</id>
      <parentid>2238495</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T18:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58223-20</username>
        <id>168356</id>
      </contributor>
      <origin>2238579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25521" sha1="c96mowgay0nsjuthlevcq5bofcm2mfu" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
| name               = Alexandra Eala
| image              = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
| image_upright      = .8
| caption            = Eala sa Palaro ng Timog-Silangang Asya
| fullname           = Alexandra Maniego Eala
| country            = {{PHI}}
| birth_date         = {{birth date and age|2005|5|23}}
| birth_place        = Lungsod Quezon, Pilipinas
| height             = {{height|m=1.75}}
| turnedpro          = Marso 2020
| plays              = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
| coach              = Joan Bosch, Alexandro Viaene, Lluc Bauza
| careerprizemoney   = US$3,429, 355
| singlesrecord      = {{tennis record|won=237|lost=142}}
| singlestitles      = 1 WTA, 2 WTA 125
| highestsinglesranking = Blg.17 (2 Nobyembre, 2026)
| currentsinglesranking = Blg.17 (2 Nobyembre, 2026)
| doublesrecord      = {{tennis record|won=49|lost=51}}
| doublestitles      = 0
| highestdoublesranking = Blg. 88 (4 Mayo 2026)
| currentdoublesranking = Blg. 146 (2 Nobyembre 2026)
| updated            = 2 Nobyembre, 2026
| AustralianOpenresult    = 1R (2026)
| FrenchOpenresult        = 1R (2025, 2026)
| Wimbledonresult         = 4R (2026)
| USOpenresult            = 3R (2026)
| AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
| FrenchOpenDoublesresult     = 2R (2025)
| WimbledonDoublesresult      = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand   = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry|{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|Palaro ng Timog-Silangang Asya}}
{{MedalGold  | 2025 Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze| 2025 Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze| 2025 Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze| 2021 Biyetnam   | Isahan }}
{{MedalBronze| 2021 Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze| 2021 Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|Palarong Asyano}}
{{MedalGold  | 2026 Aichi–Nagoya | Isahan }}
{{MedalBronze| 2022 Hangzhou     | Isahan }}
{{MedalBronze| 2022 Hangzhou     | Magkahalong dalawahan }}
}}

Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=IPA: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang ee-AH-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-17 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong 2 Nobyembre, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=November 2, 2026 |title=Alex Eala rises to world No. 17 |work=ABS-CBN Sports |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/11/2/tennis-alex-eala-rises-to-world-no-17-1358 |access-date=}}&lt;/ref&gt;

Nagwagi siya sa junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.&lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot;&gt;{{cite news |title=WTA: Alexandra Eala |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=25 March 2026}}&lt;/ref&gt; Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Mula 2013 hanggang 2022, sunod-sunod na nakamit ni Alex Eala ang mga prestihiyosong junior tennis titles: kampeon sa Little Mo International (8U) sa U.S.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis}}&lt;/ref&gt; at Dubrovnik Dub Bowl (11U) sa Croatia,&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt; wild card champion sa Les Petits As sa Pransiya,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt; doubles winner sa Orange Bowl,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt; junior doubles champion sa Australian Open,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020}}&lt;/ref&gt; doubles champion sa French Open at singles/doubles sa Trofeo Bonfiglio,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=Hulyo 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}&lt;/ref&gt; at sa huli, naging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles Grand Slam sa US Open noong 2022.&lt;ref&gt;{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;
=== Propesyonal ===
Si Eala ay naging propesyonal noong 2020 at nagsimula sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.&lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot; /&gt; Noong 2021, nakuha niya ang unang singles title sa ITF W15 Manacor,&lt;ref&gt;{{cite news |date=January 5, 2021 |title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title |website=ITF tennis |url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/}}&lt;/ref&gt; at noong 2022 ay nagdagdag ng isa pang korona sa ITF W25 Chiang Rai, bukod sa finals at semifinals sa W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz. Noong 2023, nagwagi siya sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton, at unang lumahok sa qualifying draw ng Australian Open. Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz, kasama ang tatlong doubles titles, habang patuloy na lumalaban sa qualifiers ng Grand Slams &lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eala ITF titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115132509/https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs |archive-date=November 15, 2025 |access-date=October 5, 2025 |publisher=ITF Tennis}}&lt;/ref&gt;

==== 2025 ====
Noong 2025, nagsimula si Eala sa Canberra International (WTA 125) kung saan umabot siya sa semifinals. Noong Marso, bilang world No. 140, nakatanggap siya ng wildcard sa Miami Open at gumawa ng kasaysayan nang makarating sa semifinals matapos talunin ang tatlong major champions, naging kauna-unahang Filipino na umabot sa WTA 1000 semifinal at pumasok sa top 100 sa ranggo na 75. Sa doubles, umabot siya sa quarterfinals kasama si Gauff. Sa mga torneong damuhan, nakarating siya sa quarterfinals ng Ilkley Open at sa final ng Eastbourne Open kung saan nabigo sa championship. Sa US Open, naging unang Filipino na nanalo ng match sa isang Grand Slam bago matalo sa second round. Tinanghal siyang kampeon sa Guadalajara 125 Open — ang kanyang unang titulong pangisahan sa WTA 125 — at umabot sa quarterfinals ng São Paulo Open, semifinals ng Jingshan Open, at quarterfinals ng Suzhou Open. Sa doubles, umabot siya sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok. Natapos niya ang taon sa career-high ranking na No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.&lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot; /&gt;
==== 2026 ====
Noong 2026, umabot si Eala sa ikaapat na round ng Indian Wells, Miami, at Wimbledon, kung saan tinalo niya ang defending champion na si Świątek, nagwagi sa Birmingham 125 Open, at umabot sa semifinals ng Berlin Open. Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA 500 title sa Washington Open matapos talunin sina Zheng, Fernandez, Svitolina, Osaka, at Pegula sa final, na nagbigay sa kanya ng career-high ranking na world No. 18 at naging kauna-unahang Filipino na nagkampeon sa WTA Tour. Pagkatapos nito, umabot siya sa ikaapat na round ng Canadian Open at ikatlong round ng Cincinnati Open at US Open.&lt;ref&gt;[https://sports.inquirer.net/693771/alex-eala-loses-to-iva-jovic-in-us-open-third-round-thriller Giongco, Mark. (September 6, 2026). ''Alex Eala loses to Iva Jovic in US Open third-round thriller''. INQUIRER.net.]&lt;/ref&gt; Sa Asian swing, umabot siya sa quarterfinals ng Pan Pacific Open sa Tokyo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=October 30, 2026 |title=Alex Eala's costly double fault swings second-set tiebreak as Diana Shnaider takes Tokyo quarterfinal thriller |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/50326369/alex-eala-costly-double-fault-swings-second-set-tiebreak-diana-shnaider-takes-tokyo-quarterfinal-thriller |access-date=October 30, 2026 |publisher=[[ESPN|ESPN Philippines]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WTA-profile&quot; /&gt;

=== Maagang yugto ng buhay ===
Si Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon kina Michael Eala at Rosemarie Maniego-Eala. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission, at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda. Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024. Nagsimula siya sa tenis sa edad na apat sa tulong ng kanyang lolo na si Roberto Maniego. Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy at Colegio San Agustin bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;* {{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |language=en |website=Gulf Today |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |access-date=26 Marso 2026}}
* {{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |date=Marso 28, 2025 |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025}}
* {{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |date=Abril 23, 2026 |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |language=en |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/}}
* {{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839}}
* {{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |language=en |website=Women's Tennis Association |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala}}
* {{cite news |last1=Mina |date=Oktubre 22, 2022 |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ}}&lt;/ref&gt;

=== Personal na buhay ===
Ipinahayag ni Eala na paborito niyang comfort food ang caldereta at mas gusto niya ang matcha kaysa kape. Marunong siyang magsalita ng Ingles, Espanyol, at Filipino, at partikular ang hilig niya sa Wimbledon sa mga Grand Slam. Binanggit niya sina Sharapova at Nadal bilang impluwensiya sa kanyang istilo ng paglalaro.&lt;ref&gt;*Mina, Inna (2026). &quot;Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you&quot;. ''One Sports''. [https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you]
*Atencio, Peter (2025). &quot;Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game&quot;. ''Manila Standard''. [https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html]
*Agcaoili, Lance (2025). &quot;Alex Eala hits the court with Rafael Nadal&quot;. ''Inquirer''. [https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court]&lt;/ref&gt; Noong 2025, naging breakthrough year niya at lalo siyang minahal ng mga tagahanga.&lt;ref&gt;*Futterman, Matthew (2026). &quot;Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon&quot;. ''The Athletic''. [https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/]
*Dioquino, Delfin (2025). &quot;'Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint&quot;. ''Rappler''. [https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/]&lt;/ref&gt; Nakabuo rin siya ng pagkakaibigan sa WTA kasama sina Lys, Sonmez, at Jovic, na nagpapakita ng balanse sa pagitan ng kompetisyon at suporta.&lt;ref&gt;*Castillejo, Dyan (2026). &quot;Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast&quot;. ''ABS-CBN Sports''. [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007]
*Reyes, Kate (2026). &quot;Alex Eala bares friends she has made in her young WTA career&quot;. ''Spin.ph''. [https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-bares-friends-she-has-made-in-her-young-wta-career-a6035-20260309]&lt;/ref&gt;
=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay walong beses na pinarangalan (2019–2026) sa PSA Annual Awards para sa kanyang &quot;natatanging mga tagumpay sa tennis,&quot; isinama ng Tatler Asia sa listahan ng mga pinaka-maimpluwensyang tao sa Asya noong 2021, tumanggap ng Premios Tanglaw mula sa Embahada ng Pilipinas sa Madrid noong 2025, at kinilala sa Time 100 Next at Forbes Asia's 30 Under 30 icons noong 2026; sa parehong taon, tumanggap siya ng Presidential Citation mula kay Pangulong Bongbong Marcos sa Malacañang bilang pagkilala sa kanyang mga tagumpay sa Wimbledon.&lt;ref&gt;
* Dioquino, D. (February 25, 2019). *Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019*. Rappler. https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/  
* Gionco, M. (February 29, 2020). *PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards*. Inquirer.net. https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards  
* Manila Bulletin. (March 12, 2021). *PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran*. https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran  
* Manila Bulletin. (February 27, 2022). *Scribes fete world-class PH boxers*. https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/  
* Tiebreaker Times. (February 12, 2023). *PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award*. https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823  
* Philippine Star. (February 10, 2023). *Eala recipient of PSA Prexy Awards*. https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards  
* ABS-CBN News. (January 24, 2024). *Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards*. https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards  
* Malanum, J. (October 9, 2025). *Eala tops PSA achievers for September*. Philippine News Agency. https://www.pna.gov.ph/articles/1260619  
* Sun Star. (October 9, 2025). *Eala leads PSA's September honorees*. https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees  
* Dioquino, D. (February 17, 2026). *Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise*. Rappler. https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines  
* Tatler Asia. (2021). *Most Influential: Philippines*. https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021  
* Castillejo, D. (April 28, 2025). *Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain*. ABS-CBN News. https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257  
* TIME. (September 30, 2026). *Alexandra Eala Is on the 2026 TIME 100 Next*. https://time.com/collection/time100-next/2026/alexandra-eala/  
* Watson, R. W., &amp; Sayson, I. (May 27, 2026). *30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z athletes and music artists rewriting the playbook*. Forbes Asia. https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/  
* Manahan, J. (July 13, 2026). *Marcos confers presidential citation to Filipina tennis star Alex Eala*. ABS-CBN News. https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942  
&lt;/ref&gt;
=== Pambansang koponan ===
[[Talaksan:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]]
Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa maraming internasyonal na kompetisyon. Sa 2021 Southeast Asian Games, nakakuha siya ng bronze medals sa women’s singles, team event, at mixed doubles. Sumunod na taon, nagdagdag pa siya ng dalawang bronze sa women’s singles at mixed doubles sa 2022 Asian Games. Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa isang 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at nakakuha ng promotion sa Group II. Hindi siya naging bahagi ng national squad noong 2025 at 2026. Ang roster ng 2024 ay binubuo nina Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang ang sumunod na dalawang taon ay kasama sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera. Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakakuha siya ng ginto sa women’s singles, na nagtapos sa matagal na tagtuyot ng Philippine tennis, at bronze medals sa mixed doubles at women’s team event. Noong 2026, muli siyang nakakuha ng bronze medal sa women’s singles sa Asian Games, na inuulit ang kanyang podium finish mula 2022.&lt;ref&gt;* [https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story Carandang, J. K. (May 20, 2022). ''Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles''. GMA News.]
* [https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ Payo, J. (September 29, 2023). ''Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles''. Rappler.]
* [https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain Morales, L. (December 2, 2024). ''Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain''. One Sports.]
* [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 ABS-CBN News. (June 10, 2025). ''Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup''. ABS-CBN News.]
* [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 Castillejo, D. (June 22, 2026). ''Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion''. ABS-CBN News.]
* [https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph Agcaoili, L. (December 18, 2025). ''Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH''. Philippine Inquirer.]
* [https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/10/1/tennis-asian-games-alex-eala-wang-xiyu-result-1644 Naredo, Camille. (October 1, 2026). ''Asiad: No gold for Eala as Pinay top seed falls to China's Wang in semis''. ABS-CBN News.]&lt;/ref&gt;

=== Mga Isponsorsip ===
Si Eala ay nakabuo ng malawak na hanay ng mga sponsorship mula sa iba’t ibang kilalang tatak at institusyon: nagsimula siya sa Nike noong 2019 at sinundan ng Bank of the Philippine Islands noong 2022, lumabas sa mga publikasyon gaya ng ''Vogue Philippines'' at ''Tatler Asia'', at mula 2022 ay pinamahalaan ng IMG Tennis ang kanyang marketing na nagbigay-daan sa mas maraming endorsements matapos ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025; sa parehong taon nakipag-partner siya sa Babolat, naging endorser ng Locally, at binigyan ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon bago maglabas ng limitadong edisyon na shirt na inspired sa kanya; noong 2026, naging ambassador siya ng Milo, Panasonic, at Marriott Bonvoy, at noong Oktubre pumirma ng kasunduan sa Philippine Airlines bilang bahagi ng ika-85 anibersaryo ng kompanya; sa kabuuan, ang kanyang sponsorships ay nag-generate ng higit $1 milyon taun-taon mula sa lokal na mga partner at higit $5 milyon globally sa Nike, na kanyang ginagamit upang muling mag-invest sa professional team, maingat na pamahalaan ang kanyang imahe, at sundin ang istrukturadong routines para makayanan ang pressure ng malalaking torneo.&lt;ref&gt;* [https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory Caniza, Annika. (March 6, 2023). ''Nike honors Alex Eala with custom shoes for US Open win''. The Game – OneMega Lifestyle.]
* [https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ ''Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser''. (January 25, 2023). Bilyonaryo.]
* [https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ Sampayan, Jacs. (October 29, 2022). ''In her court: Tennis star Alex Eala looks to the future''. Vogue Philippines.]
* [https://www.tatlerasia.com/lifestyle/sports/tennis-star-alex-eala-life-career-and-dreams Zapata, Jessica. (January 6, 2025). ''Alex Eala takes us to her life in and beyond the racquet sport''. Tatler Asia.]
* [https://www.forbes.com/sites/mattcraig/2026/08/28/the-inside-story-of-tennis-phenom-alex-ealas-rise-and-rise/ Craig, Matt. (August 28, 2026). ''The inside story of tennis phenom Alex Eala's rise and rise''. Forbes.]
* {{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=January 24, 2025 |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |website=The Game |publisher=One Mega}}
* [https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 ''Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino youth''. (July 25, 2025). The Manila Times.]
* [https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut Morales, L. (July 1, 2025). ''Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut''. One Sports.]
* [https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ Burrack, E. (August 18, 2025). ''Introducing Alex Eala''. Town &amp; Country.]
* {{cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |website=Manila Standard}}
* [https://qa.philstar.com/lifestyle/2026/08/28/2552405/alex-eala-panasonic-bringing-excellence-closer-home ''Alex Eala for Panasonic: Bringing excellence closer to home''. (August 28, 2026). Philstar.com.]
* [https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy ''Alex Eala signs up with Marriott Bonvoy''. (August 2026). World Tennis Magazine.]
* [https://bilyonaryo.com/shes-on-a-roll-alex-eala-lands-another-major-endorsement-with-pal/ “She’s on a roll! Alex Eala lands another major endorsement with PAL.” October 9, 2026. Bilyonaryo.com]
* [https://businessmirror.com.ph/2026/10/09/philippine-airlines-welcomes-alex-eala-to-pal-family/ “Philippine Airlines welcomes Alex Eala to PAL family,” BusinessMirror, October 9, 2026.]
* [https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/139904/alex-eala-appointed-ambassador-of-the-countrys-flag-carrier/story Cruz, Hazel Jane. “Alex Eala Appointed Ambassador of the Country’s Flag Carrier.” October 16, 2026.]&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==

* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]]

*
{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 2005]]
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>c96mowgay0nsjuthlevcq5bofcm2mfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336328</id>
    <revision>
      <id>2238638</id>
      <parentid>2237688</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T07:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50389-92</username>
        <id>166450</id>
      </contributor>
      <origin>2238638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16395" sha1="843f6nveqvi5aicd6idm5qw7k1efj3v" xml:space="preserve">{{Infobox hurricane season
| Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png
| Basin = WPac
| Year = 2026
| First storm formed = Enero 13, 2026
| Last storm dissipated = Nagaganap
| Strongest storm name = Sinlaku
| Strongest storm winds = 115
| Strongest storm pressure = 905
| Average wind speed = 10
| Total depressions = 8
| Total storms = 6
| Total hurricanes = 1
| Total super = 1 total
| Fatalities = 31 total
| Damages = 483
| five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]''
| Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026
| East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026
| North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026
}}

Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. 

Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA

==Pangalan sa mga bagyo==
Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may &quot;W&quot; na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko.

{{clear}}

==Mga sistema==
; Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas
====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Enero 13
| Dissipated = Enero 22
| image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg
| track = Nokaen 2026 path.png
| 10-min winds = 40
| 1-min winds = 50
| Pressure = 996
}}
{{clear}}

====2. Bagyong Basyang (''Penha'')====
{{See also|Bagyong Basyang (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Pebrero 3
| Dissipated = Pebrero 7
| image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg
| track = Penha 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 40
| Pressure = 1000
}}
{{clear}}

====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Mayo 5
| Dissipated = Mayo 15
| image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg
| track = Hagupit 2026 path.png
| 10-min winds = 40
| 1-min winds = 40
| Pressure = 998
}}
{{clear}}

====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')====
{{See also|Bagyong Domeng (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Mayo 26
| Dissipated = Hunyo 3
| image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg
| track = Jangmi 2026 path.png
| 10-min winds = 60
| 1-min winds = 70
| Pressure = 975
}}
{{clear}}

====7. Tropikal Depresyon Ester====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hunyo 3
| Dissipated = Hunyo 6
| image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg
| track = Ester 2026 path.png
| 10-min winds = 30
| 1-min winds = 
| Pressure = 1002
}}
{{clear}}

====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')====
{{See also|Bagyong Francisco (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hunyo 18
| Dissipated = Hunyo 27
| image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png
| track = JMA TD 11 path.png
| 10-min winds = 100
| 1-min winds = 125
| Pressure = 925
}}
{{clear}}

====9. Bagyong Gardo (''Higos'')====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hunyo 22
| Dissipated = Hunyo 27
| image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg
| track = Higos 2026 path.png
| 10-min winds = 45
| 1-min winds = 50
| Pressure = 998
}}
{{clear}}

====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')====
{{See also|Super Bagyong Inday}}
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Hunyo 30
| Dissipated = Hulyo 15
| image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png
| track = Bavi 2026 path.png
| 10-min winds = 117
| 1-min winds = 140
| Pressure = 925
}}
{{clear}}

====11. Bagyong Henry (''Maysak'')====
{{See also|Bagyong Henry (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hunyo 30
| Dissipated = Hulyo 7
| image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png
| track = Maysak 2026 path.png
| 10-min winds = 40
| 1-min winds = 35
| Pressure = 996
}}
{{clear}}

====12. Bagyong Josie (''Haishen'')====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hulyo 12
| Dissipated = Hulyo 14
| image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg
| track = Haishen 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 
| Pressure = 1002
}}
{{clear}}

====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')====
{{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hulyo 22
| Dissipated = Hulyo 27
| image = Noul 2026-07-24 0230Z.png
| track = Noul 2026 path.png
| 10-min winds = 75
| 1-min winds = 85
| Pressure = 960
}}
{{clear}}

====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')====
{{See also|Bagyong Luis–Maymay}}
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Hulyo 31
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg
| track = Kujira 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 35
| Pressure = 994
}}
{{clear}}

====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')====
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 18
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg
| track = Gaenari 2026 path.png
| Prewinds = &lt;
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 
| Pressure = 1002
}}
{{clear}}

====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')====
{{See also|Bagyong Obet (2026)}}
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 15
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg
| track = Saudel 2026 path.png
| 10-min winds = 89
| 1-min winds = 115
| Pressure = 950
}}
{{clear}}

====25. Bagyong Pilandok (''Krovanh'')====
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 29
| Dissipated = Setyembre 8
| image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg
| track = Krovanh 2026 path.png
| Prewinds = 
| 10-min winds = 45
| 1-min winds = 45
| Pressure = 985
}}
{{clear}}

====27. Bagyong Queenie (''Surigae'')====
{{See also|Bagyong Queenie (2026)}}
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Setyembre 21
| Dissipated = Oktubre 1
| image = Surigae 2026-09-27 1635Z.jpg
| track = Surigae 2026 path.png
| 10-min winds = 95
| 1-min winds = 130
| Pressure = 945
}}
{{clear}}

====30. Super Bagyong Rosal (''Champi'')====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Oktubre 11
| Dissipated =Oktubre 25
| image = Champi 2026-10-17 2302Z.png
| track = Champi 2026 path.png
| 10-min winds = 100
| 1-min winds = 145
| Pressure = 945
}}
{{clear}}

====31. Bagyong In-fa====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Oktubre 22
| Dissipated = kasalukuyan
| image = In-fa 2026-10-26 0520Z.jpg
| track = In-fa 2026 path.png
| 10-min winds = 100
| 1-min winds = 115
| Pressure = 945
}}
{{clear}}

=====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
| '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]'''
| {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}}
|-
| Enero || Ada
|-
| Pebrero  || Basyang
|-===
| Marso || rowspan=&quot;2&quot;| &lt;center&gt;{{grey|N/A}}&lt;/center&gt;
|-
| Abril  
|-
| Mayo || Caloy, Domeng
|-
| Hunyo || Ester, Francisco, Gardo
|-
| Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo
|-
| Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok
|-
| Setyembre || Queenie
|-
| Oktubre || Rosal
|-
| Nobyembre || {{grey|Samuel}}, {{grey|Tomas}}
|-
| Disyembre || {{grey|Umberto}}, {{grey|Venus}}
|}

===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas===
====3. Bagyong Nuri====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Marso 10
| Dissipated = Marso 13
| image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg
| track = Nuri 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 30
| Pressure = 998
}}
{{clear}}

====4. Bagyong Sinlaku====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Abril 8
| Dissipated = Abril 20
| image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg
| track = Sinlaku 2026 path.png
| 10-min winds = 115
| 1-min winds = 160
| Pressure = 905
}}
{{clear}}

====14. Super Bagyong Dolphin====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Hulyo 26
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg
| track = Dolphin 2026 path.png
| 10-min winds = 110
| 1-min winds = 150
| Pressure = 910
}}
{{clear}}

====16. Bagyong Chan-hom====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 5
| Dissipated = Agosto 15
| image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg
| track = Chan-hom 2026 path.png
| 10-min winds = 50
| 1-min winds = 50
| Pressure = 980
}} 
{{clear}}

====17. Bagyong Peilou====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group=&quot;nb&quot;}}
| Dissipated = Agosto 13
| image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg
| track = Peilou 2026 path.png
| 10-min winds = 45
| 1-min winds = 40
| Pressure = 992
}}
{{clear}}

====18. Bagyong Nangka====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 11 
| Dissipated = Agosto 16
| image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg
| track = Nangka 2026 path.png
| 10-min winds = 40
| 1-min winds = 35
| Pressure = 990
}}
{{clear}}

====20. Bagyong Narra====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 17
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg
| track = Narra 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 35
| Pressure = 994
}}
{{clear}}

====22. Bagyong Atsani====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 22
| Dissipated = Agosto 26
| image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg
| track = Atsani 2026 path.png
| 10-min winds = 35
| 1-min winds = 30
| Pressure = 998
}}
{{clear}}

====23. Bagyong Bang-Lang====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 25
| Dissipated = Agosto 31
| image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg
| track = Bang-Lang 2026 path.png
| 10-min winds = 65
| 1-min winds = 75
| Pressure = 980
}}
{{clear}}

====24. Bagyong Etau====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Agosto 26
| Dissipated = Agosto 30
| image = Etau 2026-08-28 0150Z.jpg
| track = Etau 2026 path.png
| 10-min winds = 45
| 1-min winds = 45
| Pressure = 985
}}
{{clear}}
====25. Bagyong Dujuan====
{{Infobox hurricane
| name = 
| Basin = WPac
| Formed = Setyembre 13
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Dujuan 2026-09-18 0600Z.jpg
| track = Dujuan 2026 path.png
| 10-min winds = 50
| 1-min winds = 65
| Pressure = 980
}}
{{clear}}

====28. Bagyong Choi-wan====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Setyembre 27
| Dissipated = Oktubre 7
| image = Choi-wan 2026-10-04 1600Z.jpg
| track = Choi-wan 2026 path.png
| 10-min winds = 95
| 1-min winds = 140
| pressure = 925
}}
{{clear}}

====29. Bagyong Koguma====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Oktubre 3
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Koguma 2026-10-06 2220Z.png
| track = Koguma 2026 path.png
| 10-min winds = 55
| 1-min winds = 60
| Pressure = 990
}}
{{clear}}

====Bagyong Nolo====
{{Infobox hurricane
| Basin = WPac
| Formed = Oktubre 4 ([[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026#Hurricane Nolo|entered basin]])
| Dissipated = kasalukuyan
| image = Nolo 2026-10-05 0341Z.png
| track = Nolo 2026 path.png
| 10-min winds = 95
| 1-min winds = 110
| Pressure = 950
}}
{{clear}}

==Pangalan ng mga bagyo==
===Internasyonal===
Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto.

{| style=&quot;width:100%;&quot;
|
* Nokaen (2601)
* [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602)
* Nuri (2603)
* Sinlaku (2604)
* Hagupit (2605)
* [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606)
* [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607)
* Higos (2608)
|
* [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609)
* [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610)
* Haishen (2611)
* [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612)
* Dolphin (2613)
* [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614)
* Chan-hom (2615)
* [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616)
|
* Nangka (2617)
* [[Bagyong Obet (2026)|Saudel]] (2618)
* Narra (2619)
* Gaenari (2620)
* Atsani (2621)
* Etau (2622)
* Bang-Lang (2623)
* Krovanh (2624)
* Dujuan (2625)
* [[Bagyong Queenie (2026)|Surigae (2626)]]
* Choi-wan (2627)
|
* Koguma (2628)
* Champi (2630)
* {{tcname active|In-fa (2631)}}
* {{tcname unused|Cempaka}}
* {{tcname unused|Nepartak}}
* {{tcname unused|Lupit}}
* {{tcname unused|Mirinae}}
* {{tcname unused|Nida}}
* {{tcname unused|Omais}}
|
&lt;!--Add once In-fa is used
* {{tcname unused|Luc-binh}}
* {{tcname unused|Chanthu}}
* {{tcname unused|Dianmu}}
* {{tcname unused|Mindulle}}--&gt;
|}

===Pilipinas===
{{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}}
Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon.

{| style=&quot;width:100%;&quot;
|
* Ada (2601)
* [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602)
* Caloy (2605)
* [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606)
* Ester
|
* [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607)
* Gardo (2608)
* [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610)
* [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609)
* Josie (2611)
|
* [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612)
* [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614)
* [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614)
* Neneng (2620)
* [[Bagyong Obet (2026)|Obet]] (2618)
|
* Pilandok (2624)
* [[Bagyong Queenie (2026)|Queenie]] (2626)
* Rosal (2630)
* {{tcname unused|Samuel}}
* {{tcname unused|Tomas}}
|
* {{tcname unused|Umberto}}
* {{tcname unused|Venus}}
* {{tcname unused|Waldo}}
* {{tcname unused|Yayang}}
* {{tcname unused|Zeny}}
|}
&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;'''Auxiliary list'''&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width:90%;&quot;
|
* {{tcname unused|Agila}}
* {{tcname unused|Bagwis}}
|
* {{tcname unused|Chito}}
* {{tcname unused|Diego}}
|
* {{tcname unused|Elena}}
* {{tcname unused|Felino}}
|
* {{tcname unused|Gunding}}
* {{tcname unused|Harriet}}
|
* {{tcname unused|Indang}}
* {{tcname unused|Jessa}}
|}
{{clear}}

==Mga sanggunian==

[[Kategorya:Panahon ng bagyo sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>843f6nveqvi5aicd6idm5qw7k1efj3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Awtonomong Oblast Ebreo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>337333</id>
    <revision>
      <id>2238625</id>
      <parentid>2198140</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T04:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Usapan:Jewish Autonomous Oblast]] sa [[Usapan:Awtonomong Oblast Ebreo]]</comment>
      <origin>2198140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="61pdq3i1sao3lw5i4d2eqm8t09m17h2" xml:space="preserve">== Bakit may tatlong pangalan para oblast na ito? ==

Alam ko naman na minsan may dalawang pangalan (isa ay filipino at isa ay ingles) pero ito ay may dalawang pangalan na filipino. Sana lang may source kung saan nila nakakuha ang pangalan para sa ito. [[Natatangi:Mga ambag/&amp;#126;2026-15416-11|&amp;#126;2026-15416-11]] ([[Usapang tagagamit:&amp;#126;2026-15416-11|talk]]) 09:53, 11 Marso 2026 (UTC)</text>
      <sha1>61pdq3i1sao3lw5i4d2eqm8t09m17h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prince Carlos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338067</id>
    <revision>
      <id>2238532</id>
      <parentid>2208326</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dinoandes</username>
        <id>150981</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nilagay ang buong pangalan.</comment>
      <origin>2238532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="fukp3c2cqfl5jhj51iisb1htpi3thok" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Prince Carlos
| image       = 
| caption     =
| birth_name  = Ray Rogil Benedict Tuano Carlos
| birth_date  = {{birth date and age|2000|6|13}}
| birth_place = [[Pilipinas]]
| nationality  = [[Pilipino]]
| other_names = 
| height      = {{height|m=1.77}}
| occupation  = actor &amp; model
| known_for   = 
| years_active = 2017–kasalukuyan
| eduction =
| alma_mater  =de la Salle College of Saint Benilde
| website     = {{Instagram|princetcarlos}}
}}

'''Prince Carlos''', (isinilang noong Hunyo 13, 2000) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]].

==Pilmograpiya==
===Telebisyon===
* ''Mommy Dearest'' bilang Zayn Villanueva
* ''Open 24/7'' bilang Prince Charming
* ''Regal Studio's Present'' bilang Paul &amp; Carlo
* ''Daddy's Gurl'' bilang Carlos

==See also==
* [[Raheel Bhyria]]
* [[Larkin Castor]]

==References==
{{reflist}}

==Other websites==
* {{IMDb name|nm12726546}}

{{DEFAULTSORT:Carlos, Prince}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]]
[[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga Pilipino]]
{{stub|Artista|Pilipinas}}</text>
      <sha1>fukp3c2cqfl5jhj51iisb1htpi3thok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pax Silica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338955</id>
    <revision>
      <id>2238557</id>
      <parentid>2224555</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T15:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Javipy</username>
        <id>168350</id>
      </contributor>
      <comment>Map update, added Paraguay</comment>
      <origin>2238557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32201" sha1="3yf8aw3rjkp0k7cnkgoiwwu693g2yjn" xml:space="preserve">{{Infobox geopolitical organization
| name                   = '''Pax Silica'''
| motto                  = &quot;Securing the Silicon Supply Chain&quot; ([[Wikang Ingles|Ingles]])&lt;br&gt;&quot;Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon&quot; ([[Wikang Filipino|Filipino]])
| englishmotto           = 
| anthem                 = 
| text_symbol_type       = 
| text_symbol            = 
| image_map              = Members.svg
| loctext                = &lt;!--text description of location of organization--&gt;
| alt_map                = 
| map_width              = &lt;!-- Map image's width (default 250px) --&gt;
| map_caption            = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}}
| org_type               = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya
| membership_type        = 
| membership             = {{ubl|'''Mga lumagda'''
|{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]]
|{{flagicon|Australia}} [[Australia]]
|{{flagicon|Chile}} [[Chile]]
|{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]]
|{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]]
|{{flagicon|Finland}} [[Finland]]
|{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]]
|{{flagicon|Greece}} [[Gresya]]
|{{flagicon|India}} [[India]]
|{{flagicon|Israel}} [[Israel]]
|{{flagicon|Italy}} [[Italya]]
|{{flagicon|Japan}} [[Hapon]]
|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]]
|{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]]
|{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]]
|{{flagicon|Panama}} [[Panama]]
|{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
|{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]]
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]
|{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]]
|{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}}
|{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]]
|{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]]
|{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]]
}}
{{ubl|'''Mga tagamasid'''
 |{{flagicon|Canada}} [[Canada]]
 |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]]
 |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]]
}}
| leader_title1          = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]]
| leader_name1           = [[Jacob Helberg]]
| established_event1     = Deklarasyon ng Pax Silica
| established_date1      = {{Start date and age|2025|12|12}}
| official_website       = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}}
}}
Ang '''Pax Silica''' ([[Latin]] para sa {{Gloss|Kapayapaang Silisya}}) ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en |trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado |archive-date=2026-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260111173456/https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}&lt;/ref&gt;

Ang inisyatiba ay pinagtutulong-tulungan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.&lt;ref name=&quot;StateFactSheet&quot;&gt;{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AusDeclaration&quot;&gt;{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}&lt;/ref&gt;

== Paglulunsad at kaligiran ==
Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga &quot;mapagkakatiwalaang kasosyo&quot; na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.&lt;ref name=&quot;StateFactSheet&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OutcomesBriefing&quot;&gt;{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: &quot;ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.&lt;ref name=&quot;StateMediaNote&quot;&gt;{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.&lt;ref name=&quot;StateFactSheet&quot;/&gt;

Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang &quot;positive-sum&quot; na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang &quot;mga mapilit na pag-asa&quot; at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.&lt;ref name=&quot;StateFactSheet&quot;/&gt; Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].&lt;ref name=&quot;ReutersUAEQatar&quot;&gt;{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}&lt;/ref&gt; Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}&lt;/ref&gt; Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

== Pagsapi ==
Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.&lt;ref name=&quot;AusDeclaration2&quot;&gt;{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StateLaunch&quot;&gt;{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}&lt;/ref&gt; Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.&lt;ref name=&quot;ReutersGulfAccession&quot;&gt;{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration ===
Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:&lt;ref name=&quot;AusDeclaration&quot;/&gt;

* {{flagicon|Australia}} [[Awstralya]]
* {{flag|Israel}}
* {{flagicon|Japan}} [[Hapon]]
* {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
* {{flagicon|Singapore}} [[Singapura]]
* {{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]]
* {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]]

Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:&lt;ref name=&quot;AusDeclaration&quot;/&gt;

* {{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]] (sumali noong Disyembre 17, 2025&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&amp;Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&amp;Chips |language=en-US |archive-date=Mayo 19, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519080739/https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; &quot;hindi-lumagdang kasosyo&quot;)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &amp;#124; Euronews}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)&lt;ref name=&quot;QatarSigned&quot;&gt;{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign &quot;Pax Silica&quot; declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Nagkakaisang Arabong Emirato]] (sumali noong Enero 14, 2026)&lt;ref name=&quot;UAE Embassy&quot;&gt;{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|India}} [[Indiya]] (sumali noong Pebrero 20, 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]] (lumagda noong Marso 17, 2026)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] (lumagda noong Abril 16, 2026)&lt;ref&gt;[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] (lumagda noong Abril 17, 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 
|website=pna.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Norway}} [[Norwega]] (lumagda noong Mayo 6, 2026)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)&lt;ref name=&quot;2nd&quot;&gt;{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)&lt;ref name=&quot;2nd&quot; /&gt;
* {{flagicon|Costa Rica}} [[Kosta Rika]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)&lt;ref name=&quot;2nd&quot; /&gt;
* {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)&lt;ref name=&quot;2nd&quot; /&gt;
* {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kasakistan|Kasahistan]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026: Kasapi rin ng [[WAICO]])&lt;ref name=&quot;2nd&quot; /&gt;
* {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)&lt;ref name=&quot;2nd&quot; /&gt;
* {{Flagicon|Italy}} [[Italya]] (lumagda noong Hulyo 31, 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italy joins the Pax Silica – Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione Internazionale |url=https://www.esteri.it/en/sala_stampa/archivionotizie/comunicati/2026/07/litalia-aderisce-alla-pax-silica/ |access-date=2026-09-10 |website=www.esteri.it}}&lt;/ref&gt;

=== Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda ===
Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang:

* {{flagicon|Canada}} [[Kanada]] – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyales ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.&lt;ref name=&quot;OutcomesBriefing&quot; /&gt;
* {{flagicon|Taiwan}} [[Taywan]] – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.&lt;ref name=&quot;OutcomesBriefing&quot; /&gt;
* {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag|Portugal}} - lumagda sa pagkakataong pagsali noong Hunyo.{{citation needed|Setyembre 2026}}
* {{flagicon|Bangladesh}} [[Banglades]] - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}&lt;/ref&gt;

Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.&lt;ref name=&quot;OutcomesBriefing&quot;/&gt;

== Pagtanggap at kritisismo ==
=== Pilipinas ===
Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bworld&quot;&gt;{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}&lt;/ref&gt;

Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang &quot;malawakang pagbebenta ng mga ari-arian,&quot; na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.&lt;ref name=&quot;sellout&quot;&gt;{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}&lt;/ref&gt;

Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang &quot;pandarambong sa likas na yaman&quot; at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at mga bihirang lupang dukalin ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}&lt;/ref&gt;

Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}&lt;/ref&gt;

Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}&lt;/ref&gt;

Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.&lt;ref name=&quot;sellout&quot;/&gt;

Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.&lt;ref name=&quot;bworld&quot;/&gt;

Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bworld&quot;/&gt;

Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay &quot;hindi binigyang-linaw&quot; at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}&lt;/ref&gt;

=== Unyong Europeo ===
Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}&lt;/ref&gt;

=== Olanda ===
Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}&lt;/ref&gt;

=== India ===
Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Mga sampamahalaanang samahan]]</text>
      <sha1>3yf8aw3rjkp0k7cnkgoiwwu693g2yjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saturnina Hidalgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340803</id>
    <revision>
      <id>2238696</id>
      <parentid>2237875</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="07hn9yvj2dxzbk1qyasqz8jqgq4f2b7" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal&lt;br&gt;Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[José Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}Si '''Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:&lt;blockquote&gt;Ipinapaalam ko sa inyo na mayroon akong dalawang anak, ang panganay ay si Alfredo, ang pangalawa ay si Adela, at ako ngayon ay walong buwang buntis. Pag-aralan mong mabuti kung paano mo matutulungan ang ating sitwasyon, tiyak na sa marami sa atin ay palaging may isang taong dumaranas ng hirap ng sakit na ito. [1]&lt;/blockquote&gt;

Isang artikulo na nagdodokumento sa paglitaw ng Kanluraning medisina sa Pilipinas at ang pagkonsumo ng pangangalagang pangkalusugan sa mga mayayamang Pilipino noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang tumalakay sa medikal na pagtatasa ng gynecologist na si Felipe Zamora sa mga kondisyon ng kalusugan ni Hidalgo bilang isang paglalarawan kung paano ginamit ng mga piling pamilya ang medisina upang kumonsulta sa Kanluran. [1]

Noong 1890, una niyang hiniling sa kanyang kapatid na si José, na ayusin ang sitwasyong pampulitika kung saan ang kanyang asawa, na tinawag niyang Maneng, ay ipinatapon sa Bohol dahil sa kanyang pakikipag-alyansa kay Rizal, isang liham mula sa huling bahagi ng taong iyon ang nagsiwalat ng kanyang pagbabago ng isip. Nang ipadala ang kanyang asawa sa pangalawang pagkakataon, sa pagkakataong ito ay sa Mindoro, tiniyak niya kay Rizal na pinigilan niya ang pag-iyak. Isinulat niya: &quot;Nasanay na ako sa sakit ng paghihiwalay, lalo na kapag iniisip ko na ang lahat ng kalupitan at kasawiang ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ang aking pananampalataya ay napalakas ng lahat ng sinabi mo sa akin.&quot; [1]

Noong 1909, inilathala ni Hidalgo ang unang salin sa Tagalog/Pilipino (ni Pascual H. Poblete) ng rebolusyonaryong nobela ng kanyang kapatid na Noli Me Tángere, kaya't tiniyak na ang mga salita ni Rizal ay magiging madaling maintindihan, higit pa sa mga piling grupong nagsasalita ng Espanyol, ng mga ordinaryong Pilipino. [1][[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]]
[[Ladawan:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng Hilagang Maynila]]]]

== Ang Paglalarawan ng Mediya ==

* Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' .
* Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' .
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>07hn9yvj2dxzbk1qyasqz8jqgq4f2b7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238697</id>
      <parentid>2238696</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="f6pmq96eq4o8x42jcmz0gxcs7fk4xc6" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal&lt;br&gt;Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[José Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}Si '''Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:&lt;blockquote&gt;Ipinapaalam ko sa inyo na mayroon akong dalawang anak, ang panganay ay si Alfredo, ang pangalawa ay si Adela, at ako ngayon ay walong buwang buntis. Pag-aralan mong mabuti kung paano mo matutulungan ang ating sitwasyon, tiyak na sa marami sa atin ay palaging may isang taong dumaranas ng hirap ng sakit na ito. [1]&lt;/blockquote&gt;

Isang artikulo na nagdodokumento sa paglitaw ng Kanluraning medisina sa Pilipinas at ang pagkonsumo ng pangangalagang pangkalusugan sa mga mayayamang Pilipino noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang tumalakay sa medikal na pagtatasa ng gynecologist na si Felipe Zamora sa mga kondisyon ng kalusugan ni Hidalgo bilang isang paglalarawan kung paano ginamit ng mga piling pamilya ang medisina upang kumonsulta sa Kanluran. [1]

Noong 1890, una niyang hiniling sa kanyang kapatid na si José, na ayusin ang sitwasyong pampulitika kung saan ang kanyang asawa, na tinawag niyang Maneng, ay ipinatapon sa Bohol dahil sa kanyang pakikipag-alyansa kay Rizal, isang liham mula sa huling bahagi ng taong iyon ang nagsiwalat ng kanyang pagbabago ng isip. Nang ipadala ang kanyang asawa sa pangalawang pagkakataon, sa pagkakataong ito ay sa Mindoro, tiniyak niya kay Rizal na pinigilan niya ang pag-iyak. Isinulat niya: &quot;Nasanay na ako sa sakit ng paghihiwalay, lalo na kapag iniisip ko na ang lahat ng kalupitan at kasawiang ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ang aking pananampalataya ay napalakas ng lahat ng sinabi mo sa akin.&quot; [1]

Noong 1909, inilathala ni Hidalgo ang unang salin sa Tagalog/Pilipino (ni Pascual H. Poblete) ng rebolusyonaryong nobela ng kanyang kapatid na Noli Me Tángere, kaya't tiniyak na ang mga salita ni Rizal ay magiging madaling maintindihan, higit pa sa mga piling grupong nagsasalita ng Espanyol, ng mga ordinaryong Pilipino. [1][[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]]
[[Larawan:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng Hilagang Maynila]]]]

== Ang Paglalarawan ng Mediya ==

* Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' .
* Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' .
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>f6pmq96eq4o8x42jcmz0gxcs7fk4xc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238698</id>
      <parentid>2238697</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4205" sha1="0zx3g4ey3zd2e73k6a6lk3bdihswxfr" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal&lt;br&gt;Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[José Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}Si '''Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:&lt;blockquote&gt;Ipinapaalam ko sa inyo na mayroon akong dalawang anak, ang panganay ay si Alfredo, ang pangalawa ay si Adela, at ako ngayon ay walong buwang buntis. Pag-aralan mong mabuti kung paano mo matutulungan ang ating sitwasyon, tiyak na sa marami sa atin ay palaging may isang taong dumaranas ng hirap ng sakit na ito. [1]&lt;/blockquote&gt;

Isang artikulo na nagdodokumento sa paglitaw ng Kanluraning medisina sa Pilipinas at ang pagkonsumo ng pangangalagang pangkalusugan sa mga mayayamang Pilipino noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang tumalakay sa medikal na pagtatasa ng gynecologist na si Felipe Zamora sa mga kondisyon ng kalusugan ni Hidalgo bilang isang paglalarawan kung paano ginamit ng mga piling pamilya ang medisina upang kumonsulta sa Kanluran. [1]

Noong 1890, una niyang hiniling sa kanyang kapatid na si José, na ayusin ang sitwasyong pampulitika kung saan ang kanyang asawa, na tinawag niyang Maneng, ay ipinatapon sa Bohol dahil sa kanyang pakikipag-alyansa kay Rizal, isang liham mula sa huling bahagi ng taong iyon ang nagsiwalat ng kanyang pagbabago ng isip. Nang ipadala ang kanyang asawa sa pangalawang pagkakataon, sa pagkakataong ito ay sa Mindoro, tiniyak niya kay Rizal na pinigilan niya ang pag-iyak. Isinulat niya: &quot;Nasanay na ako sa sakit ng paghihiwalay, lalo na kapag iniisip ko na ang lahat ng kalupitan at kasawiang ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ang aking pananampalataya ay napalakas ng lahat ng sinabi mo sa akin.&quot; [1]

Noong 1909, inilathala ni Hidalgo ang unang salin sa Tagalog/Pilipino (ni Pascual H. Poblete) ng rebolusyonaryong nobela ng kanyang kapatid na Noli Me Tángere, kaya't tiniyak na ang mga salita ni Rizal ay magiging madaling maintindihan, higit pa sa mga piling grupong nagsasalita ng Espanyol, ng mga ordinaryong Pilipino. [1][[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]]
[[File:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng Hilagang Maynila]]]]

== Ang Paglalarawan ng Mediya ==

* Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' .
* Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' .
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>0zx3g4ey3zd2e73k6a6lk3bdihswxfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238699</id>
      <parentid>2238698</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="3ndipmcgqg7sjvoli1kszedzgvk1x6m" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal&lt;br&gt;Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[José Rizal]] (brother) &lt;br&gt; [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}Si '''Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:&lt;blockquote&gt;Ipinapaalam ko sa inyo na mayroon akong dalawang anak, ang panganay ay si Alfredo, ang pangalawa ay si Adela, at ako ngayon ay walong buwang buntis. Pag-aralan mong mabuti kung paano mo matutulungan ang ating sitwasyon, tiyak na sa marami sa atin ay palaging may isang taong dumaranas ng hirap ng sakit na ito. [1]&lt;/blockquote&gt;

Isang artikulo na nagdodokumento sa paglitaw ng Kanluraning medisina sa Pilipinas at ang pagkonsumo ng pangangalagang pangkalusugan sa mga mayayamang Pilipino noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang tumalakay sa medikal na pagtatasa ng gynecologist na si Felipe Zamora sa mga kondisyon ng kalusugan ni Hidalgo bilang isang paglalarawan kung paano ginamit ng mga piling pamilya ang medisina upang kumonsulta sa Kanluran. [1]

Noong 1890, una niyang hiniling sa kanyang kapatid na si José, na ayusin ang sitwasyong pampulitika kung saan ang kanyang asawa, na tinawag niyang Maneng, ay ipinatapon sa Bohol dahil sa kanyang pakikipag-alyansa kay Rizal, isang liham mula sa huling bahagi ng taong iyon ang nagsiwalat ng kanyang pagbabago ng isip. Nang ipadala ang kanyang asawa sa pangalawang pagkakataon, sa pagkakataong ito ay sa Mindoro, tiniyak niya kay Rizal na pinigilan niya ang pag-iyak. Isinulat niya: &quot;Nasanay na ako sa sakit ng paghihiwalay, lalo na kapag iniisip ko na ang lahat ng kalupitan at kasawiang ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ang aking pananampalataya ay napalakas ng lahat ng sinabi mo sa akin.&quot; [1]

Noong 1909, inilathala ni Hidalgo ang unang salin sa Tagalog/Pilipino (ni Pascual H. Poblete) ng rebolusyonaryong nobela ng kanyang kapatid na Noli Me Tángere, kaya't tiniyak na ang mga salita ni Rizal ay magiging madaling maintindihan, higit pa sa mga piling grupong nagsasalita ng Espanyol, ng mga ordinaryong Pilipino. [1][[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]]
[[File:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng del Norte]]]]

== Ang Paglalarawan ng Mediya ==

* Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' .
* Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' .
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>3ndipmcgqg7sjvoli1kszedzgvk1x6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ugnayang Italya–Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340860</id>
    <revision>
      <id>2238594</id>
      <parentid>2238452</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga panlabas na link */</comment>
      <origin>2238594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11789" sha1="tsrjyem1x0yjphsqjidmzsgycaug3ny" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|- id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Italy_Philippines_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of Italy and Philippines]]
|- id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;14&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;16&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- data-segmentid=&quot;19&quot; class=&quot;cx-segment&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;18&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[Italy|Italya]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;21&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=|alt=|border|60x60px]]
[[Philippines|Pilipinas]]
|- id=&quot;24&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;25&quot; |
|}
Ang '''ugnayang Italya-Pilipinas''' ay ang ugnayang [[Ugnayang pandaigdig|inter-estado]] at [[Bilateralismo|bilateral]] sa pagitan ng [[Italya]] at [[Pilipinas]]. Ang bilateral na ugnayan sa pagitan ng Italya at Pilipinas ay itinatag noong Hulyo 9, 1947.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Treaty of Friendship and General Relations between the Republic of the Philippines and the Italian Republic |url=http://61.28.185.135/treaty/scanneddocs/571.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904011729/http://61.28.185.135/treaty/scanneddocs/571.pdf |archive-date=4 September 2015 |access-date=2 December 2014}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
Ang mga Italyano ay nasa Pilipinas na bago pa man nabuo ang modernong bansa. Noong mga taong 1300, sinasabing binisita ng Italyanong Prayleng Franciscano na si [[Odorico ng Pordenone]] ang noo'y Kaharian ng [[Kaboloan|Caboloan]] (Pangasinan o Feng-chia-hsi-lan &quot;馮嘉施蘭&quot; sa wikang Tsino). Ang Italyanong kronikong si [[Antonio Pigafetta]] ay bumisita sa Pilipinas noong [[Ekspedisyon ni Magallanes]]. Gayundin ay may [[Konseho ng Italya|teritoryo]] ang España sa Italya. Ang mga Italyano mula sa Italyang pinamumunuan ng España: [[Sicilia]], [[Napoles]], at [[Milan]] ay nandayuhan sa Pilipinas noong panahon ng kolonyal na Español. Malaki ang naging impluwensya ng mga estilo ng arkitektura ng [[Barokong Siciliano]] at Pilipinong [[Barokong Panlindol]] sa isa't isa. Ang gobernador Espanyol ng Panama, na dating tumanggap ng mga Italyano (Genoves) mula sa Genova, si Don [[Sebastián Hurtado de Corcuera|Sebastian Hurtado de Corcuera]], ay naglayag pakanluran mula sa Amerika at gumamit ng mga Peruano, at mga Genoves mula sa [[Panama Viejo]] sa kaniyang pananakop sa mga lugar na Muslim sa Pilipinas na kaniyang nasakop sa Kristiyanong Presidio ng [[Lungsod ng Zamboanga|Zamboanga]].&lt;ref name=&quot;Peru2&quot;&gt;[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm &quot;SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE&quot;] (Zamboanga City History) &quot;He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from Perú, as he made his voyage to Acapulco from that kingdom.&quot;&lt;/ref&gt; Ang wikang [[Wikang Chavacano|Chavacano]] Kriolyo ng Zamboanga ay may bokabularyo at mga kaugnay na salita sa Italyano.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Origins of the Chabacano Cosa |url=https://bienchabacano.blogspot.com/2009/11/curious-case-of-cosa.html}}&lt;/ref&gt; Noong pagkakatatag ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], sumali ang mga Italyano sa [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|rebolusyonaryong hukbo ng Pilipinas]], isa sa mga Italyanong iyon ay si [[Camillo Ricchiardi|Kapitan Camillo Ricchairdi]], na nagtrabaho sa ilalim ni Pangulong [[Emilio Aguinaldo]]. Kalaunan, ang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Aklasang People Power]] noong 1986 ang nagmarka sa simula ng pagpapalawak ng bilateral na ugnayan sa pagitan ng dalawang bansa. Ang Italya ang unang bansang kumilala sa pagkapangulo ni [[Corazon Aquino]] sa Pilipinas. Ang Italya at Pilipinas ay pumirma ng ilang kasunduan, kabilang ang sa kooperasyong siyentipiko at teknikal, mga serbisyo sa himpapawid, pagbubuwis, pamumuhunan, kooperasyon sa pag-unlad, kultura, seguridad panlipunan, maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo, transportasyon at komunikasyon, at depensa.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 30, 2011 |title=Philippines - Italian Relations |url=http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=55 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235913/http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=55 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 24, 2013 |publisher=Philippine Embassy Rome}}&lt;/ref&gt; Malugod na tinanggap ng Pilipinas ang isang malaking misyong pangnegosyo ng Italya gaya ng Kompederasyon ng mga Industriyang Italyano, ang pinakamalaking asosasyon ng mga kumpanya ng pagmamanupaktura at serbisyo sa Italya. Ang delegasyon ay nagkaroon din ng mga kahanay na programang sektoral sa kalakalan, impraestruktura, at enerhiya. Nagsagawa rin ng mga pagpupulong sa pagitan ng mga kompanyang Italyano at Pilipino.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 23, 2012 |title=Philippines welcomes first Italian business mission in 65 years |url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/23/philippines-welcomes-first-italian-business-mission-65-years-254737 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116131535/https://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/23/philippines-welcomes-first-italian-business-mission-65-years-254737 |archive-date=November 16, 2018 |access-date=April 24, 2013 |publisher=SunStar}}&lt;/ref&gt; Noong Disyembre 2015, isang [[Kasunduan sa transportasyong panghimpapawid|bilateral na kasunduan sa transportasyong panghimpapawid]] ang nilagdaan sa pagitan ng dalawang bansa noong pagbisita ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ng Pilipinas sa [[Roma]] upang palawigin ang ugnayan sa kalakalan at turismo.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=de Leon |first=Patricia |date=3 December 2015 |title=PH signs air services pact with Italy to beef up trade, tourism ties |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/news/2015/12/03/philippines-italy-visit-aquino-air-services-agreement-tourism-trade-pope-francis-rome.html |url-status=dead |access-date=21 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091353/http://cnnphilippines.com/news/2015/12/03/philippines-italy-visit-aquino-air-services-agreement-tourism-trade-pope-francis-rome.html |archive-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== Mga Pilipino sa Italya ==
{{see also|Pilipino Italyano}}

Ang mga Pilipino ang bumubuo sa pang-apat na pinakamalaking komunidad ng mga migrante sa Italya, kasunod ng mga komunidad ng [[Mga Rumano sa Italya|Rumano]], [[Mga Albanes sa Italya|Albanes]], at [[Hilagang Aprika|Hilagang Africa]]. Ang Italya rin ang pinagsamang pinakamalaking destinasyon ng migrasyon sa Europa para sa mga Pilipino.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filipino migration |url=http://www.un-instraw.org/data/media/documents/Remittances/UNDP%20project%20local%20dev/1-FACT%20SHEET%20FILIPINAS-ENweb.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724232511/http://www.un-instraw.org/data/media/documents/Remittances/UNDP%20project%20local%20dev/1-FACT%20SHEET%20FILIPINAS-ENweb.pdf |archive-date=24 July 2014 |access-date=7 December 2012 |publisher=UN}}&lt;/ref&gt; Ang kabesera ng Italya na [[Roma]] ang tahanan ng pinakamalaking komunidad ng mga Pilipino. Humigit-kumulang 108,000 Pilipino ang legal na naninirahan sa Italya bilang mga pansamantalang manggagawa o permanenteng residente, at ang mga pagtatantiya sa bilang ng mga ilegal na Pilipino ay lubhang nag-iiba mula 20,000 hanggang 80,000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dancel |first=Joshua |date=25 September 2002 |title=Get amnesty before Italy kicks you out, OFWs told |publisher=Sun Star Manila |url=http://www.sunstar.com.ph/static/man/2002/09/25/news/get.amnesty.before.italy.kicks.you.out.ofws.told.html |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090420193721/http://www.sunstar.com.ph/static/man/2002/09/25/news/get.amnesty.before.italy.kicks.you.out.ofws.told.html |archive-date=20 April 2009}}&lt;/ref&gt; Noong 2008, iniulat ng [[ISTAT]] (Istituto Nazionale di Statistica), ang tanggapan ng estadistika ng Italya, na mayroong 113,686 na dokumentadong Pilipino na naninirahan sa Italya samantalang ang bilang ay 105,675 noong 2007.&lt;ref name=&quot;abscbn&quot;&gt;{{Cite news |date=9 August 2009 |title=80,000 more Filipinos in Italy in 2008 |work=ABS CBN News |url=http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/11/08/09/80000-more-filipinos-italy-2008 |url-status=dead |access-date=7 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220132221/http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/11/08/09/80000-more-filipinos-italy-2008 |archive-date=20 February 2011}}&lt;/ref&gt; 63% ng mga Pilipinong Italyano ay mga babae at karamihan sa kanila ay nagtatrabaho bilang mga katulong sa bahay. Ayon sa [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo]] ng Pilipinas (DOLE), pinapayagan ng Italya ang 5000 na hindi pana-panahon/regular na manggagawa, mula sa 3000 noong 2007.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Uy |first=Veronica |date=18 December 2007 |title=More jobs for Filipinos in Italy, says DoLE |publisher=Global Nation |url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view_article.php?article_id=107593 |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080222040223/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view_article.php?article_id=107593 |archive-date=22 February 2008}}&lt;/ref&gt; Sinabi ng DOLE na ang pagbabago ay &quot;isang tanda ng pagpapahalaga sa magandang bilateral na kooperasyon sa Pilipinas sa mga isyu ng migrasyon.&quot; Mayroong humigit-kumulang 60 organisasyong Pilipino sa Italya, karamihan sa mga ito ay nakabatay sa simbahan, bagaman mayroon ding ilang mga grupong pangkultura at sibiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2006 |title=PGMA's Italy visit brightens hope for early accord on 3 RP proposals on Filipino workers |url=http://www.ops.gov.ph/europevisit06/news4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108165757/http://www.ops.gov.ph/europevisit06/news4.htm |archive-date=January 8, 2009 |access-date=19 January 2009 |publisher=Philippine Department of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt; Isa sa mga grupong ito ay ang Filipino Women's Council na may layuning turuan ang mga migranteng kababaihang Pilipino tungkol sa kanilang mga karapatan at mag-lobby para sa kanila.&lt;ref name=&quot;isis&quot;&gt;{{Cite web |date=8 May 2007 |title=Life in Italy is no Dolce Vita |url=http://www.isiswomen.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=569&amp;Itemid=200 |access-date=7 December 2012 |publisher=Isis International}}&lt;/ref&gt; Noong 2007, binigyan ng Italya ang mga Pilipinong may lisensiya sa pagmamaneho na Pilipino ng libreng lisensiya sa pagmamanehong Italyano.&lt;ref&gt;{{Cite news |year=2007 |title=OFWs in Italy receive 2 unexpected gifts during President's visit |publisher=PLDT |url=http://www.news.ops.gov.ph/archives2007/jun04.htm |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213135118/http://www.news.ops.gov.ph/archives2007/jun04.htm |archive-date=13 December 2009}}&lt;/ref&gt;

== Mga misyong diplomatiko ng mga residente ==

* May embahada ang Italya sa [[Maynila]].
* Ang Pilipinas ay may embahada sa [[Roma]] at isang konsulado heneral sa [[Milan]].

== Tingnan din ==

* [[Ugnayang panlabas ng Italya]]
* [[Ugnayang panlabas ng Pilipinas]]
* [[Embahada ng Pilipinas, Roma]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Commonscatinline}}

[[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>tsrjyem1x0yjphsqjidmzsgycaug3ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238595</id>
      <parentid>2238594</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tingnan din */ inalis ang mga titingnan na wala pang artikulo</comment>
      <origin>2238595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11718" sha1="oqv8e60y5b8hy6nlbyl1czoi2c4awqi" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|- id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Italy_Philippines_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of Italy and Philippines]]
|- id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;13&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;14&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;16&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- data-segmentid=&quot;19&quot; class=&quot;cx-segment&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;18&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[Italy|Italya]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;21&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=|alt=|border|60x60px]]
[[Philippines|Pilipinas]]
|- id=&quot;24&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;25&quot; |
|}
Ang '''ugnayang Italya-Pilipinas''' ay ang ugnayang [[Ugnayang pandaigdig|inter-estado]] at [[Bilateralismo|bilateral]] sa pagitan ng [[Italya]] at [[Pilipinas]]. Ang bilateral na ugnayan sa pagitan ng Italya at Pilipinas ay itinatag noong Hulyo 9, 1947.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Treaty of Friendship and General Relations between the Republic of the Philippines and the Italian Republic |url=http://61.28.185.135/treaty/scanneddocs/571.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904011729/http://61.28.185.135/treaty/scanneddocs/571.pdf |archive-date=4 September 2015 |access-date=2 December 2014}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
Ang mga Italyano ay nasa Pilipinas na bago pa man nabuo ang modernong bansa. Noong mga taong 1300, sinasabing binisita ng Italyanong Prayleng Franciscano na si [[Odorico ng Pordenone]] ang noo'y Kaharian ng [[Kaboloan|Caboloan]] (Pangasinan o Feng-chia-hsi-lan &quot;馮嘉施蘭&quot; sa wikang Tsino). Ang Italyanong kronikong si [[Antonio Pigafetta]] ay bumisita sa Pilipinas noong [[Ekspedisyon ni Magallanes]]. Gayundin ay may [[Konseho ng Italya|teritoryo]] ang España sa Italya. Ang mga Italyano mula sa Italyang pinamumunuan ng España: [[Sicilia]], [[Napoles]], at [[Milan]] ay nandayuhan sa Pilipinas noong panahon ng kolonyal na Español. Malaki ang naging impluwensya ng mga estilo ng arkitektura ng [[Barokong Siciliano]] at Pilipinong [[Barokong Panlindol]] sa isa't isa. Ang gobernador Espanyol ng Panama, na dating tumanggap ng mga Italyano (Genoves) mula sa Genova, si Don [[Sebastián Hurtado de Corcuera|Sebastian Hurtado de Corcuera]], ay naglayag pakanluran mula sa Amerika at gumamit ng mga Peruano, at mga Genoves mula sa [[Panama Viejo]] sa kaniyang pananakop sa mga lugar na Muslim sa Pilipinas na kaniyang nasakop sa Kristiyanong Presidio ng [[Lungsod ng Zamboanga|Zamboanga]].&lt;ref name=&quot;Peru2&quot;&gt;[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm &quot;SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE&quot;] (Zamboanga City History) &quot;He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from Perú, as he made his voyage to Acapulco from that kingdom.&quot;&lt;/ref&gt; Ang wikang [[Wikang Chavacano|Chavacano]] Kriolyo ng Zamboanga ay may bokabularyo at mga kaugnay na salita sa Italyano.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Origins of the Chabacano Cosa |url=https://bienchabacano.blogspot.com/2009/11/curious-case-of-cosa.html}}&lt;/ref&gt; Noong pagkakatatag ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], sumali ang mga Italyano sa [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|rebolusyonaryong hukbo ng Pilipinas]], isa sa mga Italyanong iyon ay si [[Camillo Ricchiardi|Kapitan Camillo Ricchairdi]], na nagtrabaho sa ilalim ni Pangulong [[Emilio Aguinaldo]]. Kalaunan, ang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Aklasang People Power]] noong 1986 ang nagmarka sa simula ng pagpapalawak ng bilateral na ugnayan sa pagitan ng dalawang bansa. Ang Italya ang unang bansang kumilala sa pagkapangulo ni [[Corazon Aquino]] sa Pilipinas. Ang Italya at Pilipinas ay pumirma ng ilang kasunduan, kabilang ang sa kooperasyong siyentipiko at teknikal, mga serbisyo sa himpapawid, pagbubuwis, pamumuhunan, kooperasyon sa pag-unlad, kultura, seguridad panlipunan, maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo, transportasyon at komunikasyon, at depensa.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 30, 2011 |title=Philippines - Italian Relations |url=http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=55 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235913/http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=55 |archive-date=March 4, 2016 |access-date=April 24, 2013 |publisher=Philippine Embassy Rome}}&lt;/ref&gt; Malugod na tinanggap ng Pilipinas ang isang malaking misyong pangnegosyo ng Italya gaya ng Kompederasyon ng mga Industriyang Italyano, ang pinakamalaking asosasyon ng mga kumpanya ng pagmamanupaktura at serbisyo sa Italya. Ang delegasyon ay nagkaroon din ng mga kahanay na programang sektoral sa kalakalan, impraestruktura, at enerhiya. Nagsagawa rin ng mga pagpupulong sa pagitan ng mga kompanyang Italyano at Pilipino.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 23, 2012 |title=Philippines welcomes first Italian business mission in 65 years |url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/23/philippines-welcomes-first-italian-business-mission-65-years-254737 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116131535/https://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/23/philippines-welcomes-first-italian-business-mission-65-years-254737 |archive-date=November 16, 2018 |access-date=April 24, 2013 |publisher=SunStar}}&lt;/ref&gt; Noong Disyembre 2015, isang [[Kasunduan sa transportasyong panghimpapawid|bilateral na kasunduan sa transportasyong panghimpapawid]] ang nilagdaan sa pagitan ng dalawang bansa noong pagbisita ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ng Pilipinas sa [[Roma]] upang palawigin ang ugnayan sa kalakalan at turismo.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=de Leon |first=Patricia |date=3 December 2015 |title=PH signs air services pact with Italy to beef up trade, tourism ties |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/news/2015/12/03/philippines-italy-visit-aquino-air-services-agreement-tourism-trade-pope-francis-rome.html |url-status=dead |access-date=21 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091353/http://cnnphilippines.com/news/2015/12/03/philippines-italy-visit-aquino-air-services-agreement-tourism-trade-pope-francis-rome.html |archive-date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== Mga Pilipino sa Italya ==
{{see also|Pilipino Italyano}}

Ang mga Pilipino ang bumubuo sa pang-apat na pinakamalaking komunidad ng mga migrante sa Italya, kasunod ng mga komunidad ng [[Mga Rumano sa Italya|Rumano]], [[Mga Albanes sa Italya|Albanes]], at [[Hilagang Aprika|Hilagang Africa]]. Ang Italya rin ang pinagsamang pinakamalaking destinasyon ng migrasyon sa Europa para sa mga Pilipino.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filipino migration |url=http://www.un-instraw.org/data/media/documents/Remittances/UNDP%20project%20local%20dev/1-FACT%20SHEET%20FILIPINAS-ENweb.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724232511/http://www.un-instraw.org/data/media/documents/Remittances/UNDP%20project%20local%20dev/1-FACT%20SHEET%20FILIPINAS-ENweb.pdf |archive-date=24 July 2014 |access-date=7 December 2012 |publisher=UN}}&lt;/ref&gt; Ang kabesera ng Italya na [[Roma]] ang tahanan ng pinakamalaking komunidad ng mga Pilipino. Humigit-kumulang 108,000 Pilipino ang legal na naninirahan sa Italya bilang mga pansamantalang manggagawa o permanenteng residente, at ang mga pagtatantiya sa bilang ng mga ilegal na Pilipino ay lubhang nag-iiba mula 20,000 hanggang 80,000.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Dancel |first=Joshua |date=25 September 2002 |title=Get amnesty before Italy kicks you out, OFWs told |publisher=Sun Star Manila |url=http://www.sunstar.com.ph/static/man/2002/09/25/news/get.amnesty.before.italy.kicks.you.out.ofws.told.html |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090420193721/http://www.sunstar.com.ph/static/man/2002/09/25/news/get.amnesty.before.italy.kicks.you.out.ofws.told.html |archive-date=20 April 2009}}&lt;/ref&gt; Noong 2008, iniulat ng [[ISTAT]] (Istituto Nazionale di Statistica), ang tanggapan ng estadistika ng Italya, na mayroong 113,686 na dokumentadong Pilipino na naninirahan sa Italya samantalang ang bilang ay 105,675 noong 2007.&lt;ref name=&quot;abscbn&quot;&gt;{{Cite news |date=9 August 2009 |title=80,000 more Filipinos in Italy in 2008 |work=ABS CBN News |url=http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/11/08/09/80000-more-filipinos-italy-2008 |url-status=dead |access-date=7 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220132221/http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/11/08/09/80000-more-filipinos-italy-2008 |archive-date=20 February 2011}}&lt;/ref&gt; 63% ng mga Pilipinong Italyano ay mga babae at karamihan sa kanila ay nagtatrabaho bilang mga katulong sa bahay. Ayon sa [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo]] ng Pilipinas (DOLE), pinapayagan ng Italya ang 5000 na hindi pana-panahon/regular na manggagawa, mula sa 3000 noong 2007.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Uy |first=Veronica |date=18 December 2007 |title=More jobs for Filipinos in Italy, says DoLE |publisher=Global Nation |url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view_article.php?article_id=107593 |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080222040223/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view_article.php?article_id=107593 |archive-date=22 February 2008}}&lt;/ref&gt; Sinabi ng DOLE na ang pagbabago ay &quot;isang tanda ng pagpapahalaga sa magandang bilateral na kooperasyon sa Pilipinas sa mga isyu ng migrasyon.&quot; Mayroong humigit-kumulang 60 organisasyong Pilipino sa Italya, karamihan sa mga ito ay nakabatay sa simbahan, bagaman mayroon ding ilang mga grupong pangkultura at sibiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2006 |title=PGMA's Italy visit brightens hope for early accord on 3 RP proposals on Filipino workers |url=http://www.ops.gov.ph/europevisit06/news4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108165757/http://www.ops.gov.ph/europevisit06/news4.htm |archive-date=January 8, 2009 |access-date=19 January 2009 |publisher=Philippine Department of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt; Isa sa mga grupong ito ay ang Filipino Women's Council na may layuning turuan ang mga migranteng kababaihang Pilipino tungkol sa kanilang mga karapatan at mag-lobby para sa kanila.&lt;ref name=&quot;isis&quot;&gt;{{Cite web |date=8 May 2007 |title=Life in Italy is no Dolce Vita |url=http://www.isiswomen.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=569&amp;Itemid=200 |access-date=7 December 2012 |publisher=Isis International}}&lt;/ref&gt; Noong 2007, binigyan ng Italya ang mga Pilipinong may lisensiya sa pagmamaneho na Pilipino ng libreng lisensiya sa pagmamanehong Italyano.&lt;ref&gt;{{Cite news |year=2007 |title=OFWs in Italy receive 2 unexpected gifts during President's visit |publisher=PLDT |url=http://www.news.ops.gov.ph/archives2007/jun04.htm |url-status=dead |access-date=19 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213135118/http://www.news.ops.gov.ph/archives2007/jun04.htm |archive-date=13 December 2009}}&lt;/ref&gt;

== Mga misyong diplomatiko ng mga residente ==

* May embahada ang Italya sa [[Maynila]].
* Ang Pilipinas ay may embahada sa [[Roma]] at isang konsulado heneral sa [[Milan]].

== Tingnan din ==

* [[Embahada ng Pilipinas, Roma]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Commonscatinline}}

[[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>oqv8e60y5b8hy6nlbyl1czoi2c4awqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ugnayang Banal na Luklukan–Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340863</id>
    <revision>
      <id>2238596</id>
      <parentid>2238390</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2238596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10201" sha1="gl1nisjwutjed1f03x7383r8fkdcu63" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Holy_See_Philippines_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holy_See_Philippines_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of Holy See and Philippines]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_Vatican_City_(2023–present).svg|link=|alt=|border|30x30px]]
[[Banal na Luklukan|Holy See]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=|alt=|border|60x60px]]
[[Pilipinas|Philippines]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |[[Nunsiyatura Apostoliko sa Pilipinas|Apostolic Nunciature to the Philippines]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[Embahada ng Pilipinas sa Banal na Luklukan]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |[[Nunsiyo Apostoliko]] [[Charles John Brown]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[Embahador]] Myla Grace Ragenia C. Macahilig
|}
Ang '''ugnayan ng Banal na Luklukan at Pilipinas''' ay tumutukoy sa ugnayan sa pagitan ng [[Banal na Luklukan]] ([[Lungsod ng Vaticano]]) at ng [[Pilipinas]]. Bilang isa sa dalawang bansang mayoryang Katoliko sa Asya (ang isa pa ay ang [[Silangang Timor|Timor-Leste]]), ang Pilipinas ay nagtatamasa ng mahalagang ugnayan sa Santa Sede. Ang Santa Sede ay may isang [[Nunsiyatura Apostoliko sa Pilipinas|nunsiyatura]] sa [[Maynila]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Sep 2010 |title=Apostolic Nunciature of Holy See (Vatican City) in Manila, Philippines |url=http://www.embassypages.com/missions/embassy19652/ |access-date=9 Sep 2010 |publisher=EmbassyPages.com |quote=Head of Mission: Antonio Franco, Apostolic Nuncio.}}&lt;/ref&gt; at ang Pilipinas ay may [[Embassy of the Philippines to the Holy See|embahada]] sa Banal na Luklukan na nakabase sa [[Roma]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Sep 2010 |title=Embassy of Philippines in Vatican, Holy See (Vatican City) |url=http://www.embassypages.com/missions/embassy10099/ |access-date=9 Sep 2010 |publisher=EmbassyPages.com |quote=Head of Mission: Ms Leonida L. Vera, Ambassador}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{Further|Simbahang Katolika sa Pilipinas}}Unang dumating ang Katolisismo sa Pilipinas noong ika-16 na siglo, kasama ang mga misyonero na kasama ang mga ''[[Kongkistador|conquistador]]'' habang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|isinasama nila ang mga pulo]] sa [[Imperyong Kastila|Imperyong Español]]. Nang mabawi ng Pilipinas ang soberanya mula sa [[Estados Unidos]] kasunod ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] kasabay ng pagtatatag ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1965)|Ikatlong Republika]], ang Katolisismo ay nag-iwan na ng pangmatagalang impresyon sa [[Kultura ng Pilipinas|kultura at lipunang Pilipino]], kung saan hindi bababa sa pitumpung porsiyento ng mga [[Mga Pilipino|Pilipino]] ang nagpahayag ng pananampalataya.

Noong panahon ng administrasyon ni Pangulong [[Elpidio Quirino]] [[Pangulo ng Pilipinas|ng Pilipinas]], ang Delegasyong Apostoliko ng Pilipinas ay itinaas sa isang [[Nunsiyaturang apostolika|Nunsiyatura]], kung saan si Arsobispo Egidio Vagnozzi ang naging unang [[Nunsiyo Apostoliko]] noong Abril 9, 1951. Ang unang Embahador ng Pilipinas sa Banal na Luklukan, si Dr. Manuel Moran, ay nagharap ng kanyang mga kredensiyal kay [[Papa Pio XII]] noong Hunyo 4, 1951.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Te Deum' for 50th anniversary of diplomatic relations with the Philippines |url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20010314_sodano-collegio-filippino_en.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010410124037/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20010314_sodano-collegio-filippino_en.html |archive-date=2001-04-10 |access-date=2013-09-01 |publisher=Vatican.va}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 14, 2011 |title=Pinoys mark 60 years of PHL-Vatican relations |work=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/217783/pinoyabroad/pinoys-mark-60-years-of-phl-vatican-relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gomes |first=Robin |date=9 April 2021 |title=Holy See, Philippines mark 70 years of diplomatic relations - Vatican News |language=en |work=www.vaticannews.va |url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2021-04/holy-see-philippines-70-years-diplomatic-relations.html |access-date=9 April 2021}}&lt;/ref&gt;

Tatlong Santo Papa na ang nagsagawa ng mga pastoral na pagbisita sa Pilipinas sa ngayon. Bumisita si Papa [[Papa Pablo VI|Pablo VI]] sa Pilipinas noong 1970 at nagbigay ng talumpati sa harap ng mga estudyante sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]] (UST) sa [[Maynila]]. Noong 1981, nagbigay din ng talumpati si [[Papa Juan Pablo II]] sa UST, at [[Beatipikasyon|ginawang pinagpala]] ang tubong Maynila noong ika-17 siglo na si [[Lorenzo Ruiz]] bilang isang santo sa [[Liwasang Rizal]], ang unang beatipikasyon na ginawa sa labas ng Vaticano. Kalaunan ay bumalik ang Santo Papa sa Pilipinas noong 1995 para sa [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan|Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan]]. Noong Enero 15–19, 2015, si [[Papa Francisco]] ay [[Pagbisita ni Papa Francisco sa Pilipinas|bumisita bilang Papa sa Pilipinas]], kung saan siya ay nagbigay ng talumpati sa UST at binisita ang [[Tacloban]], ang lungsod na sinalanta ng Bagyong [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda (Haiyan)]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-01-28 |title=UST graced with 3 papal visits, Pope’s video message - INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20110128-317068/UST-graced-with-3-papal-visits-Popes-video-message |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130013839/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20110128-317068/UST-graced-with-3-papal-visits-Popes-video-message |archive-date=2011-01-30 |access-date=2013-09-01 |publisher=Newsinfo.inquirer.net}}&lt;/ref&gt;

Tatlong Pangulo ng Pilipinas ang tumanggap sa Papa sa Pilipinas noong apostolikong pagbisita nito, sina [[Ferdinand Marcos]] (noong 1970 at 1981), [[Fidel V. Ramos]] (noong 1995), at [[Benigno Aquino III]] (noong 2015). Sa kabilang banda, sina Pangulong [[Elpidio Quirino]] (noong 1951), [[Diosdado Macapagal]] (1962), [[Gloria Macapagal Arroyo]] (noong 2007), at [[Benigno Aquino III]] (noong 2015), ay tinanggap ng Papa sa mga pribadong madla na isinagawa sa [[Lungsod ng Vaticano]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jr |first=Reynaldo Santos |date=2015-01-16 |title=FAST FACTS: PH presidents who've met popes |url=https://www.rappler.com/philippines/80674-fast-facts-ph-presidents-pope-visit/ |access-date=2026-04-15 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dumalo si Arroyo sa [[Pagkamatay at libing ni Papa Juan Pablo II|libing ni Papa Juan Pablo II]] noong 2005;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soliven |first=Preciosa S. |title=GMA in Rome, pays last respects to Pope |url=https://www.philstar.com/headlines/2005/04/08/273076/gma-rome-pays-last-respects-pope |access-date=2026-04-15 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; dumalo si Marcos Jr. sa [[Kamatayan at libing ni Papa Francisco|Libing ni Papa Francisco]] noong 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sampang |first=Dianne |date=2025-04-26 |title=LOOK: Marcos’ arrival at St. Peter’s Square for Pope Francis’ funeral |url=https://globalnation.inquirer.net/274566/look-president-ferdinand-marcos-arrival-at-st-peters-square-for-pope-francis-funeral |access-date=2026-04-15 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang Pilipinas ang naging punong-abala ng 1937 [[Pandaigdigang Kongresong Eukaristiya]] (IEC) sa Maynila at ginawa itong muli mula Enero 25 hanggang 31, 2016, na inilipat mula sa orihinal na petsa ng Mayo ayon sa kahilingan ng Vaticano. Iminungkahi ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Arsobispo ng Cebu]] na si [[Jose S. Palma|José S. Palma]] ng [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]] sa Vaticano na bumisita si Papa Francisco sa bansa para sa pangyayari.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bacani |first=Louis |date=2013-05-23 |title=CBCP: Pope Francis may visit Philippines in 2016 &amp;#124; Headlines, News, The Philippine Star |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/05/23/945455/cbcp-pope-francis-may-visit-philippines-2016 |access-date=2013-09-01 |publisher=philstar.com}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, kinumpirma kalaunan ni Palma na hindi bibisita ang Santo Papa sa bansa para sa pangyayari at sa halip ay magpapadala ang Vatican ng isang sugo ng Papa upang lumahok, na nagsasabing: &quot;ang IEC ay ang pagkakataon upang magbigay ng kaluwalhatian sa Diyos. Sinasabi naman ng iba na kung darating ang Santo Papa, maaaring pumunta ang mga tao dahil sa Santo Papa ngunit hindi dahil kay Hesus.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Destacamento |first=John |date=July 15, 2015 |title=Cebu church leaders confirm Pope Francis to skip IEC in 2016 |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/regional/2015/07/15/cebu-archbishop-palma-pope-francis-to-skip-iec.html |url-status=dead |access-date=February 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810154911/http://cnnphilippines.com/regional/2015/07/15/cebu-archbishop-palma-pope-francis-to-skip-iec.html |archive-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Commonscatinline}}
{{Foreign relations of the Holy See}}{{Foreign relations of the Philippines}}
[[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>gl1nisjwutjed1f03x7383r8fkdcu63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238597</id>
      <parentid>2238596</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga panlabas na link */</comment>
      <origin>2238597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10123" sha1="0tcrgd74pfieqjtle39qxxzm3wyjwre" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Holy_See_Philippines_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Holy_See_Philippines_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of Holy See and Philippines]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_Vatican_City_(2023–present).svg|link=|alt=|border|30x30px]]
[[Banal na Luklukan|Holy See]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_the_Philippines.svg|link=|alt=|border|60x60px]]
[[Pilipinas|Philippines]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |[[Nunsiyatura Apostoliko sa Pilipinas|Apostolic Nunciature to the Philippines]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[Embahada ng Pilipinas sa Banal na Luklukan]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |[[Nunsiyo Apostoliko]] [[Charles John Brown]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[Embahador]] Myla Grace Ragenia C. Macahilig
|}
Ang '''ugnayan ng Banal na Luklukan at Pilipinas''' ay tumutukoy sa ugnayan sa pagitan ng [[Banal na Luklukan]] ([[Lungsod ng Vaticano]]) at ng [[Pilipinas]]. Bilang isa sa dalawang bansang mayoryang Katoliko sa Asya (ang isa pa ay ang [[Silangang Timor|Timor-Leste]]), ang Pilipinas ay nagtatamasa ng mahalagang ugnayan sa Santa Sede. Ang Santa Sede ay may isang [[Nunsiyatura Apostoliko sa Pilipinas|nunsiyatura]] sa [[Maynila]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Sep 2010 |title=Apostolic Nunciature of Holy See (Vatican City) in Manila, Philippines |url=http://www.embassypages.com/missions/embassy19652/ |access-date=9 Sep 2010 |publisher=EmbassyPages.com |quote=Head of Mission: Antonio Franco, Apostolic Nuncio.}}&lt;/ref&gt; at ang Pilipinas ay may [[Embassy of the Philippines to the Holy See|embahada]] sa Banal na Luklukan na nakabase sa [[Roma]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Sep 2010 |title=Embassy of Philippines in Vatican, Holy See (Vatican City) |url=http://www.embassypages.com/missions/embassy10099/ |access-date=9 Sep 2010 |publisher=EmbassyPages.com |quote=Head of Mission: Ms Leonida L. Vera, Ambassador}}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{Further|Simbahang Katolika sa Pilipinas}}Unang dumating ang Katolisismo sa Pilipinas noong ika-16 na siglo, kasama ang mga misyonero na kasama ang mga ''[[Kongkistador|conquistador]]'' habang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|isinasama nila ang mga pulo]] sa [[Imperyong Kastila|Imperyong Español]]. Nang mabawi ng Pilipinas ang soberanya mula sa [[Estados Unidos]] kasunod ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] kasabay ng pagtatatag ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1965)|Ikatlong Republika]], ang Katolisismo ay nag-iwan na ng pangmatagalang impresyon sa [[Kultura ng Pilipinas|kultura at lipunang Pilipino]], kung saan hindi bababa sa pitumpung porsiyento ng mga [[Mga Pilipino|Pilipino]] ang nagpahayag ng pananampalataya.

Noong panahon ng administrasyon ni Pangulong [[Elpidio Quirino]] [[Pangulo ng Pilipinas|ng Pilipinas]], ang Delegasyong Apostoliko ng Pilipinas ay itinaas sa isang [[Nunsiyaturang apostolika|Nunsiyatura]], kung saan si Arsobispo Egidio Vagnozzi ang naging unang [[Nunsiyo Apostoliko]] noong Abril 9, 1951. Ang unang Embahador ng Pilipinas sa Banal na Luklukan, si Dr. Manuel Moran, ay nagharap ng kanyang mga kredensiyal kay [[Papa Pio XII]] noong Hunyo 4, 1951.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Te Deum' for 50th anniversary of diplomatic relations with the Philippines |url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20010314_sodano-collegio-filippino_en.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010410124037/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_doc_20010314_sodano-collegio-filippino_en.html |archive-date=2001-04-10 |access-date=2013-09-01 |publisher=Vatican.va}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=April 14, 2011 |title=Pinoys mark 60 years of PHL-Vatican relations |work=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/217783/pinoyabroad/pinoys-mark-60-years-of-phl-vatican-relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gomes |first=Robin |date=9 April 2021 |title=Holy See, Philippines mark 70 years of diplomatic relations - Vatican News |language=en |work=www.vaticannews.va |url=https://www.vaticannews.va/en/vatican-city/news/2021-04/holy-see-philippines-70-years-diplomatic-relations.html |access-date=9 April 2021}}&lt;/ref&gt;

Tatlong Santo Papa na ang nagsagawa ng mga pastoral na pagbisita sa Pilipinas sa ngayon. Bumisita si Papa [[Papa Pablo VI|Pablo VI]] sa Pilipinas noong 1970 at nagbigay ng talumpati sa harap ng mga estudyante sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]] (UST) sa [[Maynila]]. Noong 1981, nagbigay din ng talumpati si [[Papa Juan Pablo II]] sa UST, at [[Beatipikasyon|ginawang pinagpala]] ang tubong Maynila noong ika-17 siglo na si [[Lorenzo Ruiz]] bilang isang santo sa [[Liwasang Rizal]], ang unang beatipikasyon na ginawa sa labas ng Vaticano. Kalaunan ay bumalik ang Santo Papa sa Pilipinas noong 1995 para sa [[Pandaigdigang Araw ng Kabataan|Pandaigdigang Araw ng mga Kabataan]]. Noong Enero 15–19, 2015, si [[Papa Francisco]] ay [[Pagbisita ni Papa Francisco sa Pilipinas|bumisita bilang Papa sa Pilipinas]], kung saan siya ay nagbigay ng talumpati sa UST at binisita ang [[Tacloban]], ang lungsod na sinalanta ng Bagyong [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda (Haiyan)]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-01-28 |title=UST graced with 3 papal visits, Pope’s video message - INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20110128-317068/UST-graced-with-3-papal-visits-Popes-video-message |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130013839/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20110128-317068/UST-graced-with-3-papal-visits-Popes-video-message |archive-date=2011-01-30 |access-date=2013-09-01 |publisher=Newsinfo.inquirer.net}}&lt;/ref&gt;

Tatlong Pangulo ng Pilipinas ang tumanggap sa Papa sa Pilipinas noong apostolikong pagbisita nito, sina [[Ferdinand Marcos]] (noong 1970 at 1981), [[Fidel V. Ramos]] (noong 1995), at [[Benigno Aquino III]] (noong 2015). Sa kabilang banda, sina Pangulong [[Elpidio Quirino]] (noong 1951), [[Diosdado Macapagal]] (1962), [[Gloria Macapagal Arroyo]] (noong 2007), at [[Benigno Aquino III]] (noong 2015), ay tinanggap ng Papa sa mga pribadong madla na isinagawa sa [[Lungsod ng Vaticano]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jr |first=Reynaldo Santos |date=2015-01-16 |title=FAST FACTS: PH presidents who've met popes |url=https://www.rappler.com/philippines/80674-fast-facts-ph-presidents-pope-visit/ |access-date=2026-04-15 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dumalo si Arroyo sa [[Pagkamatay at libing ni Papa Juan Pablo II|libing ni Papa Juan Pablo II]] noong 2005;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soliven |first=Preciosa S. |title=GMA in Rome, pays last respects to Pope |url=https://www.philstar.com/headlines/2005/04/08/273076/gma-rome-pays-last-respects-pope |access-date=2026-04-15 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; dumalo si Marcos Jr. sa [[Kamatayan at libing ni Papa Francisco|Libing ni Papa Francisco]] noong 2025.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sampang |first=Dianne |date=2025-04-26 |title=LOOK: Marcos’ arrival at St. Peter’s Square for Pope Francis’ funeral |url=https://globalnation.inquirer.net/274566/look-president-ferdinand-marcos-arrival-at-st-peters-square-for-pope-francis-funeral |access-date=2026-04-15 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang Pilipinas ang naging punong-abala ng 1937 [[Pandaigdigang Kongresong Eukaristiya]] (IEC) sa Maynila at ginawa itong muli mula Enero 25 hanggang 31, 2016, na inilipat mula sa orihinal na petsa ng Mayo ayon sa kahilingan ng Vaticano. Iminungkahi ng [[Arkidiyosesis ng Cebu|Arsobispo ng Cebu]] na si [[Jose S. Palma|José S. Palma]] ng [[Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas]] sa Vaticano na bumisita si Papa Francisco sa bansa para sa pangyayari.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bacani |first=Louis |date=2013-05-23 |title=CBCP: Pope Francis may visit Philippines in 2016 &amp;#124; Headlines, News, The Philippine Star |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/05/23/945455/cbcp-pope-francis-may-visit-philippines-2016 |access-date=2013-09-01 |publisher=philstar.com}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, kinumpirma kalaunan ni Palma na hindi bibisita ang Santo Papa sa bansa para sa pangyayari at sa halip ay magpapadala ang Vatican ng isang sugo ng Papa upang lumahok, na nagsasabing: &quot;ang IEC ay ang pagkakataon upang magbigay ng kaluwalhatian sa Diyos. Sinasabi naman ng iba na kung darating ang Santo Papa, maaaring pumunta ang mga tao dahil sa Santo Papa ngunit hindi dahil kay Hesus.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Destacamento |first=John |date=July 15, 2015 |title=Cebu church leaders confirm Pope Francis to skip IEC in 2016 |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/regional/2015/07/15/cebu-archbishop-palma-pope-francis-to-skip-iec.html |url-status=dead |access-date=February 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810154911/http://cnnphilippines.com/regional/2015/07/15/cebu-archbishop-palma-pope-francis-to-skip-iec.html |archive-date=August 10, 2015}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Commonscatinline}}
[[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>0tcrgd74pfieqjtle39qxxzm3wyjwre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapatagang Hilagang Tsina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340868</id>
    <revision>
      <id>2238598</id>
      <parentid>2238459</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T23:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga panlabas na link */</comment>
      <origin>2238598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="b1tztpaxz549kilqp5c4avkf6vpkaq7" xml:space="preserve">
[[File:Northern_China_-_Envisat.jpg|right|thumb| Ang Kapatagang Hilagang Tsina mula sa kalawakan]]
Ang '''Kapatagang Hilagang Tsina''' (simplified Chinese      ) ay isang malawakang downfaulted rift basin na nabuo noong huling bahagi ng [[Paleoheno|Paleohen]] at [[Neoheno]] at pagkatapos ay binago ng mga deposito ng [[Ilog Dilaw]]. Ito ang pinakamalaking [[kapatagang alubyal]] ng Tsina. Ang kapatagan ay napapaligiran sa hilaga ng [[Kabundukang Yanshan]], sa kanluran ng [[Kabundukang Taihang]], sa timog ng [[Kabundukang Dabie]], at sa silangan ng [[Dagat Dilaw]] at [[Dagat Bohai]]. Ang [[Ilog Dilaw]] ay dumadaloy sa kapatagan, bago ang tubig nito ay dumadaloy patungo sa Dagat Bohai.

Ang bahagi ng Kapatagang Hilagang Tsina sa paligid ng mga pampang ng gitna at ibabang Ilog Dilaw ay karaniwang tinutukoy bilang [[Gitnang Kapatagan (Tsina)|Gitnang Kapatagan]] (pinyin  ). Ang bahaging ito ng Kapatagang Hilagang Tsina ang naging [[Cradle of civilisation|duyan]] ng [[History of China|kabihasnang Tsino]], at ito ang rehiyon kung saan nagmula ang mga taong [[Tsinong Han]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/19980417193527/http://academic.brooklyn.cuny.edu/core9/phalsall/texts/chinfact.html BASIC INFORMATION ON CHINA]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lee2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Keekok Lee |url=https://books.google.com/books?id=Ku1Sr-q9KNUC&amp;pg=PA39 |title=Warp and Weft, Chinese Language and Culture |date=24 October 2008 |publisher=Strategic Book Publishing |isbn=978-1-60693-247-6 |pages=39–40 |access-date=2 November 2011}}&lt;/ref&gt;

Ang [[Beijing]], ang kabesera ng Tsina, ay matatagpuan sa hilagang-silangang gilid ng kapatagan, kasama ang [[Tianjin]], isang mahalagang lungsod pang-industriya at daungang pangkomersiyo, malapit sa hilagang-silangang baybayin nito. Ang [[Jinan]] (ang kabesera ng lalawigan ng [[Shandong]]) at [[Zhengzhou]] (ang kabisera ng lalawigan ng [[Henan]]) ay nasa kapatagan din, sa tabi ng mga pampang ng [[Ilog Dilaw]]. Bukod pa rito, ang mga kabesera ng ilang dinastiyang Imperyal ng Tsina ay matatagpuan sa kapatagan, kabilang ang [[Luoyang]] (na sa iba't ibang lugar ay ang kabesera ng mga dinastiyang [[Dinastiyang Han|Han]], [[Dinastiyang Jin (266–420)|Jin]], [[Dinastiyang Sui|Sui]], at [[Dinastiyang Tang|Tang]]) at [[Kaifeng]] (ang kabesera ng [[Dinastiyang Song|Dinastiyang Hilagang Song]]).

Ang maramihang-gamit na [[Prinsa ng Xiaolangdi]] ay nagmamarka sa lokasyon ng huling lambak ng Ilog Dilaw bago dumaloy ang tubig nito patungo sa Kapatagang Hilagang Tsina, isang malaking delta na nilikha mula sa banlik na idineposito sa bunganga ng Ilog Dilaw sa loob ng libo-libong taon. Saklaw ng Kapatagang Hilagang Tsina ang halos lahat ng mga lalawigan ng [[Henan]], [[Hebei]], at [[Shandong]], pati na rin ang mga hilagang bahagi ng [[Jiangsu]] at [[Anhui]]. Sa mas timog pa, ang Kapatagang Hilagang Tsina ay sumasama sa katulad na patag na [[Delta ng Yangtze]].

Mataba ang kalupaan ng Kapatagang Hilagang Tsina, at isa ito sa mga rehiyon na may pinakamakapal na populasyon sa mundo. Ang kapatagan ay isa sa pinakamahalagang rehiyon ng agrikultura ng Tsina, na gumagawa ng [[trigo]], [[mais]], [[batad]], [[dawa]], [[mani]], [[linga]], [[bulak]], at iba't ibang [[gulay]]. Ito ang pangunahing lugar ng produksyon ng batad, dawa, mais, at bulak sa Tsina. Sa silangang bahagi ng kapatagan, ang [[Kaparangang Langis ng Shengli]] ng Shandong ay nagsisilbing mahalagang base ng petrolyo. Dahil sa dilaw na lupa nito, ang palayaw ng Kapatagang Hilagang Tsina ay &quot;Lupain ng dilaw na lupa&quot;. Ang kapatagan ay sumasaklaw sa isang lawak na humigit-kumulang {{Convert|409,500|km2|sqmi|sp=us}}, na karamihan ay wala pang {{Convert|50|m|ft}} sa ibabaw ng antas ng dagat.

== Kahalagahang pangkasaysayan ==
Ang heograpiya ng Kapatagang Hilagang Tsina ay nagkaroon ng malalim na implikasyon sa kultura at politika. Hindi tulad ng mga lugar sa timog ng Yangtze, ang kapatagan ay karaniwang dumadaloy nang walang harang ng mga bundok at may mas kaunting mga ilog. Dahil dito, mabilis ang komunikasyon gamit ang kabayo sa loob ng kapatagan, at ang sinasalitang wika sa kapatagan ay bahagyang pare-pareho, kabaligtaran ng napakaraming wika at diyalekto sa [[Hilaga at timog Tsina|timog Tsina]]. Ang potensiyal na ito para sa mabilis na komunikasyon sa isang malawak na lugar ay nangangahulugan na ang sentrong pampolitika ng Tsina ay kadalasang matatagpuan dito.&lt;ref name=&quot;Ramsey&quot;&gt;[[S. Robert Ramsey|Ramsey, S. Robert]], The Languages of China. Princeton University Press (1987), pp. 19–26. {{ISBN|0-691-06694-9}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* ''Ensiklopedya Britannica'' : [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/419130/North-China-Plain &quot;Kapatagan ng Hilagang Tsina&quot;]
{{Authority control}}
[[Kategorya:Rehiyon sa Tsina]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong tradisyonal]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong pinapayak]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]]</text>
      <sha1>b1tztpaxz549kilqp5c4avkf6vpkaq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:LiteraryContributor/burador</title>
    <ns>2</ns>
    <id>340869</id>
    <revision>
      <id>2238544</id>
      <parentid>2238499</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Pagwawasto at pagdaragdag ng mga sanggunian, akdang pampanitikan, at tala ng mga parangal ni Tomas F. Agulto.</comment>
      <origin>2238544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5868" sha1="nc8f0wdrba8sgbjl2vecvw65i8mrrs7" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953) ay isang Pilipinong makata, mananaysay at organisador sa pamayanan. Kabilang sa mga kinikilalang larangan ng kaniyang pagsusulat ang tula at sanaysay. Naging paksa rin ng mga publikasyon ang ilan sa kaniyang mga akdang pampanitikan at pagkilala sa panitikan.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
 |url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
 |website=Pinoy Weekly
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at karera ==

Si Agulto ay iniuugnay sa mga gawaing pampanitikan at pangkomunidad. Kabilang sa mga organisasyong iniugnay sa kaniya ang GAT-CERD at Bangkilas ng Lakas-Mangingisda sa Bulacan. Ayon sa impormasyong ibinigay tungkol sa kaniya, naging bahagi siya ng mga gawaing pangkomunidad na may kaugnayan sa mga organisasyong ito mula pa noong 1979.{{cn}}

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang iniuugnay kay Tomas F. Agulto ang mga sumusunod:

# ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'' (1981).
# ''Bakasyunista'' (1984).
# ''Batanes at Iba Pang Pulo'' (1989).
# ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena — Antolohiya ng Kuwento, Tula, Sanaysay'' (1989), na iniugnay sa GSPSS Foundation Inc.{{cn}}
# ''SA.BA.TRI. — Samasaganang Milenyo'' (2000), na iniugnay sa Bathaluman Publishing Inc.{{cn}}
# ''Baha-Bahayan: Ang Apat na Munting Karpintero'', isang akdang pambata.{{cn}}
# ''Si Alinggit at Barakuda'', isang akdang pambata.{{cn}}
# ''Ang Paglalagalag ni Ulis Bisaya sa Emperyo ng Katagalugan at sa Kanyang Pagbabalik sa Bayan ng Itak'' (2015).{{cn}}
# ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan'' (1988), isang sanaysay.{{cn}}
# ''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa'' (1987), na iniugnay sa Cultural Center of the Philippines.{{cn}}
# ''San Nicolas'', isang teleplay.{{cn}}
# ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway'' (2024), isang sanaysay na nagkamit ng unang gantimpala sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
 |url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
 |website=ABS-CBN
 |date=22 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
 |url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
 |website=Philippine International Convention Center
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Palanca Awards inducts 4 new Hall of Fame awardees
 |url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/11/23/72nd-palanca-awards-inducts-4-new-hall-of-fame-awardees/
 |website=Philippines Graphic
 |date=23 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Ayon sa isang artikulo ng ''Pinoy Weekly'' na inilathala noong 2013, tatlong ulit na itinanghal si Agulto bilang Makata ng Taon at dalawang ulit na nagwagi ng unang gantimpala sa pagsulat ng tula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Binanggit din sa artikulo na pinili siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) bilang tatanggap ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang parangal.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
 |url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
 |website=Pinoy Weekly
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga tala ng pagkilala sa kaniya sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature ang mga sumusunod:

* 1981 – Ikalawang gantimpala sa Tula para sa ''Lagi na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili''.{{cn}}
* 1984 – Unang gantimpala sa Tula para sa ''Bakasyunista''.{{cn}}
* 1988 – Honorable Mention sa Sanaysay para sa ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan''.{{cn}}
* 1989 – Unang gantimpala sa Tula para sa ''Batanes at Iba Pang Pulo''.{{cn}}
* 2024 – Unang gantimpala sa Sanaysay para sa ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
 |url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
 |website=ABS-CBN
 |date=22 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kabilang din sa mga pagkilalang iniugnay kay Agulto ang Makata ng Taon noong 1988, 1997 at 1999, Gawad Inang Bayan noong 1991 mula sa Polytechnic University of the Philippines, at Dangal ng Hagonoy noong 2024 mula sa lokal na pamahalaan ng Hagonoy.{{cn}}

== Gawaing pangkomunidad ==

Iniugnay si Agulto sa GAT-CERD at Bangkilas ng Lakas-Mangingisda sa Bulacan. Ayon sa mga impormasyong ibinigay tungkol sa kaniyang mga gawain, naging bahagi siya ng mga gawaing pangkomunidad na may kaugnayan sa mga organisasyong ito mula pa noong 1979.{{cn}}

== Kusina ng Talinghaga ==

Ang Kusina ng Talinghaga ay iniugnay kay Agulto at sinasabing naging aktibo mula 1995 hanggang 1997 sa Maginoo Street, Quezon City. Kabilang sa mga personalidad na iniugnay sa mga pagtitipon dito sina Ishmael Bernal, Conrad de Quiros, Lualhati Bautista, Elizabeth Oropesa at Jaclyn Jose.{{cn}}

Iniugnay rin sa Kusina ng Talinghaga ang mga pagtatanghal ng Bagong Dugo at Eraserheads, mga konsiyerto nina Yano at Gary Granada, at paglulunsad ng aklat ni Romulo Sandoval. Kabilang din sa mga binanggit na aktibidad ang isang pagtatalakay na tinawag na “RA vs RJ.”{{cn}}

Noong 2020, iniulat na nagkaroon ng mga online na talakayan na nilahukan nina Arnold Molina Azurin, Levi Balgos de la Cruz at Fr. Albert Alejo, SJ.{{cn}}

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F Tala ng may-akda sa UP Tuklas]</text>
      <sha1>nc8f0wdrba8sgbjl2vecvw65i8mrrs7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238568</id>
      <parentid>2238544</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T16:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Paglilinis at pagsasaayos ng draft; pag-aalis ng mga hindi beripikadong impormasyon at sirang sanggunian.</comment>
      <origin>2238568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="ss4ir4o3dgv9t3n7qhldrfqn5iorbux" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953) ay isang Pilipinong makata at manunulat. Kabilang sa kaniyang mga akdang pampanitikan ang mga koleksiyon ng tula at iba pang sulatin. Noong 2024, nagkamit siya ng unang gantimpala sa kategoryang Sanaysay sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature para sa akdang ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
|url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
|website=ABS-CBN
|date=22 November 2024
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
|url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
|website=Philippine International Convention Center
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at karera ==

Si Agulto ay nakilala sa larangan ng panitikang Filipino. Noong 2013, iniulat ng ''Pinoy Weekly'' ang paglulunsad ng kaniyang aklat at tula.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
|url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
|website=Pinoy Weekly
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang nakatala sa mga katalogo ng aklatan sa pangalan ni Agulto ang:

''Bahay-bahayan: ng apat na munting karpintero'' (1983).

''Lagi na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili''.

''Bakasyunista''.

''Batanes at Iba Pang Pulo''.

''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena'' (1989).

''Sa, Bat, Tri: Sa Masaganang Milenyo'' (2000).

&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Author search: Agulto, Tomas F.
|url=https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas+F.
|website=eLib Philippines
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Ayon sa ''Pinoy Weekly'', tatlong ulit na itinanghal si Agulto bilang Makata ng Taon at dalawang ulit na nagkamit ng unang gantimpala sa pagsulat ng tula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Binanggit din sa artikulo na pinili siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas bilang tatanggap ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang parangal.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
|url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
|website=Pinoy Weekly
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noong 2024, nagkamit siya ng unang gantimpala sa Sanaysay sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature para sa ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
|url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
|website=ABS-CBN
|date=22 November 2024
|access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

[https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F Tala ng may-akda sa UP Tuklas]</text>
      <sha1>ss4ir4o3dgv9t3n7qhldrfqn5iorbux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238569</id>
      <parentid>2238568</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T17:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Pagwawasto at pagdaragdag ng mga sanggunian, akdang pampanitikan, at tala ng mga parangal ni Tomas F. Agulto.</comment>
      <origin>2238569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5868" sha1="nc8f0wdrba8sgbjl2vecvw65i8mrrs7" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953) ay isang Pilipinong makata, mananaysay at organisador sa pamayanan. Kabilang sa mga kinikilalang larangan ng kaniyang pagsusulat ang tula at sanaysay. Naging paksa rin ng mga publikasyon ang ilan sa kaniyang mga akdang pampanitikan at pagkilala sa panitikan.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
 |url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
 |website=Pinoy Weekly
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at karera ==

Si Agulto ay iniuugnay sa mga gawaing pampanitikan at pangkomunidad. Kabilang sa mga organisasyong iniugnay sa kaniya ang GAT-CERD at Bangkilas ng Lakas-Mangingisda sa Bulacan. Ayon sa impormasyong ibinigay tungkol sa kaniya, naging bahagi siya ng mga gawaing pangkomunidad na may kaugnayan sa mga organisasyong ito mula pa noong 1979.{{cn}}

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang iniuugnay kay Tomas F. Agulto ang mga sumusunod:

# ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'' (1981).
# ''Bakasyunista'' (1984).
# ''Batanes at Iba Pang Pulo'' (1989).
# ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena — Antolohiya ng Kuwento, Tula, Sanaysay'' (1989), na iniugnay sa GSPSS Foundation Inc.{{cn}}
# ''SA.BA.TRI. — Samasaganang Milenyo'' (2000), na iniugnay sa Bathaluman Publishing Inc.{{cn}}
# ''Baha-Bahayan: Ang Apat na Munting Karpintero'', isang akdang pambata.{{cn}}
# ''Si Alinggit at Barakuda'', isang akdang pambata.{{cn}}
# ''Ang Paglalagalag ni Ulis Bisaya sa Emperyo ng Katagalugan at sa Kanyang Pagbabalik sa Bayan ng Itak'' (2015).{{cn}}
# ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan'' (1988), isang sanaysay.{{cn}}
# ''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa'' (1987), na iniugnay sa Cultural Center of the Philippines.{{cn}}
# ''San Nicolas'', isang teleplay.{{cn}}
# ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway'' (2024), isang sanaysay na nagkamit ng unang gantimpala sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
 |url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
 |website=ABS-CBN
 |date=22 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
 |url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
 |website=Philippine International Convention Center
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Palanca Awards inducts 4 new Hall of Fame awardees
 |url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/11/23/72nd-palanca-awards-inducts-4-new-hall-of-fame-awardees/
 |website=Philippines Graphic
 |date=23 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Ayon sa isang artikulo ng ''Pinoy Weekly'' na inilathala noong 2013, tatlong ulit na itinanghal si Agulto bilang Makata ng Taon at dalawang ulit na nagwagi ng unang gantimpala sa pagsulat ng tula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Binanggit din sa artikulo na pinili siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) bilang tatanggap ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang parangal.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
 |url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
 |website=Pinoy Weekly
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga tala ng pagkilala sa kaniya sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature ang mga sumusunod:

* 1981 – Ikalawang gantimpala sa Tula para sa ''Lagi na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili''.{{cn}}
* 1984 – Unang gantimpala sa Tula para sa ''Bakasyunista''.{{cn}}
* 1988 – Honorable Mention sa Sanaysay para sa ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan''.{{cn}}
* 1989 – Unang gantimpala sa Tula para sa ''Batanes at Iba Pang Pulo''.{{cn}}
* 2024 – Unang gantimpala sa Sanaysay para sa ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
 |url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
 |website=ABS-CBN
 |date=22 November 2024
 |access-date=2 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Kabilang din sa mga pagkilalang iniugnay kay Agulto ang Makata ng Taon noong 1988, 1997 at 1999, Gawad Inang Bayan noong 1991 mula sa Polytechnic University of the Philippines, at Dangal ng Hagonoy noong 2024 mula sa lokal na pamahalaan ng Hagonoy.{{cn}}

== Gawaing pangkomunidad ==

Iniugnay si Agulto sa GAT-CERD at Bangkilas ng Lakas-Mangingisda sa Bulacan. Ayon sa mga impormasyong ibinigay tungkol sa kaniyang mga gawain, naging bahagi siya ng mga gawaing pangkomunidad na may kaugnayan sa mga organisasyong ito mula pa noong 1979.{{cn}}

== Kusina ng Talinghaga ==

Ang Kusina ng Talinghaga ay iniugnay kay Agulto at sinasabing naging aktibo mula 1995 hanggang 1997 sa Maginoo Street, Quezon City. Kabilang sa mga personalidad na iniugnay sa mga pagtitipon dito sina Ishmael Bernal, Conrad de Quiros, Lualhati Bautista, Elizabeth Oropesa at Jaclyn Jose.{{cn}}

Iniugnay rin sa Kusina ng Talinghaga ang mga pagtatanghal ng Bagong Dugo at Eraserheads, mga konsiyerto nina Yano at Gary Granada, at paglulunsad ng aklat ni Romulo Sandoval. Kabilang din sa mga binanggit na aktibidad ang isang pagtatalakay na tinawag na “RA vs RJ.”{{cn}}

Noong 2020, iniulat na nagkaroon ng mga online na talakayan na nilahukan nina Arnold Molina Azurin, Levi Balgos de la Cruz at Fr. Albert Alejo, SJ.{{cn}}

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F Tala ng may-akda sa UP Tuklas]</text>
      <sha1>nc8f0wdrba8sgbjl2vecvw65i8mrrs7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238571</id>
      <parentid>2238569</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T17:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Pinalawak at inayos ang talambuhay at mga sanggunian batay sa mga nailathalang tala.</comment>
      <origin>2238571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7908" sha1="bn7n725chs2jb95owc0rdiqi2wptfyy" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan) ay isang Pilipinong makata, manunulat at mananaysay. Nagsimula siyang magsulat ng mga tula noong bata pa siya at kalaunan ay naging miyembro ng Galian sa Arte at Tula. Naging bahagi rin siya ng iba't ibang hanapbuhay, lalo na sa sektor ng mga organisasyong hindi pampamahalaan (NGO). Kabilang sa kaniyang mga akda ang mga koleksiyon ng tula, sanaysay at nobela. Nakatanggap siya ng mga pagkilala mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature, Cultural Center of the Philippines at Komisyon sa Wikang Filipino.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
|url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
|website=Pinoy Weekly
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at karera ==

Ipinanganak si Tomas F. Agulto noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan. Nagsimula siyang sumulat ng mga tula sa murang edad, na sinuportahan ng kaniyang pamilya at mga kapitbahay. Pinagbuti niya ang kaniyang kakayahan sa pagsusulat bilang miyembro ng Galian sa Arte at Tula. Nagtrabaho rin siya sa iba't ibang larangan, partikular sa sektor ng mga organisasyong hindi pampamahalaan o NGO.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang pampanitikan ni Agulto ang mga sumusunod:

''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili'' (1981) – koleksiyon ng mga tula.

''Bakasyunista'' (1984) – koleksiyon ng mga tula.

''Batanes at Iba Pang Pulo'' (1989) – koleksiyon ng mga tula.

''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena'' (1989) – antolohiya ng mga kuwento, tula at sanaysay.

''Ang Mga Badjaw sa Tungkalang'' (1988) – sanaysay.

''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa'' (1987) – maikling kuwento.

''SA.BA.TRI. Sa Masaganang Milenyo'' (2000) – nobela.

''Baha-Bahayan: Ang Apat na Munting Karpintero'' – akdang pambata.

''Si Alinggit at Barakuda'' – akdang pambata.

''Ang Paglalagalag ni Ulis Bisaya sa Emperyo ng Katagalugan at sa Kanyang Pagbabalik sa Bayan ng Itak'' (2015).

''San Nicolas'' – teleplay.

''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway'' (2024) – sanaysay.

Ang mga pamagat na ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili'', ''Bakasyunista'' at ''Batanes at Iba Pang Pulo'' ay nakatala rin sa mga katalogo ng aklatan bilang mga akda ni Agulto. Nakatala rin sa eLib Philippines ang ilan sa kaniyang mga aklat at sulatin, kabilang ang ''Bahay-bahayan: ng Apat na Munting Karpintero'' at ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Author search: Agulto, Tomas F.
|url=https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas+F.
|website=eLib Philippines
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Author catalogue: Tomas F. Agulto
|url=https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F
|website=UP Tuklas
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Nakatanggap si Agulto ng mga pagkilala sa larangan ng tula at sanaysay. Ayon sa tala ng kaniyang talambuhay na inilathala kasama ng aklat na ''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'', ilan sa kaniyang mga koleksiyon ng tula ay nagkamit ng mga gantimpala sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Nabanggit din ang pagkapanalo ng kaniyang sanaysay na ''Ang Mga Badjaw sa Tungkalang'' sa naturang parangal.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;

Noong 1987, ginawaran siya ng Cultural Center of the Philippines (CCP) Literary Contest para sa maikling kuwentong ''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa''.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga tulang binanggit na nagwagi sa taunang paligsahan ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), na dating kilala bilang Surian ng Wikang Pambansa at Linangan ng mga Wika sa Pilipinas, ang ''Kalatas Kay Pinang'', ''Umulan Man o Umaraw'' at ''Malayo na ang narating ng Prusisyon''. Tatlong ulit siyang kinilala bilang Makata ng Taon ng KWF. Kabilang sa mga binanggit na pagkilala ang unang gantimpala noong 1988 para sa tulang ''Polusyon'' at ikalawang gantimpala noong 2009 para sa isang tula tungkol kay Andres Bonifacio.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa isang artikulo ng ''Pinoy Weekly'' noong 2013, tatlong ulit na itinanghal si Agulto bilang Makata ng Taon at dalawang ulit na nagkamit ng unang gantimpala sa pagsulat ng tula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Binanggit din sa artikulo na pinili siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) bilang tatanggap ng Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang parangal.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
|url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
|website=Pinoy Weekly
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Noong 2024, nagkamit si Agulto ng unang gantimpala sa kategoryang Sanaysay sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature para sa kaniyang akdang ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
|url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
|website=ABS-CBN
|date=22 November 2024
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
|url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
|website=Philippine International Convention Center
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=72nd Palanca Awards inducts 4 new Hall of Fame awardees
|url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/11/23/72nd-palanca-awards-inducts-4-new-hall-of-fame-awardees/
|website=Philippines Graphic
|date=23 November 2024
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Gawaing pangkomunidad ==

Bukod sa kaniyang pagsusulat, nagkaroon din si Agulto ng karanasan sa sektor ng mga organisasyong hindi pampamahalaan (NGO). Kabilang ito sa mga gawaing binanggit sa talambuhay na inilathala kasama ng kaniyang aklat noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|author=Tomas F. Agulto
|publisher=Bathaluman Publishing
|year=2000
|isbn=9719217200
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ
}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

[https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F Tala ng may-akda sa UP Tuklas]

[https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas+F. Tala ng may-akda sa eLib Philippines]

[https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ ''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'' sa Google Books]</text>
      <sha1>bn7n725chs2jb95owc0rdiqi2wptfyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238573</id>
      <parentid>2238571</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T17:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos at pinalawak ang draft biography ni Tomas F. Agulto para sa independent review.</comment>
      <origin>2238573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6368" sha1="gqnkffl83nai2r4na8mgiy90v5u9uop" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan) ay isang Pilipinong makata at mananaysay. Kilala siya sa kaniyang mga akdang pampanitikan, kabilang ang mga koleksiyon ng tula at sanaysay na kinilala sa mga patimpalak sa panitikan sa Pilipinas. Tatlong beses siyang kinilala bilang Makata ng Taon at nakatanggap ng mga parangal mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot;&gt;{{cite web
|title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
|url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
|website=Pinoy Weekly
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at edukasyong pampanitikan ==

Ipinanganak si Agulto noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan. Nagsimula siyang magsulat ng mga tula sa murang edad at nahikayat na ipagpatuloy ang pagsusulat sa pamamagitan ng suporta at paghikayat ng kaniyang pamilya at mga kapitbahay. Kalaunan, nahasa pa ang kaniyang kakayahan sa pagsulat bilang kasapi ng Galian sa Arte at Tula (GAT), isang samahan ng mga manunulat at makata.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot;&gt;{{cite book
|last=Agulto
|first=Tomas F.
|title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
|editor=Marc Rey D. De Jesus
|publisher=Bathaluman Pub.
|year=2000
|isbn=9789719217206
|url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ&amp;redir_esc=y
}}&lt;/ref&gt;

Nakapagtrabaho siya sa iba't ibang larangan, lalo na sa sektor ng mga organisasyong hindi pampamahalaan o non-government organizations (NGO). Kasabay ng kaniyang mga gawaing propesyonal at pangkomunidad, nagpatuloy siya sa pagsusulat ng tula at sanaysay.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot; /&gt;

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang iniuugnay kay Agulto ang mga sumusunod:

''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'' (1981)

''Bakasyunista'' (1984)

''Batanes at Iba Pang Pulo'' (1989)

''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena'' (1989), isang kalipunan ng mga tula, kuwento at sanaysay

''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'' (2000), nobelang inilathala ng Bathaluman Publishing

''Bahay-bahayan: ng Apat na Munting Karpintero'' (1983), isang akdang pambata

''Ang Mga Badjao sa Tungkalan'' (1988), isang sanaysay

''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa'' (1987), isang maikling kuwento

Nakatala sa mga katalogo ng aklatan ang ilan sa kaniyang mga akda, kabilang ang ''Bahay-bahayan: ng Apat na Munting Karpintero'', ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'', ''Bakasyunista'', ''Batanes at Iba Pang Pulo'', at ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena''.&lt;ref name=&quot;ELib&quot;&gt;{{cite web
|title=Mga tala sa katalogo para kay Tomas F. Agulto
|url=https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas+F.
|website=Electronic Library of the Philippines
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Nakatanggap si Agulto ng mga pagkilala sa larangan ng panitikan, kabilang ang mga parangal mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Kabilang sa mga pagkilalang nakatala para sa kaniyang mga akda ang:

1981 – Ikalawang Gantimpala sa Tula para sa ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=1981 Palanca Awards
|url=https://web.archive.org/web/20091022021526/http://geocities.com/palanca_awards/1981.html
|website=Internet Archive
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

1984 – Unang Gantimpala sa Tula para sa ''Bakasyunista''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=1984 Palanca Awards
|url=https://web.archive.org/web/20091022034656/http://geocities.com/palanca_awards/1984.html
|website=Internet Archive
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

1988 – Marangal na Pagbanggit sa Sanaysay para sa ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=1988 Palanca Awards
|url=https://web.archive.org/web/20091022113101/http://geocities.com/palanca_awards/1988.html
|website=Internet Archive
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

1989 – Unang Gantimpala sa Tula para sa ''Batanes at Iba Pang Pulo''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=1989 Palanca Awards
|url=https://web.archive.org/web/20091022045431/http://geocities.com/palanca_awards/1989.html
|website=Internet Archive
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

2024 – Unang Gantimpala sa Sanaysay sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature para sa ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=List: Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
|url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
|website=ABS-CBN News
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
|url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
|website=Philippine International Convention Center
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=72nd Palanca Awards inducts 4 new Hall of Fame awardees
|url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/11/23/72nd-palanca-awards-inducts-4-new-hall-of-fame-awardees/
|website=Philippines Graphic
|access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tatlong beses ding kinilala si Agulto bilang Makata ng Taon ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Kabilang sa mga tulang iniugnay sa kaniyang pagkapanalo ang ''Polusyon'' noong 1988. Iniulat din na nakatanggap siya ng ikalawang gantimpala sa isang patimpalak ng Makata ng Taon noong 2009 para sa isang tulang tungkol kay Andres Bonifacio.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot; /&gt;

Iniulat din ng ''Pinoy Weekly'' na dalawang beses siyang nagkamit ng unang gantimpala sa kategoryang tula ng Palanca Awards. Napili rin siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) para sa Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang pagkilalang ito.&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

[https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F. Tala sa katalogo ng University of the Philippines Tuklas]

[https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas%20F. Tala sa katalogo ng Electronic Library of the Philippines]

[https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ&amp;redir_esc=y ''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'' sa Google Books]</text>
      <sha1>gqnkffl83nai2r4na8mgiy90v5u9uop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AC Ancona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340870</id>
    <revision>
      <id>2238533</id>
      <timestamp>2026-11-02T12:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1370043668|AC Ancona]]&quot;</comment>
      <origin>2238533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="loau8j4lva2kahpw1x1muz76tcvba5f" xml:space="preserve">Ang '''Associazione Calcio Ancona''', karaniwang tinutukoy bilang '''Ancona''', ay isang nakaraang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Ancona]], [[Marcas|Marche]]. Itinatag ito noong 2004 bilang [[Phoenix club (sport)|phoenix club]] ng buwag nang 1905 club na '''Unione Sportiva Anconitana''', na pinalitan ang pangalan nito sa '''Ancona Calcio''' noong 1982. Gumamit ito ng sugnay sa [[Article 52 of N.O.I.F.|Artikulo 52 ng NOIF]] kasama ang huling denominasyon nito. Noong 2010, nalugi ito. Isa pang club ng lungsod, ang [[US Ancona 1905|US Ancona 1905,]] ay inangkin bilang phoenix club. Gayunpaman, nagsara rin ang club noong 2017, at itinatag ang pangalawang phoenix club, ang AC Anconitana, sa [[Eccellenza]]. Nagsanib sila sa [[SS Matelica Calcio 1921]] upang itatag ang [[SSC Ancona ASD]].
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>loau8j4lva2kahpw1x1muz76tcvba5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238534</id>
      <parentid>2238533</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1088" sha1="rejg62plrjzi2m8h1vzil498vesxpnt" xml:space="preserve">Ang '''Associazione Calcio Ancona''', karaniwang tinutukoy bilang '''Ancona''', ay isang nakaraang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Ancona]], [[Marcas|Marche]]. Itinatag ito noong 2004 bilang [[Phoenix club (sport)|phoenix club]] ng buwag nang 1905 club na '''Unione Sportiva Anconitana''', na pinalitan ang pangalan nito sa '''Ancona Calcio''' noong 1982. Gumamit ito ng sugnay sa [[Article 52 of N.O.I.F.|Artikulo 52 ng NOIF]] kasama ang huling denominasyon nito. Noong 2010, nalugi ito. Isa pang club ng lungsod, ang [[US Ancona 1905|US Ancona 1905,]] ay inangkin bilang phoenix club. Gayunpaman, nagsara rin ang club noong 2017, at itinatag ang pangalawang phoenix club, ang AC Anconitana, sa [[Eccellenza]]. Nagsanib sila sa [[SS Matelica Calcio 1921]] upang itatag ang [[SSC Ancona ASD]].

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.anconacalcio.it}} {{In lang|it}}
* [https://int.soccerway.com/teams/italy/ac-ancona/ 2009–10 Team's season] at Soccerway
{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>rejg62plrjzi2m8h1vzil498vesxpnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238535</id>
      <parentid>2238534</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1194" sha1="90yl7hvyhsfw11ydbu1jtea22qp446i" xml:space="preserve">Ang '''Associazione Calcio Ancona''', karaniwang tinutukoy bilang '''Ancona''', ay isang nakaraang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Ancona]], [[Marcas|Marche]]. Itinatag ito noong 2004 bilang [[Phoenix club (sport)|phoenix club]] ng buwag nang 1905 club na '''Unione Sportiva Anconitana''', na pinalitan ang pangalan nito sa '''Ancona Calcio''' noong 1982. Gumamit ito ng sugnay sa [[Article 52 of N.O.I.F.|Artikulo 52 ng NOIF]] kasama ang huling denominasyon nito. Noong 2010, nalugi ito. Isa pang club ng lungsod, ang [[US Ancona 1905|US Ancona 1905,]] ay inangkin bilang phoenix club. Gayunpaman, nagsara rin ang club noong 2017, at itinatag ang pangalawang phoenix club, ang AC Anconitana, sa [[Eccellenza]]. Nagsanib sila sa [[SS Matelica Calcio 1921]] upang itatag ang [[SSC Ancona ASD]].

Ang mga palayaw ng koponan ay ''i Dorici'' (Ang mga Doriko) at ''i Biancorossi'' (Ang mga Pula at Puti).

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.anconacalcio.it}} {{In lang|it}}
* [https://int.soccerway.com/teams/italy/ac-ancona/ 2009–10 Team's season] at Soccerway
{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>90yl7hvyhsfw11ydbu1jtea22qp446i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238536</id>
      <parentid>2238535</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="80kadntydnlk93xwu9pj7ged4a88hn7" xml:space="preserve">Ang '''Associazione Calcio Ancona''', karaniwang tinutukoy bilang '''Ancona''', ay isang nakaraang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Ancona]], [[Marcas|Marche]]. Itinatag ito noong 2004 bilang [[Phoenix club (sport)|phoenix club]] ng buwag nang 1905 club na '''Unione Sportiva Anconitana''', na pinalitan ang pangalan nito sa '''Ancona Calcio''' noong 1982. Gumamit ito ng sugnay sa [[Article 52 of N.O.I.F.|Artikulo 52 ng NOIF]] kasama ang huling denominasyon nito. Noong 2010, nalugi ito. Isa pang club ng lungsod, ang [[US Ancona 1905|US Ancona 1905,]] ay inangkin bilang phoenix club. Gayunpaman, nagsara rin ang club noong 2017, at itinatag ang pangalawang phoenix club, ang AC Anconitana, sa [[Eccellenza]]. Nagsanib sila sa [[SS Matelica Calcio 1921]] upang itatag ang [[SSC Ancona ASD]].

Ang mga palayaw ng koponan ay ''i Dorici'' (Ang mga Doriko) at ''i Biancorossi'' (Ang mga Pula at Puti).

== Kasaysayan ==

=== Mula sa US Anconitana hanggang Ancona Calcio ===
Ang Ancona ay nagkaroon ng mga panahon sa [[Serie B]] bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ilang sandali pagkatapos, ngunit hindi siya bumalik sa antas na iyon hanggang 1988. Sa ilalim ni coach [[Vincenzo Guerini (footballer)|Vincenzo Guerini]], ang pag-angat ng club ay napakabilis: ika-5 puwesto noong 1990 at nakamit ang promosyon makalipas ang dalawang taon. Bagaman natapos sila sa ika-17 pwesto at narelega pagkatapos lamang ng isang taon, ang club ay naglaro pa rin sa ilang di-malilimutang laro na may mataas na iskor kabilang ang 3-0 na panalo sa kanilang home court laban sa [[Inter Milan|Inter]]. Tiniyak ng midfielder na si [[Lajos Detari]], winger na si [[Fabio Lupo]], at striker na si [[Massimo Agostini]] na ang Ancona ay mayroong kagalang-galang na ''Goals For'' tally ngunit ang kanilang mga pinayagang goal ay nasa nakababahalang bilis.

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.anconacalcio.it}} {{In lang|it}}
* [https://int.soccerway.com/teams/italy/ac-ancona/ 2009–10 Team's season] at Soccerway
{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>80kadntydnlk93xwu9pj7ged4a88hn7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238537</id>
      <parentid>2238536</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T12:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2839" sha1="r9g9oa5arvn3evew1wtyhglyylqn7bd" xml:space="preserve">{{Infobox football club|clubname=Ancona|image=File:ACAncona.png|image_size=150px|caption=|fullname=Associazione Calcio Ancona [[Società per azioni|S.p.A.]]|nickname=''I Dorici'' (The Dorians)&lt;br /&gt;''I Biancorossi'' (The Red and Whites)|founded={{Start date and age|df=yes|1905}} ''(Ancona Calcio)''&lt;br/&gt;{{Start date and age|df=yes|2004}} ''(AC Ancona)''|dissolved={{Start date and age|df=yes|2010}}|ground=[[Stadio del Conero]]|capacity=23,967|owntitle=|owner=|chrtitle=|chairman=|mgrtitle=|manager=|league=|season=|position=|current=|website=|pattern_b1=|body1=|pattern_la1=|leftarm1=|pattern_ra1=|rightarm1=|shorts1=|socks1=|pattern_b2=|body2=|pattern_la2=|leftarm2=|pattern_ra2=|rightarm2=|shorts2=|socks2=}}Ang '''Associazione Calcio Ancona''', karaniwang tinutukoy bilang '''Ancona''', ay isang nakaraang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Ancona]], [[Marcas|Marche]]. Itinatag ito noong 2004 bilang [[Phoenix club (sport)|phoenix club]] ng buwag nang 1905 club na '''Unione Sportiva Anconitana''', na pinalitan ang pangalan nito sa '''Ancona Calcio''' noong 1982. Gumamit ito ng sugnay sa [[Article 52 of N.O.I.F.|Artikulo 52 ng NOIF]] kasama ang huling denominasyon nito. Noong 2010, nalugi ito. Isa pang club ng lungsod, ang [[US Ancona 1905|US Ancona 1905,]] ay inangkin bilang phoenix club. Gayunpaman, nagsara rin ang club noong 2017, at itinatag ang pangalawang phoenix club, ang AC Anconitana, sa [[Eccellenza]]. Nagsanib sila sa [[SS Matelica Calcio 1921]] upang itatag ang [[SSC Ancona ASD]].

Ang mga palayaw ng koponan ay ''i Dorici'' (Ang mga Doriko) at ''i Biancorossi'' (Ang mga Pula at Puti).

== Kasaysayan ==

=== Mula sa US Anconitana hanggang Ancona Calcio ===
Ang Ancona ay nagkaroon ng mga panahon sa [[Serie B]] bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at ilang sandali pagkatapos, ngunit hindi siya bumalik sa antas na iyon hanggang 1988. Sa ilalim ni coach [[Vincenzo Guerini (footballer)|Vincenzo Guerini]], ang pag-angat ng club ay napakabilis: ika-5 puwesto noong 1990 at nakamit ang promosyon makalipas ang dalawang taon. Bagaman natapos sila sa ika-17 pwesto at narelega pagkatapos lamang ng isang taon, ang club ay naglaro pa rin sa ilang di-malilimutang laro na may mataas na iskor kabilang ang 3-0 na panalo sa kanilang home court laban sa [[Inter Milan|Inter]]. Tiniyak ng midfielder na si [[Lajos Detari]], winger na si [[Fabio Lupo]], at striker na si [[Massimo Agostini]] na ang Ancona ay mayroong kagalang-galang na ''Goals For'' tally ngunit ang kanilang mga pinayagang goal ay nasa nakababahalang bilis.

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|http://www.anconacalcio.it}} {{In lang|it}}
* [https://int.soccerway.com/teams/italy/ac-ancona/ 2009–10 Team's season] at Soccerway
{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>r9g9oa5arvn3evew1wtyhglyylqn7bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ascoli Calcio 1898 FC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340871</id>
    <revision>
      <id>2238545</id>
      <timestamp>2026-11-02T13:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1380609213|Ascoli Calcio 1898 FC]]&quot;</comment>
      <origin>2238545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="8j6800m67wd0mmv5sx37lni7yzl18vy" xml:space="preserve">
Ang '''Ascoli Calcio 1898 FC''', madalas na tinatawag bilang '''Ascoli''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club]] ng futbol na mula sa [[Ascoli Piceno]], [[Marcas]]. Itinatag ang club noong 1898 at kasalukuyang naglalaro sa [[Serie B]].

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.ascolicalcio1898.it/}} {{In lang|it}}
{{Commons}}{{Serie B}}{{Serie A}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>8j6800m67wd0mmv5sx37lni7yzl18vy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238546</id>
      <parentid>2238545</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="puiyma8b4fzg0u822cdxat3qol9dxsk" xml:space="preserve">
Ang '''Ascoli Calcio 1898 FC''', madalas na tinatawag bilang '''Ascoli''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club]] ng futbol na mula sa [[Ascoli Piceno]], [[Marcas]]. Itinatag ang club noong 1898 at kasalukuyang naglalaro sa [[Serie B]].

Ang koponan ay tradisyonal na naglalaro gamit ang mga patayong guhitang itim at guhitan puti.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.ascolicalcio1898.it/}} {{In lang|it}}
{{Commons}}{{Serie B}}{{Serie A}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>puiyma8b4fzg0u822cdxat3qol9dxsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238547</id>
      <parentid>2238546</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */</comment>
      <origin>2238547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="pmx0evzbet17mk56q80pebldkjm0c7l" xml:space="preserve">
Ang '''Ascoli Calcio 1898 FC''', madalas na tinatawag bilang '''Ascoli''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club]] ng futbol na mula sa [[Ascoli Piceno]], [[Marcas]]. Itinatag ang club noong 1898 at kasalukuyang naglalaro sa [[Serie B]].

Ang koponan ay tradisyonal na naglalaro gamit ang mga patayong guhitang itim at guhitan puti.

== Kasaysayan ==
Itinatag noong 1898 bilang &quot;Candido Augusto Vecchi&quot;, binago ng koponan ang pangalan nito sa Ascoli Vigor noong 1905, US Ascolana noong 1921, at AS Ascoli noong 1945. Noong 1955, ang koponan ay nakuha at nailigtas mula sa pagkabangkarote ng magnate ng paglalathala na si [[Cino Del Duca]], na pinagsama ito sa kaniyang sariling koponan at binuo ang &quot;Del Duca Ascoli&quot;. Taglay pa rin ng estadyo ang pangalan niya at ng kaniyang kapatid. Noong 1959, sa wakas ay nakabalik ang koponan sa Serie C sa unang pagkakataon simula bago magsimula ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1971, sa ilalim ng pamumuno ni [[Costantino Rozzi]], na nakuha ang koponan tatlong taon na ang nakalilipas, binago ng koponan ang pangalan nito sa kasalukuyan, at sa wakas ay nakilala bilang '''Ascoli Calcio noong 1898'''. Mula sa parehong taon, ang koponan, sa pangunguna ni [[Carlo Mazzone]] bilang coach, ay nagkamit ng dalawang magkasunod na promosyon, na nakakuha ng promosyon tungo sa Serie B, at pagkatapos ay sa Serie A, sa unang pagkakataon. Ang koponan ay nanatili sa Serie A sa loob ng dalawang season bago muling narelega sa Serie B.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.ascolicalcio1898.it/}} {{In lang|it}}
{{Commons}}{{Serie B}}{{Serie A}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>pmx0evzbet17mk56q80pebldkjm0c7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238548</id>
      <parentid>2238547</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T13:43:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="2fcel7zdbpck1ck8j9svxkkc6i2rde1" xml:space="preserve">{{Infobox football club|||||||clubname=Ascoli|image=Ascoli Calcio 1898 logo.svg|upright=0.55|fullname=Ascoli Calcio 1898 FC [[Società per Azioni|S.p.A.]]|nickname=''Il Picchio'' (The Woodpecker)|founded={{start date and age|df=yes|1898}}&lt;br&gt;{{Start date and age|df=yes|2014}}, as ''Ascoli Picchio FC 1898'' and on July 18, 2018 as ''Ascoli Calcio 1898''|stadium=[[Stadio Cino e Lillo Del Duca]]|capacity=12,461|owner=Passeri family|chrtitle=President|chairman=Bernardino Passeri (administrator)|mgrtitle=Head coach|manager=Francesco Tomei|league={{Italian football updater|Ascoli}}|season={{Italian football updater|Ascoli2}}|position={{Italian football updater|Ascoli3}}|current=2023–24 Ascoli Calcio 1898 F.C. season|website={{URL|https://www.ascolicalcio1898.it/}}|pattern_la1=_ascoli2526h|pattern_b1=_ascoli2526h|pattern_ra1=_ascoli2526h|pattern_sh1=_ascoli2526h|pattern_so1=|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF|pattern_la2=_kappabofi22rbw|pattern_b2=_ascoli2526a|pattern_ra2=_kappabofi22rbw|pattern_sh2=_kappavhusis25rbw|pattern_so2=|leftarm2=0000FF|body2=0000FF|rightarm2=0000FF|shorts2=0000FF|socks2=0000FF|pattern_la3=_kappabofi22yb|pattern_b3=_kappabofi22yb|pattern_ra3=_kappabofi22yb|pattern_sh3=_kappavhusis25yb|pattern_so3=|leftarm3=FFEE00|body3=FFEE00|rightarm3=FFEE00|shorts3=FFEE00|socks3=FFEE00}}Ang '''Ascoli Calcio 1898 FC''', madalas na tinatawag bilang '''Ascoli''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club]] ng futbol na mula sa [[Ascoli Piceno]], [[Marcas]]. Itinatag ang club noong 1898 at kasalukuyang naglalaro sa [[Serie B]].

Ang koponan ay tradisyonal na naglalaro gamit ang mga patayong guhitang itim at guhitan puti.

== Kasaysayan ==
Itinatag noong 1898 bilang &quot;Candido Augusto Vecchi&quot;, binago ng koponan ang pangalan nito sa Ascoli Vigor noong 1905, US Ascolana noong 1921, at AS Ascoli noong 1945. Noong 1955, ang koponan ay nakuha at nailigtas mula sa pagkabangkarote ng magnate ng paglalathala na si [[Cino Del Duca]], na pinagsama ito sa kaniyang sariling koponan at binuo ang &quot;Del Duca Ascoli&quot;. Taglay pa rin ng estadyo ang pangalan niya at ng kaniyang kapatid. Noong 1959, sa wakas ay nakabalik ang koponan sa Serie C sa unang pagkakataon simula bago magsimula ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1971, sa ilalim ng pamumuno ni [[Costantino Rozzi]], na nakuha ang koponan tatlong taon na ang nakalilipas, binago ng koponan ang pangalan nito sa kasalukuyan, at sa wakas ay nakilala bilang '''Ascoli Calcio noong 1898'''. Mula sa parehong taon, ang koponan, sa pangunguna ni [[Carlo Mazzone]] bilang coach, ay nagkamit ng dalawang magkasunod na promosyon, na nakakuha ng promosyon tungo sa Serie B, at pagkatapos ay sa Serie A, sa unang pagkakataon. Ang koponan ay nanatili sa Serie A sa loob ng dalawang season bago muling narelega sa Serie B.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.ascolicalcio1898.it/}} {{In lang|it}}
{{Commons}}{{Serie B}}{{Serie A}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>2fcel7zdbpck1ck8j9svxkkc6i2rde1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>US Avellino 1912</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340872</id>
    <revision>
      <id>2238550</id>
      <timestamp>2026-11-02T14:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1380964057|US Avellino 1912]]&quot;</comment>
      <origin>2238550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="r13rxhxj6lgrpvoxxt0osff5nx14wbe" xml:space="preserve">
Ang '''Unione Sportiva Avellino 1912''', karaniwang tinutukoy bilang '''US Avellino 1912''', ay isang Italyanong club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Avellino]], [[Campania]]. Nakikipagkumpitensiya ito sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]].

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.usavellino1912.com/}}
{{Serie C}}{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>r13rxhxj6lgrpvoxxt0osff5nx14wbe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238551</id>
      <parentid>2238550</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1025" sha1="g3y2inhvdwhxjf6r9iie1fiolscj1bg" xml:space="preserve">
Ang '''Unione Sportiva Avellino 1912''', karaniwang tinutukoy bilang '''US Avellino 1912''', ay isang Italyanong club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Avellino]], [[Campania]]. Nakikipagkumpitensiya ito sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]].

Ito ang opisyal na ipinagpapatuloy na club ng US Avellino noong 1912, na kilala sa buong mundo dahil sa pakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]] sa loob ng sampung magkakasunod na season, mula [[1978–79 Serie A|1978–1979]] hanggang [[1987–88 Serie A|1987–1988]]. Ang koponan ay dumaan sa dalawang pangunahing pag-reboot: nauna, noong 2009, nang ito ay nalugi, at pagkatapos, noong 2018, nang ito ay hindi maisama sa [[Serie B|Serie B.]] Sa parehong kaso, itinatag ang mga bagong club upang sumali sa liga ng [[Serie D|Serie D.]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.usavellino1912.com/}}
{{Serie C}}{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>g3y2inhvdwhxjf6r9iie1fiolscj1bg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238552</id>
      <parentid>2238551</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="r9o7z1lxzy5uexyqmf1veeuhxlqrpuz" xml:space="preserve">
Ang '''Unione Sportiva Avellino 1912''', karaniwang tinutukoy bilang '''US Avellino 1912''', ay isang Italyanong club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Avellino]], [[Campania]]. Nakikipagkumpitensiya ito sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]].

Ito ang opisyal na ipinagpapatuloy na club ng US Avellino noong 1912, na kilala sa buong mundo dahil sa pakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]] sa loob ng sampung magkakasunod na season, mula [[1978–79 Serie A|1978–1979]] hanggang [[1987–88 Serie A|1987–1988]]. Ang koponan ay dumaan sa dalawang pangunahing pag-reboot: nauna, noong 2009, nang ito ay nalugi, at pagkatapos, noong 2018, nang ito ay hindi maisama sa [[Serie B|Serie B.]] Sa parehong kaso, itinatag ang mga bagong club upang sumali sa liga ng [[Serie D|Serie D.]]

Ang club ay pinalitan ng pangalan bilang ''Avellino Calcio.12 Società Sportiva Dilettantistica'' noong 2009, pagkatapos ay ''Associazione Sportiva Avellino 1912'' noong 2010, at ibinalik sa orihinal na ''Unione Sportiva Avellino 1912'' noong 2015,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 July 2015 |title=Ritorna lo storico logo &quot;UNIONE SPORTIVA AVELLINO SPA 1912&quot; |url=http://www.irpinia24.it/wp/blog/2015/07/09/ritorn-lo-storico-logo-unione-sportiva-avellino-spa-1912/ |access-date=11 July 2015 |publisher=Irpinia24 |language=it}}&lt;/ref&gt; bagaman noong una ay kinuha ang pangalang ''Calcio Avellino Società Sportiva Dilettantistica'' para sa kapanahunang [[2018–19 Serie D|2018–2019]].

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.usavellino1912.com/}}
{{Serie C}}{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>r9o7z1lxzy5uexyqmf1veeuhxlqrpuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238553</id>
      <parentid>2238552</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T14:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="b4yi6gcd9wycyfqr20s54ttpn8nz0wz" xml:space="preserve">{{Infobox football club|clubname=Avellino|image=US Avellino.svg|image_size=150px|fullname=Unione Sportiva Avellino 1912|nickname=''I Lupi'' (The Wolves)&lt;br /&gt;''I Biancoverdi'' (The White-Greens)&lt;br /&gt;''Gli Irpini'' (The [[Irpinia|Irpinians]])|founded={{start date and age|df=yes|1912|12|12}} (first club)&lt;br&gt;{{start date and age|df=yes|1944}} (as ''US Avellino)''&lt;br&gt;{{start date and age|df=yes|2009}} (as ''Avellino Calcio)''&lt;br&gt;{{start date and age|df=yes|2018}} (as ''US Avellino 1912)''|stadium=[[Stadio Partenio-Adriano Lombardi]]|capacity=26,000|owner=Gruppo D'Agostino|chairman=Angelo Antonio D'Agostino|chrtitle=President|mgrtitle=Head coach|manager=[[Alessandro Nesta]]|league={{Italian football updater|Avellino}}|season={{Italian football updater|Avellino2}}|position={{Italian football updater|Avellino3}}|website={{URL|https://www.usavellino1912.com/|usavellino1912.com}}|pattern_b1=_Avellino2025H|body1=3D8776|pattern_la1=_Avellino2025H|leftarm1=3D8776|pattern_ra1=_Avellino2025H|rightarm1=3D8776|pattern_sh1=_Avellino2025A|shorts1=3D8776|pattern_so1=_Avellino2025H|socks1=008000|pattern_b2=_Avellino2025A|body2=|pattern_la2=_Avellino2025A|leftarm2=FFFFFF|pattern_ra2=_Avellino2025A|rightarm2=FFFFFF|pattern_sh2=_Avellino2025H|pattern_so2=_Avellino2025A|pattern_b3=_Avellino2025T|body3=000000|pattern_la3=_Avellino2025T|leftarm3=000000|pattern_ra3=_Avellino2025T|rightarm3=000000|pattern_sh3=_Avellino2025A|shorts3=000000|pattern_so3=_Avellino2025T|socks3=FEDF00|current=2025–26 US Avellino 1912 season}}Ang '''Unione Sportiva Avellino 1912''', karaniwang tinutukoy bilang '''US Avellino 1912''', ay isang Italyanong club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Avellino]], [[Campania]]. Nakikipagkumpitensiya ito sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]].

Ito ang opisyal na ipinagpapatuloy na club ng US Avellino noong 1912, na kilala sa buong mundo dahil sa pakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]] sa loob ng sampung magkakasunod na season, mula [[1978–79 Serie A|1978–1979]] hanggang [[1987–88 Serie A|1987–1988]]. Ang koponan ay dumaan sa dalawang pangunahing pag-reboot: nauna, noong 2009, nang ito ay nalugi, at pagkatapos, noong 2018, nang ito ay hindi maisama sa [[Serie B|Serie B.]] Sa parehong kaso, itinatag ang mga bagong club upang sumali sa liga ng [[Serie D|Serie D.]]

Ang club ay pinalitan ng pangalan bilang ''Avellino Calcio.12 Società Sportiva Dilettantistica'' noong 2009, pagkatapos ay ''Associazione Sportiva Avellino 1912'' noong 2010, at ibinalik sa orihinal na ''Unione Sportiva Avellino 1912'' noong 2015,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 July 2015 |title=Ritorna lo storico logo &quot;UNIONE SPORTIVA AVELLINO SPA 1912&quot; |url=http://www.irpinia24.it/wp/blog/2015/07/09/ritorn-lo-storico-logo-unione-sportiva-avellino-spa-1912/ |access-date=11 July 2015 |publisher=Irpinia24 |language=it}}&lt;/ref&gt; bagaman noong una ay kinuha ang pangalang ''Calcio Avellino Società Sportiva Dilettantistica'' para sa kapanahunang [[2018–19 Serie D|2018–2019]].

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* {{Official website|https://www.usavellino1912.com/}}
{{Serie C}}{{Serie A}}{{Serie B}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>b4yi6gcd9wycyfqr20s54ttpn8nz0wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:LiteraryContributor/burador</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340873</id>
    <revision>
      <id>2238574</id>
      <timestamp>2026-11-02T17:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="5h01tudwkjj7ec1uxraas2zthpv1vnq" xml:space="preserve">== Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft ==
Magandang araw sa mga editor ng Wikipedia.

Nais ko sanang humingi ng independent review para sa aking draft biography tungkol kay Tomas F. Agulto.

Narito ang aking draft:
https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:LiteraryContributor/burador

May personal akong ugnayan kay Tomas F. Agulto at itinuturing ko siyang parang lolo sa aming pamilya. Kinikilala ko na maaari itong maging conflict of interest, kaya nais kong maging transparent tungkol dito.

Hinihiling ko na masuri ang draft kung sapat at mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian, neutral ang pagkakasulat, at natutugunan nito ang pamantayan ng Wikipedia para sa isang talambuhay.

Hindi ko muna ito ililipat sa pangunahing artikulo hangga't hindi nasusuri ng mga independenteng editor.

Maraming salamat po sa inyong oras at tulong. [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 17:54, 2 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5h01tudwkjj7ec1uxraas2zthpv1vnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238604</id>
      <parentid>2238574</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T00:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft */ Tugon</comment>
      <origin>2238604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="ozuhdeof0twtithc17u10bqapm0xsku" xml:space="preserve">== Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft ==
Magandang araw sa mga editor ng Wikipedia.

Nais ko sanang humingi ng independent review para sa aking draft biography tungkol kay Tomas F. Agulto.

Narito ang aking draft:
https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:LiteraryContributor/burador

May personal akong ugnayan kay Tomas F. Agulto at itinuturing ko siyang parang lolo sa aming pamilya. Kinikilala ko na maaari itong maging conflict of interest, kaya nais kong maging transparent tungkol dito.

Hinihiling ko na masuri ang draft kung sapat at mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian, neutral ang pagkakasulat, at natutugunan nito ang pamantayan ng Wikipedia para sa isang talambuhay.

Hindi ko muna ito ililipat sa pangunahing artikulo hangga't hindi nasusuri ng mga independenteng editor.

Maraming salamat po sa inyong oras at tulong. [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 17:54, 2 Nobyembre 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] Magandang araw.
:Napadaan lang ako dito mula sa pagbabantay ko sa [[Natatangi:Mga huling binago]]. Minumungkahi ko na ilapag mo ito sa [[Wikipedia:Kapihan]] para mabasa ng mas maraming editor dito.
:Nabasa ko yung artikulo, mukhang maayos naman para sa akin. Nag-research din ako nang konti tungkol sa paksa, at mukhang papasa rin siya sa notabilidad dito sa wiki. Konti pang pagsasaayos sa formatting lalo na sa bibliography at sa mga parangal. Salamat sa pag-disclose ng conflict of interest. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 00:40, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ozuhdeof0twtithc17u10bqapm0xsku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238679</id>
      <parentid>2238604</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft */ Tugon</comment>
      <origin>2238679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="gf0jnwrvm5h3m64rlpm9l97qaxi24oy" xml:space="preserve">== Request for independent review – Tomas F. Agulto biography draft ==
Magandang araw sa mga editor ng Wikipedia.

Nais ko sanang humingi ng independent review para sa aking draft biography tungkol kay Tomas F. Agulto.

Narito ang aking draft:
https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:LiteraryContributor/burador

May personal akong ugnayan kay Tomas F. Agulto at itinuturing ko siyang parang lolo sa aming pamilya. Kinikilala ko na maaari itong maging conflict of interest, kaya nais kong maging transparent tungkol dito.

Hinihiling ko na masuri ang draft kung sapat at mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian, neutral ang pagkakasulat, at natutugunan nito ang pamantayan ng Wikipedia para sa isang talambuhay.

Hindi ko muna ito ililipat sa pangunahing artikulo hangga't hindi nasusuri ng mga independenteng editor.

Maraming salamat po sa inyong oras at tulong. [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 17:54, 2 Nobyembre 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] Magandang araw.
:Napadaan lang ako dito mula sa pagbabantay ko sa [[Natatangi:Mga huling binago]]. Minumungkahi ko na ilapag mo ito sa [[Wikipedia:Kapihan]] para mabasa ng mas maraming editor dito.
:Nabasa ko yung artikulo, mukhang maayos naman para sa akin. Nag-research din ako nang konti tungkol sa paksa, at mukhang papasa rin siya sa notabilidad dito sa wiki. Konti pang pagsasaayos sa formatting lalo na sa bibliography at sa mga parangal. Salamat sa pag-disclose ng conflict of interest. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 00:40, 3 Nobyembre 2026 (UTC)
::Magandang araw po!
::Maraming salamat po sa pag-review ng aking draft at sa inyong mga mungkahi. Lubos ko pong pinahahalagahan ang inyong feedback.
::Aayusin ko po ang formatting ng bibliography at mga talata. Susundin ko rin po ang inyong rekomendasyon na ilagay ang draft sa Wikipedia upang mabasa at masuri pa ng mas maraming editor.
::Maraming salamat po sa inyong oras at gabay! [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 11:07, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gf0jnwrvm5h3m64rlpm9l97qaxi24oy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238685</id>
      <parentid>2238679</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>Pag-aayos ng formatting at organisasyon ng draft biography batay sa feedback ng editor.</comment>
      <origin>2238685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6465" sha1="tize8h3hgl4ha8cj1fwc3dnjulx1oeg" xml:space="preserve">'''Tomas F. Agulto''' (ipinanganak noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan) ay isang Pilipinong makata at mananaysay. Kilala siya sa kaniyang mga akdang pampanitikan, kabilang ang mga koleksiyon ng tula at sanaysay na kinilala sa mga patimpalak sa panitikan sa Pilipinas. Tatlong beses siyang kinilala bilang Makata ng Taon at nakatanggap ng mga parangal mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot;&gt;{{cite web
 |title=Aklat/tula ni Tomas Agulto inilunsad
 |url=https://pinoyweekly.org/2013/09/aklat-tula-ni-tomas-agulto-inilunsad/
 |website=Pinoy Weekly
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Buhay at edukasyong pampanitikan ==

Ipinanganak si Agulto noong Disyembre 21, 1953 sa Hagonoy, Bulacan. Nagsimula siyang magsulat ng mga tula sa murang edad at nahikayat na ipagpatuloy ang pagsusulat sa pamamagitan ng suporta at paghikayat ng kaniyang pamilya at mga kapitbahay. Kalaunan, nahasa pa ang kaniyang kakayahan sa pagsulat bilang kasapi ng Galian sa Arte at Tula (GAT), isang samahan ng mga manunulat at makata.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot;&gt;{{cite book
 |last=Agulto
 |first=Tomas F.
 |title=Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo
 |editor=Marc Rey D. De Jesus
 |publisher=Bathaluman Pub.
 |year=2000
 |isbn=9789719217206
 |url=https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ&amp;redir_esc=y
}}&lt;/ref&gt;

Nakapagtrabaho siya sa iba't ibang larangan, lalo na sa sektor ng mga organisasyong hindi pampamahalaan o non-government organizations (NGO). Kasabay ng kaniyang mga gawaing propesyonal at pangkomunidad, nagpatuloy siya sa pagsusulat ng tula at sanaysay.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot; /&gt;

== Mga akdang pampanitikan ==

Kabilang sa mga akdang iniuugnay kay Agulto ang mga sumusunod:

* ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'' (1981)
* ''Bakasyunista'' (1984)
* ''Batanes at Iba Pang Pulo'' (1989)
* ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena'' (1989), isang kalipunan ng mga tula, kuwento at sanaysay
* ''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'' (2000), nobelang inilathala ng Bathaluman Publishing
* ''Bahay-bahayan: ng Apat na Munting Karpintero'' (1983), isang akdang pambata
* ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan'' (1988), isang sanaysay
* ''Ang Walang Lubay na Istasyon ng Pag-asa'' (1987), isang maikling kuwento

Nakatala sa mga katalogo ng aklatan ang ilan sa kaniyang mga akda, kabilang ang ''Bahay-bahayan: ng Apat na Munting Karpintero'', ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga at Iba Pang Pagdidilidili'', ''Bakasyunista'', ''Batanes at Iba Pang Pulo'', at ''Ang Magandang Babae sa Sta. Elena''.&lt;ref name=&quot;ELib&quot;&gt;{{cite web
 |title=Mga tala sa katalogo para kay Tomas F. Agulto
 |url=https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas+F.
 |website=Electronic Library of the Philippines
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

== Mga parangal at pagkilala ==

Nakatanggap si Agulto ng mga pagkilala sa larangan ng panitikan, kabilang ang mga parangal mula sa Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. Kabilang sa mga pagkilalang nakatala para sa kaniyang mga akda ang:

* '''1981''' – Ikalawang Gantimpala sa Tula para sa ''Lagi Na'y Kailangan Kong Gumising nang Maaga't Iba Pang Pagdidilidili''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=1981 Palanca Awards
 |url=https://web.archive.org/web/20091022021526/http://geocities.com/palanca_awards/1981.html
 |website=Internet Archive
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

* '''1984''' – Unang Gantimpala sa Tula para sa ''Bakasyunista''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=1984 Palanca Awards
 |url=https://web.archive.org/web/20091022034656/http://geocities.com/palanca_awards/1984.html
 |website=Internet Archive
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

* '''1988''' – Marangal na Pagbanggit sa Sanaysay para sa ''Ang Mga Badjao sa Tungkalan''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=1988 Palanca Awards
 |url=https://web.archive.org/web/20091022113101/http://geocities.com/palanca_awards/1988.html
 |website=Internet Archive
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

* '''1989''' – Unang Gantimpala sa Tula para sa ''Batanes at Iba Pang Pulo''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=1989 Palanca Awards
 |url=https://web.archive.org/web/20091022045431/http://geocities.com/palanca_awards/1989.html
 |website=Internet Archive
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

* '''2024''' – Unang Gantimpala sa Sanaysay sa ika-72 Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature para sa ''Tulambuhay ng Isang Makatang Laway''.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=List: Winners of the 72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature
 |url=https://www.abs-cbn.com/news/nation/2024/11/22/list-winners-of-the-72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-2033
 |website=ABS-CBN News
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Carlos Palanca Memorial Awards for Literature Awarding
 |url=https://www.picc.gov.ph/events-picc/72nd-carlos-palanca-memorial-awards-for-literature-awarding/
 |website=Philippine International Convention Center
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=72nd Palanca Awards inducts 4 new Hall of Fame awardees
 |url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/11/23/72nd-palanca-awards-inducts-4-new-hall-of-fame-awardees/
 |website=Philippines Graphic
 |access-date=3 November 2026
}}&lt;/ref&gt;

Tatlong beses ding kinilala si Agulto bilang Makata ng Taon ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Kabilang sa mga tulang iniugnay sa kaniyang pagkapanalo ang ''Polusyon'' noong 1988. Iniulat din na nakatanggap siya ng ikalawang gantimpala sa isang patimpalak ng Makata ng Taon noong 2009 para sa isang tulang tungkol kay Andres Bonifacio.&lt;ref name=&quot;GoogleBooks&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot; /&gt;

Iniulat din ng ''Pinoy Weekly'' na dalawang beses siyang nagkamit ng unang gantimpala sa kategoryang tula ng Palanca Awards. Napili rin siya ng Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL) para sa Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas noong 2009, ngunit tinanggihan niya ang pagkilalang ito.&lt;ref name=&quot;PinoyWeekly&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==

{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://tuklas.up.edu.ph/Author/Home?author=Agulto,%20Tomas%20F. Tala sa katalogo ng University of the Philippines Tuklas]
* [https://www.elib.gov.ph/results.php?f=author&amp;q=Agulto%2C+Tomas%20F. Tala sa katalogo ng Electronic Library of the Philippines]
* [https://books.google.com.ph/books/about/Sa_Bat_Tri_Sa_Masaganang_Milenyo.html?id=AjYpEQAAQBAJ&amp;redir_esc=y ''Sa. Bat. Tri. Sa Masaganang Milenyo'' sa Google Books]</text>
      <sha1>tize8h3hgl4ha8cj1fwc3dnjulx1oeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stray Kids</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340874</id>
    <revision>
      <id>2238577</id>
      <timestamp>2026-11-02T18:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HannaHanni</username>
        <id>151687</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377239867|Stray Kids]]&quot;</comment>
      <origin>2238577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8258" sha1="g1xfubgcqs984ftykx1xb487o15ysg3" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist|name=Stray Kids|image=Stray Kids at the 40th Golden Disc Awards, January 10, 2026 (1).png|image_size=|landscape=yes|alt=The eight members of Stray Kids, looking forward.|caption=Stray Kids noong Enero 2026 &lt;br /&gt;From left to right: Lee Know, Han, I.N, Felix, Bang Chan, Hyunjin, Seungmin at Changbin|alias=|origin=[[Seoul]], Timog Korea|genre={{hlist|[[K-pop]]|[[hip-hop]]|[[Electronic music|electronic]]}}|years_active={{start date|2017}}–kasalukuyan|label={{hlist|[[JYP Entertainment|JYP]]|[[Epic Records Japan|Epic Japan]]|[[Republic Records|Republic]]}}|awards=[[List of awards and nominations received by Stray Kids|Full list]]|spinoffs=3Racha|website={{URL|straykids.jype.com}}|current_members=* [[Bang Chan]]
* [[Lee Know]]
* [[Changbin]]
* [[Hyunjin (Stray Kids singer)|Hyunjin]]
* [[Han (musician)|Han]]
* [[Felix (rapper)|Felix]]
* [[Seungmin]]
* [[I.N]]|past_members=* [[Kim Woojin|Woojin]]|module=[[File:Stray Kids Logo.svg|200px|class=skin-invert]]}}

Ang '''Stray Kids''' (스트레이 키즈) ay isang [[Timog Korea|Timog Koreanong]] [[boy band]] na nilikha ng [[JYP Entertainment]] noong 2017. Ang grupo ay binubuo ng walong miyembro: Bang Chan, Lee Know, Changbin, Hyunjin, Han, Felix, Seungmin at I.N. Ang dating miyembrong si Woojin ay umalis sa grupo noong 2019.

== Mga miyembo ==

* Bang Chan (방찬)
* Lee Know (리노)
* Changbin (창빈)
* Hyunjin (현진)
* Han (한)
* Felix (필릭스)
* Seungmin (승민)
* I.N (아이엔)

== Diskograpiya ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Pangunahin|Diskograpiya ng Stray Kids}}
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;

== Filmograpiya ==

=== Pelikula ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Papel
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Reference column heading}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023
| ''SKZflix''
|Themselves
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yang |first=So-young |date=November 3, 2023 |script-title=ko:'컴백 D-7' 스트레이 키즈, 찬란한 청춘의 순간...뮤직 드라마 공개 |language=ko |trans-title='Comeback D-7' Stray Kids, a Moment of Brilliant Youth...Music Drama Released |work=Star Today |url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2023/11/845142 |access-date=November 3, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
|The Dominate Experience
|Themselves
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Brzeski |first=Patrick |date=December 18, 2025 |title=Stray Kids Concert Movie Heading to Cinemas Worldwide |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/k-pop-stray-kids-concert-film-cinemas-1236453902/ |access-date=December 23, 2025 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Telebisyon ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Papel
! scope=&quot;col&quot; |Nota
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Reference column heading}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2017
|Stray Kids
| Kontestant
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Park |first=So-hyun |title=JYP, 보이그룹 서바이벌 '스트레이 키즈' 티저 공개 '기대UP' |language=ko |work=[[Naver]] |publisher=Xports News |url=http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000778740 |url-status=live |access-date=September 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525194133/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000778740 |archive-date=May 25, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019
|Finding SKZ
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kim |first=Sol-ji |date=March 7, 2019 |script-title=ko:스트레이 키즈, 첫 단독 리얼리티 '찾았다 스트레이 키즈' 론칭 |language=ko |trans-title=Stray Kids Launches First Solo Reality Show 'Finding Stray Kids' |work=[[Maeil Broadcasting Network]] |url=https://star.mbn.co.kr/view.php?year=2019&amp;no=137193&amp;refer=portal |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316074931/https://star.mbn.co.kr/view.php?year=2019&amp;no=137193&amp;refer=portal |archive-date=March 16, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020
|Finding SKZ God Edition
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jeong |first=Hye-yeon |date=June 3, 2020 |script-title=ko:스트레이 키즈, 새 리얼리티 예능 오픈..카리스마 넘치는 포스터 공개 |language=ko |trans-title=Stray Kids, New Reality Variety Show Opens.. Charismatic Poster Revealed |work=[[Herald Pop]] |url=http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202006031107125865860_1 |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316074859/http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202006031107125865860_1 |archive-date=March 16, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2021
|Kingdom: Legendary War
| Kontestant
|Hyunjin did not participate starting from episode 2
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hwang |first=Hye-jin |date=December 6, 2020 |script-title=ko:더보이즈·스트레이 키즈·에이티즈, Mnet '킹덤' 출연 확정 &quot;커밍순&quot;[2020 MAMA] |language=ko |trans-title=The Boyz, Stray Kids, and Ateez Confirmed to Appear on Mnet's 'Kingdom' &quot;Coming Soon&quot; [2020 MAMA] |work=Newsen |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202012061836550410 |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425063418/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202012061836550410 |archive-date=April 25, 2021 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
|Kingdom Week &lt;No+&gt;
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ahn |first=Byung-gil |date=August 16, 2021 |script-title=ko:'킹덤' 왕좌 스트레이 키즈, KINGDOMWEEK 설명서 |language=ko |trans-title='Kingdom' Winner Stray Kids, Kingdom Week Direction |work=[[Sports Kyunghyang]] |url=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202108161440003 |url-status=live |access-date=December 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213174709/https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202108161440003 |archive-date=December 13, 2021 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022
|Finding SKZ Get Edition
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kang |first=Bo-ra |date=September 22, 2022 |script-title=ko:스트레이 키즈, M2 '찾았다 스트레이 키즈 소장판'...사랑꾼 테스트 |language=ko |trans-title=Stray Kids, M2 'Finding Stray Kids Get Edition'... Lovers' Test |work=Single List |url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=386854 |url-status=live |access-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922045100/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=386854 |archive-date=September 22, 2022 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023
|Stray Kids Tokyo Mission Tour
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2023 |script-title=ja:Stray Kids、地上波初冠番組決定 撮り下ろしパフォーマンスも＜Stray Kids東京ミッションツアー＞ |language=ja |trans-title=Stray Kids, First Terrestrial Broadcast Program Decided, Shooting Performance &lt;Stray Kids Tokyo Mission Tour&gt; |work=Modelpress |url=https://mdpr.jp/k-enta/detail/3744706 |url-status=live |access-date=May 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513035033/https://mdpr.jp/k-enta/detail/3744706 |archive-date=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
|Soul Beam
|Cast member
|Korean New Year special
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ahn |first=Tae-hyun |date=January 1, 2026 |title=스트레이 키즈, 단독 설 예능 나선다...KBS '설빔' 출격 |language=ko |work=News1 |url=https://www.news1.kr/entertain/broadcast-tv/6025829 |access-date=January 1, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

== Mga tour ==

* Distrit 9: Unlock World Tour (2019–2020)
* Maniac World Tour (2022–2023)
* 5-Star Dome Tour (2023)
* Dominate World Tour (2024–2025)
* Run It World Tour (2026–2027)

== Mga sanggunian ==

[[Kategorya:South Korean boy bands]]
[[Kategorya:Mga grupo ng musiko ng kpop]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Koreano]]
[[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>g1xfubgcqs984ftykx1xb487o15ysg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238578</id>
      <parentid>2238577</parentid>
      <timestamp>2026-11-02T18:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HannaHanni</username>
        <id>151687</id>
      </contributor>
      <origin>2238578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8325" sha1="8r1gifrtjs6jnn8hxshas1lskuzgyhv" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist|name=Stray Kids|image=Stray Kids at the 40th Golden Disc Awards, January 10, 2026 (1).png|image_size=|landscape=yes|alt=The eight members of Stray Kids, looking forward.|caption=Stray Kids noong Enero 2026 &lt;br /&gt;From left to right: Lee Know, Han, I.N, Felix, Bang Chan, Hyunjin, Seungmin at Changbin|alias=|origin=[[Seoul]], Timog Korea|genre={{hlist|[[K-pop]]|[[hip-hop]]|[[Electronic music|electronic]]}}|years_active={{start date|2017}}–kasalukuyan|label={{hlist|[[JYP Entertainment|JYP]]|[[Epic Records Japan|Epic Japan]]|[[Republic Records|Republic]]}}|awards=[[List of awards and nominations received by Stray Kids|Full list]]|spinoffs=3Racha|website={{URL|straykids.jype.com}}|current_members=* [[Bang Chan]]
* [[Lee Know]]
* [[Changbin]]
* [[Hyunjin (Stray Kids singer)|Hyunjin]]
* [[Han (musician)|Han]]
* [[Felix (rapper)|Felix]]
* [[Seungmin]]
* [[I.N]]|past_members=* [[Kim Woojin|Woojin]]|module=[[File:Stray Kids Logo.svg|200px|class=skin-invert]]}}

Ang '''Stray Kids''' (스트레이 키즈) ay isang [[Timog Korea|Timog Koreanong]] [[boy band]] na nilikha ng [[JYP Entertainment]] noong 2017. Ang grupo ay binubuo ng walong miyembro: Bang Chan, Lee Know, Changbin, Hyunjin, Han, Felix, Seungmin at I.N. Ang dating miyembrong si Woojin ay umalis sa grupo noong 2019.

== Mga miyembo ==

=== Kasalukuyan ===
* Bang Chan (방찬)
* Lee Know (리노)
* Changbin (창빈)
* Hyunjin (현진)
* Han (한)
* Felix (필릭스)
* Seungmin (승민)
* I.N (아이엔)

=== Dati ===

* Woojin (우진) (2017–2019)

== Diskograpiya ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Pangunahin|Diskograpiya ng Stray Kids}}
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;

== Filmograpiya ==

=== Pelikula ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Papel
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Reference column heading}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023
| ''SKZflix''
|Themselves
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Yang |first=So-young |date=November 3, 2023 |script-title=ko:'컴백 D-7' 스트레이 키즈, 찬란한 청춘의 순간...뮤직 드라마 공개 |language=ko |trans-title='Comeback D-7' Stray Kids, a Moment of Brilliant Youth...Music Drama Released |work=Star Today |url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2023/11/845142 |access-date=November 3, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
|The Dominate Experience
|Themselves
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Brzeski |first=Patrick |date=December 18, 2025 |title=Stray Kids Concert Movie Heading to Cinemas Worldwide |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/k-pop-stray-kids-concert-film-cinemas-1236453902/ |access-date=December 23, 2025 |magazine=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Telebisyon ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Papel
! scope=&quot;col&quot; |Nota
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Reference column heading}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2017
|Stray Kids
| Kontestant
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Park |first=So-hyun |title=JYP, 보이그룹 서바이벌 '스트레이 키즈' 티저 공개 '기대UP' |language=ko |work=[[Naver]] |publisher=Xports News |url=http://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000778740 |url-status=live |access-date=September 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525194133/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000778740 |archive-date=May 25, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019
|Finding SKZ
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kim |first=Sol-ji |date=March 7, 2019 |script-title=ko:스트레이 키즈, 첫 단독 리얼리티 '찾았다 스트레이 키즈' 론칭 |language=ko |trans-title=Stray Kids Launches First Solo Reality Show 'Finding Stray Kids' |work=[[Maeil Broadcasting Network]] |url=https://star.mbn.co.kr/view.php?year=2019&amp;no=137193&amp;refer=portal |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316074931/https://star.mbn.co.kr/view.php?year=2019&amp;no=137193&amp;refer=portal |archive-date=March 16, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020
|Finding SKZ God Edition
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jeong |first=Hye-yeon |date=June 3, 2020 |script-title=ko:스트레이 키즈, 새 리얼리티 예능 오픈..카리스마 넘치는 포스터 공개 |language=ko |trans-title=Stray Kids, New Reality Variety Show Opens.. Charismatic Poster Revealed |work=[[Herald Pop]] |url=http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202006031107125865860_1 |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316074859/http://www.heraldpop.com/view.php?ud=202006031107125865860_1 |archive-date=March 16, 2023 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2021
|Kingdom: Legendary War
| Kontestant
|Hyunjin did not participate starting from episode 2
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Hwang |first=Hye-jin |date=December 6, 2020 |script-title=ko:더보이즈·스트레이 키즈·에이티즈, Mnet '킹덤' 출연 확정 &quot;커밍순&quot;[2020 MAMA] |language=ko |trans-title=The Boyz, Stray Kids, and Ateez Confirmed to Appear on Mnet's 'Kingdom' &quot;Coming Soon&quot; [2020 MAMA] |work=Newsen |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202012061836550410 |url-status=live |access-date=March 16, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425063418/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202012061836550410 |archive-date=April 25, 2021 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
|Kingdom Week &lt;No+&gt;
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ahn |first=Byung-gil |date=August 16, 2021 |script-title=ko:'킹덤' 왕좌 스트레이 키즈, KINGDOMWEEK 설명서 |language=ko |trans-title='Kingdom' Winner Stray Kids, Kingdom Week Direction |work=[[Sports Kyunghyang]] |url=https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202108161440003 |url-status=live |access-date=December 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213174709/https://sports.khan.co.kr/entertainment/sk_index.html?art_id=202108161440003 |archive-date=December 13, 2021 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022
|Finding SKZ Get Edition
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kang |first=Bo-ra |date=September 22, 2022 |script-title=ko:스트레이 키즈, M2 '찾았다 스트레이 키즈 소장판'...사랑꾼 테스트 |language=ko |trans-title=Stray Kids, M2 'Finding Stray Kids Get Edition'... Lovers' Test |work=Single List |url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=386854 |url-status=live |access-date=September 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922045100/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=386854 |archive-date=September 22, 2022 |ref=none}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023
|Stray Kids Tokyo Mission Tour
|Cast member
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 13, 2023 |script-title=ja:Stray Kids、地上波初冠番組決定 撮り下ろしパフォーマンスも＜Stray Kids東京ミッションツアー＞ |language=ja |trans-title=Stray Kids, First Terrestrial Broadcast Program Decided, Shooting Performance &lt;Stray Kids Tokyo Mission Tour&gt; |work=Modelpress |url=https://mdpr.jp/k-enta/detail/3744706 |url-status=live |access-date=May 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513035033/https://mdpr.jp/k-enta/detail/3744706 |archive-date=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2026
|Soul Beam
|Cast member
|Korean New Year special
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ahn |first=Tae-hyun |date=January 1, 2026 |title=스트레이 키즈, 단독 설 예능 나선다...KBS '설빔' 출격 |language=ko |work=News1 |url=https://www.news1.kr/entertain/broadcast-tv/6025829 |access-date=January 1, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

== Mga tour ==

* Distrit 9: Unlock World Tour (2019–2020)
* Maniac World Tour (2022–2023)
* 5-Star Dome Tour (2023)
* Dominate World Tour (2024–2025)
* Run It World Tour (2026–2027)

== Mga sanggunian ==

[[Kategorya:South Korean boy bands]]
[[Kategorya:Mga grupo ng musiko ng kpop]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Koreano]]
[[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>8r1gifrtjs6jnn8hxshas1lskuzgyhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ugnayang India–Italya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340875</id>
    <revision>
      <id>2238606</id>
      <timestamp>2026-11-03T01:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359791105|India–Italy relations]]&quot;</comment>
      <origin>2238606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="1n1pfhwizmb6aegtguo9su1ndx780lv" xml:space="preserve">{{Infobox bilateral relations|India–Italy|India|Italy|mission1=Embassy of India, [[Rome]]|mission2=Embassy of Italy, [[New Delhi]]|envoytitle1=Indian Ambassador to [[Italy]]|envoy1=[[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]]|envoytitle2=Italian Ambassador to [[India]]|envoy2=Vincenzo de Luca}}Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]] .&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>1n1pfhwizmb6aegtguo9su1ndx780lv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238607</id>
      <parentid>2238606</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4277" sha1="cv8bdazn88a4bh43o0dwua8axmk39dc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Ugnayang India–Italya'''
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:India|India]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:Italy|Italy]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Embassy of India, [[:en:Rome|Rome]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Embassy of Italy, [[:en:New_Delhi|New Delhi]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Indian Ambassador to [[:en:Italy|Italy]] [[:en:Vani_Sarraju_Rao|Vani Rao]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Italian Ambassador to [[:en:India|India]] Vincenzo de Luca
|}
Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>cv8bdazn88a4bh43o0dwua8axmk39dc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238610</id>
      <parentid>2238607</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="9h74ifxww05tv42q5bv9so2hrydjvlw" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Ugnayang India–Italya'''
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:India|India]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:Italy|Italy]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Embassy of India, [[:en:Rome|Rome]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Embassy of Italy, [[:en:New_Delhi|New Delhi]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Indian Ambassador to [[:en:Italy|Italy]] [[:en:Vani_Sarraju_Rao|Vani Rao]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Italian Ambassador to [[:en:India|India]] Vincenzo de Luca
|}
Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]]

== Maagang kasaysayan ==

=== Ugnayang Indo-Romano ===
[[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]]
[[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>9h74ifxww05tv42q5bv9so2hrydjvlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238611</id>
      <parentid>2238610</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T01:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ugnayang Indo-Romano */</comment>
      <origin>2238611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="033e5mhg77550epb0j2kwpm2l4tz735" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Ugnayang India–Italya'''
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:India|India]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[:en:Italy|Italy]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Embassy of India, [[:en:Rome|Rome]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Embassy of Italy, [[:en:New_Delhi|New Delhi]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Indian Ambassador to [[:en:Italy|Italy]] [[:en:Vani_Sarraju_Rao|Vani Rao]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Italian Ambassador to [[:en:India|India]] Vincenzo de Luca
|}
Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]]

== Maagang kasaysayan ==

=== Ugnayang Indo-Romano ===
{{Pangunahin|Mga ugnayang Indo-Romano|Mga ugnayang pangkalakalang Indo-Romano}}
Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.&lt;ref name=&quot;Storia&quot;&gt;{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}&lt;/ref&gt; Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}&lt;/ref&gt;[[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]]
[[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>033e5mhg77550epb0j2kwpm2l4tz735</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238613</id>
      <parentid>2238611</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T02:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ugnayang Indo-Romano */</comment>
      <origin>2238613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10426" sha1="sofl5lykx5zbvl06zs63ac3qzfvof2r" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Ugnayang India–Italya'''
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[India]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[Italya|Italy]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Embahada ng India, [[Roma|Rome]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Embahada ng Italya, [[New Delhi]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca
|}
Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]]

== Maagang kasaysayan ==

=== Ugnayang Indo-Romano ===
{{Pangunahin|Mga ugnayang Indo-Romano|Mga ugnayang pangkalakalang Indo-Romano}}[[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]]
[[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]]
Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.&lt;ref name=&quot;Storia&quot;&gt;{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}&lt;/ref&gt; Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''.

Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India:

{{blockquote|&quot;Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano.&quot;|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:&lt;blockquote&gt;
&quot;Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan.&quot; Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).&lt;ref&gt;Healy (1991), p. 281.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang &quot;Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] &quot; sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.&lt;ref&gt;Ball (2000), p. 123&lt;/ref&gt; Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.&lt;ref&gt;Casson (1989), p. 24.&lt;/ref&gt; Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa &quot;mga Indiano ng Silangan&quot; sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):&lt;blockquote&gt;&quot;Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari.&quot; [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.&lt;ref name=&quot;Majumdar 1960, p. 453&quot;&gt;Majumdar (1960), p. 453.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Gitnang Kapanahunan ===

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>sofl5lykx5zbvl06zs63ac3qzfvof2r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238614</id>
      <parentid>2238613</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T02:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gitnang Kapanahunan */</comment>
      <origin>2238614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11927" sha1="jux02x3aiow8phbjr18ytqusc9j4n7e" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Ugnayang India–Italya'''
|- id=&quot;9&quot;
| colspan=&quot;2&quot; id=&quot;10&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]]
|- id=&quot;11&quot; class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;12&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;13&quot; style=&quot;height:0.6em&quot;
| id=&quot;14&quot; style=&quot;background:#339933;color:inherit;&quot; |
| id=&quot;15&quot; style=&quot;background:#E08020;color:inherit;&quot; |
|- id=&quot;16&quot;
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;17&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center&quot; |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[India]]
! scope=&quot;col&quot; id=&quot;20&quot; style=&quot;width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]]
[[Italya|Italy]]
|- id=&quot;23&quot; style=&quot;display:none&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;24&quot; |
|- id=&quot;25&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;26&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Diplomatic mission
|- id=&quot;28&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;29&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Embahada ng India, [[Roma|Rome]]
| id=&quot;32&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Embahada ng Italya, [[New Delhi]]
|- id=&quot;35&quot;
! colspan=&quot;2&quot; id=&quot;36&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:lightgrey;color:inherit;&quot; |Envoy
|- id=&quot;38&quot;
! scope=&quot;row&quot; id=&quot;39&quot; class=&quot;infobox-label&quot; style=&quot;font-weight:normal; text-align:center&quot; |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]]
| id=&quot;43&quot; class=&quot;infobox-data&quot; style=&quot;text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;&quot; |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca
|}
Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}&lt;/ref&gt; Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

[[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]]

== Maagang kasaysayan ==

=== Ugnayang Indo-Romano ===
{{Pangunahin|Mga ugnayang Indo-Romano|Mga ugnayang pangkalakalang Indo-Romano}}[[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]]
[[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]]
Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.&lt;ref name=&quot;Storia&quot;&gt;{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}&lt;/ref&gt; Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''.

Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India:

{{blockquote|&quot;Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano.&quot;|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:&lt;blockquote&gt;
&quot;Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan.&quot; Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).&lt;ref&gt;Healy (1991), p. 281.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang &quot;Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] &quot; sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.&lt;ref&gt;Ball (2000), p. 123&lt;/ref&gt; Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.&lt;ref&gt;Casson (1989), p. 24.&lt;/ref&gt; Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa &quot;mga Indiano ng Silangan&quot; sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):&lt;blockquote&gt;&quot;Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari.&quot; [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.&lt;ref name=&quot;Majumdar 1960, p. 453&quot;&gt;Majumdar (1960), p. 453.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== Gitnang Kapanahunan ===
Ang mga ugnayan at kalakalan sa [[Indo-Meditereaneo|pagitan]] ng [[Rehiyon ng Mediteraneo|Mediteraneo]] at India ay natapos pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Romano, ngunit nagpatuloy pagkatapos ng ilang siglo. Inilathala ni Marco Polo ang kaniyang lakbay-sanaysay na ''[[Ang mga Paglalakbay ni Marco Polo]]'' kung saan inilarawan niya ang buhay at mga kaugalian sa India noong pagtatapos ng ika-13 siglo.&lt;ref name=&quot;Storia2&quot;&gt;{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}&lt;/ref&gt;

Maraming iba pang kilalang mga [[Republika ng Venecia|Veneciano]] ang bumisita rin sa India. Nilisan ni [[Niccolò de' Conti]] ang [[Venecia]] noong 1419 upang bisitahin ang [[Gitnang Silangan]], [[Iran|Persia]], at pagkatapos ay ang India.&lt;ref name=&quot;Storia3&quot;&gt;{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Karagdagang babasahin ==

* Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} .
* Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM.

== Mga panlabas na link ==
{{Commons category|Relations of India and Italy}}

* [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived  
* [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi]
{{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}}
[[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]]</text>
      <sha1>jux02x3aiow8phbjr18ytqusc9j4n7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340876</id>
    <redirect title="Neron" />
    <revision>
      <id>2238609</id>
      <timestamp>2026-11-03T01:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Nero]] sa [[Neron]] mula sa redirect</comment>
      <origin>2238609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="pf4kdhdfpge97ecc88rps2i1i6ejvy3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Neron]]</text>
      <sha1>pf4kdhdfpge97ecc88rps2i1i6ejvy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amur Oblast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340877</id>
    <redirect title="Oblast ng Amur" />
    <revision>
      <id>2238622</id>
      <timestamp>2026-11-03T04:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Amur Oblast]] sa [[Oblast ng Amur]]</comment>
      <origin>2238622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="3wh312k9ev7a7qgl6vmnb24b4bjdglt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Oblast ng Amur]]</text>
      <sha1>3wh312k9ev7a7qgl6vmnb24b4bjdglt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jewish Autonomous Oblast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340878</id>
    <redirect title="Awtonomong Oblast Ebreo" />
    <revision>
      <id>2238624</id>
      <timestamp>2026-11-03T04:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Jewish Autonomous Oblast]] sa [[Awtonomong Oblast Ebreo]]</comment>
      <origin>2238624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="7kmqkc9k45oldqfbxspxckm0sw5eual" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Awtonomong Oblast Ebreo]]</text>
      <sha1>7kmqkc9k45oldqfbxspxckm0sw5eual</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Jewish Autonomous Oblast</title>
    <ns>1</ns>
    <id>340879</id>
    <redirect title="Usapan:Awtonomong Oblast Ebreo" />
    <revision>
      <id>2238626</id>
      <timestamp>2026-11-03T04:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Usapan:Jewish Autonomous Oblast]] sa [[Usapan:Awtonomong Oblast Ebreo]]</comment>
      <origin>2238626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="19odhemm8ypsqc2lvwv0irwkpcgvk2k" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Usapan:Awtonomong Oblast Ebreo]]</text>
      <sha1>19odhemm8ypsqc2lvwv0irwkpcgvk2k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikang Indostaniko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340880</id>
    <revision>
      <id>2238640</id>
      <timestamp>2026-11-03T08:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1381810099|Hindustani language]]&quot;</comment>
      <origin>2238640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="29ne6rvdy9x5qnz7gigtxo3mue1qslv" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}}  ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon.  

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>29ne6rvdy9x5qnz7gigtxo3mue1qslv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238641</id>
      <parentid>2238640</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7185" sha1="8lnbaaxe2t5ly8fq7y7sc51ynaasznw" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}}  ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;  

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>8lnbaaxe2t5ly8fq7y7sc51ynaasznw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238642</id>
      <parentid>2238641</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9385" sha1="p5pz1l4ls33fo27111pbbwgr3lomhe8" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}}  ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;  

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>p5pz1l4ls33fo27111pbbwgr3lomhe8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238643</id>
      <parentid>2238642</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13666" sha1="n078yclnfbhd0ai3ulvz35yibhyx50g" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}}  ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;

== Mga rehistro ==
Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.&lt;ref name=&quot;Basu20172&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao20192&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DelacyAhmed2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu &amp; Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}&lt;/ref&gt; Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.&lt;ref name=&quot;JainCardona2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>n078yclnfbhd0ai3ulvz35yibhyx50g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238645</id>
      <parentid>2238643</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga rehistro */</comment>
      <origin>2238645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14311" sha1="21bh3fycbz5pjiip393cllkm8ufsiky" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;

== Mga rehistro ==
Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.&lt;ref name=&quot;Basu20172&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao20192&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DelacyAhmed2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu &amp; Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}&lt;/ref&gt; Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.&lt;ref name=&quot;JainCardona2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot; /&gt;

== Opisyal na katayuan ==
Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng Britanikong Raj ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>21bh3fycbz5pjiip393cllkm8ufsiky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238646</id>
      <parentid>2238645</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opisyal na katayuan */</comment>
      <origin>2238646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14472" sha1="pal1qnku0wxpuydwt8ksx1h9brdabrb" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;

== Mga rehistro ==
Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.&lt;ref name=&quot;Basu20172&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao20192&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DelacyAhmed2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu &amp; Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}&lt;/ref&gt; Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.&lt;ref name=&quot;JainCardona2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot; /&gt;

== Opisyal na katayuan ==
[[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]]
Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng Britanikong Raj ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>pal1qnku0wxpuydwt8ksx1h9brdabrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238647</id>
      <parentid>2238646</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opisyal na katayuan */</comment>
      <origin>2238647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16642" sha1="59ufjww6xtao4lin92qrvpg5c5viga7" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;

== Mga rehistro ==
Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.&lt;ref name=&quot;Basu20172&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao20192&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DelacyAhmed2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu &amp; Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}&lt;/ref&gt; Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.&lt;ref name=&quot;JainCardona2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot; /&gt;

== Opisyal na katayuan ==
[[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]]
Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng Britanikong Raj ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}&lt;/ref&gt;

== Distribusyon sa heograpiya ==
{{Pangunahin|Mundong nagsasalita ng Indostaniko}}
[[File:Hindustani-speaking_world_nations.png|thumb|300x300px|Paglaganap ng Hindustani sa buong mundo ]]
Bukod sa pagiging ''[[Lingguwa prangka|lingua franca]]'' ng Hilagang India at Pakistan sa Timog Asya,&lt;ref name=&quot;siddiqi1994&quot;&gt;{{Citation |last=Mohammad Tahsin Siddiqi |title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts |url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=University of Wisconsin |quote=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{Cite book |last=Ashmore |first=Harry S. |title=Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 11 |date=1961 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |page=579 |language=en |quote=The everyday speech of well over 50,000,000 persons of all communities in the north of India and in West Pakistan is the expression of a common language, Hindustani.}}&lt;/ref&gt; ang Hindustani ay sinasalita rin ng marami sa diaspora ng Timog Asya at ng kanilang mga inapo sa buong mundo, kabilang ang [[Hilagang Amerika]] (halimbawa, sa [[Canada]], ang Hindustani ay isa sa pinakamabilis na lumalagong wika),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census data shows Canada increasingly bilingual, linguistically diverse |url=http://www.cbc.ca/news/politics/census-wednesday-language-1.4231213}}&lt;/ref&gt; [[Europa]] (partikular na ang [[Reino Unido]]), at [[Gitnang Silangan]].

== Ponolohiya ==
{{Main|Ponolihiyang Indostaniko}}
Ang ponolohiyang Indostaniko, na parehong ginagamit ng Hindi at Urdu, ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang simetrikong sistemang may sampung patinig, kung saan ang mga patinig ay nakikilala ayon sa haba, kung saan ang mahahabang patinig ay karaniwang panahunan at ang maiikling patinig ay maluwag. Kasama rin sa wika ang mga patinig na [[Nasalisasyon|sinisingilin ng ilong]], pati na rin ang malawak na hanay ng mga katinig, kabilang ang mga tunog na [[Aspirated consonant|hinihinga]] at binubulong. Pinapanatili ng Hindustani ang apat-na-daan na pagkakaiba sa ponasyon sa mga plosif, hindi tulad ng dalawang-daan na pagkakaiba sa Ingles.

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>59ufjww6xtao4lin92qrvpg5c5viga7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238653</id>
      <parentid>2238647</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opisyal na katayuan */</comment>
      <origin>2238653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16646" sha1="64kqmchiisi2ft1llds1phe9x13vubp" xml:space="preserve">
Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}&lt;ref&gt;{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}&lt;/ref&gt;}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.&lt;ref name=&quot;britannica-2018-hindustani-language&quot;&gt;{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}&lt;/ref&gt; Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.&lt;ref name=&quot;trask-hclinguistics&quot;&gt;{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&amp;ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&amp;pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dcrystal-dict-lang&quot;&gt;{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European&gt;Indo-Iranian&gt;Indo-Aryan (Sanskrit)&gt; Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gandhi-hindi-urdu&quot;&gt;{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca&lt;Footnote M8&gt; of India. (M8: &quot;national language&quot; in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}&lt;/ref&gt; Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.&lt;ref name=&quot;Basu2017&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;

Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang &quot;nagbubuklod na wika&quot; o &quot;wikang pagsasanib&quot; na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}&lt;/ref&gt; dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}&lt;/ref&gt; Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}&lt;/ref&gt;

== Mga rehistro ==
Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.&lt;ref name=&quot;Basu20172&quot;&gt;{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GubeGao20192&quot;&gt;{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper2010&quot;&gt;{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DelacyAhmed2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu &amp; Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}&lt;/ref&gt; Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.&lt;ref name=&quot;JainCardona2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}&lt;/ref&gt; Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.&lt;ref name=&quot;PeterDass2019&quot; /&gt;

== Opisyal na katayuan ==
[[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]]
Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng [[Britanikong Raj]] ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}&lt;/ref&gt;

== Distribusyon sa heograpiya ==
{{Pangunahin|Mundong nagsasalita ng Indostaniko}}
[[File:Hindustani-speaking_world_nations.png|thumb|300x300px|Paglaganap ng Hindustani sa buong mundo ]]
Bukod sa pagiging ''[[Lingguwa prangka|lingua franca]]'' ng Hilagang India at Pakistan sa Timog Asya,&lt;ref name=&quot;siddiqi1994&quot;&gt;{{Citation |last=Mohammad Tahsin Siddiqi |title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts |url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=University of Wisconsin |quote=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{Cite book |last=Ashmore |first=Harry S. |title=Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 11 |date=1961 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |page=579 |language=en |quote=The everyday speech of well over 50,000,000 persons of all communities in the north of India and in West Pakistan is the expression of a common language, Hindustani.}}&lt;/ref&gt; ang Hindustani ay sinasalita rin ng marami sa diaspora ng Timog Asya at ng kanilang mga inapo sa buong mundo, kabilang ang [[Hilagang Amerika]] (halimbawa, sa [[Canada]], ang Hindustani ay isa sa pinakamabilis na lumalagong wika),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census data shows Canada increasingly bilingual, linguistically diverse |url=http://www.cbc.ca/news/politics/census-wednesday-language-1.4231213}}&lt;/ref&gt; [[Europa]] (partikular na ang [[Reino Unido]]), at [[Gitnang Silangan]].

== Ponolohiya ==
{{Main|Ponolihiyang Indostaniko}}
Ang ponolohiyang Indostaniko, na parehong ginagamit ng Hindi at Urdu, ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang simetrikong sistemang may sampung patinig, kung saan ang mga patinig ay nakikilala ayon sa haba, kung saan ang mahahabang patinig ay karaniwang panahunan at ang maiikling patinig ay maluwag. Kasama rin sa wika ang mga patinig na [[Nasalisasyon|sinisingilin ng ilong]], pati na rin ang malawak na hanay ng mga katinig, kabilang ang mga tunog na [[Aspirated consonant|hinihinga]] at binubulong. Pinapanatili ng Hindustani ang apat-na-daan na pagkakaiba sa ponasyon sa mga plosif, hindi tulad ng dalawang-daan na pagkakaiba sa Ingles.

== Mga sanggunian ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== Mga panlabas na link ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}}
[[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]]
[[Kategorya:Wikang Hindustani]]
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]]</text>
      <sha1>64kqmchiisi2ft1llds1phe9x13vubp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paglangoy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340881</id>
    <revision>
      <id>2238648</id>
      <timestamp>2026-11-03T08:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383253511|Swimming]]&quot;</comment>
      <origin>2238648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="becv45sop6a2jccuwo003xfg6rbhc0w" xml:space="preserve">
[[File:40._Schwimmzonen-_und_Mastersmeeting_Enns_2017_100m_Brust_Herren_USC_Traun-9897.jpg|right|thumb| Isang [[Mapagkompitensiyang paglalangoy|mapagkompitensiyang manlalangoy]] na nagsasagawa ng [[breaststroke]]]]
Ang '''paglangoy''' ay ang sariling [[propulsiyon]] ng isang tao sa [[tubig]], kadalasan para sa [[Pag-aaliw|libangan]], sport, ehersisyo, o kaligtasan. 
[[Kategorya:Ehersisyo]]</text>
      <sha1>becv45sop6a2jccuwo003xfg6rbhc0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238649</id>
      <parentid>2238648</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="mkzq3n2bkzvf4mzt8rnmtnp500mhhgp" xml:space="preserve">
[[File:40._Schwimmzonen-_und_Mastersmeeting_Enns_2017_100m_Brust_Herren_USC_Traun-9897.jpg|right|thumb| Isang [[Mapagkompitensiyang paglalangoy|mapagkompitensiyang manlalangoy]] na nagsasagawa ng [[breaststroke]]]]
Ang '''paglangoy''' ay ang sariling [[propulsiyon]] ng isang tao sa [[tubig]], kadalasan para sa [[Pag-aaliw|libangan]], sport, ehersisyo, o kaligtasan. Nakakamit ng mga manlalangoy ang [[Mamalya|paggalaw]] sa pamamagitan ng pag-uugnay ng mga galaw ng paa at katawan upang makamit ang antas ng [[Plotabilidad|buoyancy]] at [[Dinamika ng pluwido|idronamikong]] tulak na nagreresulta sa direksiyonal na pagkilos. Halimbawa, lumulutang sila sa mas malaki o mas maliit na lawak, at gumagalaw sa isang partikular na direksiyon sa pamamagitan ng pag-uugnay ng kanilang mga kilos na pasulong na pagtulak, lalo na ng kanilang ulo at katawan, kasabay ng iba pang kilos tulad ng paghagod gamit ang kanilang mga braso at pagsipa gamit ang kanilang mga binti. Ang paglangoy ay isang ehersisyo para sa buong katawan na nangangailangan ng tibay, kasanayan, at mahusay na mga pamamaraan upang mapakinabangan ang bilis at mabawasan ang [[pagkonsumo ng enerhiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McGraw |first=Myrtle B. |date=October 1939 |title=Swimming behavior of the human infant |journal=The Journal of Pediatrics |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.1016/s0022-3476(39)80003-8}}&lt;/ref&gt; 

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Ehersisyo]]</text>
      <sha1>mkzq3n2bkzvf4mzt8rnmtnp500mhhgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238650</id>
      <parentid>2238649</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T08:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3949" sha1="mhy2tr8x3y3bu37sp6wnx0r2k7rso1a" xml:space="preserve">
[[File:40._Schwimmzonen-_und_Mastersmeeting_Enns_2017_100m_Brust_Herren_USC_Traun-9897.jpg|right|thumb| Isang [[Mapagkompitensiyang paglalangoy|mapagkompitensiyang manlalangoy]] na nagsasagawa ng [[breaststroke]]]]
Ang '''paglangoy''' ay ang sariling [[propulsiyon]] ng isang tao sa [[tubig]], kadalasan para sa [[Pag-aaliw|libangan]], sport, ehersisyo, o kaligtasan. Nakakamit ng mga manlalangoy ang [[Mamalya|paggalaw]] sa pamamagitan ng pag-uugnay ng mga galaw ng paa at katawan upang makamit ang antas ng [[Plotabilidad|buoyancy]] at [[Dinamika ng pluwido|idronamikong]] tulak na nagreresulta sa direksiyonal na pagkilos. Halimbawa, lumulutang sila sa mas malaki o mas maliit na lawak, at gumagalaw sa isang partikular na direksiyon sa pamamagitan ng pag-uugnay ng kanilang mga kilos na pasulong na pagtulak, lalo na ng kanilang ulo at katawan, kasabay ng iba pang kilos tulad ng paghagod gamit ang kanilang mga braso at pagsipa gamit ang kanilang mga binti. Ang paglangoy ay isang ehersisyo para sa buong katawan na nangangailangan ng tibay, kasanayan, at mahusay na mga pamamaraan upang mapakinabangan ang bilis at mabawasan ang [[pagkonsumo ng enerhiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McGraw |first=Myrtle B. |date=October 1939 |title=Swimming behavior of the human infant |journal=The Journal of Pediatrics |volume=15 |issue=4 |pages=485–490 |doi=10.1016/s0022-3476(39)80003-8}}&lt;/ref&gt;

Ang paglangoy ay palaging kabilang sa mga nangungunang pampublikong aktibidad na panglibangan,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pereira da Costa |first=Lamartine |url=https://books.google.com/books?id=EZrV1XazCnEC&amp;q=swimming+participation+worldwide&amp;pg=PA11 |title=Worldwide Experiences and Trends in Sport for All |last2=Miragaya |first2=Ana |publisher=Meyer &amp; Meyer Verlag |year=2002 |isbn=978-1-84126-085-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jones |first=Helen |url=http://www.culture.gov.uk/images/research/tp-adult-participation-sport-analysis.pdf |title=Adult participation in sport |last2=Millward |first2=Peter |last3=Buraimo |first3=Babtunde |date=August 2011 |publisher=Department for Culture, Media and Sport |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610060444/http://culture.gov.uk/images/research/tp-adult-participation-sport-analysis.pdf |archive-date=2012-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2010-06-18 |title=Swimming remains England's most popular sport despite free scheme setback |work=The Daily Telegraph |location=[[London]] |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/swimming/7838072/Swimming-remains-Englands-most-popular-sport-despite-free-scheme-setback.html |url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/swimming/7838072/Swimming-remains-Englands-most-popular-sport-despite-free-scheme-setback.html |archive-date=2022-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=America's Swim Team |url=http://usaswimming.org/partners/file.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619104321/http://usaswimming.org/partners/file.pdf |archive-date=2010-06-19 |access-date=2026-04-01 |publisher=USA Swimming}}&lt;/ref&gt; at sa ilang mga bansa, ang mga [[aralin sa paglangoy]] ay isang sapilitan na bahagi ng kurikulum sa edukasyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-04-04 |title=Swimming Lessons in Educational Curriculum Across the World |url=http://aquamobileswim.com/swimming-lessons-educational-curriculum-across-world/ |publisher=Aquamobile}}&lt;/ref&gt; Nag-aalok ito ng maraming benepisyo sa kalusugan, tulad ng pinalakas na kalusugan ng [[Sistemang sirkulatoryo|puso]], lakas ng kalamnan, at pagtaas ng kakayahang umangkop. Ito ay angkop para sa mga tao ng lahat ng edad at antas ng fitness. Bilang isang [[Paglangoy (sport)|pormal na sport]], ang paglangoy ay itinatampok sa iba't ibang lokal, pambansa, at internasyonal na mga kompetisyon, kabilang ang bawat modernong [[Paglangoy sa Palarong Olimpiko|Olimpikong Tag-init]]. 

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Ehersisyo]]</text>
      <sha1>mhy2tr8x3y3bu37sp6wnx0r2k7rso1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paglalangoy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340882</id>
    <redirect title="Paglangoy" />
    <revision>
      <id>2238651</id>
      <timestamp>2026-11-03T08:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Paglangoy]]</comment>
      <origin>2238651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="e7gj2141i1ifogl6pyqf9ydg9nrelnu" xml:space="preserve">#REDIRECT [[paglangoy]]</text>
      <sha1>e7gj2141i1ifogl6pyqf9ydg9nrelnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikang Hindi-Urdu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340883</id>
    <redirect title="Wikang Indostaniko" />
    <revision>
      <id>2238652</id>
      <timestamp>2026-11-03T08:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Wikang Indostaniko]]</comment>
      <origin>2238652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="i4zhebu6pf3a80cc6f9fauxpclaj558" xml:space="preserve">#REDIRECT [[wikang Indostaniko]]</text>
      <sha1>i4zhebu6pf3a80cc6f9fauxpclaj558</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Wikang Indostaniko</title>
    <ns>1</ns>
    <id>340884</id>
    <revision>
      <id>2238656</id>
      <timestamp>2026-11-03T09:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 32026}}</comment>
      <origin>2238656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="mq7j7p6kr6tev00yzsvxnqqjse2i8cc" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 32026}}</text>
      <sha1>mq7j7p6kr6tev00yzsvxnqqjse2i8cc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238658</id>
      <parentid>2238656</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="ja4k7fjfd2aah0mbx0n52iszgx9bxlz" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 3|2026}}</text>
      <sha1>ja4k7fjfd2aah0mbx0n52iszgx9bxlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Hebei</title>
    <ns>1</ns>
    <id>340885</id>
    <revision>
      <id>2238657</id>
      <timestamp>2026-11-03T09:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</comment>
      <origin>2238657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</text>
      <sha1>f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238661</id>
      <parentid>2238657</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="c3ysa1iopm1dtr7gjtitzwl5kpmdx3n" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 2|2026}}</text>
      <sha1>c3ysa1iopm1dtr7gjtitzwl5kpmdx3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Kapatagang Hilagang Tsina</title>
    <ns>1</ns>
    <id>340886</id>
    <revision>
      <id>2238659</id>
      <timestamp>2026-11-03T09:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</comment>
      <origin>2238659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</text>
      <sha1>f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238662</id>
      <parentid>2238659</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T09:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="c3ysa1iopm1dtr7gjtitzwl5kpmdx3n" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 2|2026}}</text>
      <sha1>c3ysa1iopm1dtr7gjtitzwl5kpmdx3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Ugnayang Italya–Pilipinas</title>
    <ns>1</ns>
    <id>340887</id>
    <revision>
      <id>2238660</id>
      <timestamp>2026-11-03T09:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</comment>
      <origin>2238660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Nobyembre 1|2026}}</text>
      <sha1>f8zhmtsvsta2tb8sbdc7ni02rphqqeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samba (Brazilianong sayaw)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340888</id>
    <revision>
      <id>2238691</id>
      <timestamp>2026-11-03T11:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374472465|Samba (Brazilian dance)]]&quot;</comment>
      <origin>2238691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="b8ckzoihbckrv4sf2hpmrsa2p590f01" xml:space="preserve">
Ang '''Samba''' ay isang uri ng tradisyon ng musika at Afrobrazilianong sayaw na nailalarawan sa pamamagitan ng ritmo na 2 por 4 na [[Time signature|beses]] at masiglang mga galaw, na sinasayaw kasabay ng [[Samba|musikang samba]].</text>
      <sha1>b8ckzoihbckrv4sf2hpmrsa2p590f01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238692</id>
      <parentid>2238691</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="21sjoi098e5vejz8bg8dvr4wi1h7gzh" xml:space="preserve">
Ang '''Samba''' ay isang uri ng tradisyon ng musika at Afrobrazilianong sayaw na nailalarawan sa pamamagitan ng ritmo na 2 por 4 na [[Time signature|beses]] at masiglang mga galaw, na sinasayaw kasabay ng [[Samba|musikang samba]]. Ang ganitong uri ng sayaw ay karaniwang nagtatampok ng mabibilis na galaw ng paa, maindayog na galaw ng balakang, at isang pag-ugoy o pagtalbog na galaw na sumasalamin sa magkakasabay na ritmo ng musika. Maaaring itanghal ang Samba nang mag-isa, nang pares, o sa pangkatan depende sa estilo.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lucas |first=Glaura |last2=Queiroz |first2=Luís Ricardo Silva |last3=Prass |first3=Luciana |last4=Ribeiro |first4=Fábio Henrique |last5=de Oliveira Aredes |first5=Rubens |last6=Lucas |first6=Rosana |date=2016 |title=Afro-Brazilian Musical Cultures: Perspectives for Educational Conceptions and Practices in Music |url=https://www.jstor.org/stable/44652699 |journal=The World of Music |volume=5 |issue=1 |pages=135–158 |issn=0043-8774}}&lt;/ref&gt; Ito ay umunlad sa Brazil sa pamamagitan ng mga palitan ng kultura sa pagitan ng mga Aprikano, mga [[Mga katutubo|Katutubo]], at mga Europeo noong ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Galinsky |first=Philip |date=1996 |title=Co-option, Cultural Resistance, and Afro-Brazilian Identity: A History of the &quot;Pagode&quot; Samba Movement in Rio de Janeiro |url=https://www.jstor.org/stable/780347 |journal=Latin American Music Review / Revista de Música Latinoamericana |volume=17 |issue=2 |pages=120–149 |doi=10.2307/780347 |issn=0163-0350}}&lt;/ref&gt; Ito ay pangunahing nagmula sa [[Bahia|Bahia, Brazil]] sa mga komunidad na may lahing Afro at kalaunan ay lumawak sa pamamagitan ng migrasyon patungong [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiro, Brazil.]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Assunção |first=Matthias Röhrig |date=2003 |title=From Slave to Popular Culture: The Formation of Afro-Brazilian Art Forms in Nineteenth-Century Bahia and Rio de Janeiro |url=https://journals.iai.spk-berlin.de/index.php/iberoamericana/article/view/635 |journal=IBEROAMERICANA. América Latina - España - Portugal |language=es |volume=3 |issue=12 |pages=159–176 |doi=10.18441/ibam.3.2003.12.159-176 |issn=2255-520X}}&lt;/ref&gt; Ang terminong &quot;samba&quot; ay orihinal na tumutukoy sa alinman sa ilang mga sayaw na duet sa Latin na nagmula sa Congo at Angola. Sa kasalukuyan, ang samba ang pinakalaganap na anyo ng sayaw sa Brazil, at umaabot sa tugatog ng kahalagahan nito sa panahon ng kapistahan ng Carnaval.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cox |first=James L. |date=April 2000 |title=Kariamu Weish Asante, African Dance: An Artistic, Historical and Philosophical InquiryAfrican Dance: An Artistic, Historical and Philosophical Inquiry254 pp., with illustrations Kariamu Welsh Asante (ed.) African World Press, Inc: Trenton, New Jersey, 1996 $16.95, £11.99 (p/b) (Distributed in Europe by Turnaround) |journal=Dance Research |volume=18 |issue=1 |pages=108–111 |doi=10.3366/1291016 |issn=0264-2875 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Sa halip na iisang sayaw, ang samba ay isang hanay ng mga sayaw, at walang iisang sayaw ang maaaring maangkin nang may katiyakan bilang ang &quot;orihinal&quot; na estilo ng Samba.

== Mga sanggunian ==</text>
      <sha1>21sjoi098e5vejz8bg8dvr4wi1h7gzh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238694</id>
      <parentid>2238692</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T11:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4997" sha1="faq5t5kyqmwd7z7xs3u92jgvysfha13" xml:space="preserve">
Ang '''Samba''' ay isang uri ng tradisyon ng musika at Afrobrazilianong sayaw na nailalarawan sa pamamagitan ng ritmo na 2 por 4 na [[Time signature|beses]] at masiglang mga galaw, na sinasayaw kasabay ng [[Samba|musikang samba]]. Ang ganitong uri ng sayaw ay karaniwang nagtatampok ng mabibilis na galaw ng paa, maindayog na galaw ng balakang, at isang pag-ugoy o pagtalbog na galaw na sumasalamin sa magkakasabay na ritmo ng musika. Maaaring itanghal ang Samba nang mag-isa, nang pares, o sa pangkatan depende sa estilo.&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lucas |first=Glaura |last2=Queiroz |first2=Luís Ricardo Silva |last3=Prass |first3=Luciana |last4=Ribeiro |first4=Fábio Henrique |last5=de Oliveira Aredes |first5=Rubens |last6=Lucas |first6=Rosana |date=2016 |title=Afro-Brazilian Musical Cultures: Perspectives for Educational Conceptions and Practices in Music |url=https://www.jstor.org/stable/44652699 |journal=The World of Music |volume=5 |issue=1 |pages=135–158 |issn=0043-8774}}&lt;/ref&gt; Ito ay umunlad sa Brazil sa pamamagitan ng mga palitan ng kultura sa pagitan ng mga Aprikano, mga [[Mga katutubo|Katutubo]], at mga Europeo noong ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal |last=Galinsky |first=Philip |date=1996 |title=Co-option, Cultural Resistance, and Afro-Brazilian Identity: A History of the &quot;Pagode&quot; Samba Movement in Rio de Janeiro |url=https://www.jstor.org/stable/780347 |journal=Latin American Music Review / Revista de Música Latinoamericana |volume=17 |issue=2 |pages=120–149 |doi=10.2307/780347 |issn=0163-0350}}&lt;/ref&gt; Ito ay pangunahing nagmula sa [[Bahia|Bahia, Brazil]] sa mga komunidad na may lahing Afro at kalaunan ay lumawak sa pamamagitan ng migrasyon patungong [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiro, Brazil.]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal |last=Assunção |first=Matthias Röhrig |date=2003 |title=From Slave to Popular Culture: The Formation of Afro-Brazilian Art Forms in Nineteenth-Century Bahia and Rio de Janeiro |url=https://journals.iai.spk-berlin.de/index.php/iberoamericana/article/view/635 |journal=IBEROAMERICANA. América Latina - España - Portugal |language=es |volume=3 |issue=12 |pages=159–176 |doi=10.18441/ibam.3.2003.12.159-176 |issn=2255-520X}}&lt;/ref&gt; Ang terminong &quot;samba&quot; ay orihinal na tumutukoy sa alinman sa ilang mga sayaw na duet sa Latin na nagmula sa Congo at Angola. Sa kasalukuyan, ang samba ang pinakalaganap na anyo ng sayaw sa Brazil, at umaabot sa tugatog ng kahalagahan nito sa panahon ng kapistahan ng Carnaval.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cox |first=James L. |date=April 2000 |title=Kariamu Weish Asante, African Dance: An Artistic, Historical and Philosophical InquiryAfrican Dance: An Artistic, Historical and Philosophical Inquiry254 pp., with illustrations Kariamu Welsh Asante (ed.) African World Press, Inc: Trenton, New Jersey, 1996 $16.95, £11.99 (p/b) (Distributed in Europe by Turnaround) |journal=Dance Research |volume=18 |issue=1 |pages=108–111 |doi=10.3366/1291016 |issn=0264-2875 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Sa halip na iisang sayaw, ang samba ay isang hanay ng mga sayaw, at walang iisang sayaw ang maaaring maangkin nang may katiyakan bilang ang &quot;orihinal&quot; na estilo ng Samba.

Sa kasalukuyan, kasama sa samba ang mga estilo at kasanayang panrehiyon na mahalaga sa komunidad sa Brazil, habang nakakaimpluwensiya rin sa pandaigdigang komersiyal na libangan at kulturang popular, tulad ng mga palabas sa Brazilian Entertainment tulad ng ''Samba Brazil Entertainment,'' na siyang pinakasikat na palabas ng Samba sa buong mundo.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite journal |last=Galinsky |first=Philip |date=1996 |title=Co-option, Cultural Resistance, and Afro-Brazilian Identity: A History of the &quot;Pagode&quot; Samba Movement in Rio de Janeiro |url=https://www.jstor.org/stable/780347 |journal=Latin American Music Review / Revista de Música Latinoamericana |volume=17 |issue=2 |pages=120–149 |doi=10.2307/780347 |issn=0163-0350}}&lt;/ref&gt; Ang mga musikero, mananayaw, at mga relihiyosong komunidad na Afrobraziliano ay mahalaga sa pangangalaga nito.&lt;ref name=&quot;:122&quot;&gt;{{Cite journal |last=Assunção |first=Matthias Röhrig |date=2003 |title=From Slave to Popular Culture: The Formation of Afro-Brazilian Art Forms in Nineteenth-Century Bahia and Rio de Janeiro |url=https://journals.iai.spk-berlin.de/index.php/iberoamericana/article/view/635 |journal=IBEROAMERICANA. América Latina - España - Portugal |language=es |volume=3 |issue=12 |pages=159–176 |doi=10.18441/ibam.3.2003.12.159-176 |issn=2255-520X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:232&quot;&gt;{{Cite journal |last=Lucas |first=Glaura |last2=Queiroz |first2=Luís Ricardo Silva |last3=Prass |first3=Luciana |last4=Ribeiro |first4=Fábio Henrique |last5=de Oliveira Aredes |first5=Rubens |last6=Lucas |first6=Rosana |date=2016 |title=Afro-Brazilian Musical Cultures: Perspectives for Educational Conceptions and Practices in Music |url=https://www.jstor.org/stable/44652699 |journal=The World of Music |volume=5 |issue=1 |pages=135–158 |issn=0043-8774}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==</text>
      <sha1>faq5t5kyqmwd7z7xs3u92jgvysfha13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samba (sayaw)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340889</id>
    <redirect title="Samba (Brazilianong sayaw)" />
    <revision>
      <id>2238695</id>
      <timestamp>2026-11-03T11:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Samba (Brazilianong sayaw)]]</comment>
      <origin>2238695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="dk1ha1qeo2s2el4fb8q7f576bkvth1d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Samba (Brazilianong sayaw)]]</text>
      <sha1>dk1ha1qeo2s2el4fb8q7f576bkvth1d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>