Usapang Wikipedia:Kapihan

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Usapang Wikipedia:Kapihan</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3742</id>
    <revision>
      <id>2238706</id>
      <parentid>2237398</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LiteraryContributor</username>
        <id>168269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pagsusuri ng draft biography ni Tomas F. Agulto */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74240" sha1="a4syitlfy3n9cmepu7zpsfq8cwwwez7" xml:space="preserve">{{Tagagamit:Maskbot/config
|maxarchivesize = 55K
|counter = 19
|algo = old(90d)
|archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d
}}
&lt;div style=&quot;float:right; padding-left:5px; clear:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;&quot; bgcolor=&quot;#999999&quot;
|-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Usapan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
'''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;&lt;font size=3&gt;[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} '''&amp;rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;'''
|- 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Tuwirang daan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
[[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]]
----
&lt;div style=&quot;font-size:0.85em;&quot;&gt;
__TOC__
&lt;/div&gt;
|-
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot;  style=&quot;color: white;&quot;|'''Mga sinupan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;  bgcolor=&quot;white&quot;|
&lt;small&gt;
[[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] |  [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/
break=yes
width=40
searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/small&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;!--
Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :).
--&gt;

== Nakaarkibo na ang nakaraang usapan ==

Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC)

== Request for Image Processing ==

Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo.

[[Talaksan:Io processing request.png|center]]

Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Reference Previews – experiment
| content = 
== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC)
}}
== Help ==

Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia!
| content = 
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226)
| content = 
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;
}}
== Bagong mungkahi ==

Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 03:14, 6 Abril 2026 (UTC)

== Hinggil sa mga salitang siyokoy ==

Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay &quot;alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol).&quot; Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila).

Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!Imbes na
!Naaangkop na (mga) salita
|-
|adbenturero
|abenturero / taong mapagsapalaran
|-
|aspeto
|aspekto / mukha / dako
|-
|bentahe
|bentaha / lamang
|-
|dayalekto
|diyalekto / dayalek / wikain
|-
|dayalogo
|diyalogo / &lt;s&gt;dayalog&lt;/s&gt; / salitaan / usapan / pag-uusap
|-
|endorso
|endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat
|-
|groserya
|groseri / tindahan
|-
|imahe
|imahen / larawan
|-
|intrigero
|intrigante
|-
|kontemporaryo
|kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito
|-
|konsernado (&quot;''the mother of all ''siyokoy'' words'')
|konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman
|-
|lebel
|nibel / level / antas / taas
|-
|misyonaryo
|misyonero
|-
|obhektibo
|obhetibo
|-
|parliyamentaryo
|parlamentaryo / mambabatas
|-
|parliyamento
|parlamento / batasan
|-
|pesante
|paisano / magbubukid / magsasaka
|-
|prayoridad
|priyoridad / &lt;s&gt;prayoriti&lt;/s&gt; / pagkauna / karapatang mauna
|-
|sirkumstansiya
|sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa
|-
|subhektibo
|subhetibo
|-
|subheto
|suheto / disiplina
|}

Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#&quot;Kasingkahulugans&quot;]]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:17, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC)

{{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:22, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang.
:Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita.
:Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' (&quot;larawan&quot;) (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na &quot;itama&quot; ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 12:45, 12 Abril 2026 (UTC)
::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 13:56, 12 Abril 2026 (UTC)
:::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito &quot;tama&quot; sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 00:39, 13 Abril 2026 (UTC)
::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing &quot;naitagalog&quot; ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC)
:::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC)

:Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], 
:Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal.
:Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika.
:Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya?
:Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta.
:Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika.
:- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC)
:{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC)
:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang &quot;siyokoy&quot; (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang &quot;kontemporaryo&quot; ay bawal (&quot;kontemporaneo&quot; dapat) pero ang &quot;siyentista&quot; ay pwede (&quot;siyentipiko&quot; dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — &lt;span style=&quot;font-size:25px&quot;&gt;🍕&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-family:'Comic Sans MS';&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FFC83D&quot;&gt;Yivan&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#F7894A&quot;&gt;000&lt;/span&gt; &lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[User:Yivan000|view]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[User_talk:Yivan000|talk]]&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:34, 13 Abril 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Request for comment (global AI policy)
| content = 
== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026
| content = 
== Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 ==

[[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]]
The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''.

The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event!

The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts.

You may submit any of the following types of session proposals:

* '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes.
* '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes.
* '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes.
* '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes.
* '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences.

Submissions will be evaluated by the Program Committee based on:
* Potential impact and expected outcomes
* Relevance to the conference theme or focus areas

Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. 

'''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.'''

For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com

Mabalos!

On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,&lt;br&gt; [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC)
}}

== Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ==

Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&amp;group=ext-cite-user&amp;language=tl&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC)
:{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC)
::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Vote now in the 2026 U4C election
| content = 
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons
| content = 
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])&lt;/bdi&gt; 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;
}}
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

:''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC)

== Translation request: Ube latte ==
Hello fellow Wikipedians, Shalom &amp; Greetings from the Hebrew Wikipedia!
I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article?
We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look&gt;&gt;
English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte
Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640
Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC)

== Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan ==

Kumusta po.

Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. 

Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history.

Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&amp;#126;2026-39256-52|&amp;#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&amp;#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC)

:Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC)

== Pagkarga ng fil.wikipedia.org patungong tl.wikipedia.org ==

Magandang araw po sa inyong lahat. Nais ko pong ipaalam sa pamayanan ng Wikipediang Tagalog na naghain po ako ng mungkahi sa Phabricator upang maikarga ang dominyo (''domain'') ng isang posibleng Wikipediang Filipino (fil.wikipedia.org) patungo sa Wikipediang Tagalog (tl.wikipedia.org).

Sang-ayon sa [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|konsensong ating naiabot noong 2005]] tungkol sa wikang ginagamit natin dito sa Wikipedia, naniniwala ako na hindi ito magdudulot ng kontrobersiya. [[:meta:Talk:Language committee#Redirecting fil.wikipedia.org to tl.wikipedia.org|Ipinaalam ko na rin]] ang Komite sa Wika ng Pundasyong Wikimedia tungkol sa mungkahing ito.

Inaasahan ko na agaran itong mapapatupad, at maraming salamat po sa inyong lahat. --[[Tagagamit:Sky Harbor|&lt;b style=&quot;color: #0066ff&quot;&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;]] &lt;sup&gt;([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|&lt;b style=&quot;color:#0066ff&quot;&gt;usapan&lt;/b&gt;]])&lt;/sup&gt; 09:50, 23 Hulyo 2026 (UTC)

:Para sa kaalaman ng lahat, ito ang link sa kahilingan ni Sky Harbor sa Phabricator: [[phab:T432946]]. Tatanungin ko sana siya kung saan ang link sa Phabricator, nag-Google na lamang ako at pinaskil ko na lamang dito para mabatid ang pamayanan. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 29 Hulyo 2026 (UTC)
::Maraming salamat, Jojit, na ipinaskil mo rito ang kawing. Kasalukuyan akong bumabiyahe pauwi kaya hindi ko mailagay dito ang mungkahi sa Phabricator. Inaasahan kong agaran itong maitutupad. --[[Tagagamit:Sky Harbor|&lt;b style=&quot;color: #0066ff&quot;&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;]] &lt;sup&gt;([[Usapang tagagamit:Sky Harbor|&lt;b style=&quot;color:#0066ff&quot;&gt;usapan&lt;/b&gt;]])&lt;/sup&gt; 15:21, 29 Hulyo 2026 (UTC)

{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons
| content =
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:25, 24 Hulyo 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;
}}

== Hiling ng pagbabago sa kategorya ==

Mismong '''[[Wikipedia:Kapihan]]'''. Pakibaguhin po ang kategorya mula [[:Kategorya:Wikipedia]] sa &lt;s&gt;[[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]&lt;/s&gt; [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat! &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 02:05, 28 Agosto 2026 (UTC)

Patunay: sa Wikipediang Ingles, narito po ang kaayusan ng mga kategoryang kaugnay ng [[w:en:Wikipedia:Village pump]]: -&gt; [[w:en:Category:Wikipedia village pump]] / [[w:en:Category:Wikipedia help forums]] -&gt; [[en:Category:Wikipedia help]] &lt;s&gt;-&gt; [[w:en:Category:Wikipedia administration]]&lt;/s&gt;. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 02:10, 28 Agosto 2026 (UTC)

:Pinalitan na lamang ang kategorya sa [[:Kategorya:Mga talakayang pantulong sa Wikipedia]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 17:44, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Mga napiling larawan na binura sa Wikimedia Commons kalaunan ==

Hal.: [[:Talaksan:ZAM.jpg]].

Binura ito sa Wikimedia Commons dahil sa paglabag sa karapatang-sipi, ayon sa [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&amp;page=File:ZAM.jpg mga tala ng midya na ito]. Katunayan, hindi kailanman naging malaya ang lisensiya nito batay sa ''license history'' ng [https://www.flickr.com/photos/adlaw/125555282/ talaksan sa Flickr]. Maaari po bang i-''delist'' ang katayuan nito bilang &quot;napiling larawan,&quot; kung mayroong patakaran hinggil dito? &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 03:01, 28 Agosto 2026 (UTC)

Isa pa po: [[:Talaksan:Popebenxvi.jpg]]. Binura sa Wikicommons dahil: [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Log&amp;page=File:Popebenxvi.jpg ''Copyright violation: from website'']. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 03:07, 28 Agosto 2026 (UTC)

:Inarkibo ko na lamang ang mga pahinang tumuturo diyan sa mga pahinang iyan dahil sa layuning pangkasaysayan. 'Yung unang larawan nakalista subalit hindi ko tinanggal at sinabi na lamang napili subalit nabura sa Commons dahil uli sa layuning pangkasaysayan, at para malaman na napili iyon ng pamayanan. 'Yung pangalawa, hindi naman nakalista kaya walang aksyong ginawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 18:04, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 2 ==

*[[Wikipedia:WikiProyekto]]

Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:WikiProyekto]], katulad ng sa enWiki na [[w:en:Wikipedia:WikiProject]]. Iminumungkahi ko pong ''code'': &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Kategorya:WikiProyekto| ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 04:20, 28 Agosto 2026 (UTC)
:Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:WikiProyekto]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:WikiProyekto]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:33, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Kahilingan sa pagbabago ng kategorya 3 ==

* [[Wikipedia:Mga malimit itanong]]

Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] (na para na lang sa mga paksang tungkol sa Wikipedia, hindi sa administrasyon nito alinsunod sa enWiki) papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]] ''at'' sa [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Kawangis ng eskema ng katumbas nito sa enWiki ([[w:en:Wikipedia:FAQ]]) na nakakategorya sa [[w:en:Category:Wikipedia FAQs]] na siyang nakakategorya sa kapuwang [[w:en:Category:Wikipedia help]] at [[w:en:Category:Wikipedia basic information]]. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 04:45, 28 Agosto 2026 (UTC)

:Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga malimit itanong]]. Dinagdag din ang [[:Kategorya:Pangunahing impormasyon tungkol sa Wikipedia]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:27, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Ikaapat na kahilingan sa pagbabago ng kategorya ==

*[[Wikipedia:Mga napiling artikulo]]
Mula [[:Kategorya:Wikipedia]] papuntang [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Patunay: sa bersiyong enWiki: Wikipedia:Featured articles -&gt; Category:Wikipedia featured content (walang katumbas sa tlWiki sa ngayon) -&gt; Category:Wikipedia editorial validation (walang katumbas) -&gt; Category:Wikipedia administration. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 04:49, 28 Agosto 2026 (UTC)
:Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang Wikipedia:Mga napiling artikulo#Kahilingan sa pagbago ng kategorya]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:50, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Ikalimang kahilingan sa pagbabago ng kategorya ==

*[[Tulong:Paghahanap]]
Mula sa kasalukuyang [[:Kategorya:Wikipedia]] papunta sa [[:Kategorya:Wikipedia help]]. Salamat po. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 05:05, 28 Agosto 2026 (UTC)
:Pinalitan ko ang kategorya sa [[:Kategorya:Tulong]], at nagpaskil din ako tungkol sa pagbabagong ito sa [[Usapang tulong:Paghahanap]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:06, 29 Agosto 2026 (UTC)

== Ikaanim na kahilingan sa pagbabago ng kategorya ==

[[Wikipedia:Pamantayang pangwika]], pakitanggal po ang [[:Kategorya:Wikipedia]]. Dahil itutuon na lang ang Kategorya:Wikipedia sa mga paksang tungkol sa mismong Wikipedia, hindi sa pangangasiwa nito. Gayundin, naniniwala po akong sapat na ang tatlong kategorya nito kaya hindi na kailangang ikategorya ito sa [[:Kategorya:Pangangasiwa ng Wikipedia]]. Salamat. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 05:15, 28 Agosto 2026 (UTC)

:Tinanggal ko ang [[:Kategorya:Wikipedia]], at pinaskil ko din ang pagtanggal sa [[Usapang Wikipedia:Pamantayang pangwika#Kahilingan sa pagtanggal ng kategorya]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 19:58, 29 Agosto 2026 (UTC)
::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] maraming salamat po sa mga pagbabago. Ngayon lang po ako tumugon dahil naging abalá po ako sa matrabahong pag-rebyu ng mga larawang talaksan sa Commons hinggil sa ibinalik na mga larawan ng mga gusali sa [[Saudi Arabia]] dahil sa pagbabago ng kanilang batas sa karapatang-sipi. Mayroon na pong [[kalayaan sa panorama]] (FoP) sa KSA subalit para lang sa eksteryor ng mga likhang arkitektural, hindi sa mga disenyong interyor at sa mga bantayog gaya ng mga lilok, estatwa, miyural, at ''graffiti''. ''Regards'', &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 04:21, 30 Agosto 2026 (UTC)

== [[:Kategorya:Wikipedia libro]] at [[Padron:Wikipedia-Books]] ==

Mukhang hindi na ginagamit ang nasabing mga pahina/nilalaman sa Wikipediang Ingles. Batay sa [[w:en:Wikipedia:Templates for discussion/Log/2021 April 7#Template:Wikipedia book]] at [[w:en:Wikipedia:Village pump (proposals)/Archive 177#Deprecate linking to Wikipedia books in templates and articles]], isang palyadong pagpupunyagi ang Wikipedia Books (huwag pong ikalito sa Wikiaklat o ''[[Wikibooks]]''). Ayon sa [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2021_April_7#Template:Wikipedia_books:~:text=Template%3AWikipedia%20bookedit nagkomentong ''anonymous IP user''], wala umanong interes ang Pundasyong Wikimedia sa pagsuporta ng ''Books extension''. Dagdag pa niya, &quot;''the new PDF rendering engine (Proton) doesn't support books''&quot; at &quot;''it stands there is no point sending readers to an namespace where every page is flagged with a banner saying the service has been withdrawn, and this state of affairs that does not seem likely to change in the future''.&quot; Oras na rin po bang alisin na rin ng Wikipediang Tagalog ang anumang padron at kategorya na nagtuturo sa pumalyang eksperimentong &quot;Wikipedia Books&quot;? &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 05:52, 28 Agosto 2026 (UTC)

Iba pang konteksto: ang malaking ''boilerplate box'' sa [[w:en:Wikipedia:WikiProject Wikipedia-Books]]. Babanggitin ko po rito ang naglikha ng kategorya at padron na si {{ping|DragosteaDinTei}} para hingan ang kaniyang panig, kahit na [https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=DragosteaDinTei noong Abril 2022 pa ang huling ambag niya sa buong Wikimedia]. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 05:55, 28 Agosto 2026 (UTC)

Marahil, iwan muna po nating bukas ang diskusyon na ito sa loob ng mga 3 buwan? Para may ''consensus'' kung gayahin na rin po natin ang naging pasiya sa enWiki na alisin na ang tampok na &quot;Wikipedia Books&quot;? &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 04:54, 30 Agosto 2026 (UTC)

Tila maraming nakaugnay sa Wikipedia Books. [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Ano_ang_nakakawing_dito/Padron:Wikipedia-Books Siyam na mga artikulo] ang gumagamit ng tampok na ito. Marahil, kailangan ng sapat na ''consensus'' sa pag-alis ng ''feature'' na ito dahil magiging malaki ang epekto kung susunod tayo sa naging pasiya sa Wikipediang Ingles. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 09:39, 18 Setyembre 2026 (UTC)

== Mga talakayang nakasama pa rin sa Wikipedia backlog ==

Magandang araw mga tagapangasiwa. Narito ang apat na mga talakayan na nakabilang pa rin sa [[:Kategorya:Wikipedia backlog]] kahit na maraming taon nang binura ang mga midyang hiniling na burahin.
*[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Enero 28]]
*[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Pebrero 15]]
*[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 25]]
*[[Wikipedia:Images and media for deletion/2007 Marso 26]]
Pakisara po ang mga talakayan na iyon. Salamat po. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 06:51, 7 Setyembre 2026 (UTC)
:{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:09, 8 Setyembre 2026 (UTC)

== Geography articles contributed by TentingZones1 ==

{{user|TentingZones1}}. Sample articles: [[Oyem]] and [[Bad Elster]]. For the benefit of the user being referred, I chose English as the main language for this discussion.

While they might have good intentions, several of their contributions exhibit apparent reliance on some sophisticated method for machine translation and did not undergo manual human proofreading. I have already noticed their contributions since around April this year. While I initially ignored these contributions, thinking that other users would fix these articles, it appears no one fixed those articles.

Here are some indicators of unedited machine translation passages:
;[[Oyem]]
*Excessive reliance on Subject-Verb-Object (SVO) despite Tagalog being a mainly Verb-Subject-Object (VSO) language.
*''{{xt|...ang Oyem ay naging kabisera ng agrikultura ng Woleu-Ntem...at gumana bilang isang node ng logistik na tumatawid sa hangganan kasama ang Cameroon at Ekwatoryal Guinea.}}''&quot; - indicator of literal translations. &quot;Node of logistics&quot; literally translated instead of either &quot;sentro ng transportasyon&quot; or &quot;sentro ng kalakalan&quot; or &quot;bagsakan ng mga kalakal&quot; depending on the context of the sentence.
*''{{xt|...pangangaso ng karne ng puno...}}'' - literally translated from &quot;bushmeat.&quot;

;[[Bad Elster]]
*''{{xt|...isang bayan ng spa sa distrito ng...}}'' - literal translation for &quot;spa town.&quot;
*Again, excessive SVO reliance instead of VSO.

I have some suspicion that the sophisticated machine translation were made using AI chats. Google Translate does not generate too many &quot;hyperliteral&quot; translations, based from my experience on the extensive usage of it as the ''starting point''. Do note that I manually review and proofread the outputs with help from Glosbe, KWFDiksiyonaryo site, and DiksiyonaryoPH site, as well as my own understanding.

Other users should act on these geography articles. With many articles having created, it's a challenge to fix them all. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 06:31, 9 Setyembre 2026 (UTC)

:Napag-usapan na ang mga isyu. Gayunpaman, ang heograpiya ang mas pinipili sa ngayon. Dahil sa kakulangan ng mga katutubong salita upang payagan ang pag-konbert sa lokal na bersyon, kailangang magpokus ang diksyunaryo sa ngayon.
:Minsan maaaring hindi maintindihan ang mga salita dahil sa kakulangan ng kaalaman sa ilang mga salitang may kaugnayan sa heograpiya bilang pangunahing alalahanin.
:Gayunpaman, nagpasya akong huminto muna sa paggawa ng mga artikulo pagkatapos.
:(Ang ilang artikulo ay isinalin sa [[:de:Thurmansbang|de]], [[:en:Dormaa Ahenkro|en]], at [[:fr:Larochemillay|fr]] bilang halimbawa.
:Gayunpaman, sa susunod ay dapat ko itong maingat na iugnay bilang isang pinagmulan sa ibang mga edisyon ng wika.)
:Hanggang sa makarating ang konsensya, maaari ninyo akong i-email, hangga't maaari, upang subukang maunawaan ang pangunahing problema tungkol sa &quot;isyu sa paggamit ng mga salita&quot; sa heograpiya. Salamat.
:Sa kasalukuyan, lahat ng plano sa paggawa ng pahina ay itinigil muna. [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 06:53, 9 Setyembre 2026 (UTC)

:Minsan ang kahulugan ang pangunahing problema. Kapag isinasalin ang salita, hindi ito nagiging pangkalahatang termino na may kaugnayan dito.
:Dahil kakaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nasa humigit-kumulang sampung libo, posibleng makahanap ng ilang mga salitang hiram partikular tulad ng Espanyol (gayunpaman, nawala na ito pagkatapos ng pananakop ng mga Amerikano noong unang bahagi ng ika-20 siglo).

:Sa [[Oyem]]:
*&quot;bush&quot; = &quot;palumpong&quot;
*&quot;meat&quot; = &quot;karne&quot;

:Sa [[Bad Elster]]:
*&quot;spa town&quot; = &quot;bukal na mineral ng bayan&quot;

:Pati na rin ang marami pang mga artikulo na may kaugnayan sa heograpiya (hindi lang iyon, mayroon ding &quot;luto&quot;)

:Obserbahan ito hangga't maaari kung ang salita ay hindi nauugnay sa mga ibinigay. Suriin ito pagkatapos? [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:00, 9 Setyembre 2026 (UTC)

:Gayunpaman, dahil hindi ko pa naiintindihan ang pagkakasunod-sunod ng mga salita, napagpasyahan kong tuluyan nang itigil ang paggawa ng mga bagong artikulo dito sa proyekto maliban na lang kung magagawa ang mga posibleng plano sa hinaharap. Matagal ko pang naintindihan ang lahat ng aking makakaya dahil sa kakulangan ng pagsusuri sa pagkakasunod-sunod ng mga salita bago ko ito naisip para sa paggawa ng artikulo, sa palagay ko.

(Maaari kang mag-email kung ayaw mong mabunyag ang ilang mga alalahanin sa privacy bukod pa sa mga ito? Minsan ay hindi na kailangan ang mga kasalukuyang isyu na naunang naobserbahan tungkol sa mga artikulo tungkol sa heograpiya. Babawiin ko ito hanggang sa maging maayos ang mga plano.) [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:15, 9 Setyembre 2026 (UTC)

::Gayunpaman, hindi ako eksperto sa pag-aaral ng isa sa mga salitang literal na nangangahulugang &quot;to&quot;. Sa kasalukuyan, nahihirapan akong isipin ang mga salitang &quot;paano kung&quot; na karaniwang ginagamit dahil karaniwang ginagamit ang VSO. Ngunit, sa hinaharap ay hindi pa tiyak kaya umaasa akong mauunawaan at masusuri ko ito sa malapit na hinaharap hangga't maaari.

Ito ang aking huling pag-edit, kaya pagkatapos nito ay [[Natatangi:Tagagamit_ng_e-liham/TentingZones1|maaari ninyo akong kontakin sa pamamagitan ng email. / ''This is my final edit, so after that you can contact me by email.'' (Hanggang sa muli sa hinaharap hangga't maaari dito sa proyekto. Paalam. / ''Until I back in the future as possible here in the project. Farewell.'')]] [[Tagagamit:TentingZones1|TentingZones1]] ([[Usapang tagagamit:TentingZones1|kausapin]]) 07:33, 9 Setyembre 2026 (UTC)

:::I'll leave to other users on evaluating {{u|TentingZones1}}'s responses. I feel their response isn't &quot;natural.&quot; Even if I'm a ''[[Tsinong Pilipino|FilChi/Chinoy]]'', I can guess which Tagalog text is natural to read. Anyway, I made another research on at least one more contribution, '''[[Lalawigan ng Ogooué-Ivindo]]''':
:::::1. It bears a tiny slip of English text, alongside excessive SVO usage: &quot;''{{xt|Ang lalawigang ito, na naglalaman ng libu-libong kilometro kuwadrado ng rainforest, ang pinakamalaki at pinakakaunting populasyon at hindi gaanong maunlad kaysa sa ibang bahagi ng bansa. &lt;u&gt;As of 2013 it had a population of 63,293&lt;/u&gt; Noong 2013, mayroon itong populasyon na 63,293 katao. Ang pangunahing bayan ay ang Makokou.}}''&quot;
:::::2. Using &quot;tahanan&quot; as a literal translation of &quot;home&quot; instead of a more natural word, like lokasyon. Or, altering the entire sentence but not sacrificing the message and context of the original thought: &quot;''{{xt|Ang mga pangunahing kalsadang dumadaan sa probinsya ay ang mga kalsadang RN3 at RN4. Ang Makokou ay tahanan ng Paliparan ng Makokou.}}''&quot;
:::::3. Excessive translation of highly technical terms like &quot;yellow fever&quot; even if [https://diksiyonaryo.ph/search/yellow%20fever?page=1 diksiyonaryoPH did not translate it], as well as &quot;sumiklab ang isang pagsiklab ng Ebola...&quot;: &quot;{{xt|Noong Enero 1995, sumiklab ang isang pagsiklab ng Ebola virus sa mga kagubatan ng Ogooué-Ivindo. Siyam sa 19 na tao ang namatay sa mga kaso na naitala mula sa populasyon na 350 katao. Noong 2010, naiulat na patuloy na nakakaapekto ang dilaw na lagnat sa probinsya.}}&quot;
:::I do not call for the massive deletions of these articles, since they are quite valuable topics. However, I hope several users can help in cleaning up all of the translated articles they created. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:24, 9 Setyembre 2026 (UTC)
::::Hi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], I can help with polishing some of these articles during my spare time. They’re certainly valuable enough to keep, so I’d be happy to help clean up the translations and improve the wording where I can. - [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 10:32, 10 Setyembre 2026 (UTC)
:::::@[[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] Thank you for your efforts. Several categorizations need tweaking. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 10:51, 10 Setyembre 2026 (UTC)

{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado
| content =

== Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Basahin ang mensaheng ito sa ibang wika]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

Ililipat ng [[foundation:|Pundasyong Wikimedia]] ang trapikong dumadaloy sa pagitan ng mga sentro ng datos (''data centers'') nito. Sisiguraduhin nito na mananatiling ''online'' ang Wikipedia at ang mga iba pang wiki ng Wikimedia kahit kung lumipas ang isang sakuna.

Ililipat ang lahat ng trapiko sa '''{{#time:j xg|2026-09-23|tl}}'''. Magsisimula ang pagpapalit sa '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''.

Sa kasamaang palad, dahil sa limitasyon sa [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], kailangan munang ihinto ang lahat ng pagbabago habang ginagawa ang paglilipat. Humihingi po kami ng paumanhin para sa pagkagambalang ito, at sinisikap naming mabawasan ito sa mga susunod na panahon. 

May ipapakitang bandera sa lahat ng mga wiki 30 minuto bago magsimula ang operasyong ito. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''Makababasa ka, nguni hindi makakapagbago, ng lahat ng mga wiki sa loob lamang ng maikling panahon.'''

* Hindi ka makakapagbago ng hanggang sa isang oras sa {{#time:l j xg Y|2026-09-23|tl}}.
* Kung susubukin mong magbago o maglagak sa mga oras na ito, makakikita ka ng mensahe ng kamalian. Inaasahan namin na walang mawawala na pagbabago sa mga minutong ito, ngunit hindi namin ito maipapangako. Kung nakikita mo ang mensahe ng kamalian, mangyaring maghintay hanggang bumalik sa normal na ang lahat. Pagkatapos niyon ay maaari mo nang mai-save ang iyong edit. Pero, amin namin kayong pinapayuhan na gumawa muna ng kopya ng iyong mga pagbabago, upang makasigurado.

''Mga ibang epekto'':

* Babagal ang mga ''background job'' at maaaring tanggalin ang ilan. Maaaring hindi maisasapanahon ang mga pulang kawing ng kasimbilis ng normal. Kung maglilikha ka ng artikulo na nakakawing na sa ibang lugar, mas matagal na mananatiling pula ang kawing. Kailangang pahintuin ang mga ilang pangmatagalang iskrip.
* Inaasahan namin na ang mga ''code deployment'' ay mangyayari katulad ng sa anumang ibang mga linggo. Pero, may mga ''case-by-case code freezes'' na mangyayari sa tamang panahon kung kakailanganin nila ito pagkatapos.
* Hindi magagamit ang [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ng mga nasa 90 minutos.

Maaaring ipagpaliban ang proyektong ito kung kinakailangan. Maaari mong [[wikitech:Switch_Datacenter|basahin ang iskedyul sa wikitech.wikimedia.org]]. Ihahayag ang anumang pagbabago sa iskedyul. 

'''Mangyaring ibahagi ang impormasyon sa iyong pamayanan.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 12:58, 15 Setyembre 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;
}}

{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges
| content =
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 Setyembre 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges
| content =
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 09:29, 9 Oktubre 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;
}}

== Pagpapalit ng serbidor - May parating na panahon na maaari mo lamang basahin ang iyong wiki na hindi tatagal nang masyado ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Basahin ang mensaheng ito sa ibang wika]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

Ililipat ng [[foundation:|Pundasyong Wikimedia]] ang trapikong dumadaloy sa pagitan ng mga sentro ng datos (''data centers'') nito. Sinisigurado nito na mananatiling ''online'' ang Wikipedia at ang iba pang mga wiki ng Wikimedia kahit dumaan ang isang sakuna.

Ililipat ang lahat ng trapiko sa '''{{#time:j xg|2026-10-28|tl}}'''. Magsisimula ang pagpapalit sa '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]'''.

Sa kasamaang palad, dahil sa ilang mga limitasyon sa [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], kailangan munang ihinto ang lahat ng pamamatnugot habang ginagawa ang paglilipat. Humihingi kami ng paumanhin para sa pagkagambalang ito, at sinisikap naming mabawasan ito sa mga susunod na panahon. 

May ipapakitang bandera sa lahat ng mga wiki 30 minuto bago magsimula ang operasyong ito. Magpapakita ang bandera into hanggang matapos ang operasyong ito. 
Maaari kang makisama sa [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate pagsasalin o pagwawasto] ng teksto ng banderang ito.

'''Makababasa ka, ngunit hindi makakapagbago, ng lahat ng mga wiki sa loob lamang ng maikling panahon.'''

* Hindi ka makakapagbago ng hanggang sa isang oras sa {{#time:l j xg Y|2026-10-28|tl}}.
* Kung susubukin mong magbago o maglagak sa mga oras na ito, makakikita ka ng mensahe ng kamalian. Inaasahan namin na walang mawawala na pagbabago sa mga minutong ito, ngunit hindi namin ito maipapangako. Kung nakikita mo ang mensahe ng kamalian, mangyaring maghintay hanggang bumalik sa normal na ang lahat. Pagkatapos niyon ay maaari mo nang mai-save ang iyong edit. Ngunit hinihikayat namin na gumawa ka ng kopya ng iyong mga pagbabago, upang makasigurado.

''Mga ibang epekto'':

* Babagal ang mga ''background job'' at maaaring hindi tumakbo ang ilan. Maaaring hindi maisasapanahon ang mga pulang kawing ng kasing bilis ng normal. Kung maglilikha ka ng artikulo na nakakawing na sa ibang lugar, mas matagal na mananatiling pula ang kawing. Kailangang pahintuin ang mga ilang pangmatagalang skrito.
* Inaasahan namin na ang mga ''code deployment'' ay mangyayari katulad ng sa anumang ibang mga linggo. Ngunit maaring may mga pagtitigal sa pagbabago ng kodigo na mangyayari sa tamang panahon kung kakailanganin nila ito pagkatapos.
* Hindi magagamit ang [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ng mga nasa 90 minutos.

Maaaring ipagpaliban ang proyektong ito kung kinakailangan. Maaari mong [[wikitech:Switch_Datacenter|basahin ang iskedyul sa wikitech.wikimedia.org]]. Ihahayag ang anumang pagbabago sa iskedyul. 

'''Mangyaring ibahagi ang impormasyon sa iyong pamayanan.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] 14:01, 26 Oktubre 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Pagsusuri ng draft biography ni Tomas F. Agulto ==
Magandang araw sa mga editor ng Wikipedia!

Nais ko sanang humingi ng karagdagang pagsusuri para sa aking draft biography tungkol kay Tomas F. Agulto.

Link ng draft:
https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:LiteraryContributor/burador

May personal akong ugnayan kay Tomas F. Agulto at itinuturing ko siyang parang lolo sa aming pamilya. Naipahayag ko na rin ang aking conflict of interest sa aking user talk page.

May editor nang nagbigay ng paunang feedback sa draft at iminungkahi ang pag-aayos ng formatting at paghingi ng karagdagang pagsusuri sa Kapihan.

Nais ko sanang malaman kung sapat at mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian, neutral ang pagkakasulat, at natutugunan ng draft ang mga pamantayan ng Wikipedia para sa isang talambuhay.

Hindi ko muna ililipat ang draft sa pangunahing artikulo habang hinihintay ang pagsusuri at gabay ng mga independenteng editor.

Maraming salamat po! [[Tagagamit:LiteraryContributor|LiteraryContributor]] ([[Usapang tagagamit:LiteraryContributor|kausapin]]) 12:15, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a4syitlfy3n9cmepu7zpsfq8cwwwez7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nena Cardenas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11648</id>
    <revision>
      <id>2238767</id>
      <parentid>2147861</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T18:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58340-99</username>
        <id>168319</id>
      </contributor>
      <origin>2238767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="3en8ihp6925znixpweixldanp7a85yn" xml:space="preserve">{{BLP unsourced|date=Marso 2007}}
Noong una siyang pumasok sa larangan ng pelikula ang kanyang ginamit ay '''Remy Cárdenas''' (1932–2020) hanggang sa lumaon ang pangalang ''Remy'' ay naging ''Nena''.

Si Nena ay kontratado ng [[Premiere Production]] at siya ay nakagawa ng humigit-kumulang isang dosenang pelikula.  Doon ay itinambal siya sa mga nanggigitingang artistang lalake ng Premiere tulad nina [[Efren Reyes]], [[Rogelio de la Rosa]], [[Leopoldo Salcedo]], [[Jose Padilla Jr]], [[Enrico Pimentel]] at iba pa.

Una siyang gumanap sa [[Kidlat ng Silangan]] at [[Hindi ako Susuko]] kapwa taong [[1949]].

Ipinareha siya kay Rogelio de la Rosa sa [[48 Oras]].

Noong 1951, tumanggap siya ng Award sa kanyang pelikula na &quot; Doble Cara &quot; na Best Actress of the Year.

Taong [[1952]] ng gumawa siya ng pelikula sa labas ng ''Premiere'' ang [[Bulaklak ng Nayon]] sa ilalim ng [[Royal Films]] at nasundan pa ng katatakutang pelikula ang [[Tianak]] ng [[Cinema Technician Inc.]]

Hanggang sa nakagawa siya ng dalawang pelikula sa [[Sampaguita Pictures]] ang [[El indio]] at [[Tres ojos]] na kapwa pelikula ni [[Cesar Ramirez]].

Nagbalik siya sa Premiere para gawin ang [[Solitaryo]] subalit kinuha siya ng [[Manuel Vistan, Jr.]] para gawin ang [[Habang Buhay]] na isang Drama at isang [[Aksiyon]] naman ang sa [[Deegar Cinema Inc.]] ang [[Takas]].

[[Tomboy]] ng [[Filipinas Pictures]] ang huli niyang pelikula.

==Pelikula==

*1949 - [[Kidlat sa Silangan]]
*1949 - [[Hindi ako Susuko]]
*1950 - [[48 Oras]]
*1950 - [[Doble Cara]]
*1950 - [[Kamay ni Satanas]]
*1951 - [[Munting Anghel]]
*1951 - [[Diego Silang]]
*1951 - [[Tagailog]]
*1951 - [[Doble Kara]]
*1952 - [[Malolos]]
*1952 - [[Bakas ng Kahapon]]
*1952 - [[Bulaklak ng Nayon]]
*1953 - [[Tianak]]
*1953 - [[El Indio]]
*1953 - [[Solitaryo]]
*1953 - [[Habang Buhay]]
*1954 - [[Takas]]
*1954 - [[3 Sisters]]
*1954 - [[Laging May Umaga]]
*1954 - [[Tres Ojos]]
*1955 - [[Tomboy]]

{{BD|1932|2020|Cardenas, Nena}}

[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>3en8ihp6925znixpweixldanp7a85yn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Simpsons</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11787</id>
    <revision>
      <id>2238796</id>
      <parentid>2110014</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58536-40</username>
        <id>168402</id>
      </contributor>
      <origin>2238796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3293" sha1="5p467vj7jpv2l4iiiqek5h63zh4fbdb" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                =The Simpsons Logo.svg 
| image_upright        = 
| image_alt            = 
| alt_name             = 
| native_name          = 
| genre                = [[Kartun]]&lt;br /&gt;Katatawanan
| creator              = [[Matt Groening]]
| based_on             = 
| inspired_by          = 
| developer            = [[James L. Brooks]]&lt;br /&gt;Matt Groening&lt;br /&gt;[[Sam Simon]]
| writer               = 
| screenplay           = 
| story                = 
| director             = 
| creative_director    = 
| presenter            = 
| starring             = 
| judges               = 
| voices               = [[Dan Castellaneta]]&lt;br /&gt;[[Julie Kavner]]&lt;br /&gt;[[Nancy Cartwright (actress)|Nancy Cartwright]]&lt;br /&gt; [[Yeardley Smith]] &lt;br /&gt; [[Hank Azaria]]  &lt;br /&gt; [[Harry Shearer]] &lt;br /&gt; ([[List of cast members of The Simpsons|Complete list]])
| narrated             = 
| theme_music_composer = [[Danny Elfman]]
| open_theme           = 
| end_theme            = 
| composer             = [[Alf Clausen]]
| country              = Estados Unidos
| language             = Ingles
| num_seasons          = 20
| num_episodes         = 428
| list_episodes        = 
| executive_producer   = [[Al Jean]]&lt;br /&gt;James L. Brooks&lt;br /&gt;Matt Groening&lt;br /&gt;Sam Simon
| producer             = 
| news_editor          = 
| location             = 
| cinematography       = 
| animator             = 
| editor               = 
| camera               = 
| runtime              = 22–24 minuto
| company              = 
| distributor          = 
| budget               = 
| network              = [[:en:Fox Broadcasting Company|FOX]]
| picture_format       = [[:en:NTSC|NTSC]] or&lt;br /&gt;[[ATSC]] [[720p60]] [[:en:pillar box (film)|pillarbox]]
| audio_format         = 
| first_run            = 
| released             = 
| first_aired          = {{start date|1989|12|17}}
| last_aired           = kasalukuyan
| preceded_by          = 
| followed_by          = 
| related              = ''[[:en:The Tracey Ullman Show|Ang Palabas ni Tracey Ullman]]''
| website              = http://www.thesimpsons.com/
| website_title        = 
| production_website   = 
| production_website_title = 
}}

Ang '''''The Simpsons''''' ay isang ''[[animated]]'' ''[[sitcom]]'' o [[kartun]] mula sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;https://books.google.com.ph/books?id=GXwBT9CuU-sC&amp;pg=PA9&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; Ang producers nito ay sina [[Al Jean]], [[Matt Groening]], [[James L. Brooks]] at [[Sam Simon]]. Si Matt Groening ang nag-imbento sa palabas. And istorya ay tungkol sa pamilyang Simpsons, sina Homer, Marge, Bart, Lisa at si Maggie at ang mga pangyayari sa lugar na Springfield.

Unang ipinalabas ang ''The Simpsons'' noong 1987 sa ''The Tracey Ullman Show''. Ang opisyal na unang palabas ng The Simpsons ay noong 17 Disyembre 1989. Tumagal ang palabas ng ilang taon at gumawa sila ng palabas sa sinehan ng The Simpsons. Ang [[The Simpsons Movie]] ay lumabas sa sinehan noong 27 Hulyo 2007. Dahil sa kantanyagan nito, may 20 season na ang nagawa ang Fox para sa panoorin na ito.

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Panlabas na kawing ==
* {{imdb title|id=0096697}}
* {{tv.com show|id=146}}

{{stub|Telebisyon}}

[[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Simpsons, The]]
[[Category:The Simpsons]]</text>
      <sha1>5p467vj7jpv2l4iiiqek5h63zh4fbdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lagayan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19086</id>
    <revision>
      <id>2238804</id>
      <parentid>1908665</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58642-91</username>
        <id>168406</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga barangay */</comment>
      <origin>2238804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1340" sha1="ssu1i58e067j7cdcurz72nq5ot5aqo8" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine municipality 2 |
 infoboxtitle = Bayan ng Lagayan |
 seal         = available |
 sealfile     =  |
 areakm2      = 215.97 |
 barangays    = 6 |
 districts    = Mag-isang Distrito ng Abra |
 class        = Pang-5 klase |
 mayor        = Edmarc L. Crisologo |
 locatormapfile  = {{PH wikidata|image_map}} |
 region          = {{PH wikidata|region}} |
 province        = {{PH wikidata|province}} |
 caption      = Mapa ng Abra na ipinapakita ang lokasyon ng Lagayan. |
}}

[https://elgu-lagayan-abra-news.e.gov.ph/home Municipality of Lagayan Official Website]

Ang '''Lagayan''' ay isang [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Abra]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. 

== Mga barangay ==
Nahahati ang Lagayan sa 5 barangay:

* Ba-i
* Collago
* Pang-ot
* Poblacion
* Pulot

==Demograpiko==
{{Populasyon}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
{{Abra}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Abra]]


{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>ssu1i58e067j7cdcurz72nq5ot5aqo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Filipinayzd</title>
    <ns>3</ns>
    <id>25092</id>
    <revision>
      <id>2238748</id>
      <parentid>1905062</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17262" sha1="c11ape00r1rje34sm8vorznoa70xlcm" xml:space="preserve">Kaibigan, usap tayo!

== Wikipedia:Kapihan ==

Inalis ko muna ang iyong mga binago sa ''archives'' ng Wikipedia:Kapihan. Mangyari lamang na ilagay na lamang sa [[Wikipedia:Kapihan|kasaluhuyang pahina ng usapan]] ang iyong mga komento. --[[User:Bluemask|bluemask]] 02:07, 30 Hulyo 2007 (UTC)
:Bakit inalis? Mababasa pa ba yun ng iba? Sayang yung opinyon ko. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 05:31, 30 Hulyo 2007 (UTC)
::Kung nais mong buhayin (kumbaga) ang usapan, magsimula ka na lang ng bagong ''thread'' [[Wikipedia:Kapihan|dito]]. --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:27, 30 Hulyo 2007 (UTC)
:::Paki-lipat nalang. Hindi ko alam ang pasikot-sikot. Pinost ko lang ang komento ko at gusto kong mabasa yun ng iba. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:54, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Iyong mensahe ==

Nakuha ko ang iyong mensahe sa aking e-liham (''e-mail'').  May maraming paraan kung paano magsimula ng proyekto, tulad ng paghahayag sa [[Wikipedia:Kapihan|Kapihan]] para makakuha ng mga kasapi.  O, maaari kang magsimula ng isang personal na proyekto.  --[[User:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 05:59, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Bikol Wikipedia ==
Maari kang humiling sa [[meta:Requests for new languages]]. Kung nai-set-up mo na ang iyong ''proposal'' doon, maari kang mag-iwan ng komento sa [[Wikipedia:Kapihan]] o sa [[:en:Wikipedia:Tambayan Philippines]] upang may susuporta sa iyong ''proposal''. --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:23, 30 Hulyo 2007 (UTC)

:Paano yung pag-request? Paano gumawa ng proposal? Hindi ko makuha. Wala bang template? Ano yung pasunod-sunod o proseso? Salamat. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:29, 30 Hulyo 2007 (UTC)

::[[meta:Meta:Language proposal policy]]


===Bikol Wikipedia===
{{ls-header|open}}
{{New language proposal
 |language  = [[w:Bikol language|Bikol]] (''bikol'')
 |community = [[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] ('''NP''')
 |links     = [[incubator:Wp/fr|development wiki project]]
 |external  = [http://www.pch.gc.ca/progs/ai-ia/fi-if/index_e.cfm International Francophonie]
}}

Replace this line with your opening argument in favour of the new project.

Ayan. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:44, 30 Hulyo 2007 (UTC)

http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bcl

:::Uh... sa [[meta:Meta:Language proposal policy|meta]] mo gawin yan? --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:54, 30 Hulyo 2007 (UTC)

??? Sana may mag-request. Magkokontribyut na lang ako. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:56, 30 Hulyo 2007 (UTC)

:Ako ang nagbahala sa iyong hiling.  Maaari mong tingnan ang mungkahi [[meta:Requests for new languages/Wikipedia Bikol|dito]].  --[[User:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 09:46, 30 Hulyo 2007 (UTC)

Maraming-maraming salamat! Sabihin mo lang kong ano ang gagawin ko: gumawa at magsalin ng mga artikulo sa Bikol, manghikayat ng mga katutubo upang mag-ambag at sumuporta sa proyekto. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 10:12, 30 Hulyo 2007 (UTC)

Meron bang template para dito http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bik? --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 10:21, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Bicol Wikipedia? ==

Igua na ba?? Pasensya na kung ngayon lang ako nakalog in. busy kasi. Paumanhin ngunit hindi ko rin alam magset up ng bagong wikipedia. mukhang may mga nauna nang tumulong. Nais ko rin sanang magkaroon ng Bicol Wikipedia dahil tagapagsalita din ako nito, ngunit hindi lang ganoon kahusay. Iwanan mo ako ng mensahe sa mga pangyayari ukol sa Bikol Wikipedia. 

Marhay na adlaw.
--[[User:Mananaliksik|Mananaliksik]] 04:08, 31 Hulyo 2007 (UTC)

==Gratitude==
'''Thankyou so much Filipinayzd''' for your Excellent translation effort!

Your help is very Gratefully Appreciated.

'''May God bless you and may the Bicolano Test-project prosper'''!

I have given my Support for the creation of Bikol Wikipedia [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Bikol#Arguments_in_favour here]. 

If a sufficient number of articles have been created on the Bicolano Test-Wikipedia by more than one native speaker, then it would nearly qualify to become a test wikipedia. For example, the Kinaray-a Test-Wikipedia has been [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Kinaray-a_2 Conditionally Approved] because a sufficient number of articles were created. --[[User:Jose77|Jose77]] 23:36, 31 Hulyo 2007 (UTC)

==Habang hindi pa tanyag ang panukalang Bikol Wikipedia at wala pang magsisipag-ambag...==

Maaaring makatulong ang mga Wikipedistang may hangaring magkaroon ng sari-sariling Wikipedia ang mga wika sa Pilipinas sa pamamagitan ng pagpapasalin ng piling artikulo sa mga katutubong Bikolano at mga nakakapagsalita ng Bikolano dito. Ang mga magpapasalin ang magpapaskil sa '''subok na proyekto ng Bikol Wikipedia''' (http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bcl).

==[[WP:NABALIK#Livestrong Wristband|Pagkaka-alis ng napiling artikulo]]==

Inaanyayahan kitang sumama sa usaping ito. Para sa mas mataas na kalidad ng Wikipedia. -- [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0000ff&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;#f00000&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 11:56, 31 Oktubre 2007 (UTC)

== Tagatingin ==

Ninominate kita para maging isang [[:m:Checkuser|tagatingin (''checkuser'')]] ng Wikipedyang Tagalog. Sang-ayon ka ba? -- [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0000ff&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;#f00000&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[WP:Wikipedya|Wikipedya]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[WP:NABALIK|Kalidad]]&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; 00:53, 9 Disyembre 2007 (UTC)

== Pagbati ==

'''Mabuhay!'''

Magandang araw, {{BASEPAGENAME}}, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo:
*[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]]
*[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]]
*[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]]
*[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]]
*[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]]
*[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]]

Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng pag-type ng apat na tidles (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Template:Saklolo|saklolo]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Guestbook para sa mga bagong manggagamit|lumagda sa ating ''guessbook'']]. Muli, mabuhay!{{#if:{{{1|}}}|{{#ifeq:{{{1|}}}|di-kilala|
&lt;br&gt;Muli, kami ay nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutan] sa mga sumusunod na dahilan:

#upang madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista.
#upang mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang.

Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutan] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}}}
&lt;/br&gt;&lt;br&gt;Mukhang wala pa kasing bumabati sa iyo... [[Special:Contributions/Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#FCD116&quot;&gt;&lt;b&gt;--&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0038A8&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] [[User talk:Felipe Aira|&lt;font color=&quot;#CE1126&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 05:18, 6 Enero 2008 (UTC)

Siyang tunay. Pagbati. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 15:21, 29 Pebrero 2008 (UTC)

== Salamat po! ==

{{User:AnakngAraw/Tagapangasiwa}}

== Check request for [[Şalom]]. ==

Could you check the article [[Şalom]]. There is already an article about Şalom, a Jewish weekly newspaper in Turkey, in Tagalog, but could you check it, and if necessary translate it from the other Wikipedia language sites, if you have the time and patience to do so.
The reason is that the newspaper Şalom is written (alas one page only) in a highly endangered language called Ladino or Judeo-Spanish, the Spanish of the 15th century. Perhaps this might gain your interest and sympathy.

Thank you.

==Kumusta Irvin!==

Jozz marhay na vurai sa indo lobot!!

Joel Mejia-Encinas

--[[Tagagamit:Jewel457|Jewel457]] ([[Usapang tagagamit:Jewel457|makipag-usap]]) 16:33, 28 Nobyembre 2012 (UTC)


== Wikipedia in Filipino ==
Hi! I've seen that you are a native speaker of Filipino. I would like to ask you for help in the [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/fil/Main_Page Filipino] Wikipedia. --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 13:42, 20 Hunyo 2014 (UTC)

== Wikipedia Asian Month ==

Hi, please be reminded that [[:meta:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] is coming soon and we needed your support in preparing the event for this local Wikipedia ([[:meta:Wikipedia_Asian_Month#Organizer.27s_Guideline|e.g. set-up local page, translate to local language, etc]]) Thank you. [[Tagagamit:Kenrick95|Kenrick95]] ([[Usapang tagagamit:Kenrick95|makipag-usap]]) 16:57, 10 Oktubre 2015 (UTC)

== Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019]] ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Asia medal.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Maraming salamat sa pagsumite ng lahok!'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Maraming salamat sa pag-sumite ng lahok sa patimpalak. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:55, 9 Disyembre 2019 (UTC)  
|}

== Wikipedia Asian Month 2020 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''.
# Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. 
#	The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) 
#	Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020

Sincerely yours,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&amp;oldid=20508138 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Filipinayzd,

Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. 

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:24, 2 Nobyembre 2020 (UTC)

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Filipinayzd,

Inaanyahan kita muli na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap muli ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog.

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:58, 31 Oktubre 2021 (UTC)

== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Filipinayzd,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [['''Asya'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Ang iyong ginawang artikulong ''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[['''Isabella Flanigan''']]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:34, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c11ape00r1rje34sm8vorznoa70xlcm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238749</id>
      <parentid>2238748</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */</comment>
      <origin>2238749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17178" sha1="db6p08kgi75htwecthbltrxi59sql3x" xml:space="preserve">Kaibigan, usap tayo!

== Wikipedia:Kapihan ==

Inalis ko muna ang iyong mga binago sa ''archives'' ng Wikipedia:Kapihan. Mangyari lamang na ilagay na lamang sa [[Wikipedia:Kapihan|kasaluhuyang pahina ng usapan]] ang iyong mga komento. --[[User:Bluemask|bluemask]] 02:07, 30 Hulyo 2007 (UTC)
:Bakit inalis? Mababasa pa ba yun ng iba? Sayang yung opinyon ko. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 05:31, 30 Hulyo 2007 (UTC)
::Kung nais mong buhayin (kumbaga) ang usapan, magsimula ka na lang ng bagong ''thread'' [[Wikipedia:Kapihan|dito]]. --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:27, 30 Hulyo 2007 (UTC)
:::Paki-lipat nalang. Hindi ko alam ang pasikot-sikot. Pinost ko lang ang komento ko at gusto kong mabasa yun ng iba. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:54, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Iyong mensahe ==

Nakuha ko ang iyong mensahe sa aking e-liham (''e-mail'').  May maraming paraan kung paano magsimula ng proyekto, tulad ng paghahayag sa [[Wikipedia:Kapihan|Kapihan]] para makakuha ng mga kasapi.  O, maaari kang magsimula ng isang personal na proyekto.  --[[User:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 05:59, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Bikol Wikipedia ==
Maari kang humiling sa [[meta:Requests for new languages]]. Kung nai-set-up mo na ang iyong ''proposal'' doon, maari kang mag-iwan ng komento sa [[Wikipedia:Kapihan]] o sa [[:en:Wikipedia:Tambayan Philippines]] upang may susuporta sa iyong ''proposal''. --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:23, 30 Hulyo 2007 (UTC)

:Paano yung pag-request? Paano gumawa ng proposal? Hindi ko makuha. Wala bang template? Ano yung pasunod-sunod o proseso? Salamat. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:29, 30 Hulyo 2007 (UTC)

::[[meta:Meta:Language proposal policy]]


===Bikol Wikipedia===
{{ls-header|open}}
{{New language proposal
 |language  = [[w:Bikol language|Bikol]] (''bikol'')
 |community = [[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] ('''NP''')
 |links     = [[incubator:Wp/fr|development wiki project]]
 |external  = [http://www.pch.gc.ca/progs/ai-ia/fi-if/index_e.cfm International Francophonie]
}}

Replace this line with your opening argument in favour of the new project.

Ayan. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:44, 30 Hulyo 2007 (UTC)

http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bcl

:::Uh... sa [[meta:Meta:Language proposal policy|meta]] mo gawin yan? --[[User:Bluemask|bluemask]] 06:54, 30 Hulyo 2007 (UTC)

??? Sana may mag-request. Magkokontribyut na lang ako. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 06:56, 30 Hulyo 2007 (UTC)

:Ako ang nagbahala sa iyong hiling.  Maaari mong tingnan ang mungkahi [[meta:Requests for new languages/Wikipedia Bikol|dito]].  --[[User:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 09:46, 30 Hulyo 2007 (UTC)

Maraming-maraming salamat! Sabihin mo lang kong ano ang gagawin ko: gumawa at magsalin ng mga artikulo sa Bikol, manghikayat ng mga katutubo upang mag-ambag at sumuporta sa proyekto. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 10:12, 30 Hulyo 2007 (UTC)

Meron bang template para dito http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bik? --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 10:21, 30 Hulyo 2007 (UTC)

== Bicol Wikipedia? ==

Igua na ba?? Pasensya na kung ngayon lang ako nakalog in. busy kasi. Paumanhin ngunit hindi ko rin alam magset up ng bagong wikipedia. mukhang may mga nauna nang tumulong. Nais ko rin sanang magkaroon ng Bicol Wikipedia dahil tagapagsalita din ako nito, ngunit hindi lang ganoon kahusay. Iwanan mo ako ng mensahe sa mga pangyayari ukol sa Bikol Wikipedia. 

Marhay na adlaw.
--[[User:Mananaliksik|Mananaliksik]] 04:08, 31 Hulyo 2007 (UTC)

==Gratitude==
'''Thankyou so much Filipinayzd''' for your Excellent translation effort!

Your help is very Gratefully Appreciated.

'''May God bless you and may the Bicolano Test-project prosper'''!

I have given my Support for the creation of Bikol Wikipedia [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Bikol#Arguments_in_favour here]. 

If a sufficient number of articles have been created on the Bicolano Test-Wikipedia by more than one native speaker, then it would nearly qualify to become a test wikipedia. For example, the Kinaray-a Test-Wikipedia has been [http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_new_languages/Wikipedia_Kinaray-a_2 Conditionally Approved] because a sufficient number of articles were created. --[[User:Jose77|Jose77]] 23:36, 31 Hulyo 2007 (UTC)

==Habang hindi pa tanyag ang panukalang Bikol Wikipedia at wala pang magsisipag-ambag...==

Maaaring makatulong ang mga Wikipedistang may hangaring magkaroon ng sari-sariling Wikipedia ang mga wika sa Pilipinas sa pamamagitan ng pagpapasalin ng piling artikulo sa mga katutubong Bikolano at mga nakakapagsalita ng Bikolano dito. Ang mga magpapasalin ang magpapaskil sa '''subok na proyekto ng Bikol Wikipedia''' (http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/bcl).

==[[WP:NABALIK#Livestrong Wristband|Pagkaka-alis ng napiling artikulo]]==

Inaanyayahan kitang sumama sa usaping ito. Para sa mas mataas na kalidad ng Wikipedia. -- [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0000ff&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;#f00000&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 11:56, 31 Oktubre 2007 (UTC)

== Tagatingin ==

Ninominate kita para maging isang [[:m:Checkuser|tagatingin (''checkuser'')]] ng Wikipedyang Tagalog. Sang-ayon ka ba? -- [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0000ff&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt; &lt;font color=&quot;#f00000&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]]&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[WP:Wikipedya|Wikipedya]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[WP:NABALIK|Kalidad]]&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt; 00:53, 9 Disyembre 2007 (UTC)

== Pagbati ==

'''Mabuhay!'''

Magandang araw, {{BASEPAGENAME}}, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo:
*[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]]
*[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]]
*[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]]
*[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]]
*[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]]
*[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]]

Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng pag-type ng apat na tidles (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Template:Saklolo|saklolo]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Guestbook para sa mga bagong manggagamit|lumagda sa ating ''guessbook'']]. Muli, mabuhay!{{#if:{{{1|}}}|{{#ifeq:{{{1|}}}|di-kilala|
&lt;br&gt;Muli, kami ay nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutan] sa mga sumusunod na dahilan:

#upang madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista.
#upang mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang.

Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutan] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}}}
&lt;/br&gt;&lt;br&gt;Mukhang wala pa kasing bumabati sa iyo... [[Special:Contributions/Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#FCD116&quot;&gt;&lt;b&gt;--&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] [[User:Felipe Aira|&lt;font color= &quot;#0038A8&quot;&gt;&lt;b&gt;Felipe&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] [[User talk:Felipe Aira|&lt;font color=&quot;#CE1126&quot;&gt;&lt;b&gt;Aira&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] 05:18, 6 Enero 2008 (UTC)

Siyang tunay. Pagbati. --[[User:Filipinayzd|Filipinayzd]] 15:21, 29 Pebrero 2008 (UTC)

== Salamat po! ==

{{User:AnakngAraw/Tagapangasiwa}}

== Check request for [[Şalom]]. ==

Could you check the article [[Şalom]]. There is already an article about Şalom, a Jewish weekly newspaper in Turkey, in Tagalog, but could you check it, and if necessary translate it from the other Wikipedia language sites, if you have the time and patience to do so.
The reason is that the newspaper Şalom is written (alas one page only) in a highly endangered language called Ladino or Judeo-Spanish, the Spanish of the 15th century. Perhaps this might gain your interest and sympathy.

Thank you.

==Kumusta Irvin!==

Jozz marhay na vurai sa indo lobot!!

Joel Mejia-Encinas

--[[Tagagamit:Jewel457|Jewel457]] ([[Usapang tagagamit:Jewel457|makipag-usap]]) 16:33, 28 Nobyembre 2012 (UTC)


== Wikipedia in Filipino ==
Hi! I've seen that you are a native speaker of Filipino. I would like to ask you for help in the [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/fil/Main_Page Filipino] Wikipedia. --[[Tagagamit:Chabi1|Chabi1]] ([[Usapang tagagamit:Chabi1|makipag-usap]]) 13:42, 20 Hunyo 2014 (UTC)

== Wikipedia Asian Month ==

Hi, please be reminded that [[:meta:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] is coming soon and we needed your support in preparing the event for this local Wikipedia ([[:meta:Wikipedia_Asian_Month#Organizer.27s_Guideline|e.g. set-up local page, translate to local language, etc]]) Thank you. [[Tagagamit:Kenrick95|Kenrick95]] ([[Usapang tagagamit:Kenrick95|makipag-usap]]) 16:57, 10 Oktubre 2015 (UTC)

== Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019]] ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Asia medal.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Maraming salamat sa pagsumite ng lahok!'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | Maraming salamat sa pag-sumite ng lahok sa patimpalak. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:55, 9 Disyembre 2019 (UTC)  
|}

== Wikipedia Asian Month 2020 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''.
# Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. 
#	The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) 
#	Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020

Sincerely yours,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&amp;oldid=20508138 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Filipinayzd,

Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. 

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:24, 2 Nobyembre 2020 (UTC)

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Filipinayzd,

Inaanyahan kita muli na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap muli ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog.

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:58, 31 Oktubre 2021 (UTC)

== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Filipinayzd,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Isabella Flanigan]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito''']].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:34, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>db6p08kgi75htwecthbltrxi59sql3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canlubang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54494</id>
    <revision>
      <id>2238708</id>
      <parentid>2232899</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T13:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mga sityo ng Canlubang */</comment>
      <origin>2238708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17956" sha1="nemvk1y6e1nnz9ftmy4l1qba97o732x" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟&lt;br&gt;Urban Canlubang
| official_name = Barangay ng Canlubang
| native_name = Canlubang, Laguna&lt;br&gt;4028
| settlement_type = [[Barangay|Independent Barangay]]
| image_skyline = CanlubangArch.jpg
| image_caption = Ang arko ng Brgy. Canlubang
| image_seal = Barangay_Canlubang_Seal.jpg
| image_map              = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption            = {{PH wikidata|map_caption}}
| image_map1             = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#FF0000|zoom=11|Id=Q5032522}}
| map_caption = Ang mapa ng Canlubang na matatagpuan sa Pilipinas
| pushpin_map = Pilipinas
| pushpin_label_position = left
| pushpin_label = Canlubang
| subdivision_type  = [[Bansa]]
| subdivision_name  = [[Pilipinas]]
| subdivision_type1 = [[Estado]]
| subdivision_name1 = [[Luzon]]
| subdivision_type2 = [[Rehiyon]]
| subdivision_name2 = [[Calabarzon|Calabarzon (Region&amp;nbsp;4-A)]] 
| subdivision_type3 = [[Probinsya]] 
| subdivision_name3 = [[Laguna]]  
| subdivision_type4 = [[City]]
| subdivision_name4 = [[Calamba, Laguna|Calamba]]  
| subdivision_type5 = [[Kabisera]]
| subdivision_name5 = MCDC (''de jure'')&lt;br&gt;Ceris (''de facto'')  
| subdivision_type6 = Largest district
| subdivision_name6 = Carmel, Canlubang
| subdivision_type7 = Zip code+
| subdivision_name7 = 4028 (''geographically only'')
| leader_title = Kapitan&lt;br&gt;Konsehal
| leader_name = {{plainlist|
* [[Larry O. Dimayuga]] (''inkumbent'')&lt;!-- Barangay Kapitan--&gt;&lt;br&gt;OIC; Edgar Mangubat
* Catherine Palentinos
* Eric Q. Manaig
* Hector Fajardo
}}
| area_total_km2 = 39.12
| population_total = 68,780
| population_as_of = 2024
| website = 
| coordinates  = {{PH wikidata|coordinates}}
| blank_name_sec1    =  Wika
| blank_info_sec1    =  [[Wikang Tagalog|Tagalog]] (Traditional)&lt;br&gt;{{hlist|[[Taglish]] (Simplified)}}
| blank_name_sec2   =  Patron
| blank_info_sec2   = [[Jose ng Nazareth|Saint Joseph the Worker Parish]]&lt;br&gt;St. Joseph the Worker Parish (Mayo 1)
{{PSGCstyle}}
}}

Ang brgy '''Canlubang''', ([[Baybayin]]: ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟), ay isang Nagsasariling barangay (Independent Barangay) sa [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] dito sa [[Pilipinas]]. Ito ay maituturing pinakamalaking barangay sa buong lungsod ng Calamba at pumapangalawa sa pinakamalaking barangay sa  buong [[Pilipinas]]. Dito rin matatagpuan ang mga pangangailangan nang mga taga Calamba at maraming opurtunidad na makukuha tulad nang trabaho, tirahan at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig |title=Archive copy |access-date=2018-11-12 |archive-date=2023-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822124448/https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

==Heograpiya==
Ang Urban Canlubang ay may lawak na 39.12 lupain na sumasakop sa lungsod ng Calamba, ito ay pinapagitan ng mga lungsod/bayan ng [[Silang, Cavite|Silang]], [[Tagaytay]] sa [[Cavite]] at [[Cabuyao]] sa Laguna, noong kapanahunan ni Don Jose Yulo mula sa [[Bago, Negros Occidental]] ang Canlubang ay ginawang plantasyon ng tubohan noong 1970s.

==Pagaari ni Don. José Yulo==
Ang Canlubang ay maituturing na pumapangalawa pinakalamalaking barangay hindi lang sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] kundi sa buong [[Laguna]]. Noong kapanahunan pa ni Yulo katuwang ang kanyang asawa na si Cecilia A. Yulo na sila ang nangangalaga sa lugar na iyon, bagamat sa kanila ang lupain na ito, taniman nang tubuhan (asukalan) ang tinaguraiang Mill Estate nang Luzon, at maihahalintulad sa [[Hinoba-an]], [[Negros Occidental]] sa Bisayas. Ang Canlubang ay nakatulong para sa mga taga Calamba dahil ang nasasakupan nito ang lugar at dito matatagpuan ang iba't-ibang opurtinidad nang mga naninirahan sa ibang barangay sa Calamba.

==Pagaari ni Ayala==
Nang mabili nang pamilyang Ayala ang ibang lupain ng Canlubang nag-pasya si Ayala na palakihin pa ito magmula sa Republic Wakepark Nuvali, ng Canlubang mula sa Pittland, Cabuyao hanggang sa Nuvali sa [[Santa Rosa, Laguna]] nagpasya si Ayala na ang Canlubang ay nabibilang sa Nuvali Ayala sa pag mamay-ari nito ngunit sakop pa rin  ito ng [[Calamba, Laguna|Calamba]]. Ang lupain ng Canlubang sa sukat ay 3, 912.0 ang lawak.

== Mga opisyal ng Barangay Canlubang ==
{| class=&quot;infobox&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size: 90%; margin-left:1em; border:1px solid #999;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#000000; text-align:center; color:limegreen&quot;| &lt;big&gt;'''Barangay Opisyales'''&lt;/big&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''Edgar Mangubat'''&lt;/center&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:red; text-align:center;&quot;| '''Barangay Opisyales (2018)''' 
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Au Juliano
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Cedula's Tresurer}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Raquel Martinez
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Kawani}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Cristel Austria
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Kawani}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{grey|Lucilalo Diaz}}
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|(''former'' Kawani)}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Nolan G. Celo
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Kawani}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Gina &quot;Gie&quot;
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Kawani ng Sityo Asia-1}}
|-
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|Anabelle Murillo
|style=&quot;background:#f9f9f9&quot;|{{small|Kawani}}
|}

===Populasyon sa Canlubang===
* 1990- 20,112
* 1995- 34,484
* 2000- 45,294
* 2007- 54,602
* 2010- 54,655

===Dibisyon ng barangay sa Canlubang===
Ito ay binubuo ng 21 na sityo at ng sariling ZIP Code; 4028, Ito ay isa sa mga mahahalagang barangay na nasasakupan ng Calamba dahil sa mga bilang ng industriyal sa barangay, Ito ay isang independent o nagsasarili dahil sa pag-lago ng interes at income, Dapatwat ito ay isa sa mga pinepetisyon na ihain bilang, pagbubukod sa lungsod dahil sa pagsasarili nito sa mga mag-dadaang taon na mahahanay sa mga bayang listahan sa lalawigan ng [[Laguna]], ngunit ito ay nakasunod at nakapaloob sa slope map sa kabuoan ng Calamba. At ang pumapangalawang pinakamalaking barangay sa Pilipinas.

{{unbulleted list
| {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} {{font|Urban|size=90%}}
| {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} {{font|Bukod|size=90%}}
| {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera|size=90%}}
| {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Kinukumpuni|size=90%}}
}}

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Distrito
!Mga sityo * 
!Status
!Kabisera
|-
| style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; |[[Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|100px]]&lt;br&gt;'''Canlubang (Proper)''' || style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | Casmicejos&lt;br&gt;*Happy Valley&lt;br&gt;Locomotive&lt;br&gt;Old Stable&lt;br&gt;(Baryo) Paltok || style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | Urban at Rural  || style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | Baryo Paltok
|-
| style=background-color:#BFF5FF | [[Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 12.jpg|100px]]&lt;br&gt;*Carmel District || style=background-color:#BFF5FF | --- || style=background-color:#BFF5FF | Rural || style=background-color:#BFF5FF | ''Carmel District''
|-
| style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | [[Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 46.jpg|100px]]&lt;br&gt;Ceris Village || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | *Ceris I&lt;br&gt;Ceris II&lt;br&gt;Ceris III || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | Rural at Urban || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | Ceris III
|-
|  style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; |[[Talaksan:Manfil, Canlubang 2023.jpg|100px]]&lt;br&gt;Kapayapaan Village ||  style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | Asia-1&lt;br&gt;Asia-2&lt;br&gt;''Carmel Housing''&lt;br&gt;Manfil (including ''Villasante'')&lt;br&gt;*MCDC&lt;br&gt;Palao ||  style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | Urban ||  style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | Manfil
|-
| style=background-color:#BFF5FF | Silangan Village || style=background-color:#BFF5FF | *Kapatagan B-1 || style=background-color:#BFF5FF | Urban || style=background-color:#BFF5FF | ''Silangan''
|-
| style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; |[[Talaksan:Matang Tubig Cave.jpg|100px]]&lt;br&gt;Upland Canlubang || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | Balagbag Araw&lt;br&gt;*Buntog&lt;br&gt;Majada-In&lt;br&gt;Mangumit I&lt;br&gt;Mangumit II&lt;br&gt;Putol || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | Rural || style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | Buntog
|}

==Mga sityo ng Canlubang==
{{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Sitios of Canlubang'''|image1=| image2 = The wake park at Nuvali in Laguna.jpg|image3=St. Joseph Parish Church in Canlubang, Calamba, Laguna.jpg|image4=Matang Tubig Down Falls.jpg |caption1=Ang [[Ospital ng Lungsod Calamba]] |caption2 =Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang |caption3=Ang Simbahan ng St. Joseph Parish Church|caption4=Ang talon ng San Cristobal sa gilid ng Canlubang.}}

Ang barangay, ay binubuo ng 24 sityo at mga purok sa Canlubang. Bawat sityo ay pinamumunuan ng punong barangay (''or punong kinatawan''). Ito ang mga:

{{unbulleted list
| {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} Urbanisadong Sityo
| {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} Bukod at Kinukumpuni Sityo
| {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} Baryo &amp; Urbanisadong Sityo
| {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} Kinukumpuni Sityo
| {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}}   Sityo
}}

{|class=&quot;collapsible collapsed wikitable toccolours&quot; width=60%
|-
!style=&quot;background: white&quot; colspan=4 align=&quot;center&quot; |Mga sityo sa Canlubang
|-
| '''Sityo's'''
| '''Call Sign'''
| '''S.I.C &lt;!--Sitio Incharge--&gt;'''
| '''Bahagi'''
|-
| 1. style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | ‡ Asia-1 || {{flag|Alaska}}, {{flag|USA}}&lt;br&gt;{{flagicon|Georgia (U.S. state)}}, {{flag|USA}} [[Georgia (estado ng Estados Unidos)|Georgia]] || Larry Marasigan&lt;br&gt;Donardo Tuazon || rowspan=&quot;2&quot;| Kapayapaan 
|-
| 2. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Asia-2 || {{flag|Argentina}} || Arnel G. Villareal 
|-
| 3. Balagbag Araw/Kapatagan || {{flag|Bahrain}} || Guillermo Casapao || rowspan=&quot;2&quot;| Upland 
|-
| 4. Buntog || {{flag|Brunei}} || Marcelo Cartago
|-
| 5. Bomba || {{flag|Bahamas}} || Teodora Capacio || Urban
|-
| 6. style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | ‡ '''Canlubang''' || {{flag|Canada}} || Marilyn Jose || Proper 
|-
| 7. style=background-color:#BFF5FF | ± Carmel Housing || {{flagicon|Illinois}} [[Chicago]], {{flag|USA}} || Marlon Mailom || Kapayapaan (''but outside of jurisdiction'')
|-
| 8. style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | † Casmicejos || {{flag|Colombia}} || Ruth Evangelista || Proper
|-
| 9. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Ceris I &amp; II || {{flag|Cyprus}} || Federico Romero || rowspan=&quot;2&quot;| Bukod
|-
| 10. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Ceris III || {{flag|Colorado}}, {{flag|USA}} || Reynaldo Oña 
|-
| 11. style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | † Happy Valley || {{flagicon|Texas}} [[Houston]], {{flag|USA}} || Ronaldo Llanto || rowspan=&quot;2&quot;| Proper 
|-
| 12. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Kapatagan B-1 || {{flag|Belgium}} || Mario Pulido
|-
| 13. Locomotive || {{flagicon|United Kingdom}} [[London]] || Samuel Lagadia || Independent
|-
| 14. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Majada-In || {{flagicon|Florida}} [[Miami]], {{flag|USA}}&lt;br&gt;{{flag|Minnesota}}, {{flag|USA}} || Albert Yadao&lt;br&gt;Jose Burgos || rowspan=&quot;3&quot;| Upland 
|-
| 15. Mangumit I || {{flag|Malaysia}} || Amadeo Evangelista
|-
| 16. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * Mangumit II || {{flag|Vietnam}} || Medong Navarro
|-
| 17. style=&quot;background-color:#CCFFCC;&quot; | † Manfil || {{flag|Missouri}}, {{flag|USA}} || Jan Ardy Belleza || rowspan=&quot;2&quot;| Kapayapaan
|-
| 18. style=&quot;background-color:#FFE6F3;&quot; | * MCDC || {{flag|Maryland}}, {{flag|USA}}&lt;br&gt;{{flag|Mexico}} || Berth Corpuz&lt;br&gt;Marissa Burgos
|-
| 19. MTBA/Majada || {{flag|Montana}}, {{flag|USA}} || Lorna Precilla || Upland
|-
| 20. Old Stable || {{flag|Osaka}}, {{flag|Japan}} || Carlo Baradas || Proper 
|-
| 21. Paikit || {{flag|Poland}} || Antonio Angcao || rowspan=&quot;2&quot;| Kapayapaan 
|-
| 22. style=&quot;background-color:#BFF5FF;&quot; | ± Palao || {{flag|Arizona}}, {{flag|USA}} || Ernest Dulay  
|-
| 23. Paltok || {{flag|Panama}} || Antonio Doctoria || Proper 
|-
| 24. style=&quot;background-color:#FFF895;&quot; | ‡ Silangan Village || {{flagicon|Washington}} [[Seattle, Washington|Seattle]], {{flag|USA}} || Rafael Panganiban || Bukod
|}

==Distrito ng Barangay Canlubang==
; CENTRAL CANLUBANG
* Avida Settings
* Carmelray Industrial Park 1 &amp; GK Village
* Kapayapaan Village ☆
* Morning Fields

; EASTERN CANLUBANG 
* B-1
* Canlubang Proper □
* Ceris I &amp; II
* Ceris III
* Old Stable
* Silangan (East)

; NORTHERN CANLUBANG
* Mangumit II-Vesta Plains
* Elaro Nuvali-Calamba Southwing

; SOUTHWESTERN CANLUBANG
* Balagbag Araw (''[[Matang Tubig]]'')
* Buntog
* Putol

== Turismo ==
* '''Canlubang Golf &amp; Country Club'''- Ay Country Club na isa sa mga tatlong Golf Course nang Canlubang ito ay pinakamalaking Country Club sa nasabing lugar na matatagpuan sa Sityo '''MTBA''' (Balagbag Araw, Matang Tubig).

* '''Canlubang Sugar Estate Golf Course'''- Ay Country Club na matatagpuan sa bahagi nang ''St. Joseph the Parish Church'' na kasakop nang Sityo '''Casmicehos''' sa (Barrio Canlubang).

* '''Matang Tubig'''- Ang '''MTBA''' o '''Matang Tubig, Balagbag Araw''' ay isa sa mga kasakop nang Canlubang na kadikit lugar nang Barangay Casile sa Cabuyao. Ito ay isang turismo nang paliguan nang mga tao na bumubukal na tubig at kabilang rito ang San Cristobal River o ''Matang Tubig Falls''. Na ginawa noong taong 1932 panahon nang mga Espanyol.

* '''Republ1c Wakepark'''- Ang Republic Wakepark-Nuvali ay isa sa mga turismo na maipagmamalaki nang Canlubang dahil sa ankin nitong ganda na pag-mamayari ni Ayala. Ito ay may hugis Oblong. Na matatagpuan sa timog-kanluran nang ''The Mills Country Club''. Na bahagi nang Sityo '''Mangumit 1 (Vesta Plains)'''.

* '''St. Joseph the Parish Church''' (Canlubang Church)- Ang simbahan na ito ay isa sa mga malaking simbahan nang Canlubang (''Parokya'') na matatagpuan sa tapat nang Groto at nang Rizal Shrine  sa Sityo '''Casmicehos''' na napapalibutan nang ''Canlubang Town Golf Course''.

* '''The Mills Country Club'''- Ang Mills Country Club ay isa sa mga pangalawang Country Club nang Canlubang na matatagpuan bahagi pa nang ''Carmelray Industrial Park 1''. Ito ay matatagpuan sa ''Morning Fields Village'' at ''Republic Wakepark (Nuvali)''.

* '''Villa Cueba'''- ay isang kuwebang paliguan mula sa Canlubang, ito ay dugtong pusod mula sa &quot;Matang Tubig&quot;

==Mall==
* '''Carmel Mall'''- Ang Carmel Mall ay isa sa mga itinayong unang Mall nang Canlubang dito matatagpuan ang New Canlubang Terminal at Tatlong Butas (3 Holes) na nagmula pa sa Sityo Casmicehos. Ang Carmel Mall ay bahagi pa nang Proper (Poblacion) Canlubang.

* '''iMall'''- Ang I Mall ay isa sa mga itinayong pangalawang Mall nang Canlubang, matatagpuan ito sa Arko (Arch) nang Canlubang at bahagi pa ito nang Proper (Poblacion) Canlubang sa Sityo Old Stable. 

''Ang Dalawang Mall na ito ay katumbas na nang isa sa mga malaking mall na naitayo noong 2009-2010 sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] ang [[SM City Calamba]]''.

==Industriya==
Ang baryo Canlubang, Laguna ay nilagakan ng iba't ibang kompanya mula sa labas ng [[Kalakhang Maynila]].&lt;ref&gt;https://www.carmelray.com/locators-list-park-1&lt;/ref&gt;

==Mga Opisyal ng Gobyerno sa Eleksyon==
{{See also|Lokal na halalan sa Canlubang, 2022}}
:'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang, 2018 - kasalukuyan'''
*Punong Barangay : Larry &quot;L.O.D&quot; Dimayuga ({{small|2nd termino}})
#Barangay Kagawad, Dexter &quot;Den-Den&quot; Bathan
#Barangay Kagawad, Eric Q. Manaig
#Barangay Kagawad, Vicente &quot;Enteng&quot; Pradas
#Barangay Kagawad, Robert &quot;Bert&quot; Cubio
#Barangay Kagawad, Edgar &quot;Egay&quot; Mangubat
#Barangay Kagawad, Mario &quot;Jun-Jun&quot; Cogay Jr.
#Barangay Kagawad, Mario D. Legaspi
#SK Kapitan, Christine Joy Mangco
----
:'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang 2013 - 2018'''
*Punong Barangay :   Larry O. Dimayuga ({{small|1st termino}})
#Barangay Kagawad 1, Dexter A. Bathan
#Barangay Kagawad 2, Hector L. Fajardo ({{small|dating konsehal}})
#Barangay Kagawad 3, Jeremias L. Marticio, Sr.
#Barangay Kagawad 4, Abel C. Landicho 
#Baranagy Kagawad 5, Lazaro N. Marasigan
#Barangay Kagawad 6, Vicente P. Pradas
#Barangay Kagawad 7, Mario D. Legaspi

==Tingnan rin==
* Canlubang Creek

== Kilalang tao ==
* Larry O. Dimayuga - Brgy. Chairman {{small|(''Former Barangay chairman'')}}
* Mario Cogay Jr. † - Brgy. Councilor {{small|(''Former OIC Chairman'')}}
* [[José Yulo]] † - Filipino general 
* Vicente Madrigal † - Filipino general

==Larawan==
; Upland area
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Republ1c Wakepark, Calamba City, Jan 2013.jpg|Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang
Talaksan:Xavier School Nuvali.jpg|Ang Xavier School Nuvali sa Mangumit Vesta Plains
&lt;/gallery&gt;

; Kapayapaan area
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Asia-1, Canlubang 2023.jpg|Asia-1
Talaksan:Asia-2, Canlubang 2023.jpg|Asia-2
Talaksan:Carmel, Canlubang, Calamba City 2023.jpg|''Carmel''
Talaksan:Manfil 2018.jpg|Manfil
Talaksan:MCDC, Canlubang 2023.jpg|MCDC
Talaksan:Palao, Canlubang 2023.jpg|Palao
&lt;/gallery&gt;

; Proper area
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Diocesan Shrine of Mary Help of Christians Canlubang.jpg|Ang Mary Help of Christians sa Canlubang
Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|Ang iMall sa Canlubang
Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 11.jpg|Ang PureGold Grocery sa CarmelMall Canlubang
|Ang logo ng Kapayapaan Integrated School (KIS)
Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 31.jpg|Ang ''Global Care Medical Center of Canlubang''
&lt;/gallery&gt;

{{Canlubang}}
{{Calamba}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

&lt;!-- location of geography beggins --&gt;
{{Geographic location 
| Centre   =   Canlubang
| North   =     [[Cabuyao]]
| East   =     [[Calamba, Laguna|Calamba]]
| West   =   [[Silang, Kabite]]
| South   =   [[Santo Tomas, Batangas]]
}}
&lt;!-- location of geography ends --&gt;

[[Kategorya:Barangay]]
[[Kategorya:Calamba, Laguna]]
[[Kategorya:Laguna]]

{{stub}}</text>
      <sha1>nemvk1y6e1nnz9ftmy4l1qba97o732x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:Ryomaandres</title>
    <ns>2</ns>
    <id>91069</id>
    <revision>
      <id>2238763</id>
      <parentid>2080236</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="8j3i0k50yh1q1glrlpqmopooee10b3w" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;padding: 10px; background: #ff7070; border: 1px solid #943318; font-size: 100%;&quot;&gt;

{| cellpadding=&quot;10&quot; cellspacing=&quot;8&quot; style=&quot;width: 100%; margin-bottom:20px; background-color: #FEE; border: 1px solid #943318; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;width: 77%; background-color: #FEE; border: 1px solid #943318; border-right-width:4px; border-bottom-width:4px; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
Magandang araw! Good day! Ito ang pahina ng tagaggamit Kjerrimyr &quot;Kej&quot; Rodrigo Andrés / Ryomaandres, isang [[wikipedia:Tagapangasiwa|tagapangasiwa]] para sa [[Tagalog Wikipedia]]. [[wikipedia:Wikipedista|Wikipedista]] ako simula 2008.

== Mga artikulong interes ==

===Sa Tagalog Wikipedia ===
''Tingnan: [[Natatangi:Mga ambag/Ryomaandres|Mga ambag]]''

Bukod sa mga interes kong naisaad sa Wikipedia sa Ingles na nasa ibaba, mahilig din akong magsalin ng mga artikulo hunggil sa [[arkitekturang pansimbahan]], [[kasaysayan ng arkitektura]], at [[Imperyong Romano]]. Kasama na rito ang mga artikulo tungkol sa [[Italya]], [[Roma]], iba pang pook sa Italya, Amerikang Latino, at marami pang makasaysayang pook sa buong mundo.

Kasalukuyang hangarin ko ang magawan ng artikulo ang lahat ng ''[[comune]]'' (munisipalidad) ng Italya (tapos na!). Hangad ko ngayong umabot ang Tagalog Wikipedia ng 100,000 artikulo. Kung Pilipino ka o/at interesado, pagkunutan natin ng noo paano maabot ito!

=== Sa Ingles na Wikipedia ===
''Tingnan: [[:en:Special:Contributions/Ryomaandres|Mga ambag]]''
* Pangunahing nag-aambag sa [[mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas]] at mag kaakibat nitong talaan.
* Kinahihiligan ko ring mag-ambag sa mga artikulo hinggil sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan]], [[Kultura ng Pilipinas|kultura]], at [[Politika ng Pilipinas|politika]] ng Pilipinas

== Mga karaniwang upload sa Commons ==
Link sa mga [[commons:Special:ListFiles/Ryomaandres|upload]] ko sa Wikimedia Commons.
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Ateneo de Manila HistoricalMarker NHCPStorageManila.JPG|[[Mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas]]
Talaksan:Miagao Church facade.png|[[Arkitektura ng Pilipinas|Lumang arkitektura at mga detalye ng arkitektura]] sa Pilipinas, pati mga tanawing lungsod
Talaksan:Fascist Spinner.jpg|[[Politika ng Pilipinas|Mga politikal na pangyayari sa Pilipinas]]
&lt;/gallery&gt;

&lt;!--        PORTAL LIST ON RIGHT-HAND SIDE        --&gt;

==Impormasyon==

=== Pangkalahatang impormasyon ===
Ipinanganak: [[1996]] █ Tirahan: [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]] █ Edukasyon: [[Bachelor of Arts|AB]] [[Agham pampolitika|Agham Pampolitika]], [[Pamantasang Ateneo de Manila]]; [[Master's degree|MA]] [[Pagpaplanong urbano|Pagpaplanong Urbano at Rehiyonal]], [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]]

=== Pagpapaabot ===
Maaari akong paabutan sa aking [[Usapang tagagamit:Ryomaandres|usapang tagagagamit]]. Maaari rin sa,

* E-mail: kejandres@gmail.com
* Facebook, instagram, at twitter: thekejofglory
|-
| style=&quot;width: 22%; background-color: #ffffff; border: 1px solid #943318; border-right-width:4px; border-bottom-width:4px; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;font-family: Trebuchet MS, sans-serif; font-size: 9pt; text-align: left;&quot;&gt;
{| cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;width: 100%; background-color: #ffffff; border: 1px solid #943318; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
|-
{{Userbox | border-c=#77E0E8 | border-s=1| id-c=#77E0E8| id-s=12| id-fc=#000000| id-op=| info-c=#D0F8FF| info-s=8| info-fc=#000000| info-lh=1.2em| info-op=| id=ENGLISH -&gt; TAGALOG| info=The user translates [[English Wikipedia|English]] articles to [[Tagalog Wikipedia|Tagalog]] articles }}
__NOTOC____NOEDITSECTION__

[[File:Noia_64_apps_xclock.png|49px]] This user's [[time zone]] is [[UTC+8]].
{{UsersSpeak|fil|Filipino|Nakakapagsalita ng wikang '''Filipino''' ang mga user na 'to.}}
{{user blank|en|These users speak '''[[English language|English]]'''. }}
&lt;div style=&quot;float:left;border:solid #33CCCC 1px;margin:1px;&quot;&gt;
{| cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:#ff9999;&quot;
| style=&quot;height:45px;background:#ffcc33;text-align:center;font-size:14pt;color:black;&quot; | '''28000'''
| style=&quot;font-size:8pt;color=black;padding:4pt;line-height:1.25em;&quot; | Ang tagagamit na ito ay may mahigit '''28000 edit'''.
|}&lt;/div&gt;

|}
{{Userboxbottom}}
&lt;/div&gt;
[[la:Usor:Ryomaandres]]
[[simple:User:ryomaandres]]
[[en:User:Ryomaandres]]</text>
      <sha1>8j3i0k50yh1q1glrlpqmopooee10b3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238764</id>
      <parentid>2238763</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="l3noxsg6lu5iuqz04evcba77e2n9y2n" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;padding: 10px; background: #ff7070; border: 1px solid #943318; font-size: 100%;&quot;&gt;

{| cellpadding=&quot;10&quot; cellspacing=&quot;8&quot; style=&quot;width: 100%; margin-bottom:20px; background-color: #FEE; border: 1px solid #943318; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;width: 77%; background-color: #FEE; border: 1px solid #943318; border-right-width:4px; border-bottom-width:4px; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
Magandang araw! Good day! Ito ang pahina ng tagaggamit Kjerrimyr &quot;Kej&quot; Rodrigo Andrés / Ryomaandres, isang [[wikipedia:Tagapangasiwa|tagapangasiwa]] para sa [[Tagalog Wikipedia]]. [[wikipedia:Wikipedista|Wikipedista]] ako simula 2008.

== Mga artikulong interes ==

===Sa Tagalog Wikipedia ===
''Tingnan: [[Natatangi:Mga ambag/Ryomaandres|Mga ambag]]''

Bukod sa mga interes kong naisaad sa Wikipedia sa Ingles na nasa ibaba, mahilig din akong magsalin ng mga artikulo hunggil sa [[arkitekturang pansimbahan]], [[kasaysayan ng arkitektura]], at [[Imperyong Romano]]. Kasama na rito ang mga artikulo tungkol sa [[Italya]], [[Roma]], iba pang pook sa Italya, Amerikang Latino, at marami pang makasaysayang pook sa buong mundo.

Kasalukuyang hangarin ko ang magawan ng artikulo ang lahat ng ''[[comune]]'' (munisipalidad) ng Italya (tapos na!). Hangad ko ngayong umabot ang Tagalog Wikipedia ng 100,000 artikulo. Kung Pilipino ka o/at interesado, pagkunutan natin ng noo paano maabot ito!

=== Sa Ingles na Wikipedia ===
''Tingnan: [[:en:Special:Contributions/Ryomaandres|Mga ambag]]''
* Pangunahing nag-aambag sa [[mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas]] at mag kaakibat nitong talaan.
* Kinahihiligan ko ring mag-ambag sa mga artikulo hinggil sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan]], [[Kultura ng Pilipinas|kultura]], at [[Politika ng Pilipinas|politika]] ng Pilipinas

== Mga karaniwang upload sa Commons ==
Link sa mga [[commons:Special:ListFiles/Ryomaandres|upload]] ko sa Wikimedia Commons.
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Ateneo de Manila HistoricalMarker NHCPStorageManila.JPG|[[Mga panandang pangkasaysayan ng Pilipinas]]
Talaksan:Miagao Church facade.png|[[Arkitektura ng Pilipinas|Lumang arkitektura at mga detalye ng arkitektura]] sa Pilipinas, pati mga tanawing lungsod
Talaksan:Fascist Spinner.jpg|[[Politika ng Pilipinas|Mga politikal na pangyayari sa Pilipinas]]
&lt;/gallery&gt;
==Impormasyon==

=== Pangkalahatang impormasyon ===
Ipinanganak: [[1996]] █ Tirahan: [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]] █ Edukasyon: [[Bachelor of Arts|AB]] [[Agham pampolitika|Agham Pampolitika]], [[Pamantasang Ateneo de Manila]]; [[Master's degree|MA]] [[Pagpaplanong urbano|Pagpaplanong Urbano at Rehiyonal]], [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]]

=== Pagpapaabot ===
Maaari akong paabutan sa aking [[Usapang tagagamit:Ryomaandres|usapang tagagagamit]]. Maaari rin sa,

* E-mail: kejandres@gmail.com
* Facebook, instagram, at twitter: thekejofglory&lt;!--        PORTAL LIST ON RIGHT-HAND SIDE        --&gt;
|-
| style=&quot;width: 22%; background-color: #ffffff; border: 1px solid #943318; border-right-width:4px; border-bottom-width:4px; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
&lt;div style=&quot;font-family: Trebuchet MS, sans-serif; font-size: 9pt; text-align: left;&quot;&gt;
{| cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;4&quot; style=&quot;width: 100%; background-color: #ffffff; border: 1px solid #943318; vertical-align: top; -moz-border-radius-topleft: 8px; -moz-border-radius-bottomleft: 8px; -moz-border-radius-topright: 8px; -moz-border-radius-bottomright: 8px;&quot; |
|-
{{Userbox | border-c=#77E0E8 | border-s=1| id-c=#77E0E8| id-s=12| id-fc=#000000| id-op=| info-c=#D0F8FF| info-s=8| info-fc=#000000| info-lh=1.2em| info-op=| id=ENGLISH -&gt; TAGALOG| info=The user translates [[English Wikipedia|English]] articles to [[Tagalog Wikipedia|Tagalog]] articles }}
__NOTOC____NOEDITSECTION__

[[File:Noia_64_apps_xclock.png|49px]] This user's [[time zone]] is [[UTC+8]].
{{UsersSpeak|fil|Filipino|Nakakapagsalita ng wikang '''Filipino''' ang mga user na 'to.}}
{{user blank|en|These users speak '''[[English language|English]]'''. }}
&lt;div style=&quot;float:left;border:solid #33CCCC 1px;margin:1px;&quot;&gt;
{| cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background:#ff9999;&quot;
| style=&quot;height:45px;background:#ffcc33;text-align:center;font-size:14pt;color:black;&quot; | '''28000'''
| style=&quot;font-size:8pt;color=black;padding:4pt;line-height:1.25em;&quot; | Ang tagagamit na ito ay may mahigit '''28000 edit'''.
|}&lt;/div&gt;

|}
{{Userboxbottom}}
&lt;/div&gt;
[[la:Usor:Ryomaandres]]
[[simple:User:ryomaandres]]
[[en:User:Ryomaandres]]</text>
      <sha1>l3noxsg6lu5iuqz04evcba77e2n9y2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hugis ng katawan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118489</id>
    <revision>
      <id>2238792</id>
      <parentid>2198017</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2238792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11264" sha1="mphsqllk7pfgb76e4qrl8c6dq1ylg1l" xml:space="preserve">Ang '''hugis ng katawan''' ay isang kumplikadong hindi karaniwang bagay na may sopistikadong detalye at gamit. Ang pangkalahatang hugis ng isang tao ay pangunahing nabibigyan kahulugan sa pamamagitan ng pagmolde ng mga kayariang pang-[[kalansay]], gayon din ang distribusyon ng mga [[kalamnan]] at taba.&lt;ref name = &quot;Singh_2007&quot;&gt;{{cite web | vauthors = Singh D |url=http://www.psichi.org/pubs/articles/article_548.asp |archive-url=https://archive.today/20070705072209/http://www.psichi.org/pubs/articles/article_548.asp |url-status=dead |archive-date=2007-07-05 |title=An Evolutionary Theory of Female Physical Attractiveness |access-date=2011-10-09 | date = 2007 | work = Psi Chi | publisher = The National Honor Society in Psychology |language=en}}&lt;/ref&gt; Lumalago ang mga kayariang pang-kalansay at nababago lamang hanggang sa punto na umabot na ang tao sa karampatang gulang (kapag [[adulto]] na) at pangunahing nanatiling pareho sa natitirang buhay nila. Kadalasang nakukumpleto ang paglago sa pagitan ng gulang na 13 at 18, na kung saan ang mga mahahabang butong pisis (o ''epiphyseal plate''), na pinapahintulot ang paglago pa (tingnan ang [[Kalansay ng tao]]).&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.naturalheightgrowth.com/2012/08/19/lateral-synovial-joint-loading-explained-in-simple-english/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126041318/http://www.naturalheightgrowth.com/2012/08/19/lateral-synovial-joint-loading-explained-in-simple-english/ |url-status=live |archive-date=2021-01-26 |title=Lateral Synovial Joint Loading Explained In Simple English
|access-date=2021-01-31|language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming aspeto ng hugis ng katawan ng tao ang magkakaiba batay sa [[kasarian]] at lalo na ang [[hugis ng katawang pambabae]] ay mayrooong kumplikadong kasaysayang [[kalinangan|pangkalinangan]]. Ang [[agham]] ng pagsukat at pagtasa sa hugis ng katawan ay tinatawag na antropometriya.

==Hugis ng katawan ng lalaki==
[[Talaksan:Francesco Hayez 056.jpg|right|280px]]
Ang hugis ng katawan ng lalaki o hubog ng katawang panlalaki ay ang inipon o pinagsama-samang produkto ng kayarian ng [[kalansay]] (bulas niya o pangangatawan) ng isang [[lalaki]] at pati na ng dami at pagkakamudmod ng kanyang mga masel at [[taba]] sa katawan. Mayroon, at nagkaroon, ng malawakang pagkakaiba-iba sa kung ano ang dapat ituring na [[ideyal na katawan|ideyal]], [[perpektong katawan|perpekto]], o ninanais na hugis, hubog, o tabas ng katawan, kapwa para sa pagiging kaakit-akit o kaaya-aya at kadahilanang pangkalusugan. Iba-iba ito sa mga kultura at sa sari-saring mga kapanahunan.

=== Mga uri ng hugis na katawang panlalaki ===
Mayroong tatlong uri ng hugis ng katawan ng lalaki.  Ito ang mga sumusunod na mga kategorya:  '''ektomorpo''', '''endomorpo''', at '''mesomorpo'''.  Tinatawag na ektomorpo ang katawan ng isang lalaki kung ito ay mataas at balingkinitan o kaya payat.  Kapag endomorpo naman, bilugan ang katawan at may masaganang sukat ng baywang.  Samantala, katangian naman ng mesomorpong pangangatawan ang pagiging muskulado at atletiko ng katawan.&lt;ref name=MH&gt;Kennard, Jerry. [http://menshealth.about.com/cs/gayhealth/a/body_shape.htm ''Men and their Bodies''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908052252/http://menshealth.about.com/cs/gayhealth/a/body_shape.htm |date=2009-09-08 }}, ''Body Shape and Men'', menshealth.about.com, 29 Agosto 2006&lt;/ref&gt;

Bukod sa mga kauriang nabanggit sa itaas, mayroon ding tinatawag na hugis na '''pahalang''' o '''horisontal''' at hugis na '''bertikal''', na kilala rin bilang '''patayo''' o '''patindig''' na ginagamit sa larangan ng pagmomoda at pagsusuot ng mga damit na panlalaki.&lt;ref name=SM&gt;[http://www.style-makeover-hq.com/male-body-shape.html ''Determine Your Horizontal Male Body Shape'']{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, style-makeover-hq.com&lt;/ref&gt;

====Hugis na pahalang====
May kaugnayan ang hugis na pahalang sa dibdib, baywang, at guhit ng balakang, kung saan mahalaga ang magkakaugnay na pagkakapantay-pantay ng bawat isa kaysa sa talagang sukat o laki ng mga ito.  Sa pamamagitan nito, napag-aalaman kung ano ang naaangkop na estilo ng damit na nababagay para sa isang lalaki.  Bilang karagdagan, nakakaapekto rin sa mungkahing pampananamit ang hugis ng mukha, sukat at haba ng leeg, sukat ng balikat, edad, at iba pang kapansin-pansing mga katangiang pag-aari ng isang lalaki.&lt;ref name=SM/&gt;

Nakapaloob sa hugis na pahalang ang ilan pang mga kategorya ng hugis ng panlalaking katawan: ito ang '''[[trapesoid]]''', '''[[binaliktad na tatsulok]]''', '''[[parihaba]]''', '''[[tatsulok]]''', at '''[[obal]]'''.&lt;ref name=SM/&gt;

=====Trapesoid=====
Ang hugis trapesoid ang kinikilala bilang '''perpektong hugis ng katawang panlalaki'''.  Sa ganitong hubog, malawak ang balikat at dibdib, medyo makitid ang baywang at balakang, mas malaki ang pang-itaas na punungkatawan kaysa pang-ibaba, at pantay-pantay ang mga baha-bahagi ng katawan.&lt;ref name=SM/&gt;  Sa pangkabuoan, huwaran sa kasalukuyan ang lalaking may mataas, may balanseng bertikal na hugis ng katawan, may punungkatawang trapesoid, at obal ang hugis ng [[mukha]].&lt;ref name=SM2&gt;[http://www.style-makeover-hq.com/body-shape.html ''What’s Your Body Shape?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123140910/http://www.style-makeover-hq.com/body-shape.html |date=2010-01-23 }}, style-makeover-hq.com&lt;/ref&gt;  Sa larangan ng pagmomoda at pananamit, pinakamadaling bihisan ng maraming anumang sari-saring mga estilo ang ganitong tipo ng katawang panlalaki.&lt;ref name=SM/&gt;

=====Binaliktad na tatsulok=====
Ang katawang panlalaking may hugis binaliktad na tatsulok ay may malawak na balikat at dibdib, maunlad at matipuno ang mga masel ng balikat, bisig at dibdib, makitid ang baywang at balakang, at talagang mas mabigat ang pang-itaas na bahagi ng punungkatawan kaysa pang-ibaba.  Nababagay at binabalanse ng mga pantalong tuwid o maluwang ang parteng panghita at ng lapat na lapat na mga [[tsaketa]], [[kamisadentro]], [[kamiseta]], at polo ang ganitong pangangatawan.&lt;ref name=SM/&gt;

=====Parihaba=====
Parihaba ang hugis ng katawan ng lalaki kapag magkatulada ang lapad ng dibdib, balakang, at baywang, at tuwid ang hugis ng punungkatawan.  Kaugnay ng moda, makakalikha ng ilusyong parang trapesoid ang katawan kapag nagsusuot ng mga damit na nagbibigay-diin sa balikat.&lt;ref name=SM/&gt;

=====Tatsulok=====
Tatsulok ang hugis ng katawan kapan mabigat ang pang-ibaba, mas makitid ang dibdib kaysa balakang, mas mabigat ang pang-ibabang punungkatawan kaysa pang-itaas, at maaaring nakalawlaw ang guhit ng balikat.  Sa pananamit, nababagay sa ganitong katawan ang pagsusuot ng mga damit na nakakalikha ng pananaw na parang mas malawak at mas [[parisukat]] ang balikat.  Halimbawa nito ang paggamit ng mga sapin o mga pad na pambalikat, at pagdaramit ng mga tsaketa, kamiseta, at kamisadentrong hindi mas maluwang ang pinagtahian ng dugtungan sa may balikat kaysa sulok o tagiliran ng balikat.&lt;ref name=SM/&gt;

=====Obal=====
Nakikilala rin ang hugis obal na katawang panlalaki bilang ang hugis [[mansanas]] na katawan.  Sa ganitong uri, mabilog ang pangkabuoang anyo ng katawan at malaki ang puson.  Sa pananamit, nababagay ang pagsusuot ng damit na nakalilikhang mas mahaba at mas balingkinitan ang punungkatawan.&lt;ref name=SM/&gt;

====Hugis na patindig====
Napag-aalaman ang patindig na hugis ng katawan sa pamamagitan ng pagtanaw ng mga proporsyong bertikal ng katawan, o ang paghahambing ng proporsyon ng pang-ibabang bahagi ng katawan sa pang-itaas na bahagi ng katawan.  Sinusukat ang buong taas ng isang tao at ang taas o haba ng guhit ng balakang ([[sirkumperensiya]] sa palibot ng balakang kung nasaan ang pinakamakapal na bahagi).  Sa pananamit, mahalaga ng hugis na patindig para sa pagpili ng haba ng pang-itaas at pang-ibabang mga damit, pati na sa pagpaparagan o hindi pagpaparagan ng pang-itaas na kasuotan.  Ginagamit din ang hugis na patindig para sa [[katawan ng isang babae]].&lt;ref name=SM2/&gt;

May tatlong uri ang hugis na patindig: '''hugis na may maiikling mga binti ngunit mahaba ang punungkatawan''', '''hugis na may balanseng katawan''', '''hugis na may mahahabang mga binti subalit maikli ang punungkatawan'''&lt;ref name=SM2/&gt;

=====Hugis na may maiikling mga binti, mahabang punungkatawan===== 
Sa hugis na may maiikling mga binti ngunit mahaba ang punungkatawan, mas maikli ang mga binti kapag inihambing sa pang-itaas na bahagi ng katawan, mas kaunti ang taas ng guhit ng balakang (hangganan ng bilog ng balakang) kaysa taas ng buong katawan, mababa ang baywang (mas mababa ang baywang kaysa ibinaluktot na siko), mahaba ang punungkatawan (may dagdag na timbang sa mga hita at balakang), mababa at mabigat ang puwitan, at mababa ang taas ng buong katawan bagaman may taong maikli ang binti at hita.&lt;ref name=SM2/&gt;

=====Hugis na may balanseng katawan=====
Sa hugis na balanse o pantay ang katawan, halos magkatulad ang taas ng pang-itaas na bahagi ng katawan at ang taas ng pang-ibabang bahagi ng katawan, kalahati ng buong taas ng tao ang taas ng guhit ng balakang, nasa nakabaluktot na siko ang baywang, nasa punungkatawan o kaya sa balakang at mga hita ang timbang ng katawan, bilugan at buo ang puwitan bagaman puwede ring sapad o pisa, pantay ang pagkabalingkinitan ng mga bisig at mga binti, at mababa ang dibdib (partikular ang kababaan ng dibdib sa katawan ng babae).&lt;ref name=SM2/&gt;

=====Hugis na may mahahabang mga binti, maikling punungkatawan=====
Sa hugis na mahaha ang binti subalit maikli ang punungkatawan, mas mahahaba ang mga binti kung ihahambing sa pang-itaas na bahagi ng katawan, mas mataas ang taas ng guhit ng balakang ([[yantas]] o [[tikop]] ng palibot ng balakang) kaysa buong taas ng katawan, mataas ang baywang, mas mataas ang balakang kaysa binaluktot na siko, maikli ngunit pantay na punungkatawan, bilugan at mataas ang puwitan, nasa paligid ng baywang ang timbang ng katawan o kaya sa likod ng balakang, mataas ang buong katawan bagaman may mga taong mababa ang taas subalit may maiikling mga binti at mga hita.&lt;ref name=SM2/&gt;

== Tingnan din ==
* [[Hugis ng katawang pambabae]]
* [[Paghuhubog ng katawan]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==
* Mga [http://www.style-makeover-hq.com/male-body-shape.html larawang iginuhit upang maipakita ang mga hugis ng katawan ng lalaki]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|en}}, style-makeover-hq.com
* Mga [http://www.style-makeover-hq.com/body-shape.html larawang iginuhit upang maipakita ang mga hugis na patindig ng lalaki at babae, at hugis na pahalang ng babae]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|en}}, www.style-makeover-hq.com
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1634963/ ''Persepsiyong biswal ng pagiging kaakit-akit ng katawang panlalaki''] {{in lang|en}}, ncbi.nlm.nih.gov
&lt;!--*http://ezinearticles.com/?Male-Swimmers---Most-Attractive-Body-Shape?&amp;id=2536220--&gt;
* [http://www.getmeso.com/lipodissolve_article7.php ''Mga Estratehiya sa Hugis ng Katawang Panlalaki - Tatlong mga Tip Upang Maaya kang Magbantay at Sumunod''] {{in lang|en}}, germeso.com

[[Kategorya:Hugis ng katawan]]
[[Kategorya:Katawan ng tao]]
[[Kategorya:Katawan ng lalaki]]
[[Kategorya:Lalaki]]</text>
      <sha1>mphsqllk7pfgb76e4qrl8c6dq1ylg1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagmamanupaktura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126642</id>
    <revision>
      <id>2238797</id>
      <parentid>2238605</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <origin>2238797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32377" sha1="13lheju4kggw8ri0a3mtume5sf8inct" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --&gt;
[[File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|thumb|Pagmamanupaktura sa [[sasakyang pangkalawakan]] na ''[[New Horizons]]'' sa Laboratoryong Pangpananaliksik ng [[NASA]].]]
'''Pagmamanupaktúra''' ([[Salitang-ugat|ugat]]: '''manupaktúra''') ang paggawa o [[Produksiyon (ekonomika)|pagyari]] sa mga [[produkto]] na may tulong mula sa isang [[kagamitan]], [[Hanapbuhay|lakas-paggawa]], [[makina]], [[kasangkapan]], at [[Prosesong kemikal|kemikal]] o [[Prosesong biolohiko|biolohikong pagproseso]] o [[pormulasyon]]. Ito ang sentro ng [[ikalawang sektor ng ekonomiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kenton |first=Will |title=Manufacturing |trans-title=Pagmamanupaktura |url=https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117184723/https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |archive-date=November 17, 2020 |access-date= |website=Investopedia |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari itong tumukoy rin sa samu't saring gawain ng tao kagaya ng [[gawang-kamay]] o mga [[high tech]] na bagay, ngunit pinakaginagamit ito sa konteksto ng [[disenyong pang-industriya]], kung saan pinoproseso ang mga [[hilaw na materyales]] mula sa [[Unang sektor ng ekonomiya|unang sektor]] upang maging mga gawang produkto ito nang maramihan. Binebenta ang mga ito sa iba pang nagmamanupaktura upang makagawa pa ng ibang produkto tulad ng [[aplayans]], [[eroplano]], o [[sasakyan]], o di kaya'y direkta patungo sa mga gagamit na [[konsyumer]] sa pamamagitan ng [[Ikatlong sektor ng ekonomiya|ikatlong sektor]].

[[Inhinyeriyang pangmanupaktura]] ang larangan ng [[inhenyeriya]] na nakatuon sa pagdisenyo at pagpapaunlad sa proseso ng pagmamanupaktura at sa mga hakbang mula sa pagproseso sa mga hilaw na materyales hanggang sa [[tapos na produkto]]. Nagsisimula ang prosesong ito sa pagdisenyo sa produkto at [[espesipikasyon ng mga materyales]], at susundan ng pagbabago sa mga materyales na ito upang maging produkto na umaayon sa disenyo.

Saklaw ng kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga hakbang na pumapatungkol sa paggawa at pagsasama sa mga parte ng isang produkto. Ginagamit sa ilang mga industriya kagaya ng sa [[semikonduktor]] at [[asero]] ang katagang [[pabrikasyon]] upang tumukoy sa parehong proseso.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa sa Daloy ng Suplay ng Semikonduktor: Ang Kritikal na Gampanin ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimolohiya ==
Nagmula ang salitang &quot;manupaktura&quot;, ang [[salitang-ugat]] ng &quot;pagmamanupaktura&quot;, sa [[wikang Espanyol]] na {{Lang|en|manufactura}}. Isa itong pagsasama ng [[Parirala|pariralang]] [[Wikang Latin|Latin]] na {{Lang|la|manu factura}} (&quot;[[gawang-kamay]]&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=manufactura |trans-title=manupaktura |url=https://dle.rae.es/manufactura |access-date=2026-10-06 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |language=es}}&lt;/ref&gt; Kalaunan, nagbago ang kahulugan nito upang tumukoy sa proseso ng paggawa sa mga produktong gawang-kamay bandang ika-16 na siglo, at pagsapit ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa, nagkaroon ito ng kahulugan na tumutukoy sa paggawa sa mga produkto mapaanuman ang paraan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Srivatsan |first1=T. S. |title=Manufacturing Techniques for Materials: Engineering and Engineered |last2=Manigandan |first2=K. |last3=Sudarshan |first3=T. S. |publisher=CRC Press |year=2018 |isbn=978-1138099265 |editor-last=Srivatsan |editor-first=T. S. |location=Boca Raton, Estados Unidos |pages=436–437 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales: Inhinyeriya at Ginawa |chapter=Use of Conventional Manufacturing Techniques for Materials |trans-chapter=Paggamit sa mga Kumbensiyonal na Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales |editor-last2=Sudarshan |editor-first2=T. S. |editor-last3=Manigandan |editor-first3=K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Youssef |first1=Helmi A. |title=Machining Technology: Machine Tools and Operations |url=https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous |last2=El-Hofy |first2=Hassan |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1420043396 |location=Boca Raton, Estados Unidos |page=[https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous/page/1 1] |language=en |trans-title=Teknolohiyang Pangmakina: Mga De-makinang Kagamitan at Operasyon}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga karaniwang salin sa wikang Tagalog para rito ang mga salitang &quot;paggawa&quot; at &quot;pagyari&quot;, bagamat pawang mas malalawak ang saklaw na kahulugan ng mga ito kumpara sa &quot;manupaktura&quot;.

== Kasaysayan ==

=== Prehistorya at sinaunang kasaysayan ===
[[File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|thumb|[[Ubod ng bato|Ubod]] ng [[batong pingkian]] para sa paggawa ng mga talim, natagpuan sa [[Israel]] at tinatayang may tanda na {{BKP|40000|link=yes}}.]]
Nagmamanupaktura na ang mga [[Ebolusyon ng tao|ninuno ng tao]] ng mga kagamitan at kasangkapang gawa sa bato bandang 200,000 taon ang nakalilipas, bago pa man umusbong ang modernong ''[[Tao|Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human Ancestors Hall: Homo sapiens |trans-title=Bulwagan ng mga Ninuno ng Tao: Homo sapiens |url=http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501000000/http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-date=May 1, 2009 |access-date= |publisher=[[Smithsonian Institution]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Di bababa sa 2.3 milyong taon ang tanda ng [[industriyang Oldowan]], ang pinakamatandang [[arkeolohikong industriya]] na gumagawa ng mga kagamitang gawa sa bato.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 6, 1999 |title=Ancient 'Tool Factory' Uncovered |language=en |trans-title=Nahukay ang isang Sinaunang 'Pagawaan ng Kagamitan' |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318192530/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |archive-date=March 18, 2007}}&lt;/ref&gt; May ebidensiya na ng aktuwal na paggamit mismo ng mga kagamitang ito noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan sa [[Lambak ng Great Rift]] sa rehiyong bahagi ngayon ng [[Etiopiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Heinzelin |first1=Jean de |last2=Clark |first2=JD |last3=White |first3=T |last4=Hart |first4=W |last5=Renne |first5=P |last6=Woldegabriel |first6=G |last7=Beyene |first7=Y |last8=Vrba |first8=E |date=April 1999 |title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/625 |trans-title=Kapaligiran at Ugali ng mga 2.5 Milyong Taóng Hominid ng Bouri |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=284 |issue=5414 |pages=625–629 |bibcode=1999Sci...284..625D |doi=10.1126/science.284.5414.625 |pmid=10213682}}&lt;/ref&gt; Para magawa ang mga kagamitang ito, hinahampas ang [[Ubod ng bato|ubod]] ng isang matigas na batong may partikular na katangiang mababalatan tulad ng [[Batong pingkian|pingkian]] gamit ng isang [[batong panghampas]]. Dahil sa pagbabalat, nagkakaroon ng talim ang naturang bato na magagamit bilang [[Panghiwa (arkeolohiya)|panghiwa]] o [[Pangkiskis (arkeolohiya)|pangkiskis]]. Malaki ang tulong ng mga kagamitang ito sa mga sinaunang tao sa kanilang pamumuhay para makagawa pa sila ng iba pang mga kagamitan na gawa sa mas malalambot na materyales kagaya ng [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[kahoy]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Plummer |first=Thomas |year=2004 |title=Flaked Stones and Old Bones: Biological and Cultural Evolution at the Dawn of Technology |trans-title=Mga Nabalatang Bato at Lumang Buto: Biolohikal at Kultural na Ebolusyon sa Pag-usbong ng Teknolohiya |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |publisher=[[Yearbook of Physical Anthropology]] |volume= |issue=47 |pages=118–64 |bibcode=2004AJPA..125S.118P |doi=10.1002/ajpa.20157 |pmid=15605391}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng [[Gitnang Paleolitiko]] noong bandang 300,000 taon ang nakaraan, umusbong ang isang paraan kung saan [[Nakahandang ubod|may nakahanda na'ng isang ubod ng bato]] na siyang gagamitin upang makagawa ng maraming matatalas na bato. Bandang 40,000 taon ang nakaraan sa kasagsagan ng [[Itaas na Paleolitiko]], umusbong naman ang [[Pagbabalat gamit talas|pagbabalat gamit ng matalas na kagamitan]] tulad ng kahoy o buto, na nagpapahintulot sa paggawa sa mga kagamitang may mas pinong talim na hindi magagawa ng simpleng paghampas ng bato sa isa pang bato.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haviland |first=William A. |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2004 |isbn=978-0-534-62487-3 |page=77 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Pangkultura: Ang Hámon ng Tao}}&lt;/ref&gt; Noong [[Neolitiko]], laganap na ang mga kagamitang gawa sa samu't saring klase ng mga bato bukod sa pingkian, tulad ng [[Eskistong lunti|eskitong lunti]] at [[Hade (bato)|hade]]. Ginagamit ang mga makikinis na palakol kasama ng iba pang mga kagamitang gawa sa bato tulad ng [[Matulis na bala|matutulis na bala]], kutsilyo, at pangkiskis, gayundin sa mga kagamitang gawa naman sa mga organikong materyales.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tóth |first=Zsuzsanna |title=The First Neolithic Sites in Central/South-East European Transect |publisher=BAR International Series 2334 |year=2012 |editor-last=Anders |editor-first=Alexandra |series=Bone, Antler, and Tusk tools of the Early Neolithic Körös Culture |volume=III |location=Oxford |language=en |trans-title=Ang mga Unang Neolitikong Lugar sa Salubungan ng Gitna/Timog-silangang Europa |chapter=The Körös Culture in Eastern Hungary |trans-chapter=Ang Kulturang Körös sa Silangang Unggriya |editor-last2=Siklósi |editor-first2=Zsuzsanna}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|thumb|Isang [[espada]] o [[patalim]] na napetsahang ginawa noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]], ngayo'y nakalagak sa [[Pransiya]].]]
Pinaniniwalaan na nagsimula ang [[pagtutunaw]] ng [[Tanso (elemento)|tanso]] nang maimbento ang mga [[kiln]] na gawa sa [[luwad]] na kaya ang mga matataas na temperatura. Lumalaki ang konsentrasyon ng [[arseniko]] batay sa lalim ng mga deposito ng tanso; nagiging mga arsenikong tanso kung tutunawin ang mga ito, na may tigas na magagamit para sa paggawa ng mga kagamitan.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot;&gt;{{Cite book |last=Merson |first=John |url=https://archive.org/details/geniusthatwaschi0000mers |title=The Genius That Was China: East and West in the Making of the Modern World |publisher=The Overlook Press |year=1990 |isbn=978-0-87951-397-9 |location=Woodstock, Estados Unidos |page=69 |language=en |trans-title=Ang Kahenyuhan ng Tsina: Silangan at Kanluran sa Paggawa sa Modernong Mundo |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Isang [[balahak]] ng tansong hinaluan ng [[lata]] ang [[bronse]]; ang kakapusan ng makikitang deposito ng lata sa maraming lugar ang siyang naging hadlang upang kumalat ang tunay na bronseng lata sa mundo. Di hamak na isang mas mainam na materyal ang bronse kesa sa bato sa paggawa ng mga kasangkapan dahil sa mga katangian nito tulad ng tibay, kunat, at banat gayundin sa kadalian nito na mailagay sa mga nakahandang molde upang makagawa ng mga bagay sa isang partikular na hugis. Partikular na pinaunlad ng bronse ang teknolohiya ng [[paggawa ng barko]] dahil sa mga kagamitang gawa sa naturang materyal gaya ng [[Pako (pangkabit)|pako]], na pumalit sa naunang proseso ng pagtatali sa mga tablang kahoy sa isang bahaging binutasan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Lincoln |title=The Sea and Civilization: A Maritime History of the World |url=https://archive.org/details/seacivilizationm0000pain |publisher=Random House, LLC |year=2013 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Dagat at Sibilisasyon: Isang Pandagat na Kasaysayan ng Mundo}}&lt;/ref&gt; Samantala, nagsimula naman ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] sa paggamit ng mga tao ng [[bakal]] at [[asero]] sa paggawa ng mga kasangkapan.&lt;ref name=&quot;waldbaum&quot;&gt;{{Cite book |last=Jane C. |first=Waldbaum |title=From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean |date=1978 |publisher=Paul Aström |isbn=91-85058-79-3 |pages=56–58 |language=en |trans-title=Mula Bronse hanggang Bakal: Ang Transisyon mula sa Panahon ng Tanso patungo sa Panahon ng Bakal sa Silangang Mediteraneo |oclc=1146527679}}&lt;/ref&gt; Bagamat di hamak na mas mahirap tunawin ang bakal at asero kesa sa bronse at nangangailangan isagawa sa isang dinisenyong hurno para rito, mas matibay naman ito kaya nagawa pa rin itong kumalat. Di alam ng mga siyentipiko kung saan at kailan nagsimulang tunawin ng mga tao ang bakal at asero para sa ganitong hangarin dahil sa kahirapan sa pagtukoy sa mga bakal na nagmula sa mga mininang [[nikel]] mula sa mga bakal na resulta ng pagpapainit.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Photos |first=E. |year=1989 |title=The Question of Meteoritic versus Smelted Nickel-Rich Iron: Archaeological Evidence and Experimental Results |trans-title=Ang Tanong ng Meteoritiko vs Tinunaw na Bakal na Mayaman sa Nikel: Arkeolohikong Ebidensiya at Eksperimental na Resulta |journal=World Archaeology |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=403–421 |doi=10.1080/00438243.1989.9980081 |jstor=124562}}&lt;/ref&gt;

Nagmula ang marami sa mga sinaunang teknolohiya ng mga sinaunang sibilisasyon sa pag-unlad ng pagmamanupaktura. Marami sa anim na klasikong [[Makinang payak|simpleng makina]] ang naimbento sa [[Mesopotamia]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moorey |first=Peter Roger Stuart |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |date=1999 |publisher=[[Eisenbrauns]] |isbn=978-1575060422 |language=en |trans-title=Sinaunang Materyales at Industriya ng Mesopotamia: Ang Arkeolohikong Ebidensiya}}&lt;/ref&gt; Unang lumabas ang mekanismong [[gulong at ehe]] sa [[gulong pampalayok]], na ginagamit na noon pang {{BCE|ika-5 milenyo|link=true}}.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potts |first=D. T. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |year=2012 |page=285 |language=en |trans-title=Katulong sa Arkeolohiya ng Sinaunang Malapit na Silangan}}&lt;/ref&gt; Ginagawa rin sa maraming lugar sa [[Dagat Mediteraneo]] ang mga [[papel]] na gawa sa [[papiro]] gayundin sa mga [[palayok]]. Karaniwang gawa ang mga sinaunang gusali sa sinaunang Ehipto sa [[Laryo|ladrilyong]] yari sa luwad, [[buhangin]], [[banlik]], at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Trzciński |first1=Jerzy |last2=Zaremba |first2=Małgorzata |last3=Rzepka |first3=Sławomir |last4=Welc |first4=Fabian |last5=Szczepański |first5=Tomasz |date=2016-06-01 |title=Preliminary Report on Engineering Properties and Environmental Resistance of Ancient Mud Bricks from Tell El-Retaba Archaeological Site in the Nile Delta |trans-title=Paunang Ulat sa mga Katangiang Pang-inhinyeriya at Resistensiyang Pangkalikasan ng mga Sinaunang Ladrilyong Luwad mula sa Arkeolohikong Sayt ng Tell El-Retaba sa Delta ng Ilog Nilo |journal=Studia Quaternaria |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=47–56 |bibcode=2016StudQ..33...47T |doi=10.1515/squa-2016-0005 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Medyebal at maagang moderno ===
[[Talaksan:Stocking_Frame.jpg|thumb|Isang {{Lang|en|stocking frame}} sa [[Inglatera]]]]
Maraming mga imbensiyon na nabuo noong [[Gitnang Kapanahunan|panahong medyebal]] sa Europa na may layunin mapabilis ang mga tradisyonal na pamamaraan ng paggawa sa mga produkto. Isa rito ang [[paggawa ng papel]], isang teknolohiyang nagmula sa Tsina, na nakarating sa kontinente mula sa Gitnang Silangan sa pamamagitan ng mga bihag na Tsino noong ikawalong siglo.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |title=8th century |isbn=978-0191735516 |language=en |trans-title=Ika-8 siglo |chapter=Timeline: 8th century |trans-chapter=Kronolohiya: ika-8 siglo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825213937/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |archive-date=August 25, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lalo pa itong kumalat noong kasagsagan ng pananakop ng [[kalipatong Umayyad]] sa rehiyon ng [[Tangway ng Iberya|Iberia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=de Safita |first=Neathery |date=July 2002 |title=A Brief History of Paper |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Papel |url=http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822144311/http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |archive-date=August 22, 2018 |access-date= |website=[[St. Louis Community College]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng ika-12 siglo, nagsimulang lumitaw ang mga [[Pagawaan ng papel|pagawaan]] ng [[papel]] sa kontinente, simula sa Italya. Nagmula ang mga materyales sa paggawa ng papel mula sa [[lino]] at [[bulak]], mga materyales na madaling makukuha kaya humantong ito sa pagmura ng papel at sa mabilis na pagkalat nito sa kontinente. Samantala, dahil sa paggawa sa mga [[Kanyon (sandata)|kanyon]] kaya naimbento ang mga [[hurnong de-ningas]] sa Pransiya pagsapit ng ika-15 siglo, bagamat may kaparehong teknolohiya na rin sa Tsina noon pang {{BKP|ikaapat na siglo|link=true}}.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot; /&gt; Ang pagkaimbento naman sa {{Lang|en|[[stocking frame]]}} noong 1598 ang nagpabilis sa paggawa sa mga [[burda]] at [[tela]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rosen |first=William |title=The Most Powerful Idea in the World: A Story of Steam, Industry and Invention |publisher=University Of Chicago Press |year=2012 |isbn=978-0-226-72634-2 |page=237 |language=en |trans-title=Ang Pinakamalakas na Ideya sa Mundo: Ang Kuwento ng Singaw, Industriya, at Inobasyon}}&lt;/ref&gt;

=== Una at Ikalawang Rebolusyong Industriyal ===
{{Main|Rebolusyong Industriyal|Ikalawang Rebolusyong Industriyal}}
[[Talaksan:BASF_Werk_Ludwigshafen_1881.JPG|thumb|Mga pabrika ng kemikal sa [[Alemanya]] noong 1881.]]
[[Rebolusyong Industriyal]] ang panahon sa kasaysayan ng Europa at Estados Unidos mula dekada 1760s hanggang bandang 1830s na markado ng mabilis na pag-unlad ng teknolohiya at proseso sa pagmamanupaktura, mula sa tradisyonal na mga kaparaanan na de-kamay.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Industrial History of European Countries |trans-title=Kasaysayang Industriyal ng mga Bansang Europeo |url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623201807/https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |archive-date=June 23, 2021 |access-date= |website=European Route of Industrial Heritage |publisher=Council of Europe |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawakang tinangkilik ng samu't saring industriya lalo na sa paggawa ng [[Industriya ng tela|tela]] ang mga pagbabagong ito, kabilang na ang mga makabagong proseso sa paggawa, mga bagong imbensiyon at makina, at mga bagong pinagkukunan ng lakas gaya ng sa [[singaw]] at tubig.&lt;ref name=&quot;David S. Landes 1969&quot;&gt;{{Cite book |last=Landes |first=David S. |title=The Unbound Prometheus |date=1969 |publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge |isbn=978-0-521-09418-4 |language=en |trans-title=Ang Malayang Prometeo}}&lt;/ref&gt; Sa panahong ito umusbong ang mga pinakaunang [[pabrika]], gayundin sa pagbilis ng paglaki ng populasyon dulot ng pagdami ng pagkaing nagagawa at sa pag-unlad ng pamumuhay dahil sa pagdami naman ng mga trabaho. Mula dekada 1780s sa Britanya nang naimbento ang mga de-makinang paraan sa [[paghahabi]], kumalat ang mga prosesong ito sa kontinental na Europa gayundin sa kabilang-ibayo sa noo'y kalalayang bansa na Estados Unidos pagsapit ng ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Bishnupriya |title=Cotton Textiles and the Great Divergence: Lancashire, India and Shifting Competitive Advantage, 1600–1850 |trans-title=Mga Habing Bulak at ang Malakawang Pagkakaiba: Lancashire, India, at ang Nagbabagong Kalamangan sa Kompetisyon, 1600–1850 |url=http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910075425/http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |archive-date=September 10, 2016 |access-date= |website=International Institute of Social History |publisher=Department of Economics, University of Warwick |language=en}}&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, nagsimulang magsibagsakan ang mga ekonomiya ng mga bansa sa Europa pagsapit ng dekada 1830s hanggang 1840s. Isa sa mga itinuturong dahilan nito ang teknolohiya mismo, na hindi makahabol sa bilis ng mga ekonomiya sa Europa. Bagamat naimbento sa panahong ito ang mga teknolohiya sa transportasyon gaya ng [[tren]] at [[bapor]], pawang mga bata ang mga teknolohiyang ito kumpara sa matanda na'ng sistema ng ekonomiyang resulta ng nagdaang Rebolusyong Industriyal. Gayunpaman, nagsimula muling bumilis ang takbo ng mga ekonomiya sa Europa pagsapit ng dekada 1870s nang nakahabol na ang mga teknolohiyang ito gayundin sa mga makabagong teknolohiya na ipinakilala sa dekadang ito. Tinatawag ang panahong ito bilang ang [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]], na markado ng paggamit sa [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[malawakang produksiyon]], [[linya ng pagawaan]], at ang lalong paggamit pa sa mga makabagong teknolohiya sa paggawa sa mga mas makomplikadong produkto gaya ng [[sasakyan]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taylor |first=George Rogers |title=The Transportation Revolution, 1815–1860 |publisher=Rinehart |year=1989 |isbn=978-0-87332-101-3 |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon sa Transportasyon |orig-date=1951}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Roe |first=Joseph Wickham |url=https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |title=English and American Tool Builders |publisher=Yale University Press |year=1916 |location=New Haven, Connecticut |language=en |trans-title=Mga Ingles at Amerikanong Gumagawa ng Kagamitan |lccn=16011753 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414155300/https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |archive-date=April 14, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hunter |first=Louis C. |title=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930 |publisher=University Press of Virginia |year=1985 |volume=2 |location=Charlottesville, Estados Unidos |page=18 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Lakas-Industriyal sa Estados Unidos, 1730–1930}}&lt;/ref&gt;

Isa sa mga mahahalagang imbensiyon para sa pagmamanupaktura ang [[bombilya]] noong huling bahagi ng dekada 1870s dahil sa pagpapahintulot nito na makapagpatuloy ng paggawa kahit sa kadiliman ng gabi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Nye |first=David E. |title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology |publisher=The MIT Press |year=1990 |location= |language=en |trans-title=Pagsasakuryente sa Amerika: Mga Panlipunang Kahulugan ng isang Bagong Teknolohiya}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, maisasagawa na ang palitan ng mga trabahador, halimbawa isang pang-umaga at isang panggabi, na humantong sa lalo pang pagbilis sa produksiyon ng mga produkto. Kabilang ito ang industriya ng [[sapatos]], na naging mekanisado sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, gayundin sa [[agrikultura]] at paghahabi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thomson |first=Ross |url=https://archive.org/details/pathtomechanized00thom |title=The Path to Mechanized Shoe Production in the United States |publisher=University of North Carolina Press |year=1989 |isbn=978-0-8078-1867-1 |language=en |trans-title=Ang Daan Tungo sa Mekanisadong Produksiyon ng Sapatos sa Estados Unidos}}&lt;/ref&gt;

=== Modernong panahon ===
[[Talaksan:Ford_assembly_line_-_1913_(restored).jpg|thumb|Pagawaan ng sasakyan ng [[Ford Motor Company]] noong 1913. Ito ang isa sa mga pinakaunang halimbawa ng [[linya ng paggawa]], na pinangunahan mismo ni [[Henry Ford]] para sa maramihang paggawa ng sasakyang [[Model T]].]]
Mabilis na dumami ang mga pabrikang gumagamit ng kuryente magmula noong pumasok ang ika-20 siglo hanggang sa dekada 1930s. Dahil ito sa pagtatayo sa mga estasyon ng kuryente sa iba't ibang panig ng mundo na nagpababa sa gastos sa kuryente sa mga ito bandang 1917.&lt;ref name=&quot;Jerome 1934&quot;&gt;{{Cite book |last=Jerome |first=Harry |title=Mechanization in Industry |year=1934 |page=xxviii |language=en |trans-title=Mekanisasyon ng Industriya}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga pabrika ang nakaranas ng pagtaas sa produksiyon ng kani-kanilang produkto matapos nilang magkakuryente at gumamit ng mga de-kuryenteng motor na di hamak na mas madaling panatilihin at mas maraming nagagawa. Pinakamalaki ang epekto nito sa paggawa sa mga pang-araw-araw na produkto gaya halimbawa ng [[salamin]] at [[bote]]. Sa isang kumpanya sa Estados Unidos, naulat na nakakagawa sila ng mahigit 200 bote magmula noong gumamit sila ng mga de-kuryenteng motor, mula sa anim kada araw noong mano-mano pa nila itong ginagawa.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sa kaparehong panahon din naging posible ang paggawa sa mga sasakyan nang maramihan at ekonomikal gaya ng [[Ford Motor Company]] ni [[Henry Ford]] sa Estados Unidos; ayon sa isang pagtataya, gumamit ng mahigit kumulang 32,000 makina ang kumpanya para magawa ang [[Ford Model T]]. Samantala, unang nadebelop naman sa Hapon ang pagmamanupakturang {{Lang|en|[[pagmamanupakturang lean|lean]]}}, isang estratehiya sa pagmamanupaktura na naglalayon na mapababa ang oras sa produksiyon gayundin sa oras sa tugon sa mga kostumer sa pamamagitan ng paggawa sa kailangan lamang, pagsasaayos agad sa mali sa proseso, at paniniguro sa kasiyahan ng mga trabahador.

== Mga pangunahing bansa ==
Ayon sa {{tooltip|Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Industrial Development Organization}} (UNIDO), [[Tsina]] ang pabrikante na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023, na nagprodyus ng 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, kasunod ng [[Estados Unidos]], [[Alemanya]], [[Hapon]], at [[Indiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www2.deloitte.com&quot;&gt;{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Naglalathala rin ang UNIDO ng Indise ng {{tooltip|Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya|Competitive Industrial Performance}} (CIP), na sumusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indiseng CIP ang kabuuang output ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik tulad ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ng impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Nanguna ang Alemanya sa Indiseng CIP ng 2020, na sinundan ng Tsina, Timog Korea, Estados Unidos, at Hapon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo  21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Talaan ng mga bansa ayon sa output sa pagmamanupaktura ===
Ito ang nangungunang 50 bansa batay sa kabuuang halaga ng output ng pagmamanupaktura sa dolyar ng US para sa nabanggit na taon ayon sa Bangkong Pandaigdig:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |trans-title=Pagmamanupaktura, Halagang Idinagdag (Kasalukuyang US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ranggo
! scope=&quot;col&quot; | Bansa o rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Halaga (sa milyun-milyong US$)
! scope=&quot;col&quot; | Taon
|- style=&quot;font-weight:bold; background:#f0f0f0&quot;
| ||{{noflag}}''Mundo''||16,182,038||2023
|-
|1||{{flag|Tsina}}||4,658,782||2023
|-
|2||{{flag|Estados Unidos}}||2,497,132||2021
|-
|3||{{flag|Alemanya}}||844,926||2023
|-
|4||{{flag|Hapon}}||818,398||2022
|-
|5||{{flag|Indiya}}||709,990||2023
|-
|6||{{flag|Timog Korea}}||562,389||2023
|-
|7||{{flag|Mehiko}}||460,728||2023
|-
|8||{{flag|Italya}}||354,722||2023
|-
|9||{{flag|Pransiya}}||294,465||2023
|-
|10||{{flag|Brasil}}||289,791||2023
|-
|11||{{flag|Reyno Unido}}||284,063||2023
|-
|12||{{flag|Indonesya}}||255,962||2023
|-
|13||{{flag|Rusya}}||251,577||2023
|-
|14||{{flag|Turkiya}}||215,038||2023
|-
|15||{{flag|Irlanda}}||186,525||2023
|-
|16||{{flag|Espanya}}||181,592||2023
|-
|17||{{flag|Suwisa}}||160,232||2023
|-
|18||{{flag|Saudi Arabia}}||157,876||2023
|-
|19||{{flag|Kanada}}||149,268||2020
|-
|20||{{flag|Polonya}}||131,712||2023
|-
|21||{{flag|Olanda}}||130,225||2023
|-
|22||{{flag|Taylandiya}}||128,271||2023
|-
|23||{{flag|Arhentina}}||104,386||2023
|-
|24
|{{flag|Biyetnam}}
|102,628
|2023
|-
|25||{{flagicon|BGD}} [[Banglades]]||97,727||2023
|-
|26||{{flag|Australya}}||92,893||2023
|-
|27||{{flag|Malasya}}||92,117||2023
|-
|28||{{flagicon|SIN}} [[Singapura]]||88,498||2023
|-
|29||{{flag|Iran}}||82,641||2022
|-
|30||{{flagicon|AUT}} [[Austriya]]||80,816||2023
|-
|31||{{flag|Suwesya}}||77,456||2023
|-
|32||{{flag|Belhika}}||75,079||2023
|-
|33||{{flag|Pilipinas}}||70,896||2023
|-
|34||{{flag|Republikang Tseko}}||70,732||2023
|-
|35
|{{flag|Ehipto}}
|59,642
|2023
|-
|36||{{flag|Beneswela}}||58,237||2014
|-
|37||{{flag|Dinamarka}}||56,283||2023
|-
|38||{{flag|Niherya}}||55,742||2023
|-
|39||{{flagicon|PUR}} [[Porto Riko]]||53,769||2023
|-
|40||{{flag|Israel}}||49,658||2021
|-
|41||{{flag|Emiratos Arabes Unidos}}||49,317||2022
|-
|42||{{flag|Timog Aprika}}||48,809||2023
|-
|43||{{flag|Rumanya}}||47,923||2023
|-
|44||{{flag|Pakistan}}||45,936||2023
|-
|45||{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]||44,966||2023
|-
|46||{{flag|Kolombya}}||39,595||2023
|-
|47||{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]]||36,403||2023
|-
|48||{{flag|Portugal}}||34,296||2023
|-
|49||{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]||32,148||2023
|-
|50||{{flag|Tsile}}||30,889||2023
|-
|}

==Sanggunian==
{{Reflist}}{{Industries|state=expanded}} {{Human impact on the environment|state=expanded}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Industriya]]
[[Kategorya:Negosyo]]
[[Kategorya:Pagmamanupaktura]]
[[Kategorya:Produksiyon (ekonomika)]]</text>
      <sha1>13lheju4kggw8ri0a3mtume5sf8inct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238800</id>
      <parentid>2238797</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <origin>2238800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32642" sha1="ftkuysiq4jb7qx3eapcu3f039xiglkd" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --&gt;
[[File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|thumb|Pagmamanupaktura sa [[sasakyang pangkalawakan]] na ''[[New Horizons]]'' sa Laboratoryong Pangpananaliksik ng [[NASA]].]]
'''Pagmamanupaktúra''' ([[Salitang-ugat|ugat]]: '''manupaktúra''') ang paggawa o [[Produksiyon (ekonomika)|pagyari]] sa mga [[produkto]] na may tulong mula sa isang [[kagamitan]], [[Hanapbuhay|lakas-paggawa]], [[makina]], [[kasangkapan]], at [[Prosesong kemikal|kemikal]] o [[Prosesong biolohiko|biolohikong pagproseso]] o [[pormulasyon]]. Ito ang sentro ng [[ikalawang sektor ng ekonomiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kenton |first=Will |title=Manufacturing |trans-title=Pagmamanupaktura |url=https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117184723/https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |archive-date=November 17, 2020 |access-date= |website=Investopedia |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari itong tumukoy rin sa samu't saring gawain ng tao kagaya ng [[gawang-kamay]] o mga [[high tech]] na bagay, ngunit pinakaginagamit ito sa konteksto ng [[disenyong pang-industriya]], kung saan pinoproseso ang mga [[hilaw na materyales]] mula sa [[Unang sektor ng ekonomiya|unang sektor]] upang maging mga gawang produkto ito nang maramihan. Binebenta ang mga ito sa iba pang nagmamanupaktura upang makagawa pa ng ibang produkto tulad ng [[aplayans]], [[eroplano]], o [[sasakyan]], o di kaya'y direkta patungo sa mga gagamit na [[konsyumer]] sa pamamagitan ng [[Ikatlong sektor ng ekonomiya|ikatlong sektor]].

[[Inhinyeriyang pangmanupaktura]] ang larangan ng [[inhenyeriya]] na nakatuon sa pagdisenyo at pagpapaunlad sa proseso ng pagmamanupaktura at sa mga hakbang mula sa pagproseso sa mga hilaw na materyales hanggang sa [[tapos na produkto]]. Nagsisimula ang prosesong ito sa pagdisenyo sa produkto at [[espesipikasyon ng mga materyales]], at susundan ng pagbabago sa mga materyales na ito upang maging produkto na umaayon sa disenyo.

Saklaw ng kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga hakbang na pumapatungkol sa paggawa at pagsasama sa mga parte ng isang produkto. Ginagamit sa ilang mga industriya kagaya ng sa [[semikonduktor]] at [[asero]] ang katagang [[pabrikasyon]] upang tumukoy sa parehong proseso.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa sa Daloy ng Suplay ng Semikonduktor: Ang Kritikal na Gampanin ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimolohiya ==
Nagmula ang salitang &quot;manupaktura&quot;, ang [[salitang-ugat]] ng &quot;pagmamanupaktura&quot;, sa [[wikang Espanyol]] na {{Lang|en|manufactura}}. Isa itong pagsasama ng [[Parirala|pariralang]] [[Wikang Latin|Latin]] na {{Lang|la|manu factura}} (&quot;[[gawang-kamay]]&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=manufactura |trans-title=manupaktura |url=https://dle.rae.es/manufactura |access-date=2026-10-06 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |language=es}}&lt;/ref&gt; Kalaunan, nagbago ang kahulugan nito upang tumukoy sa proseso ng paggawa sa mga produktong gawang-kamay bandang ika-16 na siglo, at pagsapit ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa, nagkaroon ito ng kahulugan na tumutukoy sa paggawa sa mga produkto mapaanuman ang paraan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Srivatsan |first1=T. S. |title=Manufacturing Techniques for Materials: Engineering and Engineered |last2=Manigandan |first2=K. |last3=Sudarshan |first3=T. S. |publisher=CRC Press |year=2018 |isbn=978-1138099265 |editor-last=Srivatsan |editor-first=T. S. |location=Boca Raton, Estados Unidos |pages=436–437 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales: Inhinyeriya at Ginawa |chapter=Use of Conventional Manufacturing Techniques for Materials |trans-chapter=Paggamit sa mga Kumbensiyonal na Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales |editor-last2=Sudarshan |editor-first2=T. S. |editor-last3=Manigandan |editor-first3=K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Youssef |first1=Helmi A. |title=Machining Technology: Machine Tools and Operations |url=https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous |last2=El-Hofy |first2=Hassan |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1420043396 |location=Boca Raton, Estados Unidos |page=[https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous/page/1 1] |language=en |trans-title=Teknolohiyang Pangmakina: Mga De-makinang Kagamitan at Operasyon}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga karaniwang salin sa wikang Tagalog para rito ang mga salitang &quot;paggawa&quot; at &quot;pagyari&quot;, bagamat pawang mas malalawak ang saklaw na kahulugan ng mga ito kumpara sa &quot;manupaktura&quot;.

== Kasaysayan ==

=== Prehistorya at sinaunang kasaysayan ===
[[File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|thumb|[[Ubod ng bato|Ubod]] ng [[batong pingkian]] para sa paggawa ng mga talim, natagpuan sa [[Israel]] at tinatayang may tanda na {{BKP|40000|link=yes}}.]]
Nagmamanupaktura na ang mga [[Ebolusyon ng tao|ninuno ng tao]] ng mga kagamitan at kasangkapang gawa sa bato bandang 200,000 taon ang nakalilipas, bago pa man umusbong ang modernong ''[[Tao|Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human Ancestors Hall: Homo sapiens |trans-title=Bulwagan ng mga Ninuno ng Tao: Homo sapiens |url=http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501000000/http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-date=May 1, 2009 |access-date= |publisher=[[Smithsonian Institution]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Di bababa sa 2.3 milyong taon ang tanda ng [[industriyang Oldowan]], ang pinakamatandang [[arkeolohikong industriya]] na gumagawa ng mga kagamitang gawa sa bato.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 6, 1999 |title=Ancient 'Tool Factory' Uncovered |language=en |trans-title=Nahukay ang isang Sinaunang 'Pagawaan ng Kagamitan' |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318192530/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |archive-date=March 18, 2007}}&lt;/ref&gt; May ebidensiya na ng aktuwal na paggamit mismo ng mga kagamitang ito noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan sa [[Lambak ng Great Rift]] sa rehiyong bahagi ngayon ng [[Etiopiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Heinzelin |first1=Jean de |last2=Clark |first2=JD |last3=White |first3=T |last4=Hart |first4=W |last5=Renne |first5=P |last6=Woldegabriel |first6=G |last7=Beyene |first7=Y |last8=Vrba |first8=E |date=April 1999 |title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/625 |trans-title=Kapaligiran at Ugali ng mga 2.5 Milyong Taóng Hominid ng Bouri |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=284 |issue=5414 |pages=625–629 |bibcode=1999Sci...284..625D |doi=10.1126/science.284.5414.625 |pmid=10213682}}&lt;/ref&gt; Para magawa ang mga kagamitang ito, hinahampas ang [[Ubod ng bato|ubod]] ng isang matigas na batong may partikular na katangiang mababalatan tulad ng [[Batong pingkian|pingkian]] gamit ng isang [[batong panghampas]]. Dahil sa pagbabalat, nagkakaroon ng talim ang naturang bato na magagamit bilang [[Panghiwa (arkeolohiya)|panghiwa]] o [[Pangkiskis (arkeolohiya)|pangkiskis]]. Malaki ang tulong ng mga kagamitang ito sa mga sinaunang tao sa kanilang pamumuhay para makagawa pa sila ng iba pang mga kagamitan na gawa sa mas malalambot na materyales kagaya ng [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[kahoy]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Plummer |first=Thomas |year=2004 |title=Flaked Stones and Old Bones: Biological and Cultural Evolution at the Dawn of Technology |trans-title=Mga Nabalatang Bato at Lumang Buto: Biolohikal at Kultural na Ebolusyon sa Pag-usbong ng Teknolohiya |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |publisher=[[Yearbook of Physical Anthropology]] |volume= |issue=47 |pages=118–64 |bibcode=2004AJPA..125S.118P |doi=10.1002/ajpa.20157 |pmid=15605391}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng [[Gitnang Paleolitiko]] noong bandang 300,000 taon ang nakaraan, umusbong ang isang paraan kung saan [[Nakahandang ubod|may nakahanda na'ng isang ubod ng bato]] na siyang gagamitin upang makagawa ng maraming matatalas na bato. Bandang 40,000 taon ang nakaraan sa kasagsagan ng [[Itaas na Paleolitiko]], umusbong naman ang [[Pagbabalat gamit talas|pagbabalat gamit ng matalas na kagamitan]] tulad ng kahoy o buto, na nagpapahintulot sa paggawa sa mga kagamitang may mas pinong talim na hindi magagawa ng simpleng paghampas ng bato sa isa pang bato.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haviland |first=William A. |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2004 |isbn=978-0-534-62487-3 |page=77 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Pangkultura: Ang Hámon ng Tao}}&lt;/ref&gt; Noong [[Neolitiko]], laganap na ang mga kagamitang gawa sa samu't saring klase ng mga bato bukod sa pingkian, tulad ng [[Eskistong lunti|eskitong lunti]] at [[Hade (bato)|hade]]. Ginagamit ang mga makikinis na palakol kasama ng iba pang mga kagamitang gawa sa bato tulad ng [[Matulis na bala|matutulis na bala]], kutsilyo, at pangkiskis, gayundin sa mga kagamitang gawa naman sa mga organikong materyales.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tóth |first=Zsuzsanna |title=The First Neolithic Sites in Central/South-East European Transect |publisher=BAR International Series 2334 |year=2012 |editor-last=Anders |editor-first=Alexandra |series=Bone, Antler, and Tusk tools of the Early Neolithic Körös Culture |volume=III |location=Oxford |language=en |trans-title=Ang mga Unang Neolitikong Lugar sa Salubungan ng Gitna/Timog-silangang Europa |chapter=The Körös Culture in Eastern Hungary |trans-chapter=Ang Kulturang Körös sa Silangang Unggriya |editor-last2=Siklósi |editor-first2=Zsuzsanna}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|thumb|Isang [[espada]] o [[patalim]] na napetsahang ginawa noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]], ngayo'y nakalagak sa [[Pransiya]].]]
Pinaniniwalaan na nagsimula ang [[pagtutunaw]] ng [[Tanso (elemento)|tanso]] nang maimbento ang mga [[kiln]] na gawa sa [[luwad]] na kaya ang mga matataas na temperatura. Lumalaki ang konsentrasyon ng [[arseniko]] batay sa lalim ng mga deposito ng tanso; nagiging mga arsenikong tanso kung tutunawin ang mga ito, na may tigas na magagamit para sa paggawa ng mga kagamitan.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot;&gt;{{Cite book |last=Merson |first=John |url=https://archive.org/details/geniusthatwaschi0000mers |title=The Genius That Was China: East and West in the Making of the Modern World |publisher=The Overlook Press |year=1990 |isbn=978-0-87951-397-9 |location=Woodstock, Estados Unidos |page=69 |language=en |trans-title=Ang Kahenyuhan ng Tsina: Silangan at Kanluran sa Paggawa sa Modernong Mundo |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Isang [[balahak]] ng tansong hinaluan ng [[lata]] ang [[bronse]]; ang kakapusan ng makikitang deposito ng lata sa maraming lugar ang siyang naging hadlang upang kumalat ang tunay na bronseng lata sa mundo. Di hamak na isang mas mainam na materyal ang bronse kesa sa bato sa paggawa ng mga kasangkapan dahil sa mga katangian nito tulad ng tibay, kunat, at banat gayundin sa kadalian nito na mailagay sa mga nakahandang molde upang makagawa ng mga bagay sa isang partikular na hugis. Partikular na pinaunlad ng bronse ang teknolohiya ng [[paggawa ng barko]] dahil sa mga kagamitang gawa sa naturang materyal gaya ng [[Pako (pangkabit)|pako]], na pumalit sa naunang proseso ng pagtatali sa mga tablang kahoy sa isang bahaging binutasan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Lincoln |title=The Sea and Civilization: A Maritime History of the World |url=https://archive.org/details/seacivilizationm0000pain |publisher=Random House, LLC |year=2013 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Dagat at Sibilisasyon: Isang Pandagat na Kasaysayan ng Mundo}}&lt;/ref&gt; Samantala, nagsimula naman ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] sa paggamit ng mga tao ng [[bakal]] at [[asero]] sa paggawa ng mga kasangkapan.&lt;ref name=&quot;waldbaum&quot;&gt;{{Cite book |last=Jane C. |first=Waldbaum |title=From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean |date=1978 |publisher=Paul Aström |isbn=91-85058-79-3 |pages=56–58 |language=en |trans-title=Mula Bronse hanggang Bakal: Ang Transisyon mula sa Panahon ng Tanso patungo sa Panahon ng Bakal sa Silangang Mediteraneo |oclc=1146527679}}&lt;/ref&gt; Bagamat di hamak na mas mahirap tunawin ang bakal at asero kesa sa bronse at nangangailangan isagawa sa isang dinisenyong hurno para rito, mas matibay naman ito kaya nagawa pa rin itong kumalat. Di alam ng mga siyentipiko kung saan at kailan nagsimulang tunawin ng mga tao ang bakal at asero para sa ganitong hangarin dahil sa kahirapan sa pagtukoy sa mga bakal na nagmula sa mga mininang [[nikel]] mula sa mga bakal na resulta ng pagpapainit.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Photos |first=E. |year=1989 |title=The Question of Meteoritic versus Smelted Nickel-Rich Iron: Archaeological Evidence and Experimental Results |trans-title=Ang Tanong ng Meteoritiko vs Tinunaw na Bakal na Mayaman sa Nikel: Arkeolohikong Ebidensiya at Eksperimental na Resulta |journal=World Archaeology |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=403–421 |doi=10.1080/00438243.1989.9980081 |jstor=124562}}&lt;/ref&gt;

Nagmula ang marami sa mga sinaunang teknolohiya ng mga sinaunang sibilisasyon sa pag-unlad ng pagmamanupaktura. Marami sa anim na klasikong [[Makinang payak|simpleng makina]] ang naimbento sa [[Mesopotamia]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moorey |first=Peter Roger Stuart |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |date=1999 |publisher=[[Eisenbrauns]] |isbn=978-1575060422 |language=en |trans-title=Sinaunang Materyales at Industriya ng Mesopotamia: Ang Arkeolohikong Ebidensiya}}&lt;/ref&gt; Unang lumabas ang mekanismong [[gulong at ehe]] sa [[gulong pampalayok]], na ginagamit na noon pang {{BCE|ika-5 milenyo|link=true}}.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potts |first=D. T. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |year=2012 |page=285 |language=en |trans-title=Katulong sa Arkeolohiya ng Sinaunang Malapit na Silangan}}&lt;/ref&gt; Ginagawa rin sa maraming lugar sa [[Dagat Mediteraneo]] ang mga [[papel]] na gawa sa [[papiro]] gayundin sa mga [[palayok]]. Karaniwang gawa ang mga sinaunang gusali sa sinaunang Ehipto sa [[Laryo|ladrilyong]] yari sa luwad, [[buhangin]], [[banlik]], at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Trzciński |first1=Jerzy |last2=Zaremba |first2=Małgorzata |last3=Rzepka |first3=Sławomir |last4=Welc |first4=Fabian |last5=Szczepański |first5=Tomasz |date=2016-06-01 |title=Preliminary Report on Engineering Properties and Environmental Resistance of Ancient Mud Bricks from Tell El-Retaba Archaeological Site in the Nile Delta |trans-title=Paunang Ulat sa mga Katangiang Pang-inhinyeriya at Resistensiyang Pangkalikasan ng mga Sinaunang Ladrilyong Luwad mula sa Arkeolohikong Sayt ng Tell El-Retaba sa Delta ng Ilog Nilo |journal=Studia Quaternaria |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=47–56 |bibcode=2016StudQ..33...47T |doi=10.1515/squa-2016-0005 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Medyebal at maagang moderno ===
[[Talaksan:Stocking_Frame.jpg|thumb|Isang {{Lang|en|stocking frame}} sa [[Inglatera]]]]
Maraming mga imbensiyon na nabuo noong [[Gitnang Kapanahunan|panahong medyebal]] sa Europa na may layunin mapabilis ang mga tradisyonal na pamamaraan ng paggawa sa mga produkto. Isa rito ang [[paggawa ng papel]], isang teknolohiyang nagmula sa Tsina, na nakarating sa kontinente mula sa Gitnang Silangan sa pamamagitan ng mga bihag na Tsino noong ikawalong siglo.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |title=8th century |isbn=978-0191735516 |language=en |trans-title=Ika-8 siglo |chapter=Timeline: 8th century |trans-chapter=Kronolohiya: ika-8 siglo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825213937/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |archive-date=August 25, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lalo pa itong kumalat noong kasagsagan ng pananakop ng [[kalipatong Umayyad]] sa rehiyon ng [[Tangway ng Iberya|Iberia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=de Safita |first=Neathery |date=July 2002 |title=A Brief History of Paper |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Papel |url=http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822144311/http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |archive-date=August 22, 2018 |access-date= |website=[[St. Louis Community College]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng ika-12 siglo, nagsimulang lumitaw ang mga [[Pagawaan ng papel|pagawaan]] ng [[papel]] sa kontinente, simula sa Italya. Nagmula ang mga materyales sa paggawa ng papel mula sa [[lino]] at [[bulak]], mga materyales na madaling makukuha kaya humantong ito sa pagmura ng papel at sa mabilis na pagkalat nito sa kontinente. Samantala, dahil sa paggawa sa mga [[Kanyon (sandata)|kanyon]] kaya naimbento ang mga [[hurnong de-ningas]] sa Pransiya pagsapit ng ika-15 siglo, bagamat may kaparehong teknolohiya na rin sa Tsina noon pang {{BKP|ikaapat na siglo|link=true}}.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot; /&gt; Ang pagkaimbento naman sa {{Lang|en|[[stocking frame]]}} noong 1598 ang nagpabilis sa paggawa sa mga [[burda]] at [[tela]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rosen |first=William |title=The Most Powerful Idea in the World: A Story of Steam, Industry and Invention |publisher=University Of Chicago Press |year=2012 |isbn=978-0-226-72634-2 |page=237 |language=en |trans-title=Ang Pinakamalakas na Ideya sa Mundo: Ang Kuwento ng Singaw, Industriya, at Inobasyon}}&lt;/ref&gt;

=== Una at Ikalawang Rebolusyong Industriyal ===
{{Main|Rebolusyong Industriyal|Ikalawang Rebolusyong Industriyal}}
[[Talaksan:BASF_Werk_Ludwigshafen_1881.JPG|thumb|Mga pabrika ng kemikal sa [[Alemanya]] noong 1881.]]
[[Rebolusyong Industriyal]] ang panahon sa kasaysayan ng Europa at Estados Unidos mula dekada 1760s hanggang bandang 1830s na markado ng mabilis na pag-unlad ng teknolohiya at proseso sa pagmamanupaktura, mula sa tradisyonal na mga kaparaanan na de-kamay.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Industrial History of European Countries |trans-title=Kasaysayang Industriyal ng mga Bansang Europeo |url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623201807/https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |archive-date=June 23, 2021 |access-date= |website=European Route of Industrial Heritage |publisher=Council of Europe |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawakang tinangkilik ng samu't saring industriya lalo na sa paggawa ng [[Industriya ng tela|tela]] ang mga pagbabagong ito, kabilang na ang mga makabagong proseso sa paggawa, mga bagong imbensiyon at makina, at mga bagong pinagkukunan ng lakas gaya ng sa [[singaw]] at tubig.&lt;ref name=&quot;David S. Landes 1969&quot;&gt;{{Cite book |last=Landes |first=David S. |title=The Unbound Prometheus |date=1969 |publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge |isbn=978-0-521-09418-4 |language=en |trans-title=Ang Malayang Prometeo}}&lt;/ref&gt; Sa panahong ito umusbong ang mga pinakaunang [[pabrika]], gayundin sa pagbilis ng paglaki ng populasyon dulot ng pagdami ng pagkaing nagagawa at sa pag-unlad ng pamumuhay dahil sa pagdami naman ng mga trabaho. Mula dekada 1780s sa Britanya nang naimbento ang mga de-makinang paraan sa [[paghahabi]], kumalat ang mga prosesong ito sa kontinental na Europa gayundin sa kabilang-ibayo sa noo'y kalalayang bansa na Estados Unidos pagsapit ng ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Bishnupriya |title=Cotton Textiles and the Great Divergence: Lancashire, India and Shifting Competitive Advantage, 1600–1850 |trans-title=Mga Habing Bulak at ang Malakawang Pagkakaiba: Lancashire, India, at ang Nagbabagong Kalamangan sa Kompetisyon, 1600–1850 |url=http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910075425/http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |archive-date=September 10, 2016 |access-date= |website=International Institute of Social History |publisher=Department of Economics, University of Warwick |language=en}}&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, nagsimulang magsibagsakan ang mga ekonomiya ng mga bansa sa Europa pagsapit ng dekada 1830s hanggang 1840s. Isa sa mga itinuturong dahilan nito ang teknolohiya mismo, na hindi makahabol sa bilis ng mga ekonomiya sa Europa. Bagamat naimbento sa panahong ito ang mga teknolohiya sa transportasyon gaya ng [[tren]] at [[bapor]], pawang mga bata ang mga teknolohiyang ito kumpara sa matanda na'ng sistema ng ekonomiyang resulta ng nagdaang Rebolusyong Industriyal. Gayunpaman, nagsimula muling bumilis ang takbo ng mga ekonomiya sa Europa pagsapit ng dekada 1870s nang nakahabol na ang mga teknolohiyang ito gayundin sa mga makabagong teknolohiya na ipinakilala sa dekadang ito. Tinatawag ang panahong ito bilang ang [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]], na markado ng paggamit sa [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[malawakang produksiyon]], [[linya ng pagawaan]], at ang lalong paggamit pa sa mga makabagong teknolohiya sa paggawa sa mga mas makomplikadong produkto gaya ng [[sasakyan]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taylor |first=George Rogers |title=The Transportation Revolution, 1815–1860 |publisher=Rinehart |year=1989 |isbn=978-0-87332-101-3 |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon sa Transportasyon |orig-date=1951}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Roe |first=Joseph Wickham |url=https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |title=English and American Tool Builders |publisher=Yale University Press |year=1916 |location=New Haven, Connecticut |language=en |trans-title=Mga Ingles at Amerikanong Gumagawa ng Kagamitan |lccn=16011753 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414155300/https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |archive-date=April 14, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hunter |first=Louis C. |title=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930 |publisher=University Press of Virginia |year=1985 |volume=2 |location=Charlottesville, Estados Unidos |page=18 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Lakas-Industriyal sa Estados Unidos, 1730–1930}}&lt;/ref&gt;

Isa sa mga mahahalagang imbensiyon para sa pagmamanupaktura ang [[bombilya]] noong huling bahagi ng dekada 1870s dahil sa pagpapahintulot nito na makapagpatuloy ng paggawa kahit sa kadiliman ng gabi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Nye |first=David E. |title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology |publisher=The MIT Press |year=1990 |location= |language=en |trans-title=Pagsasakuryente sa Amerika: Mga Panlipunang Kahulugan ng isang Bagong Teknolohiya}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, maisasagawa na ang palitan ng mga trabahador, halimbawa isang pang-umaga at isang panggabi, na humantong sa lalo pang pagbilis sa produksiyon ng mga produkto. Kabilang ito ang industriya ng [[sapatos]], na naging mekanisado sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, gayundin sa [[agrikultura]] at paghahabi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thomson |first=Ross |url=https://archive.org/details/pathtomechanized00thom |title=The Path to Mechanized Shoe Production in the United States |publisher=University of North Carolina Press |year=1989 |isbn=978-0-8078-1867-1 |language=en |trans-title=Ang Daan Tungo sa Mekanisadong Produksiyon ng Sapatos sa Estados Unidos}}&lt;/ref&gt;

=== Modernong panahon ===
[[Talaksan:Ford_assembly_line_-_1913_(restored).jpg|thumb|Pagawaan ng sasakyan ng [[Ford Motor Company]] noong 1913. Ito ang isa sa mga pinakaunang halimbawa ng [[linya ng paggawa]], na pinangunahan mismo ni [[Henry Ford]] para sa maramihang paggawa ng sasakyang [[Model T]].]]
Mabilis na dumami ang mga pabrikang gumagamit ng kuryente magmula noong pumasok ang ika-20 siglo hanggang sa dekada 1930s. Dahil ito sa pagtatayo sa mga estasyon ng kuryente sa iba't ibang panig ng mundo na nagpababa sa gastos sa kuryente sa mga ito bandang 1917.&lt;ref name=&quot;Jerome 1934&quot;&gt;{{Cite book |last=Jerome |first=Harry |title=Mechanization in Industry |year=1934 |page=xxviii |language=en |trans-title=Mekanisasyon ng Industriya}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga pabrika ang nakaranas ng pagtaas sa produksiyon ng kani-kanilang produkto matapos nilang magkakuryente at gumamit ng mga de-kuryenteng motor na di hamak na mas madaling panatilihin at mas maraming nagagawa. Pinakamalaki ang epekto nito sa paggawa sa mga pang-araw-araw na produkto gaya halimbawa ng [[salamin]] at [[bote]]. Sa isang kumpanya sa Estados Unidos, naulat na nakakagawa sila ng mahigit 200 bote magmula noong gumamit sila ng mga de-kuryenteng motor, mula sa anim kada araw noong mano-mano pa nila itong ginagawa.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sa kaparehong panahon din naging posible ang paggawa sa mga sasakyan nang maramihan at ekonomikal gaya ng [[Ford Motor Company]] ni [[Henry Ford]] sa Estados Unidos; ayon sa isang pagtataya, gumamit ng mahigit kumulang 32,000 makina ang kumpanya para magawa ang [[Ford Model T]]. Samantala, unang nadebelop naman sa Hapon ang pagmamanupakturang {{Lang|en|[[pagmamanupakturang lean|lean]]}}, isang estratehiya sa pagmamanupaktura na naglalayon na mapababa ang oras sa produksiyon gayundin sa oras sa tugon sa mga kostumer sa pamamagitan ng paggawa sa kailangan lamang, pagsasaayos agad sa mali sa proseso, at paniniguro sa kasiyahan ng mga trabahador.

== Mga pangunahing bansa ==
Ayon sa Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa (UNIDO), Tsina ang nangungunang bansa na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023; sila ang nagpoprodyus sa 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, na sinundan ng Estados Unidos, Alemanya, Hapon, at India.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www2.deloitte.com&quot;&gt;{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Naglabas rin ang UNIDO ng Indeks sa Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya (CIP), na nagsusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indeks na CIP ang kabuuang produksiyon ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik gaya ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ang impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Noong 2020, Alemanya ang nanguna sa naturang indeks, na sinundan naman ng Tsina, Timog Korea, Estados Unidos at Hapon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo  21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Makikita sa sumusunod na talahanayan ang 50 bansa na may pinakamalalaking kabuuang halaga ng produksiyon ng pagmamanupaktura ayon sa dolyar ng Estados Unidos para sa nabanggit na taon ayon sa Pandaigdigang Bangko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]]}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ranggo
! scope=&quot;col&quot; | Bansa o rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Halaga&lt;br&gt;(milyong US$)
! scope=&quot;col&quot; | %&lt;br&gt;sa mundo
! scope=&quot;col&quot; | Taon
|- style=&quot;font-weight:bold;
|−||{{noflag}}''[[Kabuuang pandaigdigang produkto|Mundo]]''||17,601,077||100%||2025
|-
|-
|1||{{flag country|CHN}}||4,822,731||27.4%||2025
|-
|2||{{flag country|USA}}||2,497,132||15.46%||2021
|-
|3||{{flag country|DEU}}||889,627||5.05%||2025
|-
|4||{{flag country|JPN}}||788,452||4.74%||2024
|-
|5||{{flag country|IND}}||532,924||3.03%||2025
|-
|6||{{flag country|KOR}}||513,524||2.92%||2025
|-
|7||{{flag country|ITA}}||382,774||2.17%||2025
|-
|8||{{flag country|MEX}}||366,083||2.08%||2025
|-
|9||{{flag country|RUS}}||349,768||1.99%||2025
|-
|10||{{flag country|FRA}}||319,336||1.81%||2025
|-
|11||{{flag country|GBR}}||307,302||1.75%||2025
|-
|12||{{flag country|IDN}}||275,613||1.57%||2025
|-
|13||{{flag country|BRA}}||268,398||1.52%||2025
|-
|14||{{flag country|IRL}}||244,838||1.39%||2025
|-
|15||{{flag country|TUR}}||228,910||1.38%||2024
|-
|16||{{flag country|CAN}}||205,191||1.27%||2022
|-
|17||{{flag country|ESP}}||202,018||1.15%||2025
|-
|18||{{flag country|SAU}}||201,970||1.15%||2025
|-
|19||{{flag country|CHE}}||197,492||1.12%||2025
|-
|20||{{flag country|POL}}||155,797||0.89%||2025
|-
|21||{{flag country|THA}}||137,003||0.78%||2025
|-
|22||{{flag country|NLD}}||134,365||0.76%||2025
|-
|23||{{flag country|VNM}}||126,245||0.72%||2025
|-
|24||{{flag country|SGP}}||105,252||0.6%||2025
|-
|25||{{flag country|MYS}}||104,334||0.59%||2025
|-
|26||{{flag country|BGD}}||102,404||0.58%||2025
|-
|27||{{flag country|IRN}}||97,859||0.59%||2024
|-
|28||{{flag country|AUS}}||95,630||0.54%||2025
|-
|29||{{flag country|ARG}}||92,790||0.53%||2025
|-
|30||{{flag country|AUT}}||88,237||0.5%||2025
|-
|31||{{flag country|DNK}}||86,663||0.49%||2025
|-
|32||{{flag country|SWE}}||83,310||0.47%||2025
|-
|33||{{flag country|BEL}}||81,044||0.46%||2025
|-
|34||{{flag country|CZE}}||75,947||0.43%||2025
|-
|35||{{flag country|PHL}}||74,672||0.42%||2025
|-
|36||{{flag country|ISR}}||60,965||0.37%||2024
|-
|37||{{flag country|PRI}}||56,889||0.32%||2025
|-
|38||{{flag country|PAK}}||53,035||0.3%||2025
|-
|39||{{flag country|EGY}}||52,958||0.3%||2025
|-
|40||{{flag country|ZAF}}||52,349||0.3%||2025
|-
|41||{{flag country|ARE}}||51,773||0.31%||2024
|-
|42||{{flag country|ROU}}||50,688||0.29%||2025
|-
|43||{{flag country|COL}}||45,262||0.26%||2025
|-
|44||{{flag country|FIN}}||45,148||0.26%||2025
|-
|45||{{flag country|PRT}}||39,157||0.22%||2025
|-
|46||{{flag country|KAZ}}||38,910||0.22%||2025
|-
|47||{{flag country|HUN}}||37,328||0.21%||2025
|-
|48||{{flag country|PER}}||35,714||0.21%||2024
|-
|49||{{flag country|NOR}}||32,458||0.18%||2025
|-
|50||{{flag country|CHL}}||31,997||0.18%||2025
|-
|}

==Sanggunian==
{{Reflist}}{{Industries|state=expanded}} {{Human impact on the environment|state=expanded}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Industriya]]
[[Kategorya:Negosyo]]
[[Kategorya:Pagmamanupaktura]]
[[Kategorya:Produksiyon (ekonomika)]]</text>
      <sha1>ftkuysiq4jb7qx3eapcu3f039xiglkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238801</id>
      <parentid>2238800</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Tapos na.</comment>
      <origin>2238801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32946" sha1="si53uebsi4g0p100kmpm02ya1f3d4ty" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --&gt;
[[File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:New_Horizons_on_work_stand.jpg|thumb|Pagmamanupaktura sa [[sasakyang pangkalawakan]] na ''[[New Horizons]]'' sa Laboratoryong Pangpananaliksik ng [[NASA]].]]
'''Pagmamanupaktúra''' ([[Salitang-ugat|ugat]]: '''manupaktúra''') ang paggawa o [[Produksiyon (ekonomika)|pagyari]] sa mga [[produkto]] na may tulong mula sa isang [[kagamitan]], [[Hanapbuhay|lakas-paggawa]], [[makina]], [[kasangkapan]], at [[Prosesong kemikal|kemikal]] o [[Prosesong biolohiko|biolohikong pagproseso]] o [[pormulasyon]]. Ito ang sentro ng [[ikalawang sektor ng ekonomiya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kenton |first=Will |title=Manufacturing |trans-title=Pagmamanupaktura |url=https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117184723/https://www.investopedia.com/terms/m/manufacturing.asp |archive-date=November 17, 2020 |access-date= |website=Investopedia |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari itong tumukoy rin sa samu't saring gawain ng tao kagaya ng [[gawang-kamay]] o mga [[high tech]] na bagay, ngunit pinakaginagamit ito sa konteksto ng [[disenyong pang-industriya]], kung saan pinoproseso ang mga [[hilaw na materyales]] mula sa [[Unang sektor ng ekonomiya|unang sektor]] upang maging mga gawang produkto ito nang maramihan. Binebenta ang mga ito sa iba pang nagmamanupaktura upang makagawa pa ng ibang produkto tulad ng [[aplayans]], [[eroplano]], o [[sasakyan]], o di kaya'y direkta patungo sa mga gagamit na [[konsyumer]] sa pamamagitan ng [[Ikatlong sektor ng ekonomiya|ikatlong sektor]].

[[Inhinyeriyang pangmanupaktura]] ang larangan ng [[inhenyeriya]] na nakatuon sa pagdisenyo at pagpapaunlad sa proseso ng pagmamanupaktura at sa mga hakbang mula sa pagproseso sa mga hilaw na materyales hanggang sa [[tapos na produkto]]. Nagsisimula ang prosesong ito sa pagdisenyo sa produkto at [[espesipikasyon ng mga materyales]], at susundan ng pagbabago sa mga materyales na ito upang maging produkto na umaayon sa disenyo.

Saklaw ng kontemporaryong pagmamanupaktura ang lahat ng mga hakbang na pumapatungkol sa paggawa at pagsasama sa mga parte ng isang produkto. Ginagamit sa ilang mga industriya kagaya ng sa [[semikonduktor]] at [[asero]] ang katagang [[pabrikasyon]] upang tumukoy sa parehong proseso.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thadani |first1=Akhil |last2=Allen |first2=Gregory C. |date=2023-05-30 |title=Mapping the Semiconductor Supply Chain: The Critical Role of the Indo-Pacific Region |trans-title=Pagmamapa sa Daloy ng Suplay ng Semikonduktor: Ang Kritikal na Gampanin ng Rehiyong Indo-Pasipiko |url=https://www.csis.org/analysis/mapping-semiconductor-supply-chain-critical-role-indo-pacific-region |journal=CSIS |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Etimolohiya ==
Nagmula ang salitang &quot;manupaktura&quot;, ang [[salitang-ugat]] ng &quot;pagmamanupaktura&quot;, sa [[wikang Espanyol]] na {{Lang|en|manufactura}}. Isa itong pagsasama ng [[Parirala|pariralang]] [[Wikang Latin|Latin]] na {{Lang|la|manu factura}} (&quot;[[gawang-kamay]]&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=manufactura |trans-title=manupaktura |url=https://dle.rae.es/manufactura |access-date=2026-10-06 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |language=es}}&lt;/ref&gt; Kalaunan, nagbago ang kahulugan nito upang tumukoy sa proseso ng paggawa sa mga produktong gawang-kamay bandang ika-16 na siglo, at pagsapit ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa, nagkaroon ito ng kahulugan na tumutukoy sa paggawa sa mga produkto mapaanuman ang paraan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Srivatsan |first1=T. S. |title=Manufacturing Techniques for Materials: Engineering and Engineered |last2=Manigandan |first2=K. |last3=Sudarshan |first3=T. S. |publisher=CRC Press |year=2018 |isbn=978-1138099265 |editor-last=Srivatsan |editor-first=T. S. |location=Boca Raton, Estados Unidos |pages=436–437 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales: Inhinyeriya at Ginawa |chapter=Use of Conventional Manufacturing Techniques for Materials |trans-chapter=Paggamit sa mga Kumbensiyonal na Kaparaanan sa Pagmamanupaktura ng mga Materyales |editor-last2=Sudarshan |editor-first2=T. S. |editor-last3=Manigandan |editor-first3=K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Youssef |first1=Helmi A. |title=Machining Technology: Machine Tools and Operations |url=https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous |last2=El-Hofy |first2=Hassan |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1420043396 |location=Boca Raton, Estados Unidos |page=[https://archive.org/details/machiningtechnol0000yous/page/1 1] |language=en |trans-title=Teknolohiyang Pangmakina: Mga De-makinang Kagamitan at Operasyon}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga karaniwang salin sa wikang Tagalog para rito ang mga salitang &quot;paggawa&quot; at &quot;pagyari&quot;, bagamat pawang mas malalawak ang saklaw na kahulugan ng mga ito kumpara sa &quot;manupaktura&quot;.

== Kasaysayan ==

=== Prehistorya at sinaunang kasaysayan ===
[[File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stone_Core_for_Making_Blades_-_Boqer_Tachtit,_Negev,_circa_40000_BP_(detail).jpg|thumb|[[Ubod ng bato|Ubod]] ng [[batong pingkian]] para sa paggawa ng mga talim, natagpuan sa [[Israel]] at tinatayang may tanda na {{BKP|40000|link=yes}}.]]
Nagmamanupaktura na ang mga [[Ebolusyon ng tao|ninuno ng tao]] ng mga kagamitan at kasangkapang gawa sa bato bandang 200,000 taon ang nakalilipas, bago pa man umusbong ang modernong ''[[Tao|Homo sapiens]]''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human Ancestors Hall: Homo sapiens |trans-title=Bulwagan ng mga Ninuno ng Tao: Homo sapiens |url=http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501000000/http://anthropology.si.edu/humanorigins/ha/sap.htm |archive-date=May 1, 2009 |access-date= |publisher=[[Smithsonian Institution]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Di bababa sa 2.3 milyong taon ang tanda ng [[industriyang Oldowan]], ang pinakamatandang [[arkeolohikong industriya]] na gumagawa ng mga kagamitang gawa sa bato.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=May 6, 1999 |title=Ancient 'Tool Factory' Uncovered |language=en |trans-title=Nahukay ang isang Sinaunang 'Pagawaan ng Kagamitan' |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318192530/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/336555.stm |archive-date=March 18, 2007}}&lt;/ref&gt; May ebidensiya na ng aktuwal na paggamit mismo ng mga kagamitang ito noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan sa [[Lambak ng Great Rift]] sa rehiyong bahagi ngayon ng [[Etiopiya]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Heinzelin |first1=Jean de |last2=Clark |first2=JD |last3=White |first3=T |last4=Hart |first4=W |last5=Renne |first5=P |last6=Woldegabriel |first6=G |last7=Beyene |first7=Y |last8=Vrba |first8=E |date=April 1999 |title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids |url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/625 |trans-title=Kapaligiran at Ugali ng mga 2.5 Milyong Taóng Hominid ng Bouri |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=284 |issue=5414 |pages=625–629 |bibcode=1999Sci...284..625D |doi=10.1126/science.284.5414.625 |pmid=10213682}}&lt;/ref&gt; Para magawa ang mga kagamitang ito, hinahampas ang [[Ubod ng bato|ubod]] ng isang matigas na batong may partikular na katangiang mababalatan tulad ng [[Batong pingkian|pingkian]] gamit ng isang [[batong panghampas]]. Dahil sa pagbabalat, nagkakaroon ng talim ang naturang bato na magagamit bilang [[Panghiwa (arkeolohiya)|panghiwa]] o [[Pangkiskis (arkeolohiya)|pangkiskis]]. Malaki ang tulong ng mga kagamitang ito sa mga sinaunang tao sa kanilang pamumuhay para makagawa pa sila ng iba pang mga kagamitan na gawa sa mas malalambot na materyales kagaya ng [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[kahoy]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Plummer |first=Thomas |year=2004 |title=Flaked Stones and Old Bones: Biological and Cultural Evolution at the Dawn of Technology |trans-title=Mga Nabalatang Bato at Lumang Buto: Biolohikal at Kultural na Ebolusyon sa Pag-usbong ng Teknolohiya |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |publisher=[[Yearbook of Physical Anthropology]] |volume= |issue=47 |pages=118–64 |bibcode=2004AJPA..125S.118P |doi=10.1002/ajpa.20157 |pmid=15605391}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng [[Gitnang Paleolitiko]] noong bandang 300,000 taon ang nakaraan, umusbong ang isang paraan kung saan [[Nakahandang ubod|may nakahanda na'ng isang ubod ng bato]] na siyang gagamitin upang makagawa ng maraming matatalas na bato. Bandang 40,000 taon ang nakaraan sa kasagsagan ng [[Itaas na Paleolitiko]], umusbong naman ang [[Pagbabalat gamit talas|pagbabalat gamit ng matalas na kagamitan]] tulad ng kahoy o buto, na nagpapahintulot sa paggawa sa mga kagamitang may mas pinong talim na hindi magagawa ng simpleng paghampas ng bato sa isa pang bato.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haviland |first=William A. |title=Cultural Anthropology: The Human Challenge |publisher=[[The Thomson Corporation]] |year=2004 |isbn=978-0-534-62487-3 |page=77 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Pangkultura: Ang Hámon ng Tao}}&lt;/ref&gt; Noong [[Neolitiko]], laganap na ang mga kagamitang gawa sa samu't saring klase ng mga bato bukod sa pingkian, tulad ng [[Eskistong lunti|eskitong lunti]] at [[Hade (bato)|hade]]. Ginagamit ang mga makikinis na palakol kasama ng iba pang mga kagamitang gawa sa bato tulad ng [[Matulis na bala|matutulis na bala]], kutsilyo, at pangkiskis, gayundin sa mga kagamitang gawa naman sa mga organikong materyales.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Tóth |first=Zsuzsanna |title=The First Neolithic Sites in Central/South-East European Transect |publisher=BAR International Series 2334 |year=2012 |editor-last=Anders |editor-first=Alexandra |series=Bone, Antler, and Tusk tools of the Early Neolithic Körös Culture |volume=III |location=Oxford |language=en |trans-title=Ang mga Unang Neolitikong Lugar sa Salubungan ng Gitna/Timog-silangang Europa |chapter=The Körös Culture in Eastern Hungary |trans-chapter=Ang Kulturang Körös sa Silangang Unggriya |editor-last2=Siklósi |editor-first2=Zsuzsanna}}&lt;/ref&gt;
[[File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sword_bronze_age_(2nd_version).jpg|thumb|Isang [[espada]] o [[patalim]] na napetsahang ginawa noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Bronse]], ngayo'y nakalagak sa [[Pransiya]].]]
Pinaniniwalaan na nagsimula ang [[pagtutunaw]] ng [[Tanso (elemento)|tanso]] nang maimbento ang mga [[kiln]] na gawa sa [[luwad]] na kaya ang mga matataas na temperatura. Lumalaki ang konsentrasyon ng [[arseniko]] batay sa lalim ng mga deposito ng tanso; nagiging mga arsenikong tanso kung tutunawin ang mga ito, na may tigas na magagamit para sa paggawa ng mga kagamitan.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot;&gt;{{Cite book |last=Merson |first=John |url=https://archive.org/details/geniusthatwaschi0000mers |title=The Genius That Was China: East and West in the Making of the Modern World |publisher=The Overlook Press |year=1990 |isbn=978-0-87951-397-9 |location=Woodstock, Estados Unidos |page=69 |language=en |trans-title=Ang Kahenyuhan ng Tsina: Silangan at Kanluran sa Paggawa sa Modernong Mundo |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Isang [[balahak]] ng tansong hinaluan ng [[lata]] ang [[bronse]]; ang kakapusan ng makikitang deposito ng lata sa maraming lugar ang siyang naging hadlang upang kumalat ang tunay na bronseng lata sa mundo. Di hamak na isang mas mainam na materyal ang bronse kesa sa bato sa paggawa ng mga kasangkapan dahil sa mga katangian nito tulad ng tibay, kunat, at banat gayundin sa kadalian nito na mailagay sa mga nakahandang molde upang makagawa ng mga bagay sa isang partikular na hugis. Partikular na pinaunlad ng bronse ang teknolohiya ng [[paggawa ng barko]] dahil sa mga kagamitang gawa sa naturang materyal gaya ng [[Pako (pangkabit)|pako]], na pumalit sa naunang proseso ng pagtatali sa mga tablang kahoy sa isang bahaging binutasan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paine |first=Lincoln |title=The Sea and Civilization: A Maritime History of the World |url=https://archive.org/details/seacivilizationm0000pain |publisher=Random House, LLC |year=2013 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Dagat at Sibilisasyon: Isang Pandagat na Kasaysayan ng Mundo}}&lt;/ref&gt; Samantala, nagsimula naman ang [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] sa paggamit ng mga tao ng [[bakal]] at [[asero]] sa paggawa ng mga kasangkapan.&lt;ref name=&quot;waldbaum&quot;&gt;{{Cite book |last=Jane C. |first=Waldbaum |title=From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean |date=1978 |publisher=Paul Aström |isbn=91-85058-79-3 |pages=56–58 |language=en |trans-title=Mula Bronse hanggang Bakal: Ang Transisyon mula sa Panahon ng Tanso patungo sa Panahon ng Bakal sa Silangang Mediteraneo |oclc=1146527679}}&lt;/ref&gt; Bagamat di hamak na mas mahirap tunawin ang bakal at asero kesa sa bronse at nangangailangan isagawa sa isang dinisenyong hurno para rito, mas matibay naman ito kaya nagawa pa rin itong kumalat. Di alam ng mga siyentipiko kung saan at kailan nagsimulang tunawin ng mga tao ang bakal at asero para sa ganitong hangarin dahil sa kahirapan sa pagtukoy sa mga bakal na nagmula sa mga mininang [[nikel]] mula sa mga bakal na resulta ng pagpapainit.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Photos |first=E. |year=1989 |title=The Question of Meteoritic versus Smelted Nickel-Rich Iron: Archaeological Evidence and Experimental Results |trans-title=Ang Tanong ng Meteoritiko vs Tinunaw na Bakal na Mayaman sa Nikel: Arkeolohikong Ebidensiya at Eksperimental na Resulta |journal=World Archaeology |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=403–421 |doi=10.1080/00438243.1989.9980081 |jstor=124562}}&lt;/ref&gt;

Nagmula ang marami sa mga sinaunang teknolohiya ng mga sinaunang sibilisasyon sa pag-unlad ng pagmamanupaktura. Marami sa anim na klasikong [[Makinang payak|simpleng makina]] ang naimbento sa [[Mesopotamia]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Moorey |first=Peter Roger Stuart |title=Ancient Mesopotamian Materials and Industries: The Archaeological Evidence |date=1999 |publisher=[[Eisenbrauns]] |isbn=978-1575060422 |language=en |trans-title=Sinaunang Materyales at Industriya ng Mesopotamia: Ang Arkeolohikong Ebidensiya}}&lt;/ref&gt; Unang lumabas ang mekanismong [[gulong at ehe]] sa [[gulong pampalayok]], na ginagamit na noon pang {{BCE|ika-5 milenyo|link=true}}.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potts |first=D. T. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |year=2012 |page=285 |language=en |trans-title=Katulong sa Arkeolohiya ng Sinaunang Malapit na Silangan}}&lt;/ref&gt; Ginagawa rin sa maraming lugar sa [[Dagat Mediteraneo]] ang mga [[papel]] na gawa sa [[papiro]] gayundin sa mga [[palayok]]. Karaniwang gawa ang mga sinaunang gusali sa sinaunang Ehipto sa [[Laryo|ladrilyong]] yari sa luwad, [[buhangin]], [[banlik]], at iba pa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Trzciński |first1=Jerzy |last2=Zaremba |first2=Małgorzata |last3=Rzepka |first3=Sławomir |last4=Welc |first4=Fabian |last5=Szczepański |first5=Tomasz |date=2016-06-01 |title=Preliminary Report on Engineering Properties and Environmental Resistance of Ancient Mud Bricks from Tell El-Retaba Archaeological Site in the Nile Delta |trans-title=Paunang Ulat sa mga Katangiang Pang-inhinyeriya at Resistensiyang Pangkalikasan ng mga Sinaunang Ladrilyong Luwad mula sa Arkeolohikong Sayt ng Tell El-Retaba sa Delta ng Ilog Nilo |journal=Studia Quaternaria |language=en |volume=33 |issue=1 |pages=47–56 |bibcode=2016StudQ..33...47T |doi=10.1515/squa-2016-0005 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Medyebal at maagang moderno ===
[[Talaksan:Stocking_Frame.jpg|thumb|Isang {{Lang|en|stocking frame}} sa [[Inglatera]]]]
Maraming mga imbensiyon na nabuo noong [[Gitnang Kapanahunan|panahong medyebal]] sa Europa na may layunin mapabilis ang mga tradisyonal na pamamaraan ng paggawa sa mga produkto. Isa rito ang [[paggawa ng papel]], isang teknolohiyang nagmula sa Tsina, na nakarating sa kontinente mula sa Gitnang Silangan sa pamamagitan ng mga bihag na Tsino noong ikawalong siglo.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |title=8th century |isbn=978-0191735516 |language=en |trans-title=Ika-8 siglo |chapter=Timeline: 8th century |trans-chapter=Kronolohiya: ika-8 siglo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825213937/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191735516.timeline.0001 |archive-date=August 25, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Lalo pa itong kumalat noong kasagsagan ng pananakop ng [[kalipatong Umayyad]] sa rehiyon ng [[Tangway ng Iberya|Iberia]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=de Safita |first=Neathery |date=July 2002 |title=A Brief History of Paper |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Papel |url=http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822144311/http://users.stlcc.edu/nfuller/paper/ |archive-date=August 22, 2018 |access-date= |website=[[St. Louis Community College]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng ika-12 siglo, nagsimulang lumitaw ang mga [[Pagawaan ng papel|pagawaan]] ng [[papel]] sa kontinente, simula sa Italya. Nagmula ang mga materyales sa paggawa ng papel mula sa [[lino]] at [[bulak]], mga materyales na madaling makukuha kaya humantong ito sa pagmura ng papel at sa mabilis na pagkalat nito sa kontinente. Samantala, dahil sa paggawa sa mga [[Kanyon (sandata)|kanyon]] kaya naimbento ang mga [[hurnong de-ningas]] sa Pransiya pagsapit ng ika-15 siglo, bagamat may kaparehong teknolohiya na rin sa Tsina noon pang {{BKP|ikaapat na siglo|link=true}}.&lt;ref name=&quot;Tylecote_1992&quot; /&gt; Ang pagkaimbento naman sa {{Lang|en|[[stocking frame]]}} noong 1598 ang nagpabilis sa paggawa sa mga [[burda]] at [[tela]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rosen |first=William |title=The Most Powerful Idea in the World: A Story of Steam, Industry and Invention |publisher=University Of Chicago Press |year=2012 |isbn=978-0-226-72634-2 |page=237 |language=en |trans-title=Ang Pinakamalakas na Ideya sa Mundo: Ang Kuwento ng Singaw, Industriya, at Inobasyon}}&lt;/ref&gt;

=== Una at Ikalawang Rebolusyong Industriyal ===
{{Main|Rebolusyong Industriyal|Ikalawang Rebolusyong Industriyal}}
[[Talaksan:BASF_Werk_Ludwigshafen_1881.JPG|thumb|Mga pabrika ng kemikal sa [[Alemanya]] noong 1881.]]
[[Rebolusyong Industriyal]] ang panahon sa kasaysayan ng Europa at Estados Unidos mula dekada 1760s hanggang bandang 1830s na markado ng mabilis na pag-unlad ng teknolohiya at proseso sa pagmamanupaktura, mula sa tradisyonal na mga kaparaanan na de-kamay.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Industrial History of European Countries |trans-title=Kasaysayang Industriyal ng mga Bansang Europeo |url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623201807/https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries |archive-date=June 23, 2021 |access-date= |website=European Route of Industrial Heritage |publisher=Council of Europe |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawakang tinangkilik ng samu't saring industriya lalo na sa paggawa ng [[Industriya ng tela|tela]] ang mga pagbabagong ito, kabilang na ang mga makabagong proseso sa paggawa, mga bagong imbensiyon at makina, at mga bagong pinagkukunan ng lakas gaya ng sa [[singaw]] at tubig.&lt;ref name=&quot;David S. Landes 1969&quot;&gt;{{Cite book |last=Landes |first=David S. |title=The Unbound Prometheus |date=1969 |publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge |isbn=978-0-521-09418-4 |language=en |trans-title=Ang Malayang Prometeo}}&lt;/ref&gt; Sa panahong ito umusbong ang mga pinakaunang [[pabrika]], gayundin sa pagbilis ng paglaki ng populasyon dulot ng pagdami ng pagkaing nagagawa at sa pag-unlad ng pamumuhay dahil sa pagdami naman ng mga trabaho. Mula dekada 1780s sa Britanya nang naimbento ang mga de-makinang paraan sa [[paghahabi]], kumalat ang mga prosesong ito sa kontinental na Europa gayundin sa kabilang-ibayo sa noo'y kalalayang bansa na Estados Unidos pagsapit ng ika-19 na siglo.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Gupta |first=Bishnupriya |title=Cotton Textiles and the Great Divergence: Lancashire, India and Shifting Competitive Advantage, 1600–1850 |trans-title=Mga Habing Bulak at ang Malakawang Pagkakaiba: Lancashire, India, at ang Nagbabagong Kalamangan sa Kompetisyon, 1600–1850 |url=http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910075425/http://www.iisg.nl/hpw/papers/broadberry-gupta.pdf |archive-date=September 10, 2016 |access-date= |website=International Institute of Social History |publisher=Department of Economics, University of Warwick |language=en}}&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, nagsimulang magsibagsakan ang mga ekonomiya ng mga bansa sa Europa pagsapit ng dekada 1830s hanggang 1840s. Isa sa mga itinuturong dahilan nito ang teknolohiya mismo, na hindi makahabol sa bilis ng mga ekonomiya sa Europa. Bagamat naimbento sa panahong ito ang mga teknolohiya sa transportasyon gaya ng [[tren]] at [[bapor]], pawang mga bata ang mga teknolohiyang ito kumpara sa matanda na'ng sistema ng ekonomiyang resulta ng nagdaang Rebolusyong Industriyal. Gayunpaman, nagsimula muling bumilis ang takbo ng mga ekonomiya sa Europa pagsapit ng dekada 1870s nang nakahabol na ang mga teknolohiyang ito gayundin sa mga makabagong teknolohiya na ipinakilala sa dekadang ito. Tinatawag ang panahong ito bilang ang [[Ikalawang Rebolusyong Industriyal]], na markado ng paggamit sa [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[malawakang produksiyon]], [[linya ng pagawaan]], at ang lalong paggamit pa sa mga makabagong teknolohiya sa paggawa sa mga mas makomplikadong produkto gaya ng [[sasakyan]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Taylor |first=George Rogers |title=The Transportation Revolution, 1815–1860 |publisher=Rinehart |year=1989 |isbn=978-0-87332-101-3 |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon sa Transportasyon |orig-date=1951}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Roe |first=Joseph Wickham |url=https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |title=English and American Tool Builders |publisher=Yale University Press |year=1916 |location=New Haven, Connecticut |language=en |trans-title=Mga Ingles at Amerikanong Gumagawa ng Kagamitan |lccn=16011753 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414155300/https://books.google.com/books?id=X-EJAAAAIAAJ |archive-date=April 14, 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hunter |first=Louis C. |title=A History of Industrial Power in the United States, 1730–1930 |publisher=University Press of Virginia |year=1985 |volume=2 |location=Charlottesville, Estados Unidos |page=18 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Lakas-Industriyal sa Estados Unidos, 1730–1930}}&lt;/ref&gt;

Isa sa mga mahahalagang imbensiyon para sa pagmamanupaktura ang [[bombilya]] noong huling bahagi ng dekada 1870s dahil sa pagpapahintulot nito na makapagpatuloy ng paggawa kahit sa kadiliman ng gabi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Nye |first=David E. |title=Electrifying America: Social Meanings of a New Technology |publisher=The MIT Press |year=1990 |location= |language=en |trans-title=Pagsasakuryente sa Amerika: Mga Panlipunang Kahulugan ng isang Bagong Teknolohiya}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, maisasagawa na ang palitan ng mga trabahador, halimbawa isang pang-umaga at isang panggabi, na humantong sa lalo pang pagbilis sa produksiyon ng mga produkto. Kabilang ito ang industriya ng [[sapatos]], na naging mekanisado sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, gayundin sa [[agrikultura]] at paghahabi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Thomson |first=Ross |url=https://archive.org/details/pathtomechanized00thom |title=The Path to Mechanized Shoe Production in the United States |publisher=University of North Carolina Press |year=1989 |isbn=978-0-8078-1867-1 |language=en |trans-title=Ang Daan Tungo sa Mekanisadong Produksiyon ng Sapatos sa Estados Unidos}}&lt;/ref&gt;

=== Modernong panahon ===
[[Talaksan:Ford_assembly_line_-_1913_(restored).jpg|thumb|Pagawaan ng sasakyan ng [[Ford Motor Company]] noong 1913. Ito ang isa sa mga pinakaunang halimbawa ng [[linya ng paggawa]], na pinangunahan mismo ni [[Henry Ford]] para sa maramihang paggawa ng sasakyang [[Model T]].]]
Mabilis na dumami ang mga pabrikang gumagamit ng kuryente magmula noong pumasok ang ika-20 siglo hanggang sa dekada 1930s. Dahil ito sa pagtatayo sa mga estasyon ng kuryente sa iba't ibang panig ng mundo na nagpababa sa gastos sa kuryente sa mga ito bandang 1917.&lt;ref name=&quot;Jerome 1934&quot;&gt;{{Cite book |last=Jerome |first=Harry |title=Mechanization in Industry |year=1934 |page=xxviii |language=en |trans-title=Mekanisasyon ng Industriya}}&lt;/ref&gt; Marami sa mga pabrika ang nakaranas ng pagtaas sa produksiyon ng kani-kanilang produkto matapos nilang magkakuryente at gumamit ng mga de-kuryenteng motor na di hamak na mas madaling panatilihin at mas maraming nagagawa. Pinakamalaki ang epekto nito sa paggawa sa mga pang-araw-araw na produkto gaya halimbawa ng [[salamin]] at [[bote]]. Sa isang kumpanya sa Estados Unidos, naulat na nakakagawa sila ng mahigit 200 bote magmula noong gumamit sila ng mga de-kuryenteng motor, mula sa anim kada araw noong mano-mano pa nila itong ginagawa.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sa kaparehong panahon din naging posible ang paggawa sa mga sasakyan nang maramihan at ekonomikal gaya ng [[Ford Motor Company]] ni [[Henry Ford]] sa Estados Unidos; ayon sa isang pagtataya, gumamit ng mahigit kumulang 32,000 makina ang kumpanya para magawa ang [[Ford Model T]]. Samantala, unang nadebelop naman sa Hapon ang pagmamanupakturang {{Lang|en|[[pagmamanupakturang lean|lean]]}}, isang estratehiya sa pagmamanupaktura na naglalayon na mapababa ang oras sa produksiyon gayundin sa oras sa tugon sa mga kostumer sa pamamagitan ng paggawa sa kailangan lamang, pagsasaayos agad sa mali sa proseso, at paniniguro sa kasiyahan ng mga trabahador.

== Mga pangunahing bansa ==
Ayon sa [[Organisasyon sa Pagpapaunlad ng Industriya ng Mga Nagkakaisang Bansa]] (UNIDO), [[Tsina]] ang nangungunang bansa na may pinakamataas na produksiyon sa buong mundo noong 2023; sila ang nagpoprodyus sa 28.7% ng kabuuang pandaigdigang produksiyon sa pagmamanupaktura, na sinundan ng [[Estados Unidos]], [[Alemanya]], [[Hapon]], at [[Indiya|India]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO Statistics Data Portal |trans-title=Portada ng Estadistikang Datos ng UNIDO |url=https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005095041/https://stat.unido.org/cip/?_ga=2.165931005.250164366.1633426210-602870229.1633426210 |archive-date=Oktubre 5, 2021 |access-date=Oktubre 5, 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www2.deloitte.com&quot;&gt;{{Cite web |date=Hulyo 15, 2021 |title=Leading Manufacturing Nations |trans-title=Mga Nangungunang Bansa sa Pagmamanupaktura |url=https://www.safeguardglobal.com/resources/top-10-manufacturing-countries-in-the-world-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304232728/https://globalupside.com/top-10-manufacturing-countries-in-the-world/ |archive-date=Marso 4, 2022 |access-date=Marso 14, 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Naglabas rin ang UNIDO ng Indeks sa Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya (CIP), na nagsusukat sa kakayahang makipagkompitensiya sa pagmamanupaktura ng iba't ibang bansa. Pinagsasama ng Indeks na CIP ang kabuuang produksiyon ng bansa sa pagmamanupaktura sa iba pang mga salik gaya ng kakayahan nito sa mataas na teknolohiya at ang impluwensiya nito sa pandaigdigang ekonomiya. Noong 2020, Alemanya ang nanguna sa naturang indeks, na sinundan naman ng Tsina, [[Timog Korea]], Estados Unidos at Hapon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNIDO's Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng UNIDO noong 2020: Mga Perpil ng Bansa |url=https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406093836/https://www.unido.org/news/unidos-competitive-industrial-performance-index-2020-country-profiles-published |archive-date=Abril 6, 2022 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Competitive Industrial Performance Index 2020: Country Profiles ( Report) |trans-title=Indise ng Mapagkompitensiyang Pagganap sa Industriya ng 2020: Mga Perpil ng Bansa (Ulat) |url=https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110161808/https://stat.unido.org/content/publications/competitive-industrial-performance-index-2020%253a-country-profiles |archive-date=Enero 10, 2022 |access-date=Hunyo  21, 2022 |website=stat.unido.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Makikita sa sumusunod na talahanayan ang 50 bansa na may pinakamalalaking kabuuang halaga ng produksiyon ng pagmamanupaktura ayon sa dolyar ng Estados Unidos para sa nabanggit na taon ayon sa [[Bangkong Pandaigdig|Pandaigdigang Bangko]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]]}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|List of countries by manufacturing output}}
|-
! scope=&quot;col&quot; | Ranggo
! scope=&quot;col&quot; | Bansa o rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Halaga&lt;br&gt;(milyong US$)
! scope=&quot;col&quot; | %&lt;br&gt;sa mundo
! scope=&quot;col&quot; | Taon
|- style=&quot;font-weight:bold;
|−||{{noflag}}''[[Kabuuang pandaigdigang produkto|Mundo]]''||17,601,077||100%||2025
|-
|-
|1||{{flag country|CHN}}||4,822,731||27.4%||2025
|-
|2||{{flag country|USA}}||2,497,132||15.46%||2021
|-
|3||{{flag country|DEU}}||889,627||5.05%||2025
|-
|4||{{flag country|JPN}}||788,452||4.74%||2024
|-
|5||{{flag country|IND|name=India}}||532,924||3.03%||2025
|-
|6||{{flag country|KOR}}||513,524||2.92%||2025
|-
|7||{{flag country|ITA}}||382,774||2.17%||2025
|-
|8||{{flag country|MEX}}||366,083||2.08%||2025
|-
|9||{{flag country|RUS}}||349,768||1.99%||2025
|-
|10||{{flag country|FRA}}||319,336||1.81%||2025
|-
|11||{{flag country|GBR|name=Gran Britanya}}||307,302||1.75%||2025
|-
|12||{{flag country|IDN}}||275,613||1.57%||2025
|-
|13||{{flag country|BRA|name=Brasil}}||268,398||1.52%||2025
|-
|14||{{flag country|IRL|name=Irlandiya}}||244,838||1.39%||2025
|-
|15||{{flag country|TUR}}||228,910||1.38%||2024
|-
|16||{{flag country|CAN|name=Kanada}}||205,191||1.27%||2022
|-
|17||{{flag country|ESP}}||202,018||1.15%||2025
|-
|18||{{flag country|SAU}}||201,970||1.15%||2025
|-
|19||{{flag country|CHE|name=Suwisa}}||197,492||1.12%||2025
|-
|20||{{flag country|POL}}||155,797||0.89%||2025
|-
|21||{{flag country|THA}}||137,003||0.78%||2025
|-
|22||{{flag country|NLD|name=Olanda}}||134,365||0.76%||2025
|-
|23||{{flag country|VNM}}||126,245||0.72%||2025
|-
|24||{{flag country|SGP|name=Singapura}}||105,252||0.6%||2025
|-
|25||{{flag country|MYS|name=Malasya}}||104,334||0.59%||2025
|-
|26||{{flag country|BGD|name=Banglades}}||102,404||0.58%||2025
|-
|27||{{flag country|IRN}}||97,859||0.59%||2024
|-
|28||{{flag country|AUS}}||95,630||0.54%||2025
|-
|29||{{flag country|ARG}}||92,790||0.53%||2025
|-
|30||{{flag country|AUT}}||88,237||0.5%||2025
|-
|31||{{flag country|DNK}}||86,663||0.49%||2025
|-
|32||{{flag country|SWE}}||83,310||0.47%||2025
|-
|33||{{flag country|BEL}}||81,044||0.46%||2025
|-
|34||{{flag country|CZE|name=Tsekiya}}||75,947||0.43%||2025
|-
|35||{{flag country|PHL}}||74,672||0.42%||2025
|-
|36||{{flag country|ISR}}||60,965||0.37%||2024
|-
|37||{{flag country|PRI}}||56,889||0.32%||2025
|-
|38||{{flag country|PAK}}||53,035||0.3%||2025
|-
|39||{{flag country|EGY|name=Ehipto}}||52,958||0.3%||2025
|-
|40||{{flag country|ZAF}}||52,349||0.3%||2025
|-
|41||{{flag country|ARE|name=Emiratos Arabes Unidos}}||51,773||0.31%||2024
|-
|42||{{flag country|ROU}}||50,688||0.29%||2025
|-
|43||{{flag country|COL|name=Kolombiya}}||45,262||0.26%||2025
|-
|44||{{flag country|FIN}}||45,148||0.26%||2025
|-
|45||{{flag country|PRT}}||39,157||0.22%||2025
|-
|46||{{flag country|KAZ|name=Kasakistan}}||38,910||0.22%||2025
|-
|47||{{flag country|HUN|name=Unggarya}}||37,328||0.21%||2025
|-
|48||{{flag country|PER}}||35,714||0.21%||2024
|-
|49||{{flag country|NOR}}||32,458||0.18%||2025
|-
|50||{{flag country|CHL|name=Tsile}}||31,997||0.18%||2025
|-
|}

==Sanggunian==
{{Reflist}}{{Industries|state=expanded}} {{Human impact on the environment|state=expanded}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Industriya]]
[[Kategorya:Negosyo]]
[[Kategorya:Pagmamanupaktura]]
[[Kategorya:Produksiyon (ekonomika)]]</text>
      <sha1>si53uebsi4g0p100kmpm02ya1f3d4ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kayo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149747</id>
    <revision>
      <id>2238793</id>
      <parentid>2084444</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2238793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5419" sha1="bxtnnehebeeojbwqvzj0a71xbfz2ygz" xml:space="preserve">{{about|materyal na kayo|panghalip|Ikaw}}
Ang '''kayo''' ay isang katawagan na kinabibilangan ng iba't ibang materyal na nakabatay sa hibla, kabilang ang hilatsa, [[estambre]], sinulid, pilamento, iba't ibang uri ng tela, atbp. Noong una, tumutukoy ang &quot;kayo&quot; sa mga [[habing tela|hinabing tela]].&lt;ref name=&quot;Joseph-1977&quot;&gt;{{Cite book |last=Joseph |first=Marjory L. |url=http://archive.org/details/introductorytext00jose |title=Introductory textile science |date=1977 |publisher=New York : Holt, Rinehart and Winston |others=Internet Archive |isbn=978-0-03-089970-6 |pages=3, 4, 439|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Rp|page=3}}&lt;ref name=&quot;Kadolph-1998&quot;&gt;{{Cite book |last=Kadolph |first=Sara J. |url=http://archive.org/details/textiles0000kado |title=Textiles |date=1998 |publisher=Upper Saddle River, N.J. : Merrill |others=Internet Archive |isbn=978-0-13-494592-7 |pages=4, 5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Rp|page=5}}&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot; /&gt; Bagaman, ang paghahabi ay hindi lamang kaparaanan ng [[pagmamanupaktura]], at maraming ibang kaparaanan ang ginawa sa kalaunan upang buuin ang mga istrakturang tela batay sa nilayong gamit nito. Ang paggagantsilyo at di-hinabi ay ibang popular na uri ng pagmamanupaktura ng tela.&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005&quot; /&gt; Sa mundong kontemporaryo, napupunan ng kayo ang materyal na kailangan para sa mga aplikasyong maraming nagagawa, mula sa payak an [[pananamit]] hanggang sa [[dyaket]] na di-tinatablan ng bala, kasuotang [[kalawakan|pangkalawakan]], at kasuotan ng doktor.&lt;ref name=&quot;EB-2015&quot;&gt;{{Cite web |title=textile {{!}} Description &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/textile |access-date=2021-08-19 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |archive-date=2015-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611044816/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/589392/textile |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fairchild 1959&quot;&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/fairchildsdictio0000unse |title=Fairchild's dictionary of textiles |date=1959 |publisher=New York, Fairchild Publications |others=Internet Archive |pages=552, 553, 211, 131|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Elsasser |first=Virginia Hencken |url=http://archive.org/details/textiles00virg |title=Textiles : concepts and principles |date=2005 |publisher=New York, NY : Fairchild Publications |others=Internet Archive |isbn=978-1-56367-300-9 |pages=8, 9, 10|language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahahati ang kayo sa dalawang pangkat: ang mga kayong pangkonsyumer para mga layuning domestiko at kayong teknikal. Sa mga kayong pangkonsyumer, ang [[estetika]] at pagiging komportable ang pinakamahalang tinitingnan sa ganitong uri, habang sa mga kayong teknikal, mas priyoridad ang mga katangiang punsyonal o lubusang magagamit.&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot;&gt;{{Cite book |last1=Horrocks |first1=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=JBGkAgAAQBAJ&amp;q=technical+textiles |title=Handbook of Technical Textiles |last2=Anand |first2=Subhash C. |date=2000-10-31 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-85573-896-6 |pages=1 to 20 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga heotekstil, kayong pang-industriya, kayong medikal, at maraming iba pang larangan ay mga halimbawa ng kayong teknikal, habang ang [[damit]] at palamuti sa damit ang halimbawa ng mga kayong pangkonsyumer. Ang bawat bahagi ng produktong kayo kabilang ang hibla, estambre, tela, pagproseso, at pantapos, ay nakakaapekto sa produktong gawa na. Maaring iba't iba ang mga produktong kayo habang pinipili ang kanilang layunin at kaangkupan.&lt;ref name=&quot;Elsasser-2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sabir-2022&quot;&gt;{{Cite web |title=Household Textile - an overview {{!}} ScienceDirect Topics |url=https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/household-textile |access-date=2022-05-19 |website=www.sciencedirect.com |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519083817/https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/household-textile |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Horrocks-2000&quot; /&gt;

==Terminolohiya==
[[File:Brooklyn Museum - Cloth Merchant's Shop - Basarat.jpg|thumb|right|Tela sa isang tindahan]]

===Tela===

Ang tela ay isang bagay na maraming gamit na tipikal na ginawa sa pamamagitan ng  proseso ng paghabi, pagpiyeltro, o paggagantsilyo gamit ang likas o sintetikong materyal.&lt;ref name=&quot;Cloth-2012&quot;&gt;{{cite dictionary |title=Cloth |dictionary=Merriam-Webster |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606071507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/cloth |archive-date=2012-06-06 |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman ang tela ay isa uri ng kayo, hindi lahat ng kayo ay maaring iuri bilang tela dahil sa pagkakaiba sa kanilang proseso ng pagmamanupaktura, katangiang pisikal, at nilayong gamit. Ang mga materyal ay hinabi, ginantsilyo, binungkos o binuhol bilang tela, habang ang ''wallpaper'' (papel pandingding), mga produktong tapiseryang [[plastik]], alpombra, at hindi hinabing materyal ay maaring ituring kayo.&lt;ref name=&quot;Smith-1982a&quot;&gt;{{Cite book |last=Smith |first=Betty F. |url=http://archive.org/details/textilesinperspe0002smit |title=Textiles in perspective |date=1982 |publisher=Englewood Cliffs, N.J. : Prentice-Hall |others=Internet Archive |isbn=978-0-13-912808-0 |pages=3, 10, 17, 49|language=en}}&lt;/ref&gt;{{Rp|page=207}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Tela]]
[[Kategorya:Kasuotan]]</text>
      <sha1>bxtnnehebeeojbwqvzj0a71xbfz2ygz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang Wikipedia:Talaan ng mga artikulong kailangang mayroon ang bawat Wikipedia</title>
    <ns>5</ns>
    <id>165385</id>
    <revision>
      <id>2238721</id>
      <parentid>2238009</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158396" sha1="tdatvi4lesloayoltlkkta4gcn9ioei" xml:space="preserve">== New real time list of missing articles ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&amp;oldid=10158766 --&gt;
:Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC)
::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;diff=1670548&amp;oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC)
:::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC)

== Wikidata list ==

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item 
WHERE 
{
  ?item wdt:P5008 wd:Q5460604.
}
|columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18
|section=
|min_section=3
|sort=label
|links=red
|thumb=128
|autolist=fallback
}}
{| class='wikitable sortable'
! bilang
! aytem
! artikulo
! label
! larawan
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q9181|Q9181]]
| Abraham
| [[Abraham]]
| [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q91|Q91]]
| Abraham Lincoln
| [[Abraham Lincoln]]
| [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q5670|Q5670]]
| Abu Nuwas
| [[Abu Nuwas]]
| [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q9381|Q9381]]
| Adam Smith
| [[Adam Smith]]
| [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q12029|Q12029]]
| addiction
| [[adiksiyon]]
| [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q352|Q352]]
| Adolf Hitler
| [[Adolf Hitler]]
| [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q889|Q889]]
| Afghanistan
| [[Apganistan|Afghanistan]]
| [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q336|Q336]]
| science
| [[agham]]
| [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q11451|Q11451]]
| agriculture
| [[agrikultura]]
| [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q8018|Q8018]]
| Augustine of Hippo
| [[Agustin ng Hipona]]
| [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q2102|Q2102]]
| snake
| [[ahas]]
| [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q718|Q718]]
| chess
| [[ahedres]]
| [[Talaksan:Opening chess position from black side.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q12199|Q12199]]
| HIV/AIDS
| [[AIDS]]
| [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q8597|Q8597]]
| Akbar
| [[Akbar ang Dakila]]
| [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q8006|Q8006]]
| Akira Kurosawa
| [[Akira Kurosawa]]
| [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q571|Q571]]
| book
| [[aklat]]
| [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7075|Q7075]]
| library
| [[aklatan]]
| [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q282|Q282]]
| wine
| [[alak]]
| [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q7251|Q7251]]
| Alan Turing
| [[Alan Turing]]
| [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q937|Q937]]
| Albert Einstein
| [[Albert Einstein]]
| [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q5580|Q5580]]
| 
| [[Albrecht Dürer]]
| [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q188|Q188]]
| German
| [[Wikang Aleman|Aleman]]
| [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q183|Q183]]
| Germany
| [[Alemanya]]
| [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q7318|Q7318]]
| Nazi Germany
| [[Alemanyang Nazi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q7374|Q7374]]
| Alfred Hitchcock
| [[Alfred Hitchcock]]
| [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q37868|Q37868]]
| algae
| [[Alga]]
| [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q262|Q262]]
| Algeria
| [[Algeria]]
| [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q8366|Q8366]]
| algorithm
| [[algoritmo]]
| [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q3968|Q3968]]
| algebra
| [[alhebra]]
| [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q8669|Q8669]]
| Arab–Israeli conflict
| [[Alitang Arabe–Israeli]]
| [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q156|Q156]]
| alcohols
| [[alkohol]]
| [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q8216|Q8216]]
| Greek alphabet
| [[alpabetong Griyego]]
| [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q8229|Q8229]]
| Latin script
| [[Sulat Latin|alpabetong Latin]]
| [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q8209|Q8209]]
| Cyrillic script
| [[alpabetong Siriliko]]
| [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q1286|Q1286]]
| Alps
| [[Alpes]]
| [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q663|Q663]]
| aluminium
| [[aluminyo]]
| [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q10908|Q10908]]
| Amphibia
| [[Amphibia]]
| [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q727|Q727]]
| Amsterdam
| [[Amsterdam]]
| [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q6199|Q6199]]
| anarchism
| [[anarkismo]]
| [[Talaksan:Graffiti &quot;No Gods, No Masters&quot; and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q514|Q514]]
| anatomy
| [[anatomiya]]
| [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q5456|Q5456]]
| Andes
| [[Andes]]
| [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q5603|Q5603]]
| Andy Warhol
| [[Andy Warhol]]
| [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q8258|Q8258]]
| One Thousand and One Nights
| [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]]
| [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q8269|Q8269]]
| The Tale of Genji
| [[Ang Kuwento ni Genji]]
| [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q8251|Q8251]]
| The Art of War
| [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]]
| [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q11352|Q11352]]
| angle
| [[anggulo]]
| [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q12117|Q12117]]
| cereal
| [[angkak]]
| [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q43473|Q43473]]
| Angkor Wat
| [[Angkor Wat]]
| [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q11425|Q11425]]
| animation
| [[animasyon]]
| [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q51|Q51]]
| Antarctica
| [[Antartika|Antarctica]]
| [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q12187|Q12187]]
| antibiotic
| [[antibiyotiko]]
| [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| Anton Chekhov
| [[Anton Chekhov]]
| [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q1340|Q1340]]
| Antonio Vivaldi
| [[Antonio Vivaldi]]
| [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q7298|Q7298]]
| Antonín Dvořák
| [[Antonín Dvořák]]
| [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q3196|Q3196]]
| fire
| [[apoy]]
| [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q15|Q15]]
| Africa
| [[Aprika]]
| [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q1357|Q1357]]
| Spider
| [[Gagamba|Araneae]]
| [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q11376|Q11376]]
| acceleration
| [[arangkada]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q11464|Q11464]]
| plough
| [[araro]]
| [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q525|Q525]]
| Sun
| [[Araw (astronomiya)|Araw]]
| [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q573|Q573]]
| day
| [[Araw (panahon)|araw]]
| [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q8739|Q8739]]
| Archimedes
| [[Arkimedes|Archimedes]]
| [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q11500|Q11500]]
| area
| [[Sukat|area]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q414|Q414]]
| Argentina
| [[Arhentina]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q868|Q868]]
| Aristotle
| [[Aristoteles]]
| [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q11205|Q11205]]
| arithmetic
| [[aritmetika]]
| [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q10872|Q10872]]
| Archaea
| [[Arkeya]]
| [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q12271|Q12271]]
| architecture
| [[arkitektura]]
| [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q12277|Q12277]]
| arch
| [[arko]]
| [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q1360|Q1360]]
| arthropod
| [[Arthropoda]]
| [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q11660|Q11660]]
| artificial intelligence
| [[artipisyal na katalinuhan]]
| [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q11427|Q11427]]
| steel
| [[asero]]
| [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q11158|Q11158]]
| acid
| [[asido]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q11254|Q11254]]
| table salt
| [[asin]]
| [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q12370|Q12370]]
| salt
| [[Asin (kimika)|asin]]
| [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q144|Q144]]
| dog
| [[aso]]
| [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q3863|Q3863]]
| asteroid
| [[asteroyd]]
| [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q333|Q333]]
| astronomy
| [[astronomiya]]
| [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q11002|Q11002]]
| sugar
| [[asukal]]
| [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q48|Q48]]
| Asia
| [[Asya]]
| [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q12152|Q12152]]
| myocardial infarction
| [[atake sa puso]]
| [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q9368|Q9368]]
| liver
| [[atay]]
| [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q7066|Q7066]]
| atheism
| [[ateismo]]
| [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q1524|Q1524]]
| Athens
| [[Atenas]]
| [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q542|Q542]]
| athletics
| [[Atletiks|atletika]]
| [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q9121|Q9121]]
| atom
| [[atomo]]
| [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q408|Q408]]
| Australia
| [[Australya]]
| [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q40|Q40]]
| Austria
| [[Austria]]
| [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q8011|Q8011]]
| Avicenna
| [[Avicenna]]
| [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q12542|Q12542]]
| Aztec
| [[Aztec]]
| [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q467|Q467]]
| woman
| [[babae]]
| [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q787|Q787]]
| pig
| [[baboy]]
| [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q11411|Q11411]]
| backgammon
| [[Bakgamon|backgammon]]
| [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q10876|Q10876]]
| Bacteria
| [[Bakterya|bacteria]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q1530|Q1530]]
| Baghdad
| [[Baghdad]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q8092|Q8092]]
| tropical cyclone
| [[bagyo]]
| [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q8068|Q8068]]
| flood
| [[baha]]
| [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q7343|Q7343]]
| Great Barrier Reef
| [[Bahura ng Gran Barrera]]
| [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q830|Q830]]
| cattle
| [[baka]]
| [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q677|Q677]]
| iron
| [[bakal]]
| [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q8091|Q8091]]
| grammar
| [[balarila]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q1074|Q1074]]
| skin
| [[Balat (anatomiya)|balat]]
| [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q321|Q321]]
| Milky Way
| [[Ariwanas|Balatas]]
| [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q12548|Q12548]]
| Holy Roman Empire
| [[Banal na Imperyong Romano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q1861|Q1861]]
| Bangkok
| [[Bangkok]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q7164|Q7164]]
| World Bank
| [[Bangkong Pandaigdig]]
| [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q9610|Q9610]]
| Bangla
| [[Wikang Bengali|Bangla]]
| [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q902|Q902]]
| Bangladesh
| [[Bangladesh]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q11446|Q11446]]
| ship
| [[barko]]
| [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q11193|Q11193]]
| base
| [[base]]
| [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q12512|Q12512]]
| St. Peter's Basilica
| [[Basilika ni San Pedro]]
| [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q5372|Q5372]]
| basketball
| [[basketbol]]
| [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q11475|Q11475]]
| vacuum
| [[basyo]]
| [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q7569|Q7569]]
| child
| [[bata]]
| [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q12111|Q12111]]
| Sorghum
| [[Batad (genus)|batad]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q7748|Q7748]]
| law
| [[batas]]
| [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q8063|Q8063]]
| rock
| [[Bato (heolohiya)|bato]]
| [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q11421|Q11421]]
| magnet
| [[batubalani]]
| [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q956|Q956]]
| Beijing
| [[Beijing]]
| [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q11465|Q11465]]
| velocity
| [[Tulin|belosidad]]
| [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q313|Q313]]
| Venus
| [[Benus (planeta)|Benus]]
| [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q64|Q64]]
| Berlin
| [[Berlin]]
| [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q5369|Q5369]]
| baseball
| [[beysbol]]
| [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[:d:Q11563|Q11563]]
| number
| [[bilang]]
| [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[:d:Q2111|Q2111]]
| speed of light in vacuum
| [[bilis ng liwanag]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[:d:Q11442|Q11442]]
| bicycle
| [[bisikleta]]
| [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[:d:Q523|Q523]]
| star
| [[bituin]]
| [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[:d:Q7094|Q7094]]
| biochemistry
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[:d:Q290|Q290]]
| sex
| [[biyolohikal na kasarian]]
| [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[:d:Q420|Q420]]
| biology
| [[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[:d:Q7108|Q7108]]
| biotechnology
| [[biyoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[:d:Q8355|Q8355]]
| violin
| [[biyulin]]
| [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[:d:Q9759|Q9759]]
| blues
| [[Blues]]
| [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[:d:Q2841|Q2841]]
| Bogotá
| [[Bogotá|Bogota]]
| [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[:d:Q441|Q441]]
| botany
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[:d:Q202943|Q202943]]
| Brahmagupta
| [[Brahmagupta]]
| [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[:d:Q155|Q155]]
| Brazil
| [[Brasil|Brazil]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[:d:Q8680|Q8680]]
| British Empire
| [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[:d:Q7391|Q7391]]
| bee
| [[bubuyog]]
| [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[:d:Q748|Q748]]
| Buddhism
| [[Budismo|Buddadarma]]
| [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[:d:Q8081|Q8081]]
| tornado
| [[buhawi]]
| [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[:d:Q3|Q3]]
| life
| [[buhay]]
| [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[:d:Q11457|Q11457]]
| cotton
| [[bulak]]
| [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[:d:Q506|Q506]]
| flower
| [[bulaklak]]
| [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[:d:Q8072|Q8072]]
| volcano
| [[bulkan]]
| [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[:d:Q12214|Q12214]]
| smallpox
| [[bulutong]]
| [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[:d:Q8502|Q8502]]
| mountain
| [[bundok]]
| [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[:d:Q513|Q513]]
| Mount Everest
| [[Bundok Everest]]
| [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[:d:Q1364|Q1364]]
| fruit
| [[bunga]]
| [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[:d:Q405|Q405]]
| Moon
| [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]
| [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[:d:Q8161|Q8161]]
| tax
| [[buwis]]
| [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[:d:Q85|Q85]]
| Cairo
| [[Cairo]]
| [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[:d:Q16|Q16]]
| Canada
| [[Canada]]
| [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[:d:Q12284|Q12284]]
| canal
| [[Kanal|canal]]
| [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[:d:Q5465|Q5465]]
| Cape Town
| [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]]
| [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[:d:Q11358|Q11358]]
| carbohydrate
| [[Karbohidrata|carbohydrate]]
| [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[:d:Q6722|Q6722]]
| Carl Friedrich Gauss
| [[Carl Friedrich Gauss]]
| [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[:d:Q1043|Q1043]]
| 
| [[Carl Linnaeus]]
| [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[:d:Q3044|Q3044]]
| Charlemagne
| [[Carlomagno]]
| [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[:d:Q1405|Q1405]]
| Augustus
| [[Cesar Augusto]]
| [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[:d:Q160|Q160]]
| Cetacea
| [[Cetacea]]
| [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[:d:Q9045|Q9045]]
| Chanakya
| [[Chanakya]]
| [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[:d:Q1035|Q1035]]
| Charles Darwin
| [[Charles Darwin]]
| [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[:d:Q2042|Q2042]]
| Charles de Gaulle
| [[Charles de Gaulle]]
| [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[:d:Q5686|Q5686]]
| Charles Dickens
| [[Charles Dickens]]
| [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[:d:Q882|Q882]]
| Charlie Chaplin
| [[Charlie Chaplin]]
| [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[:d:Q5809|Q5809]]
| Che Guevara
| [[Che Guevara]]
| [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[:d:Q8201|Q8201]]
| Chinese characters
| [[Mga Tsinong karakter|Chinese characters]]
| [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[:d:Q7322|Q7322]]
| Christopher Columbus
| [[Christopher Columbus]]
| [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[:d:Q8423|Q8423]]
| Cyrus the Great
| [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]]
| [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[:d:Q81513|Q81513]]
| Citrus
| [[Citrus]]
| [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[:d:Q8683|Q8683]]
| Cold War
| [[Digmaang Malamig|Cold War]]
| [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[:d:Q739|Q739]]
| Colombia
| [[Colombia]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[:d:Q4604|Q4604]]
| Confucius
| [[Confucio|Confucius]]
| [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[:d:Q11382|Q11382]]
| conservation of energy
| [[Konserbasyon ng enerhiya|conservation of energy]]
| [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[:d:Q8413|Q8413]]
| Constantine the Great
| [[Dakilang Constantino|Constantino I]]
| [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[:d:Q753|Q753]]
| copper
| [[Tanso (elemento)|copper]]
| [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[:d:Q241|Q241]]
| Cuba
| [[Cuba]]
| [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[:d:Q165|Q165]]
| sea
| [[dagat]]
| [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[:d:Q545|Q545]]
| Baltic Sea
| [[Dagat Baltiko]]
| [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[:d:Q5484|Q5484]]
| Caspian Sea
| [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]]
| [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[:d:Q1693|Q1693]]
| North Sea
| [[Dagat Hilaga]]
| [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[:d:Q166|Q166]]
| Black Sea
| [[Dagat Itim]]
| [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[:d:Q1247|Q1247]]
| Caribbean Sea
| [[Dagat Karibe]]
| [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[:d:Q37660|Q37660]]
| South China Sea
| [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]]
| [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[:d:Q4918|Q4918]]
| Mediterranean Sea
| [[Dagat Mediteraneo]]
| [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[:d:Q2|Q2]]
| Earth
| [[Daigdig]]
| [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[:d:Q8409|Q8409]]
| Alexander the Great
| [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]]
| [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[:d:Q8698|Q8698]]
| Great Depression
| [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]]
| [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[:d:Q11652|Q11652]]
| frequency
| [[dalasan]]
| [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[:d:Q11651|Q11651]]
| electric current
| [[daloy ng kuryente]]
| [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[:d:Q12323|Q12323]]
| dam
| [[Prinsa|dam]]
| [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[:d:Q3766|Q3766]]
| Damascus
| [[Damasco|Damascus]]
| [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[:d:Q9415|Q9415]]
| emotion
| [[damdamin]]
| [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[:d:Q1067|Q1067]]
| Dante Alighieri
| [[Dante Alighieri]]
| [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[:d:Q1653|Q1653]]
| Danube
| [[Danubio]]
| [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[:d:Q41585|Q41585]]
| David Hilbert
| [[David Hilbert]]
| [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[:d:Q1353|Q1353]]
| Delhi
| [[Delhi]]
| [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[:d:Q7174|Q7174]]
| democracy
| [[demokrasya]]
| [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[:d:Q974|Q974]]
| Democratic Republic of the Congo
| [[Demokratikong Republika ng Congo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[:d:Q8514|Q8514]]
| desert
| [[desyerto]]
| [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[:d:Q1354|Q1354]]
| Dhaka
| [[Dhaka]]
| [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[:d:Q297|Q297]]
| Diego Velázquez
| [[Diego Velázquez]]
| [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[:d:Q198|Q198]]
| war
| [[digmaan]]
| [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[:d:Q2487|Q2487]]
| Thirty Years' War
| [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]]
| [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[:d:Q8740|Q8740]]
| Vietnam War
| [[Digmaang Biyetnam]]
| [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[:d:Q12551|Q12551]]
| Hundred Years' War
| [[Digmaang Daang Taon]]
| [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[:d:Q8465|Q8465]]
| civil war
| [[Digmaang sibil|digmaang patanì]]
| [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[:d:Q8676|Q8676]]
| American Civil War
| [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[:d:Q317|Q317]]
| dictatorship
| [[diktadura]]
| [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| [[:d:Q9106|Q9106]]
| Dmitri Mendeleev
| [[Dimitri Mendeleyev]]
| [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[:d:Q12536|Q12536]]
| Abbasid Caliphate
| [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]]
| [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[:d:Q7209|Q7209]]
| Han dynasty
| [[Dinastiyang Han]]
| [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[:d:Q9903|Q9903]]
| Ming dynasty
| [[Dinastiyang Ming]]
| [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[:d:Q8733|Q8733]]
| Qing dynasty
| [[Dinastiyang Qing]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[:d:Q9683|Q9683]]
| Tang dynasty
| [[Dinastiyang Tang]]
| [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[:d:Q430|Q430]]
| dinosaur
| [[dinosauro]]
| [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[:d:Q11656|Q11656]]
| diode
| [[Diodo|diode]]
| [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[:d:Q1889|Q1889]]
| diplomacy
| [[diplomasya]]
| [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[:d:Q4439|Q4439]]
| hard disk
| [[Hard disk drive|diskong matigas]]
| [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| [[:d:Q12206|Q12206]]
| diabetes
| [[diyabetes]]
| [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[:d:Q9453|Q9453]]
| dialectic
| [[Diyalektika]]
| [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[:d:Q5283|Q5283]]
| diamond
| [[diyamante]]
| [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[:d:Q190|Q190]]
| God
| [[Diyos]]
| [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[:d:Q7430|Q7430]]
| deoxyribonucleic acid
| [[DNA]]
| [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| [[:d:Q4917|Q4917]]
| United States dollar
| [[dolyar ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[:d:Q11395|Q11395]]
| domestication
| [[domestikasyon]]
| [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[:d:Q612|Q612]]
| Dubai
| [[Dubai]]
| [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[:d:Q7873|Q7873]]
| blood
| [[dugo]]
| [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[:d:Q7953|Q7953]]
| Zen
| [[Zen|Dzen]]
| [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[:d:Q1063|Q1063]]
| evolution
| [[ebolusyon]]
| [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[:d:Q8434|Q8434]]
| education
| [[edukasyon]]
| [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[:d:Q79|Q79]]
| Egypt
| [[Ehipto]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[:d:Q7150|Q7150]]
| ecology
| [[ekolohiya]]
| [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[:d:Q8134|Q8134]]
| economics
| [[ekonomika]]
| [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[:d:Q11214|Q11214]]
| differential equation
| [[ekwasyong diperensiyal]]
| [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| [[:d:Q7939|Q7939]]
| El Niño
| [[El Niño]]
| [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| [[:d:Q849919|Q849919]]
| electromagnetic interaction
| [[electromagnetic interaction]]
| [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| [[:d:Q9778|Q9778]]
| electronic music
| [[Musikang elektronika|electronic music]]
| [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[:d:Q12725|Q12725]]
| electricity
| [[elektrisidad]]
| [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[:d:Q11650|Q11650]]
| electronics
| [[elektronika]]
| [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[:d:Q11344|Q11344]]
| chemical element
| [[Elemento (kimika)|elemento]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[:d:Q7207|Q7207]]
| Elizabeth I of England
| [[Elizabeth I ng Inglatera]]
| [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[:d:Q303|Q303]]
| Elvis Presley
| [[Elvis Presley]]
| [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[:d:Q613|Q613]]
| Emirate of Dubai
| [[Emirato ng Dubai]]
| [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| [[:d:Q11379|Q11379]]
| energy
| [[enerhiya]]
| [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[:d:Q12739|Q12739]]
| nuclear power
| [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]]
| [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[:d:Q8753|Q8753]]
| Enrico Fermi
| [[Enrico Fermi]]
| [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[:d:Q5292|Q5292]]
| encyclopedia
| [[ensiklopedya]]
| [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| [[:d:Q8047|Q8047]]
| enzyme
| [[ensima]]
| [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[:d:Q8272|Q8272]]
| Epic of Gilgamesh
| [[Epiko ni Gilgamesh]]
| [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[:d:Q41571|Q41571]]
| epilepsy
| [[epilepsiya]]
| [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| [[:d:Q9471|Q9471]]
| epistemology
| [[epistemolohiya]]
| [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[:d:Q9123|Q9123]]
| Ernest Rutherford
| [[Ernest Rutherford]]
| [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[:d:Q9130|Q9130]]
| Erwin Schrödinger
| [[Erwin Schrödinger]]
| [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[:d:Q29|Q29]]
| Spain
| [[Espanya]]
| [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[:d:Q143|Q143]]
| Esperanto
| [[Esperanto]]
| [[Talaksan:Flag of Esperanto (NCS).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| [[:d:Q42527|Q42527]]
| spice
| [[Pampalasa|espesya]]
| [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| [[:d:Q11455|Q11455]]
| special relativity
| [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]]
| [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| [[:d:Q7432|Q7432]]
| species
| [[espesye]]
| [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| [[:d:Q12483|Q12483]]
| statistics
| [[estadistika]]
| [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| [[:d:Q7275|Q7275]]
| state
| [[estado]]
| [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[:d:Q30|Q30]]
| United States
| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]]
| [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[:d:Q9202|Q9202]]
| Statue of Liberty
| [[Estatwa ng Kalayaan]]
| [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| [[:d:Q153|Q153]]
| ethanol
| [[etanol]]
| [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| [[:d:Q115|Q115]]
| Ethiopia
| [[Ethiopia]]
| [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| [[:d:Q9465|Q9465]]
| ethics
| [[etika]]
| [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 268
| [[:d:Q8747|Q8747]]
| Euclid
| [[Euclides|Euclid]]
| [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| [[:d:Q4916|Q4916]]
| euro
| [[Euro]]
| [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[:d:Q46|Q46]]
| Europe
| [[Europa]]
| [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[:d:Q7371|Q7371]]
| Federico Fellini
| [[Federico Fellini]]
| [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[:d:Q1496|Q1496]]
| Ferdinand Magellan
| [[Fernando de Magallanes]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[:d:Q9764|Q9764]]
| flamenco
| [[flamenco]]
| [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 274
| [[:d:Q12748|Q12748]]
| fossil fuel
| [[Gasolinang posil|fossil fuel]]
| [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| [[:d:Q5432|Q5432]]
| Francisco Goya
| [[Francisco de Goya]]
| [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[:d:Q5604|Q5604]]
| Frank Lloyd Wright
| [[Frank Lloyd Wright]]
| [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 277
| [[:d:Q8007|Q8007]]
| Franklin Delano Roosevelt
| [[Franklin D. Roosevelt]]
| [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[:d:Q142|Q142]]
| France
| [[Pransiya|Fransiya]]
| [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[:d:Q905|Q905]]
| Franz Kafka
| [[Franz Kafka]]
| [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| [[:d:Q7312|Q7312]]
| Franz Schubert
| [[Franz Schubert]]
| [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[:d:Q1268|Q1268]]
| Frédéric Chopin
| [[Frederic Francois Chopin]]
| [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[:d:Q5588|Q5588]]
| Frida Kahlo
| [[Frida Kahlo]]
| [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| [[:d:Q9358|Q9358]]
| Friedrich Nietzsche
| [[Friedrich Nietzsche]]
| [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| [[:d:Q764|Q764]]
| fungi
| [[Halamang-singaw|Fungus]]
| [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| [[:d:Q2736|Q2736]]
| association football
| [[futbol]]
| [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| [[:d:Q991|Q991]]
| Fyodor Dostoyevsky
| [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]]
| [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| [[:d:Q5878|Q5878]]
| Gabriel García Márquez
| [[Gabriel García Márquez]]
| [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[:d:Q318|Q318]]
| galaxy
| [[Galaksiya|galaxy]]
| [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[:d:Q8778|Q8778]]
| Galen
| [[Galen]]
| [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 290
| [[:d:Q307|Q307]]
| Galileo Galilei
| [[Galileo Galilei]]
| [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[:d:Q7191|Q7191]]
| Nobel Prize
| [[Gantimpalang Nobel]]
| [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[:d:Q11432|Q11432]]
| gas
| [[gas]]
| [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[:d:Q156103|Q156103]]
| gastroenteritis
| [[gastroenteritis]]
| [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| [[:d:Q8495|Q8495]]
| milk
| [[gatas]]
| [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| [[:d:Q720|Q720]]
| Genghis Khan
| [[Genghis Khan]]
| [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| [[:d:Q5683|Q5683]]
| Geoffrey Chaucer
| [[Geoffrey Chaucer]]
| [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[:d:Q9235|Q9235]]
| Georg Wilhelm Friedrich Hegel
| [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
| [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[:d:Q5679|Q5679]]
| Lord Byron
| [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]]
| [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| [[:d:Q7302|Q7302]]
| George Frideric Handel
| [[George Frideric Handel]]
| [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[:d:Q23|Q23]]
| George Washington
| [[George Washington]]
| [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 301
| [[:d:Q7311|Q7311]]
| Giacomo Puccini
| [[Giacomo Puccini]]
| [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| [[:d:Q897|Q897]]
| gold
| [[ginto]]
| [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| [[:d:Q179277|Q179277]]
| Giovanni Pierluigi da Palestrina
| [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]]
| [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[:d:Q6607|Q6607]]
| guitar
| [[gitara]]
| [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 305
| [[:d:Q12554|Q12554]]
| Middle Ages
| [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]]
| [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[:d:Q7204|Q7204]]
| Middle East
| [[Gitnang Silangan]]
| [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 307
| [[:d:Q7317|Q7317]]
| Giuseppe Verdi
| [[Giuseppe Verdi]]
| [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 308
| [[:d:Q7181|Q7181]]
| globalization
| [[globalisasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[:d:Q11413|Q11413]]
| go
| [[Go (laro)|go]]
| [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[:d:Q5377|Q5377]]
| golf
| [[golf]]
| [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[:d:Q9047|Q9047]]
| Gottfried Wilhelm Leibniz
| [[Gottfried Leibniz]]
| [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[:d:Q11412|Q11412]]
| gravity
| [[grabedad]]
| [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[:d:Q7347|Q7347]]
| Great Lakes
| [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]]
| [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 314
| [[:d:Q4421|Q4421]]
| forest
| [[gubat]]
| [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| [[:d:Q11004|Q11004]]
| vegetable
| [[gulay]]
| [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[:d:Q446|Q446]]
| wheel
| [[gulong]]
| [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[:d:Q9188|Q9188]]
| Empire State Building
| [[Gusaling Empire State]]
| [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 318
| [[:d:Q7304|Q7304]]
| Gustav Mahler
| [[Gustav Mahler]]
| [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[:d:Q6240|Q6240]]
| Hafez
| [[Hafez]]
| [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| [[:d:Q12506|Q12506]]
| Hagia Sophia
| [[Hagia Sophia]]
| [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 321
| [[:d:Q9232|Q9232]]
| Jainism
| [[Hainismo]]
| [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[:d:Q756|Q756]]
| plant
| [[halaman]]
| [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[:d:Q8094|Q8094]]
| wind
| [[hangin]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[:d:Q8222|Q8222]]
| Hangul
| [[Hangul]]
| [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 325
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| Hans Christian Andersen
| [[Hans Christian Andersen]]
| [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 326
| [[:d:Q17|Q17]]
| Japan
| [[Hapon]]
| [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| [[:d:Q5287|Q5287]]
| Japanese
| [[Wikang Hapones|Hapones]]
| [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 328
| [[:d:Q729|Q729]]
| animal
| [[hayop]]
| [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[:d:Q5589|Q5589]]
| Henri Matisse
| [[Henri Matisse]]
| [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| [[:d:Q8768|Q8768]]
| Henry Ford
| [[Henry Ford]]
| [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[:d:Q1071|Q1071]]
| geography
| [[heograpiya]]
| [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| [[:d:Q1069|Q1069]]
| geology
| [[heolohiya]]
| [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| [[:d:Q8087|Q8087]]
| geometry
| [[heometriya]]
| [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[:d:Q7326|Q7326]]
| Hernán Cortés
| [[Hernán Cortés]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[:d:Q1218|Q1218]]
| Jerusalem
| [[Herusalem]]
| [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 336
| [[:d:Q302|Q302]]
| Jesus Christ
| [[Hesus]]
| [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[:d:Q556|Q556]]
| hydrogen
| [[Idrohino|hidroheno]]
| [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 338
| [[:d:Q49|Q49]]
| North America
| [[Hilagang Amerika]]
| [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 339
| [[:d:Q934|Q934]]
| North Pole
| [[Hilagang Polo]]
| [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| [[:d:Q8690|Q8690]]
| Cultural Revolution
| [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]]
| [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| [[:d:Q6534|Q6534]]
| French Revolution
| [[Himagsikang Pranses]]
| [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| [[:d:Q8729|Q8729]]
| Russian Revolution
| [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]]
| [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 343
| [[:d:Q5451|Q5451]]
| Himalayas
| [[Himalaya]]
| [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| [[:d:Q2763|Q2763]]
| The Holocaust
| [[Holokausto|Holocaust]]
| [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[:d:Q6691|Q6691]]
| Homer
| [[Homer]]
| [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[:d:Q8646|Q8646]]
| Hong Kong
| [[Hong Kong]]
| [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[:d:Q11364|Q11364]]
| hormone
| [[hormona]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[:d:Q9268|Q9268]]
| Judaism
| [[Hudaismo]]
| [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| [[:d:Q11420|Q11420]]
| judo
| [[Judo|hudo]]
| [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[:d:Q8473|Q8473]]
| military
| [[hukbo]]
| [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| [[:d:Q319|Q319]]
| Jupiter
| [[Hupiter (planeta)|Hupiter]]
| [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 352
| [[:d:Q7331|Q7331]]
| Ibn Battuta
| [[Ibn Battuta]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[:d:Q9294|Q9294]]
| Ibn Khaldun
| [[Ibn Khaldun]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| [[:d:Q5113|Q5113]]
| bird
| [[ibon]]
| [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| [[:d:Q7257|Q7257]]
| ideology
| [[ideolohiya]]
| [[Talaksan:War2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| [[:d:Q7314|Q7314]]
| Igor Stravinsky
| [[Igor Stravinsky]]
| [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[:d:Q362|Q362]]
| World War II
| [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 358
| [[:d:Q8275|Q8275]]
| Iliad
| [[Iliada]]
| [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| [[:d:Q4022|Q4022]]
| river
| [[ilog]]
| [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[:d:Q3783|Q3783]]
| Amazon River
| [[Ilog Amasona]]
| [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| [[:d:Q7355|Q7355]]
| Yellow River
| [[Ilog Dilaw]]
| [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 362
| [[:d:Q5089|Q5089]]
| Ganges
| [[Ilog Ganges]]
| [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| [[:d:Q7348|Q7348]]
| Indus River
| [[Ilog Indo]]
| [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| [[:d:Q3503|Q3503]]
| River Congo
| [[Ilog Congo|Ilog Konggo]]
| [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[:d:Q1497|Q1497]]
| Mississippi River
| [[Ilog Mississippi]]
| [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| [[:d:Q3542|Q3542]]
| Niger River
| [[Ilog Niger]]
| [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| [[:d:Q3392|Q3392]]
| Nile
| [[Ilog Nilo]]
| [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[:d:Q584|Q584]]
| Rhine
| [[Ilog Rin]]
| [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[:d:Q626|Q626]]
| Volga
| [[Ilog Volga]]
| [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 370
| [[:d:Q5413|Q5413]]
| Yangtze River
| [[Ilog Yangtze]]
| [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| [[:d:Q7363|Q7363]]
| nose
| [[ilong]]
| [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| [[:d:Q9312|Q9312]]
| Immanuel Kant
| [[Immanuel Kant]]
| [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| [[:d:Q7260|Q7260]]
| imperialism
| [[imperyalismo]]
| [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[:d:Q11774|Q11774]]
| Gupta Empire
| [[Imperyong Gupta]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 375
| [[:d:Q28573|Q28573]]
| Inca Empire
| [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]]
| [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[:d:Q184536|Q184536]]
| Mali Empire
| [[Imperyong Mali]]
| [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[:d:Q12557|Q12557]]
| Mongol Empire
| [[Imperyong Monggol]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 378
| [[:d:Q12560|Q12560]]
| Ottoman Empire
| [[Imperyong Otomano]]
| [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[:d:Q2277|Q2277]]
| Roman Empire
| [[Imperyong Romano]]
| [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[:d:Q11028|Q11028]]
| information
| [[impormasyon]]
| [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[:d:Q5325|Q5325]]
| inductor
| [[Panawit|indaktor]]
| [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| [[:d:Q668|Q668]]
| India
| [[Indiya|India]]
| [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| [[:d:Q252|Q252]]
| Indonesia
| [[Indonesya|Indonesia]]
| [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[:d:Q11051|Q11051]]
| Hindustani
| [[Indostaniko]]
| [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[:d:Q8148|Q8148]]
| industry
| [[industriya]]
| [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[:d:Q11388|Q11388]]
| infrared radiation
| [[infrared]]
| [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[:d:Q1860|Q1860]]
| English
| [[Wikang Ingles|Ingles]]
| [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[:d:Q7546|Q7546]]
| Ingmar Bergman
| [[Ingmar Bergman]]
| [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| [[:d:Q11023|Q11023]]
| engineering
| [[inhenyeriya]]
| [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| [[:d:Q11418|Q11418]]
| weak interaction
| [[interaksiyong mahina]]
| [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| [[:d:Q11415|Q11415]]
| strong interaction
| [[interaksiyong malakas]]
| [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| [[:d:Q12757|Q12757]]
| internal combustion engine
| [[internal combustion engine]]
| [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[:d:Q7801|Q7801]]
| International Court of Justice
| [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]]
| [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| [[:d:Q75|Q75]]
| Internet
| [[Internet]]
| [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| [[:d:Q794|Q794]]
| Iran
| [[Iran]]
| [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[:d:Q796|Q796]]
| Iraq
| [[Iraq]]
| [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| [[:d:Q935|Q935]]
| Isaac Newton
| [[Isaac Newton]]
| [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 398
| [[:d:Q152|Q152]]
| fish
| [[isda]]
| [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 399
| [[:d:Q450|Q450]]
| mind
| [[Isip]]
| [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| [[:d:Q432|Q432]]
| Islam
| [[Islam]]
| [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| [[:d:Q801|Q801]]
| Israel
| [[Israel]]
| [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 402
| [[:d:Q406|Q406]]
| Istanbul
| [[Istanbul]]
| [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| [[:d:Q38|Q38]]
| Italy
| [[Italya]]
| [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| [[:d:Q589|Q589]]
| black hole
| [[itim na butas]]
| [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| [[:d:Q7321|Q7321]]
| Jacques Cartier
| [[Jacques Cartier]]
| [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| [[:d:Q3630|Q3630]]
| Jakarta
| [[Jakarta]]
| [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| [[:d:Q9095|Q9095]]
| James Clerk Maxwell
| [[James Clerk Maxwell]]
| [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[:d:Q7324|Q7324]]
| James Cook
| [[James Cook]]
| [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[:d:Q6882|Q6882]]
| James Joyce
| [[James Joyce]]
| [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[:d:Q8962|Q8962]]
| James Prescott Joule
| [[James Prescott Joule]]
| [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| [[:d:Q9041|Q9041]]
| James Watt
| [[James Watt]]
| [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[:d:Q36322|Q36322]]
| Jane Austen
| [[Jane Austen]]
| [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| [[:d:Q1047|Q1047]]
| Jawaharlal Nehru
| [[Jawaharlal Nehru]]
| [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[:d:Q8341|Q8341]]
| jazz
| [[jazz]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 415
| [[:d:Q6527|Q6527]]
| Jean-Jacques Rousseau
| [[Jean-Jacques Rousseau]]
| [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| [[:d:Q9364|Q9364]]
| Jean-Paul Sartre
| [[Jean-Paul Sartre]]
| [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| [[:d:Q1339|Q1339]]
| Johann Sebastian Bach
| [[Johann Sebastian Bach]]
| [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| [[:d:Q5879|Q5879]]
| Johann Wolfgang von Goethe
| [[Johann Wolfgang von Goethe]]
| [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[:d:Q7294|Q7294]]
| Johannes Brahms
| [[Johannes Brahms]]
| [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[:d:Q8958|Q8958]]
| Johannes Gutenberg
| [[Johannes Gutenberg]]
| [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| [[:d:Q8963|Q8963]]
| Johannes Kepler
| [[Johannes Kepler]]
| [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| [[:d:Q9353|Q9353]]
| John Locke
| [[John Locke]]
| [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[:d:Q9317|Q9317]]
| John Maynard Keynes
| [[John Maynard Keynes]]
| [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[:d:Q909|Q909]]
| Jorge Luis Borges
| [[Jorge Luis Borges]]
| [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| [[:d:Q7349|Q7349]]
| Joseph Haydn
| [[Joseph Haydn]]
| [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| [[:d:Q855|Q855]]
| Joseph Stalin
| [[Joseph Stalin]]
| [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 427
| [[:d:Q7226|Q7226]]
| Joan of Arc
| [[Juana ng Arko]]
| [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 428
| [[:d:Q1048|Q1048]]
| Julius Caesar
| [[Julio Cesar]]
| [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[:d:Q9081|Q9081]]
| knowledge
| [[kaalaman]]
| [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| [[:d:Q726|Q726]]
| horse
| [[kabayo]]
| [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| [[:d:Q8432|Q8432]]
| civilization
| [[Kabihasnan]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 432
| [[:d:Q28567|Q28567]]
| Maya civilization
| [[Kabihasnang Maya]]
| [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[:d:Q7242|Q7242]]
| beauty
| [[Kagandahan]]
| [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| [[:d:Q9089|Q9089]]
| Hinduism
| [[Hinduismo|Kahinduhan]]
| [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| [[:d:Q10294|Q10294]]
| poverty
| [[Kahirapan]]
| [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[:d:Q287|Q287]]
| wood
| [[kahoy]]
| [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 437
| [[:d:Q601401|Q601401]]
| trade
| [[Kalakalan]]
| [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| [[:d:Q500|Q500]]
| Citrus × limon
| [[Lemon|kalamansî (punò)]]
| [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| [[:d:Q7881|Q7881]]
| skeleton
| [[Kalansay]]
| [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| [[:d:Q10856|Q10856]]
| Columbidae
| [[Kalapati]]
| [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| [[:d:Q12132|Q12132]]
| calendar system
| [[kalendaryo]]
| [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 442
| [[:d:Q12138|Q12138]]
| Gregorian calendar
| [[Kalendaryong Gregoryano]]
| [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| [[:d:Q7011|Q7011]]
| Kalidasa
| [[Kalidasa]]
| [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| [[:d:Q12681|Q12681]]
| calligraphy
| [[kaligrapiya]]
| [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| [[:d:Q7860|Q7860]]
| nature
| [[kalikasan]]
| [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 446
| [[:d:Q9165|Q9165]]
| soul
| [[kaluluwa]]
| [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| [[:d:Q12147|Q12147]]
| health
| [[Kalusugan]]
| [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| [[:d:Q4|Q4]]
| death
| [[kamatayan]]
| [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[:d:Q7375|Q7375]]
| Kamelyo
| [[Kamelyo]]
| [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 450
| [[:d:Q7350|Q7350]]
| Panama Canal
| [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]]
| [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[:d:Q899|Q899]]
| Suez Canal
| [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]]
| [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[:d:Q12078|Q12078]]
| cancer
| [[kanser]]
| [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 453
| [[:d:Q7366|Q7366]]
| song
| [[Awitin|kanta]]
| [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 454
| [[:d:Q12131|Q12131]]
| disability
| [[Kapansanan]]
| [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| [[:d:Q5322|Q5322]]
| capacitor
| [[Kapasitor]]
| [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[:d:Q454|Q454]]
| peace
| [[Kapayapaan]]
| [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| [[:d:Q8486|Q8486]]
| coffee
| [[kape]]
| [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[:d:Q6206|Q6206]]
| capitalism
| [[Kapitalismo]]
| [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 459
| [[:d:Q8660|Q8660]]
| Karachi
| [[Karachi]]
| [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| [[:d:Q9430|Q9430]]
| ocean
| [[karagatan]]
| [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| [[:d:Q788|Q788]]
| Arctic Ocean
| [[Karagatang Artiko]]
| [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[:d:Q97|Q97]]
| Atlantic Ocean
| [[Karagatang Atlantiko]]
| [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[:d:Q1239|Q1239]]
| Indian Ocean
| [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]]
| [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| [[:d:Q98|Q98]]
| Pacific Ocean
| [[Karagatang Pasipiko]]
| [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[:d:Q12136|Q12136]]
| disease
| [[Sakit|karamdaman]]
| [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| [[:d:Q12125|Q12125]]
| common cold
| [[Karaniwang sipon]]
| [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| [[:d:Q8458|Q8458]]
| human rights
| [[Karapatang pantao]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[:d:Q11419|Q11419]]
| karate
| [[Karatedo|Karate]]
| [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 469
| [[:d:Q623|Q623]]
| carbon
| [[Karbon]]
| [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| Karl Marx
| [[Karl Marx]]
| [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| [[:d:Q10990|Q10990]]
| meat
| [[karne]]
| [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[:d:Q309|Q309]]
| history
| [[kasaysayan]]
| [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 473
| [[:d:Q1321|Q1321]]
| Spanish
| [[Wikang Kastila|Kastila]]
| [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[:d:Q12453|Q12453]]
| measurement
| [[Kasukatan]]
| [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| [[:d:Q11460|Q11460]]
| clothing
| [[kasuotan]]
| [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| [[:d:Q12174|Q12174]]
| obesity
| [[Labis na katabaan|Katabaan]]
| [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| [[:d:Q8492|Q8492]]
| juice
| [[Katas (inumin)|katas]]
| [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| [[:d:Q8253|Q8253]]
| fiction
| [[kathang-isip]]
| [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| [[:d:Q7354|Q7354]]
| Southern Ocean
| [[Katimugang Karagatan]]
| [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| [[:d:Q7949|Q7949]]
| truth
| [[Katotohanan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 481
| [[:d:Q5586|Q5586]]
| Katsushika Hokusai
| [[Hokusai|Katsushika Hokusai]]
| [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| [[:d:Q205|Q205]]
| infinity
| [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]]
| [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 483
| [[:d:Q10943|Q10943]]
| cheese
| [[keso]]
| [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| [[:d:Q7296|Q7296]]
| Mount Kilimanjaro
| [[Kilimanjaro]]
| [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| [[:d:Q11570|Q11570]]
| kilogram
| [[kilogramo]]
| [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[:d:Q7178|Q7178]]
| International Red Cross and Red Crescent Movement
| [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]]
| [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| [[:d:Q2329|Q2329]]
| chemistry
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| [[:d:Q11165|Q11165]]
| inorganic chemistry
| [[kimikang inorganiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 489
| [[:d:Q11372|Q11372]]
| physical chemistry
| [[kimikang makapisika]]
| [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| [[:d:Q11351|Q11351]]
| organic chemistry
| [[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[:d:Q3838|Q3838]]
| Kinshasa
| [[Kinshasa]]
| [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[:d:Q11397|Q11397]]
| classical mechanics
| [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]]
| [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[:d:Q7937|Q7937]]
| climate
| [[klima]]
| [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[:d:Q10285|Q10285]]
| Colosseum
| [[Koliseo]]
| [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[:d:Q1348|Q1348]]
| Kolkata
| [[Kolkata]]
| [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[:d:Q7167|Q7167]]
| colonialism
| [[kolonyalismo]]
| [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| [[:d:Q3559|Q3559]]
| comet
| [[kometa]]
| [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 498
| [[:d:Q1004|Q1004]]
| comic
| [[komiks]]
| [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| [[:d:Q11173|Q11173]]
| chemical compound
| [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 500
| [[:d:Q68|Q68]]
| computer
| [[kompyuter]]
| [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 501
| [[:d:Q11024|Q11024]]
| communication
| [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 502
| [[:d:Q6186|Q6186]]
| communism
| [[Komunismo]]
| [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| [[:d:Q9581|Q9581]]
| Confucianism
| [[Confucianismo|Konpusyanismo]]
| [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 504
| [[:d:Q7169|Q7169]]
| conservatism
| [[Konserbatismo]]
| [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| [[:d:Q5107|Q5107]]
| continent
| [[kontinente]]
| [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| [[:d:Q9176|Q9176]]
| Korean
| [[Wikang Koreano|Koreano]]
| [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 507
| [[:d:Q1420|Q1420]]
| car
| [[kotse]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| [[:d:Q5375|Q5375]]
| cricket
| [[Kriket]]
| [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| [[:d:Q5043|Q5043]]
| Christianity
| [[Kristiyanismo]]
| [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[:d:Q12546|Q12546]]
| Crusades
| [[Mga Krusada|Krusada]]
| [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 511
| [[:d:Q1075|Q1075]]
| color
| [[kulay]]
| [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| [[:d:Q1390|Q1390]]
| insect
| [[Insekto|Kulisap]]
| [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| [[:d:Q11042|Q11042]]
| culture
| [[kultura]]
| [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| [[:d:Q8620|Q8620]]
| Kwame Nkrumah
| [[Kwame Nkrumah]]
| [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| [[:d:Q11402|Q11402]]
| force
| [[Puwersa|lakas]]
| [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 516
| [[:d:Q8441|Q8441]]
| man
| [[lalaki]]
| [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| [[:d:Q7367|Q7367]]
| mosquito
| [[Lamok]]
| [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| [[:d:Q7386|Q7386]]
| Formicidae
| [[langgam]]
| [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| [[:d:Q9333|Q9333]]
| Laozi
| [[Lao-Tse|Laozi]]
| [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| [[:d:Q11410|Q11410]]
| game
| [[laro]]
| [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[:d:Q11422|Q11422]]
| toy
| [[Laruan]]
| [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[:d:Q41670|Q41670]]
| Latin alphabet
| [[Latin alphabet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 523
| [[:d:Q5513|Q5513]]
| Lake Baikal
| [[Lawa ng Baikal]]
| [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| [[:d:Q5511|Q5511]]
| Lake Tanganyika
| [[Lawa ng Tanganyika]]
| [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 525
| [[:d:Q5505|Q5505]]
| Lake Victoria
| [[Lawa ng Victoria]]
| [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| [[:d:Q4724|Q4724]]
| Le Corbusier
| [[Le Corbusier]]
| [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| Leo Tolstoy
| [[Leo Tolstoy]]
| [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 528
| [[:d:Q762|Q762]]
| Leonardo da Vinci
| [[Leonardo da Vinci]]
| [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 529
| [[:d:Q7604|Q7604]]
| Leonhard Euler
| [[Leonhard Euler]]
| [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 530
| [[:d:Q7071|Q7071]]
| Li Bai
| [[Li Bai]]
| [[Talaksan:李白.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 531
| [[:d:Q6216|Q6216]]
| liberalism
| [[liberalismo]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| [[:d:Q7172|Q7172]]
| Arab League
| [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]]
| [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| [[:d:Q8065|Q8065]]
| natural disaster
| [[Likas na sakuna]]
| [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| [[:d:Q11435|Q11435]]
| liquid
| [[likido]]
| [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 535
| [[:d:Q7944|Q7944]]
| earthquake
| [[Lindol]]
| [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 536
| [[:d:Q82571|Q82571]]
| linear algebra
| [[Alhebrang linyar|linear algebra]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 537
| [[:d:Q8162|Q8162]]
| linguistics
| [[lingguwistika]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| [[:d:Q11367|Q11367]]
| lipid
| [[Lipido|Lipid]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[:d:Q8425|Q8425]]
| society
| [[Lipunan]]
| [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 540
| [[:d:Q8236|Q8236]]
| literacy
| [[Literasi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| [[:d:Q11582|Q11582]]
| litre
| [[litro]]
| [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| [[:d:Q9128|Q9128]]
| light
| [[liwanag]]
| [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 543
| [[:d:Q11197|Q11197]]
| logarithm
| [[logaritmo]]
| [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| [[:d:Q8078|Q8078]]
| logic
| [[lohika]]
| [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| [[:d:Q84|Q84]]
| London
| [[Londres]]
| [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| [[:d:Q65|Q65]]
| Los Angeles
| [[Los Angeles]]
| [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| [[:d:Q1779|Q1779]]
| Louis Armstrong
| [[Louis Armstrong]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| [[:d:Q529|Q529]]
| Louis Pasteur
| [[Louis Pasteur]]
| [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 549
| [[:d:Q7742|Q7742]]
| Louis XIV of France
| [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]]
| [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| [[:d:Q255|Q255]]
| Ludwig van Beethoven
| [[Ludwig van Beethoven]]
| [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| [[:d:Q9391|Q9391]]
| Ludwig Wittgenstein
| [[Ludwig Wittgenstein]]
| [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| [[:d:Q12493|Q12493]]
| dome
| [[Lungaw]]
| [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 553
| [[:d:Q515|Q515]]
| city
| [[lungsod]]
| [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 554
| [[:d:Q237|Q237]]
| Vatican City
| [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]]
| [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| [[:d:Q239|Q239]]
| Brussels
| [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]]
| [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[:d:Q1486|Q1486]]
| Buenos Aires
| [[Lungsod ng Buenos Aires]]
| [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| [[:d:Q8673|Q8673]]
| Lagos
| [[Lagos|Lungsod ng Lagos]]
| [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[:d:Q1489|Q1489]]
| Mexico City
| [[Lungsod ng Mehiko]]
| [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[:d:Q60|Q60]]
| New York City
| [[Lungsod ng New York]]
| [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| [[:d:Q2807|Q2807]]
| Madrid
| [[Madrid]]
| [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[:d:Q8436|Q8436]]
| family
| [[Pamilya|mag-anak]]
| [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[:d:Q11408|Q11408]]
| magnetic field
| [[Larangang magnetiko|magnetic field]]
| [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 563
| [[:d:Q12501|Q12501]]
| Great Wall of China
| [[Mahabang Muog ng Tsina]]
| [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[:d:Q8276|Q8276]]
| Mahabharata
| [[Mahabharata]]
| [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| Mahatma Gandhi
| [[Mahatma Gandhi]]
| [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[:d:Q11575|Q11575]]
| maize
| [[Mais]]
| [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| [[:d:Q11019|Q11019]]
| machine
| [[Makina]]
| [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[:d:Q12760|Q12760]]
| steam engine
| [[Makinang pinasisingawan]]
| [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| [[:d:Q11083|Q11083]]
| large intestine
| [[Malaking bituka]]
| [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| [[:d:Q323|Q323]]
| Big Bang
| [[Big Bang|Malaking Pagsabog]]
| [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[:d:Q12156|Q12156]]
| malaria
| [[malarya]]
| [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[:d:Q9476|Q9476]]
| free will
| [[Malayang kalooban]]
| [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[:d:Q11090|Q11090]]
| small intestine
| [[Maliit na bituka]]
| [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 574
| [[:d:Q12167|Q12167]]
| malnutrition
| [[Malnutrisyon]]
| [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[:d:Q7377|Q7377]]
| mammal
| [[Mamalya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[:d:Q382441|Q382441]]
| marine mammal
| [[Mamalyang pandagat]]
| [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[:d:Q11009|Q11009]]
| nut
| [[Nuwes|mani]]
| [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[:d:Q780|Q780]]
| chicken
| [[Manok]]
| [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| [[:d:Q89|Q89]]
| apple
| [[mansanas]]
| [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| [[:d:Q5816|Q5816]]
| Mao Zedong
| [[Mao Zedong]]
| [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[:d:Q2346|Q2346]]
| analytical chemistry
| [[Mapanuring kimika]]
| [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| [[:d:Q7199|Q7199]]
| Marcel Proust
| [[Marcel Proust]]
| [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[:d:Q6101|Q6101]]
| Marco Polo
| [[Marco Polo]]
| [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 584
| [[:d:Q7186|Q7186]]
| 
| [[Marie Curie]]
| [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| [[:d:Q4616|Q4616]]
| Marilyn Monroe
| [[Marilyn Monroe]]
| [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 586
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| Mark Twain
| [[Mark Twain]]
| [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[:d:Q4612|Q4612]]
| Marlene Dietrich
| [[Marlene Dietrich]]
| [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[:d:Q111|Q111]]
| Mars
| [[Marte]]
| [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[:d:Q48301|Q48301]]
| Martin Heidegger
| [[Martin Heidegger]]
| [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 590
| [[:d:Q9554|Q9554]]
| Martin Luther
| [[Martin Luther]]
| [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 591
| [[:d:Q8027|Q8027]]
| Martin Luther King Jr.
| [[Martin Luther King, Jr.]]
| [[Talaksan:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 592
| [[:d:Q7264|Q7264]]
| Marxism
| [[Marxismo]]
| [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 593
| [[:d:Q11423|Q11423]]
| mass
| [[Masa]]
| [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 594
| [[:d:Q11567|Q11567]]
| complex number
| [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[:d:Q7365|Q7365]]
| muscle
| [[Kalamnan|Masel]]
| [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[:d:Q12800|Q12800]]
| machine gun
| [[Masinggan]]
| [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| [[:d:Q7364|Q7364]]
| eye
| [[Mata]]
| [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 598
| [[:d:Q395|Q395]]
| mathematics
| [[matematika]]
| [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 599
| [[:d:Q7081|Q7081]]
| materialism
| [[materyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 600
| [[:d:Q5676|Q5676]]
| Matsuo Bashō
| [[Matsuo Bashō]]
| [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| [[:d:Q9021|Q9021]]
| Max Planck
| [[Max Planck]]
| [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[:d:Q9387|Q9387]]
| Max Weber
| [[Max Weber]]
| [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| [[:d:Q12140|Q12140]]
| medication
| [[Medikasyon]]
| [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[:d:Q11190|Q11190]]
| medicine
| [[medisina]]
| [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 605
| [[:d:Q96|Q96]]
| Mexico
| [[Mehiko]]
| [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[:d:Q5806|Q5806]]
| Mecca
| [[Meka]]
| [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| [[:d:Q944|Q944]]
| quantum mechanics
| [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]]
| [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 608
| [[:d:Q308|Q308]]
| Mercury
| [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]]
| [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| [[:d:Q11767|Q11767]]
| Mesopotamia
| [[Mesopotamya|Mesopotamia]]
| [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 610
| [[:d:Q1057|Q1057]]
| metabolism
| [[Metabolismo]]
| [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 611
| [[:d:Q11426|Q11426]]
| metal
| [[metal]]
| [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 612
| [[:d:Q11467|Q11467]]
| metallurgy
| [[Metalurhiya]]
| [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[:d:Q11573|Q11573]]
| metre
| [[metro]]
| [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 614
| [[:d:Q1065|Q1065]]
| United Nations
| [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]]
| [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 615
| [[:d:Q8750|Q8750]]
| Michael Faraday
| [[Michael Faraday]]
| [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 616
| [[:d:Q2831|Q2831]]
| Michael Jackson
| [[Michael Jackson]]
| [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| [[:d:Q5592|Q5592]]
| Michelangelo
| [[Michelangelo Buonarroti]]
| [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| [[:d:Q5682|Q5682]]
| Miguel de Cervantes
| [[Miguel de Cervantes]]
| [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| [[:d:Q5600|Q5600]]
| Mimar Sinan
| [[Mimar Sinan]]
| [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 620
| [[:d:Q7946|Q7946]]
| mineral
| [[mineral]]
| [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 621
| [[:d:Q9134|Q9134]]
| mythology
| [[mitolohiya]]
| [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 622
| [[:d:Q12684|Q12684]]
| fashion
| [[moda]]
| [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[:d:Q9458|Q9458]]
| Muhammad
| [[Muhammad|Mohëmmëd]]
| [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 624
| [[:d:Q9077|Q9077]]
| Moses
| [[Moises]]
| [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[:d:Q11369|Q11369]]
| molecule
| [[Molekula]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 626
| [[:d:Q687|Q687]]
| Molière
| [[Molière]]
| [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| [[:d:Q25326|Q25326]]
| Mollusca
| [[Mollusca]]
| [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| [[:d:Q7269|Q7269]]
| monarchy
| [[monarkiya]]
| [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 629
| [[:d:Q9159|Q9159]]
| monotheism
| [[monoteismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 630
| [[:d:Q649|Q649]]
| Moscow
| [[Mosku]]
| [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 631
| [[:d:Q9038|Q9038]]
| Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi
| [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]]
| [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 632
| [[:d:Q1156|Q1156]]
| Mumbai
| [[Mumbai]]
| [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 633
| [[:d:Q11401|Q11401]]
| hip-hop
| [[Musikang hip hop]]
| [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 634
| [[:d:Q9730|Q9730]]
| classical music
| [[musikang klasiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[:d:Q11399|Q11399]]
| rock music
| [[Musikang rock]]
| [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 636
| [[:d:Q5152|Q5152]]
| Mustafa Kemal Atatürk
| [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 637
| [[:d:Q12705|Q12705]]
| renewable energy
| [[Nababagong enerhiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 638
| [[:d:Q7176|Q7176]]
| Naguib Mahfouz
| [[Naguib Mahfouz]]
| [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 639
| [[:d:Q171195|Q171195]]
| Nagarjuna
| [[Nagarjuna|Nagëddzunë]]
| [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[:d:Q3870|Q3870]]
| Nairobi
| [[Nairobi]]
| [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[:d:Q11394|Q11394]]
| endangered species
| [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]]
| [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| [[:d:Q11468|Q11468]]
| nanotechnology
| [[Nanoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| [[:d:Q517|Q517]]
| Napoleon
| [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]]
| [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[:d:Q7184|Q7184]]
| NATO
| [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]]
| [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 645
| [[:d:Q1615|Q1615]]
| Neil Armstrong
| [[Neil Armstrong]]
| [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[:d:Q13217298|Q13217298]]
| Giza Necropolis
| [[Nekropolis ng Giza]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| [[:d:Q8023|Q8023]]
| Nelson Mandela
| [[Nelson Mandela]]
| [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 648
| [[:d:Q5185|Q5185]]
| Nematoda
| [[Nematode]]
| [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 649
| [[:d:Q332|Q332]]
| Neptune
| [[Neptuno]]
| [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[:d:Q9620|Q9620]]
| nerve
| [[Nerbiyo]]
| [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 651
| [[:d:Q55|Q55]]
| Netherlands
| [[Netherlands]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 652
| [[:d:Q1399|Q1399]]
| Niccolò Machiavelli
| [[Niccolò Machiavelli]]
| [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 653
| [[:d:Q619|Q619]]
| Nicolaus Copernicus
| [[Nicolaus Copernicus]]
| [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| [[:d:Q1033|Q1033]]
| Nigeria
| [[Nigeria]]
| [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 655
| [[:d:Q9036|Q9036]]
| Nikola Tesla
| [[Nikola Tesla]]
| [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 656
| [[:d:Q627|Q627]]
| nitrogen
| [[Nitroheno]]
| [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 657
| [[:d:Q7561|Q7561]]
| snow
| [[Niyebe]]
| [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| [[:d:Q9049|Q9049]]
| Noam Chomsky
| [[Noam Chomsky]]
| [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 659
| [[:d:Q8261|Q8261]]
| novel
| [[nobela]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[:d:Q83201|Q83201]]
| Non-Aligned Movement
| [[Non-Aligned Movement]]
| [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 661
| [[:d:Q11216|Q11216]]
| numerical analysis
| [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 662
| [[:d:Q12104|Q12104]]
| Avena sativa
| [[Obena]]
| [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 663
| [[:d:Q629|Q629]]
| oxygen
| [[Oksiheno]]
| [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| [[:d:Q8467|Q8467]]
| Umar ibn Al-Khattāb
| [[Umar|Omar]]
| [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 665
| [[:d:Q1344|Q1344]]
| opera
| [[Opera]]
| [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 666
| [[:d:Q9135|Q9135]]
| operating system
| [[operating system]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[:d:Q11471|Q11471]]
| time
| [[oras]]
| [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 668
| [[:d:Q376|Q376]]
| clock
| [[orasan]]
| [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 669
| [[:d:Q7795|Q7795]]
| Organization of the Petroleum Exporting Countries
| [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]]
| [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 670
| [[:d:Q7825|Q7825]]
| World Trade Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]]
| [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 671
| [[:d:Q7239|Q7239]]
| organism
| [[organismo]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 672
| [[:d:Q55643|Q55643]]
| Oceania
| [[Oseaniya]]
| [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 673
| [[:d:Q8442|Q8442]]
| Otto von Bismarck
| [[Otto von Bismarck]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 674
| [[:d:Q7198|Q7198]]
| Ovid
| [[Ovidio|Ovid]]
| [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 675
| [[:d:Q5593|Q5593]]
| Pablo Picasso
| [[Pablo Picasso]]
| [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[:d:Q8445|Q8445]]
| marriage
| [[pag-aasawa]]
| [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| [[:d:Q316|Q316]]
| love
| [[pag-ibig]]
| [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 678
| [[:d:Q9420|Q9420]]
| thought
| [[pag-iisip]]
| [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| [[:d:Q11034|Q11034]]
| printing
| [[Paglilimbag|Pag-imprenta]]
| [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[:d:Q7942|Q7942]]
| global warming
| [[Pag-init ng daigdig]]
| [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| [[:d:Q11398|Q11398]]
| biological classification
| [[Pag-uuring pambiyolohiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 682
| [[:d:Q11995|Q11995]]
| pregnancy
| [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]]
| [[Talaksan:ONE PREGNANCY 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 683
| [[:d:Q12128|Q12128]]
| dentistry
| [[Pagdedentista]]
| [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 684
| [[:d:Q7935|Q7935]]
| avalanche
| [[Pagguho ng yelo|Pagguho]]
| [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 685
| [[:d:Q9530|Q9530]]
| breathing
| [[Paghinga]]
| [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 686
| [[:d:Q12133|Q12133]]
| deafness
| [[pagkabingi]]
| [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 687
| [[:d:Q10874|Q10874]]
| blindness
| [[pagkabulag]]
| [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 688
| [[:d:Q2095|Q2095]]
| food
| [[pagkain]]
| [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 689
| [[:d:Q6235|Q6235]]
| nationalism
| [[Pagkamakabansa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 690
| [[:d:Q5916|Q5916]]
| spaceflight
| [[Paglipad sa kalawakan]]
| [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[:d:Q8452|Q8452]]
| abortion
| [[pagpapalaglag]]
| [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 692
| [[:d:Q11642|Q11642]]
| pottery
| [[pagpapalayok]]
| [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[:d:Q8707|Q8707]]
| Meiji Restoration
| [[Pagpapanumbalik ng Meiji]]
| [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| [[:d:Q11990|Q11990]]
| reproduction
| [[Pagpaparami]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 695
| [[:d:Q10737|Q10737]]
| suicide
| [[pagpapatiwakal]]
| [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[:d:Q81041|Q81041]]
| water cycle
| [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[:d:Q11629|Q11629]]
| painting
| [[Pinta|pagpinta]]
| [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| [[:d:Q7553|Q7553]]
| translation
| [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]]
| [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| [[:d:Q7754|Q7754]]
| mathematical analysis
| [[pagsusuring matematikal]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 700
| [[:d:Q169207|Q169207]]
| discrimination
| [[Pagtatangi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[:d:Q11978|Q11978]]
| digestion
| [[Pagtunaw ng pagkain]]
| [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[:d:Q11032|Q11032]]
| newspaper
| [[pahayagan]]
| [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| [[:d:Q843|Q843]]
| Pakistan
| [[Pakistan]]
| [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 704
| [[:d:Q349|Q349]]
| sport
| [[palakasan]]
| [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[:d:Q5389|Q5389]]
| Olympic Games
| [[Palarong Olimpiko]]
| [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| [[:d:Q5090|Q5090]]
| rice
| [[palay]]
| [[Talaksan:White, Brown, Red &amp; Wild rice.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 707
| [[:d:Q219060|Q219060]]
| Palestine
| [[Estado ng Palestina|Palestina]]
| [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| [[:d:Q9158|Q9158]]
| email
| [[palihamang elektroniko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 709
| [[:d:Q7188|Q7188]]
| government
| [[pamahalaan]]
| [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 710
| [[:d:Q11030|Q11030]]
| journalism
| [[pamamahayag]]
| [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 711
| [[:d:Q12870|Q12870]]
| explosive chemicals
| [[Pampasabog]]
| [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[:d:Q11663|Q11663]]
| weather
| [[panahon]]
| [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 713
| [[:d:Q11764|Q11764]]
| Iron Age
| [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]]
| [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 714
| [[:d:Q11759|Q11759]]
| Stone Age
| [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]]
| [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 715
| [[:d:Q12539|Q12539]]
| Age of Enlightenment
| [[Panahon ng Kaliwanagan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[:d:Q11761|Q11761]]
| Bronze Age
| [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]]
| [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[:d:Q8142|Q8142]]
| currency
| [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]]
| [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[:d:Q7813|Q7813]]
| Universal Declaration of Human Rights
| [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]]
| [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[:d:Q7804|Q7804]]
| International Monetary Fund
| [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]]
| [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| [[:d:Q12457|Q12457]]
| International System of Units
| [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]]
| [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 721
| [[:d:Q12184|Q12184]]
| pandemic
| [[pandemya]]
| [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| [[:d:Q8463|Q8463]]
| slavery
| [[Pang-aalipin]]
| [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| [[:d:Q11538|Q11538]]
| mathematical proof
| [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 724
| [[:d:Q8265|Q8265]]
| Dream of the Red Chamber
| [[Pangarap ng Pulang Silid]]
| [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 725
| [[:d:Q11033|Q11033]]
| mass media
| [[Midyang panlahat|pangmadlang media]]
| [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 726
| [[:d:Q8242|Q8242]]
| literature
| [[panitikan]]
| [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[:d:Q11634|Q11634]]
| art of sculpture
| [[Lilok|Panlililok]]
| [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 728
| [[:d:Q8188|Q8188]]
| syllable
| [[pantig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 729
| [[:d:Q482|Q482]]
| poetry
| [[Panulaan]]
| [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 730
| [[:d:Q11472|Q11472]]
| paper
| [[papel]]
| [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 731
| [[:d:Q90|Q90]]
| Paris
| [[Paris]]
| [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 732
| [[:d:Q10288|Q10288]]
| Parthenon
| [[Partenon|Parthenon]]
| [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 733
| [[:d:Q7278|Q7278]]
| political party
| [[Partidong pampolitika|partidong politikal]]
| [[Talaksan:Konwencja na Śląsku - zakończenie kampanii (14066373800).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 734
| [[:d:Q8454|Q8454]]
| capital punishment
| [[parusang kamatayan]]
| [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 735
| [[:d:Q6223|Q6223]]
| fascism
| [[Pasismo]]
| [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| [[:d:Q10998|Q10998]]
| potato
| [[patatas]]
| [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 737
| [[:d:Q7372|Q7372]]
| shark
| [[Pating]]
| [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| [[:d:Q11453|Q11453]]
| agricultural irrigation
| [[patubig]]
| [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 739
| [[:d:Q8479|Q8479]]
| Peter the Great
| [[Pedro ang Dakila ng Rusya]]
| [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 740
| [[:d:Q11424|Q11424]]
| film
| [[Pelikula]]
| [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 741
| [[:d:Q7252|Q7252]]
| feminism
| [[Peminismo]]
| [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 742
| [[:d:Q1368|Q1368]]
| money
| [[pera]]
| [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 743
| [[:d:Q5599|Q5599]]
| Peter Paul Rubens
| [[Peter Paul Rubens]]
| [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[:d:Q167|Q167]]
| pi
| [[Pi]]
| [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 745
| [[:d:Q1090|Q1090]]
| silver
| [[pilak]]
| [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 746
| [[:d:Q928|Q928]]
| Philippines
| [[Pilipinas]]
| [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 747
| [[:d:Q5891|Q5891]]
| philosophy
| [[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 748
| [[:d:Q12516|Q12516]]
| pyramid
| [[Piramide]]
| [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 749
| [[:d:Q413|Q413]]
| physics
| [[pisika]]
| [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 750
| [[:d:Q11429|Q11429]]
| nuclear fission
| [[Pisyong nukleyar]]
| [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| [[:d:Q5994|Q5994]]
| piano
| [[Piyano]]
| [[Talaksan:Steinway &amp; Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[:d:Q634|Q634]]
| planet
| [[planeta]]
| [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[:d:Q10251|Q10251]]
| plasma
| [[plasma]]
| [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 754
| [[:d:Q11474|Q11474]]
| plastic
| [[Plastik]]
| [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 755
| [[:d:Q7950|Q7950]]
| plate tectonics
| [[Tektonikong plato|plate tectonics]]
| [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[:d:Q859|Q859]]
| Plato
| [[Platon|Plato]]
| [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 757
| [[:d:Q11405|Q11405]]
| flute
| [[Bansi|plawta]]
| [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 758
| [[:d:Q9163|Q9163]]
| polytheism
| [[politeismo]]
| [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 759
| [[:d:Q7163|Q7163]]
| politics
| [[politika]]
| [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 760
| [[:d:Q933|Q933]]
| South Pole
| [[Timog Polo|Polong Timog]]
| [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 761
| [[:d:Q36|Q36]]
| Poland
| [[Polonya]]
| [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 762
| [[:d:Q12195|Q12195]]
| poliomyelitis
| [[Polio|Polyo]]
| [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 763
| [[:d:Q8183|Q8183]]
| phoneme
| [[ponema]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 764
| [[:d:Q45|Q45]]
| Portugal
| [[Portugal]]
| [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| [[:d:Q11633|Q11633]]
| photography
| [[potograpiya]]
| [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| [[:d:Q11982|Q11982]]
| photosynthesis
| [[potosintesis]]
| [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 767
| [[:d:Q150|Q150]]
| French
| [[Wikang Pranses|Pranses]]
| [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 768
| [[:d:Q11756|Q11756]]
| prehistory
| [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]]
| [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[:d:Q7380|Q7380]]
| primate
| [[Primates|Primate]]
| [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 770
| [[:d:Q12514|Q12514]]
| Three Gorges Dam
| [[Prinsa ng Tatlong Bangin]]
| [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[:d:Q9492|Q9492]]
| probability
| [[Probabilidad]]
| [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 772
| [[:d:Q7281|Q7281]]
| propaganda
| [[propaganda]]
| [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 773
| [[:d:Q23540|Q23540]]
| Protestantism
| [[Protestantismo]]
| [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 774
| [[:d:Q8054|Q8054]]
| protein
| [[protina]]
| [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[:d:Q10892|Q10892]]
| protist
| [[Protista]]
| [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 776
| [[:d:Q8137|Q8137]]
| capital
| [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]]
| [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 777
| [[:d:Q12861|Q12861]]
| gunpowder
| [[pulbura]]
| [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| [[:d:Q12192|Q12192]]
| pneumonia
| [[Pulmonya]]
| [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[:d:Q10987|Q10987]]
| honey
| [[Pulot-pukyutan|pulot]]
| [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 780
| [[:d:Q9149|Q9149]]
| fundamentalism
| [[pundamentalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 781
| [[:d:Q10884|Q10884]]
| tree
| [[puno]]
| [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 782
| [[:d:Q11348|Q11348]]
| function
| [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]]
| [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[:d:Q146|Q146]]
| cat
| [[pusa]]
| [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 784
| [[:d:Q1072|Q1072]]
| heart
| [[Puso (anatomiya)|puso]]
| [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 785
| [[:d:Q11518|Q11518]]
| Pythagorean theorem
| [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]]
| [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 786
| [[:d:Q7315|Q7315]]
| Pyotr Ilyich Tchaikovsky
| [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]]
| [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 787
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| Rabindranath Tagore
| [[Rabindranath Tagore]]
| [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 788
| [[:d:Q11448|Q11448]]
| radioactivity
| [[radioactivity]]
| [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 789
| [[:d:Q12969754|Q12969754]]
| electromagnetic radiation
| [[radyasyong elektromagnetiko]]
| [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| [[:d:Q872|Q872]]
| radio
| [[Radyo]]
| [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 791
| [[:d:Q5597|Q5597]]
| Raphael
| [[Rafael Sanzio]]
| [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 792
| [[:d:Q8461|Q8461]]
| racism
| [[rasismo]]
| [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 793
| [[:d:Q9510|Q9510]]
| reality
| [[realidad]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 794
| [[:d:Q2269|Q2269]]
| Industrial Revolution
| [[Rebolusyong Industriyal]]
| [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[:d:Q128593|Q128593]]
| reincarnation
| [[reengkarnasyon]]
| [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 796
| [[:d:Q9794|Q9794]]
| reggae
| [[reggae]]
| [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 797
| [[:d:Q9174|Q9174]]
| religion
| [[relihiyon]]
| [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 798
| [[:d:Q5598|Q5598]]
| Rembrandt
| [[Rembrandt]]
| [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 799
| [[:d:Q4692|Q4692]]
| Renaissance
| [[Renasimiyento]]
| [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 800
| [[:d:Q9191|Q9191]]
| René Descartes
| [[René Descartes]]
| [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 801
| [[:d:Q12562|Q12562]]
| Protestant Reformation
| [[Repormang Protestante]]
| [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 802
| [[:d:Q10811|Q10811]]
| Reptilia
| [[Reptilya]]
| [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 803
| [[:d:Q7270|Q7270]]
| republic
| [[Republika]]
| [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 804
| [[:d:Q148|Q148]]
| People's Republic of China
| [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]]
| [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 805
| [[:d:Q5321|Q5321]]
| resistor
| [[resistor]]
| [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| [[:d:Q472287|Q472287]]
| respiration
| [[Respirasyon]]
| [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 807
| [[:d:Q1511|Q1511]]
| Richard Wagner
| [[Richard Wagner]]
| [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| [[:d:Q8678|Q8678]]
| Rio de Janeiro
| [[Rio de Janeiro]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 809
| [[:d:Q926|Q926]]
| Roald Amundsen
| [[Roald Amundsen]]
| [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[:d:Q11012|Q11012]]
| robot
| [[Robot]]
| [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 811
| [[:d:Q5463|Q5463]]
| Rocky Mountains
| [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]]
| [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| [[:d:Q10850|Q10850]]
| Rodent
| [[Rodentia]]
| [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| [[:d:Q220|Q220]]
| Rome
| [[Roma]]
| [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 814
| [[:d:Q12544|Q12544]]
| Byzantine Empire
| [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 815
| [[:d:Q7231|Q7231]]
| Rosa Luxemburg
| [[Rosa Luxemburg]]
| [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 816
| [[:d:Q5378|Q5378]]
| rugby
| [[Rugbi]]
| [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 817
| [[:d:Q159|Q159]]
| Russia
| [[Rusya]]
| [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 818
| [[:d:Q503|Q503]]
| banana
| [[saging]]
| [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 819
| [[:d:Q6583|Q6583]]
| Sahara
| [[Sahara]]
| [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[:d:Q11081|Q11081]]
| Alzheimer's disease
| [[Sakit na Alzheimer]]
| [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| [[:d:Q12198|Q12198]]
| sexually transmitted infection
| [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]]
| [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 822
| [[:d:Q86|Q86]]
| headache
| [[sakit ng ulo]]
| [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| [[:d:Q12135|Q12135]]
| mental disorder
| [[sakit sa pag-iisip]]
| [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[:d:Q8581|Q8581]]
| Saladin
| [[Saladin]]
| [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 825
| [[:d:Q11469|Q11469]]
| glass
| [[Salamin (materyales)|salamin]]
| [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 826
| [[:d:Q7755|Q7755]]
| constitution
| [[saligang batas]]
| [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 827
| [[:d:Q8171|Q8171]]
| word
| [[salita]]
| [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| [[:d:Q5577|Q5577]]
| Salvador Dalí
| [[Salvador Dalí]]
| [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 829
| [[:d:Q7768|Q7768]]
| ASEAN
| [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]]
| [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 830
| [[:d:Q7817|Q7817]]
| World Health Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]]
| [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 831
| [[:d:Q11403|Q11403]]
| samba
| [[samba]]
| [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 832
| [[:d:Q7785|Q7785]]
| Commonwealth of Nations
| [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]]
| [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[:d:Q656|Q656]]
| Saint Petersburg
| [[San Petersburgo]]
| [[Talaksan:Peter &amp; Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 834
| [[:d:Q728|Q728]]
| weapon
| [[sandata]]
| [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[:d:Q12802|Q12802]]
| nuclear weapon
| [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]]
| [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 836
| [[:d:Q12796|Q12796]]
| firearm
| [[Sandatang pumuputok]]
| [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 837
| [[:d:Q1|Q1]]
| universe
| [[Uniberso|sansinukob]]
| [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 838
| [[:d:Q12171|Q12171]]
| menstruation
| [[Regla|Sapanahon]]
| [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 839
| [[:d:Q4605|Q4605]]
| Sarah Bernhardt
| [[Sarah Bernhardt]]
| [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 840
| [[:d:Q11436|Q11436]]
| aircraft
| [[Sasakyang panghimpapawid]]
| [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 841
| [[:d:Q193|Q193]]
| Saturn
| [[Saturno (planeta)|Saturno]]
| [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 842
| [[:d:Q8873|Q8873]]
| Satyajit Ray
| [[Satyajit Ray]]
| [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 843
| [[:d:Q851|Q851]]
| Saudi Arabia
| [[Saudi Arabia]]
| [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 844
| [[:d:Q11639|Q11639]]
| dance
| [[sayaw]]
| [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 845
| [[:d:Q11577|Q11577]]
| Hordeum vulgare
| [[Sebada]]
| [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[:d:Q12099|Q12099]]
| Secale cereale
| [[Secale cereale]]
| [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 847
| [[:d:Q11574|Q11574]]
| second
| [[segundo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 848
| [[:d:Q7868|Q7868]]
| cell
| [[Selula]]
| [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 849
| [[:d:Q11456|Q11456]]
| semiconductor
| [[Semikonduktor]]
| [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| [[:d:Q5300|Q5300]]
| central processing unit
| [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]]
| [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[:d:Q8684|Q8684]]
| Seoul
| [[Seoul]]
| [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[:d:Q44|Q44]]
| beer
| [[serbesa]]
| [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 853
| [[:d:Q8003|Q8003]]
| Sergei Eisenstein
| [[Sergei Eisenstein]]
| [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[:d:Q8686|Q8686]]
| Shanghai
| [[Shanghai]]
| [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 855
| [[:d:Q7192|Q7192]]
| Qin Shi Huang
| [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]]
| [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 856
| [[:d:Q9585|Q9585]]
| Shia Islam
| [[Shiismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 857
| [[:d:Q812767|Q812767]]
| Shinto
| [[Shinto]]
| [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 858
| [[:d:Q8279|Q8279]]
| Shahnameh
| [[Shāhnāmeh]]
| [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 859
| [[:d:Q9441|Q9441]]
| The Buddha
| [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]]
| [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 860
| [[:d:Q9215|Q9215]]
| Sigmund Freud
| [[Sigmund Freud]]
| [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[:d:Q9316|Q9316]]
| Sikhism
| [[Sikhismo]]
| [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 862
| [[:d:Q9418|Q9418]]
| psychology
| [[sikolohiya]]
| [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[:d:Q9372|Q9372]]
| Sima Qian
| [[Sima Qian]]
| [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[:d:Q9592|Q9592]]
| Catholic Church
| [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]]
| [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 865
| [[:d:Q12485|Q12485]]
| symmetry
| [[simetriya]]
| [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 866
| [[:d:Q7197|Q7197]]
| Simone de Beauvoir
| [[Simone de Beauvoir]]
| [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| [[:d:Q8605|Q8605]]
| Simón Bolívar
| [[Simón Bolívar]]
| [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[:d:Q11768|Q11768]]
| Ancient Egypt
| [[Sinaunang Ehipto]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[:d:Q11772|Q11772]]
| Ancient Greece
| [[Sinaunang Gresya]]
| [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 870
| [[:d:Q334|Q334]]
| Singapore
| [[Singapura|Singapore]]
| [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 871
| [[:d:Q735|Q735]]
| art
| [[sining]]
| [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 872
| [[:d:Q11417|Q11417]]
| martial arts
| [[sining pandigma]]
| [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 873
| [[:d:Q11210|Q11210]]
| coordinate system
| [[sistema ng koordinado]]
| [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 874
| [[:d:Q8192|Q8192]]
| writing system
| [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]]
| [[Talaksan:World alphabets &amp; writing systems.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 875
| [[:d:Q11078|Q11078]]
| endocrine system
| [[Sistemang endokrina]]
| [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 876
| [[:d:Q1059|Q1059]]
| immune system
| [[Sistemang inmune|sistemang immuno]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 877
| [[:d:Q9404|Q9404]]
| nervous system
| [[Sistemang nerbiyos]]
| [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 878
| [[:d:Q11101|Q11101]]
| sensory nervous system
| [[Sistemang pandama]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 879
| [[:d:Q544|Q544]]
| Solar System
| [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]]
| [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| [[:d:Q124794|Q124794]]
| taste
| [[Lasa|sistemang panlasa]]
| [[Talaksan:1402 The Tongue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| [[:d:Q9649|Q9649]]
| human digestive system
| [[Sistemang panunaw]]
| [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| [[:d:Q7895|Q7895]]
| reproductive system
| [[Sistemang reproduktibo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 883
| [[:d:Q7891|Q7891]]
| respiratory system
| [[Sistemang respiratoryo]]
| [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 884
| [[:d:Q11068|Q11068]]
| circulatory system
| [[sistemang sirkulatoryo]]
| [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 885
| [[:d:Q681949|Q681949]]
| SM Sultan
| [[SM Sultan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 886
| [[:d:Q7397|Q7397]]
| software
| [[software]]
| [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[:d:Q913|Q913]]
| Socrates
| [[Sokrates]]
| [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 888
| [[:d:Q11438|Q11438]]
| solid
| [[solido]]
| [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 889
| [[:d:Q12143|Q12143]]
| time zone
| [[sona ng oras]]
| [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[:d:Q7235|Q7235]]
| Sophocles
| [[Sopokles]]
| [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 891
| [[:d:Q332062|Q332062]]
| Sorghum bicolor
| [[Batad|Sorghum bicolor]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 892
| [[:d:Q9601|Q9601]]
| Zoroastrianism
| [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]]
| [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 893
| [[:d:Q7272|Q7272]]
| socialism
| [[sosyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 894
| [[:d:Q2001|Q2001]]
| Stanley Kubrick
| [[Stanley Kubrick]]
| [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 895
| [[:d:Q11430|Q11430]]
| state of matter
| [[Estado ng materya|state of matter]]
| [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 896
| [[:d:Q8877|Q8877]]
| Steven Spielberg
| [[Steven Spielberg]]
| [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 897
| [[:d:Q12202|Q12202]]
| stroke
| [[stroke]]
| [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 898
| [[:d:Q2811|Q2811]]
| submarine
| [[Submarino]]
| [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 899
| [[:d:Q1049|Q1049]]
| Sudan
| [[Sudan]]
| [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 900
| [[:d:Q9603|Q9603]]
| Sufism
| [[Sufismo]]
| [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 901
| [[:d:Q11416|Q11416]]
| gambling
| [[sugal]]
| [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[:d:Q8196|Q8196]]
| Arabic alphabet
| [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]]
| [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 903
| [[:d:Q1828555|Q1828555]]
| Arabic script
| [[sulat Ërëbi]]
| [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 904
| [[:d:Q8474|Q8474]]
| Suleiman the Magnificent
| [[Suleiman I]]
| [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 905
| [[:d:Q35355|Q35355]]
| Sumer
| [[Sumerya|Sumeria]]
| [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| [[:d:Q8573|Q8573]]
| Sun Yat-sen
| [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]]
| [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 907
| [[:d:Q8070|Q8070]]
| tsunami
| [[Sunami]]
| [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 908
| [[:d:Q483654|Q483654]]
| Sunni Islam
| [[Sunismo]]
| [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 909
| [[:d:Q9103|Q9103]]
| breast
| [[Suso]]
| [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 910
| [[:d:Q39|Q39]]
| Switzerland
| [[Suwisa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 911
| [[:d:Q6388|Q6388]]
| swimming
| [[swimming]]
| [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[:d:Q3130|Q3130]]
| Sydney
| [[Sidney|Sydney]]
| [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| [[:d:Q9734|Q9734]]
| symphony
| [[symphony]]
| [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 914
| [[:d:Q174|Q174]]
| São Paulo
| [[São Paulo]]
| [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 915
| [[:d:Q12791|Q12791]]
| sword
| [[tabak]]
| [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 916
| [[:d:Q1566|Q1566]]
| tobacco
| [[tabako]]
| [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 917
| [[:d:Q3947|Q3947]]
| house
| [[Bahay|tahanan]]
| [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 918
| [[:d:Q7362|Q7362]]
| ear
| [[tainga]]
| [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 919
| [[:d:Q10693|Q10693]]
| periodic table
| [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 920
| [[:d:Q199804|Q199804]]
| chronic obstructive pulmonary disease
| [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]]
| [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 921
| [[:d:Q11404|Q11404]]
| drum
| [[Tambol]]
| [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| [[:d:Q11635|Q11635]]
| theatre
| [[tanghalan]]
| [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en &quot;La enamorada del rey&quot; (1988).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 923
| [[:d:Q12876|Q12876]]
| tank
| [[Tangke]]
| [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 924
| [[:d:Q924|Q924]]
| Tanzania
| [[Tanzania]]
| [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| [[:d:Q5|Q5]]
| human
| [[tao]]
| [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| [[:d:Q577|Q577]]
| year
| [[taon]]
| [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 927
| [[:d:Q9598|Q9598]]
| Taoism
| [[Taoismo|Tawismo]]
| [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 928
| [[:d:Q3616|Q3616]]
| Tehran
| [[Teheran|Tehrān]]
| [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 929
| [[:d:Q11016|Q11016]]
| technology
| [[teknolohiya]]
| [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 930
| [[:d:Q11661|Q11661]]
| information technology
| [[Teknolohiyang pang-impormasyon]]
| [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 931
| [[:d:Q289|Q289]]
| television
| [[telebisyon]]
| [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| [[:d:Q11035|Q11035]]
| telephone
| [[Telepono]]
| [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 933
| [[:d:Q11466|Q11466]]
| temperature
| [[temperatura]]
| [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 934
| [[:d:Q847|Q847]]
| tennis
| [[Tennis|tenis]]
| [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 935
| [[:d:Q12479|Q12479]]
| number theory
| [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]]
| [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 936
| [[:d:Q12482|Q12482]]
| set theory
| [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 937
| [[:d:Q11452|Q11452]]
| general relativity
| [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]]
| [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 938
| [[:d:Q11473|Q11473]]
| thermodynamics
| [[termodinamika]]
| [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 939
| [[:d:Q7283|Q7283]]
| terrorism
| [[terorismo]]
| [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 940
| [[:d:Q869|Q869]]
| Thailand
| [[Taylandiya|Thailand]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 941
| [[:d:Q1299|Q1299]]
| The Beatles
| [[The Beatles]]
| [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 942
| [[:d:Q8743|Q8743]]
| Thomas Edison
| [[Thomas Edison]]
| [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 943
| [[:d:Q80|Q80]]
| Tim Berners-Lee
| [[Tim Berners-Lee]]
| [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 944
| [[:d:Q18|Q18]]
| South America
| [[Timog Amerika]]
| [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 945
| [[:d:Q258|Q258]]
| South Africa
| [[Timog Aprika]]
| [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 946
| [[:d:Q11409|Q11409]]
| apartheid
| [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]]
| [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 947
| [[:d:Q884|Q884]]
| South Korea
| [[Timog Korea]]
| [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 948
| [[:d:Q8462|Q8462]]
| Timur
| [[Tamerlan|Timur]]
| [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| [[:d:Q1096|Q1096]]
| tin
| [[Lata|tin]]
| [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 950
| [[:d:Q7802|Q7802]]
| bread
| [[tinapay]]
| [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| [[:d:Q1490|Q1490]]
| Tokyo
| [[Tokyo]]
| [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 952
| [[:d:Q9438|Q9438]]
| Thomas Aquinas
| [[Tomas ng Aquino]]
| [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 953
| [[:d:Q12518|Q12518]]
| tower
| [[Tore]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[:d:Q243|Q243]]
| Eiffel Tower
| [[Toreng Eiffel]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 955
| [[:d:Q11022|Q11022]]
| screw
| [[Tornilyo]]
| [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 956
| [[:d:Q2840|Q2840]]
| influenza
| [[trangkaso]]
| [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 957
| [[:d:Q5339|Q5339]]
| transistor
| [[Transistor]]
| [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 958
| [[:d:Q11658|Q11658]]
| transformer
| [[transpormador]]
| [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| [[:d:Q7590|Q7590]]
| transport
| [[Transportasyon]]
| [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 960
| [[:d:Q8736|Q8736]]
| Treaty of Versailles
| [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]]
| [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 961
| [[:d:Q870|Q870]]
| train
| [[tren]]
| [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 962
| [[:d:Q15645384|Q15645384]]
| wheat
| [[trigo]]
| [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 963
| [[:d:Q8084|Q8084]]
| trigonometry
| [[trigonometriya]]
| [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 964
| [[:d:Q9595|Q9595]]
| Trimurti
| [[Trimurti]]
| [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 965
| [[:d:Q8338|Q8338]]
| trumpet
| [[Trumpeta]]
| [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 966
| [[:d:Q6097|Q6097]]
| tea
| [[Tsaa]]
| [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 967
| [[:d:Q195|Q195]]
| chocolate
| [[tsokolate]]
| [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 968
| [[:d:Q9397|Q9397]]
| Zhu Xi
| [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]]
| [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 969
| [[:d:Q12204|Q12204]]
| tuberculosis
| [[tuberkulosis]]
| [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 970
| [[:d:Q283|Q283]]
| water
| [[tubig]]
| [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 971
| [[:d:Q638|Q638]]
| music
| [[tugtugin]]
| [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| [[:d:Q12280|Q12280]]
| bridge
| [[tulay]]
| [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 973
| [[:d:Q676|Q676]]
| prose
| [[Tuluyan]]
| [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 974
| [[:d:Q11345|Q11345]]
| equation
| [[Ekwasyon|tumbasan]]
| [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 975
| [[:d:Q11461|Q11461]]
| sound
| [[tunog]]
| [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 976
| [[:d:Q7368|Q7368]]
| sheep
| [[tupa]]
| [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 977
| [[:d:Q43|Q43]]
| Turkey
| [[Turkiya]]
| [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 978
| [[:d:Q9141|Q9141]]
| Taj Mahal
| [[Tāj Mahal]]
| [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[:d:Q10978|Q10978]]
| grape
| [[Ubas (prutas)|ubas]]
| [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 980
| [[:d:Q9332|Q9332]]
| behavior
| [[Ugali]]
| [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| [[:d:Q212|Q212]]
| Ukraine
| [[Ukranya]]
| [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 982
| [[:d:Q7925|Q7925]]
| rain
| [[Ulan]]
| [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 983
| [[:d:Q8074|Q8074]]
| cloud
| [[ulap]]
| [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 984
| [[:d:Q11391|Q11391]]
| ultraviolet radiation
| [[ultrabiyoleta]]
| [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 985
| [[:d:Q1110560|Q1110560]]
| Umm Kulthum
| [[Umm Kulthum]]
| [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 986
| [[:d:Q361|Q361]]
| World War I
| [[Unang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 987
| [[:d:Q7809|Q7809]]
| UNESCO
| [[UNESCO]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 988
| [[:d:Q145|Q145]]
| United Kingdom
| [[United Kingdom]]
| [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 989
| [[:d:Q7159|Q7159]]
| African Union
| [[Unyong Aprikano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 990
| [[:d:Q15180|Q15180]]
| Soviet Union
| [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 991
| [[:d:Q324|Q324]]
| Uranus
| [[Urano]]
| [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 992
| [[:d:Q1073|Q1073]]
| brain
| [[utak]]
| [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 993
| [[:d:Q11006|Q11006]]
| soybean
| [[Balatong|utaw]]
| [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 994
| [[:d:Q134808|Q134808]]
| vaccine
| [[vaccine]]
| [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 995
| [[:d:Q7328|Q7328]]
| Vasco da Gama
| [[Vasco da Gama]]
| [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 996
| [[:d:Q717|Q717]]
| Venezuela
| [[Venezuela]]
| [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 997
| [[:d:Q1398|Q1398]]
| Virgil
| [[Virgilio|Vergilius]]
| [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 998
| [[:d:Q535|Q535]]
| 
| [[Victor Hugo]]
| [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 999
| [[:d:Q7889|Q7889]]
| video game
| [[Larong bidyo|video game]]
| [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
| [[:d:Q1741|Q1741]]
| Vienna
| [[Viena]]
| [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
| [[:d:Q881|Q881]]
| Vietnam
| [[Vietnam]]
| [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
| [[:d:Q12567|Q12567]]
| Vikings
| [[Mga Viking|Viking]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1003
| [[:d:Q5582|Q5582]]
| Vincent van Gogh
| [[Vincent van Gogh]]
| [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
| [[:d:Q808|Q808]]
| virus
| [[Birus|virus]]
| [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
| [[:d:Q1394|Q1394]]
| Vladimir Lenin
| [[Vladimir Lenin]]
| [[Talaksan:Vladímir Lenin (fotografía coloreada).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
| [[:d:Q9068|Q9068]]
| Voltaire
| [[Voltaire]]
| [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
| [[:d:Q8704|Q8704]]
| Walt Disney
| [[Walt Disney]]
| [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
| [[:d:Q61|Q61]]
| Washington, D.C.
| [[Washington, D.C.]]
| [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
| [[:d:Q315|Q315]]
| language
| [[wika]]
| [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| [[:d:Q13955|Q13955]]
| Arabic
| [[wikang Arabe]]
| [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
| [[:d:Q9288|Q9288]]
| Hebrew
| [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]]
| [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
| [[:d:Q9129|Q9129]]
| Greek
| [[Wikang Griyego]]
| [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
| [[:d:Q397|Q397]]
| Latin
| [[Wikang Latin]]
| [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
| [[:d:Q9143|Q9143]]
| programming language
| [[wikang pamprograma]]
| [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
| [[:d:Q9168|Q9168]]
| Persian
| [[Wikang Persa]]
| [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
| [[:d:Q5146|Q5146]]
| Portuguese
| [[Wikang Portuges]]
| [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
| [[:d:Q7737|Q7737]]
| Russian
| [[Wikang Ruso]]
| [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
| [[:d:Q11059|Q11059]]
| Sanskrit
| [[Wikang Sanskrito]]
| [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
| [[:d:Q7838|Q7838]]
| Swahili
| [[Wikang Swahili]]
| [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
| [[:d:Q7850|Q7850]]
| Chinese
| [[Wikang Tsino]]
| [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
| [[:d:Q256|Q256]]
| Turkish
| [[Wikang Turko]]
| [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
| [[:d:Q692|Q692]]
| William Shakespeare
| [[William Shakespeare]]
| [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
| [[:d:Q8016|Q8016]]
| Winston Churchill
| [[Winston Churchill]]
| [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
| [[:d:Q254|Q254]]
| Wolfgang Amadeus Mozart
| [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
| [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[:d:Q466|Q466]]
| World Wide Web
| [[World Wide Web]]
| [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
| [[:d:Q8146|Q8146]]
| yen
| [[Yen ng Hapon]]
| [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
| [[:d:Q9350|Q9350]]
| yoga
| [[Yoga]]
| [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[:d:Q7327|Q7327]]
| Yuri Gagarin
| [[Yuri Gagarin]]
| [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
| [[:d:Q458|Q458]]
| European Union
| [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1030
| [[:d:Q7333|Q7333]]
| Zheng He
| [[Zheng He]]
| [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
| [[:d:Q1631|Q1631]]
| Édith Piaf
| [[Édith Piaf]]
| [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
| [[:d:Q9546|Q9546]]
| Al-Ghazali
| [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]]
| [[Talaksan:أبو حامد الغزالي.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
| [[:d:Q8589|Q8589]]
| Ashoka
| [[Ashoka|Ësokë]]
| [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| Alexander Pushkin
| [[Alexander Pushkin|Александр Сергеевич Пушкин]]
| [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>tdatvi4lesloayoltlkkta4gcn9ioei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238727</id>
      <parentid>2238721</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158415" sha1="mz83qos7l3gfpazm1kdcpjnieybvxes" xml:space="preserve">== New real time list of missing articles ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&amp;oldid=10158766 --&gt;
:Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC)
::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;diff=1670548&amp;oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC)
:::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC)

== Wikidata list ==

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item 
WHERE 
{
  ?item wdt:P5008 wd:Q5460604.
}
|columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18
|section=
|min_section=3
|sort=label
|links=red
|thumb=128
|autolist=fallback
}}
{| class='wikitable sortable'
! bilang
! aytem
! artikulo
! label
! larawan
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q9181|Q9181]]
| Abraham
| [[Abraham]]
| [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q91|Q91]]
| Abraham Lincoln
| [[Abraham Lincoln]]
| [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q5670|Q5670]]
| Abu Nuwas
| [[Abu Nuwas]]
| [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q9381|Q9381]]
| Adam Smith
| [[Adam Smith]]
| [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q12029|Q12029]]
| addiction
| [[adiksiyon]]
| [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q352|Q352]]
| Adolf Hitler
| [[Adolf Hitler]]
| [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q889|Q889]]
| Afghanistan
| [[Apganistan|Afghanistan]]
| [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q336|Q336]]
| science
| [[agham]]
| [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q11451|Q11451]]
| agriculture
| [[agrikultura]]
| [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q8018|Q8018]]
| Augustine of Hippo
| [[Agustin ng Hipona]]
| [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q2102|Q2102]]
| snake
| [[ahas]]
| [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q718|Q718]]
| chess
| [[ahedres]]
| [[Talaksan:Opening chess position from black side.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q12199|Q12199]]
| HIV/AIDS
| [[AIDS]]
| [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q8597|Q8597]]
| Akbar
| [[Akbar ang Dakila]]
| [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q8006|Q8006]]
| Akira Kurosawa
| [[Akira Kurosawa]]
| [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q571|Q571]]
| book
| [[aklat]]
| [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7075|Q7075]]
| library
| [[aklatan]]
| [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q282|Q282]]
| wine
| [[alak]]
| [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q7251|Q7251]]
| Alan Turing
| [[Alan Turing]]
| [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q937|Q937]]
| Albert Einstein
| [[Albert Einstein]]
| [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q5580|Q5580]]
| 
| [[Albrecht Dürer]]
| [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q188|Q188]]
| German
| [[Wikang Aleman|Aleman]]
| [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q183|Q183]]
| Germany
| [[Alemanya]]
| [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q7318|Q7318]]
| Nazi Germany
| [[Alemanyang Nazi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q7374|Q7374]]
| Alfred Hitchcock
| [[Alfred Hitchcock]]
| [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q37868|Q37868]]
| algae
| [[Alga]]
| [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q262|Q262]]
| Algeria
| [[Algeria]]
| [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q8366|Q8366]]
| algorithm
| [[algoritmo]]
| [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q3968|Q3968]]
| algebra
| [[alhebra]]
| [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q8669|Q8669]]
| Arab–Israeli conflict
| [[Alitang Arabe–Israeli]]
| [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q156|Q156]]
| alcohols
| [[alkohol]]
| [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q8216|Q8216]]
| Greek alphabet
| [[alpabetong Griyego]]
| [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q8229|Q8229]]
| Latin script
| [[Sulat Latin|alpabetong Latin]]
| [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q8209|Q8209]]
| Cyrillic script
| [[alpabetong Siriliko]]
| [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q1286|Q1286]]
| Alps
| [[Alpes]]
| [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q663|Q663]]
| aluminium
| [[aluminyo]]
| [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q10908|Q10908]]
| Amphibia
| [[Amphibia]]
| [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q727|Q727]]
| Amsterdam
| [[Amsterdam]]
| [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q6199|Q6199]]
| anarchism
| [[anarkismo]]
| [[Talaksan:Graffiti &quot;No Gods, No Masters&quot; and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q514|Q514]]
| anatomy
| [[anatomiya]]
| [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q5456|Q5456]]
| Andes
| [[Andes]]
| [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q5603|Q5603]]
| Andy Warhol
| [[Andy Warhol]]
| [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q8258|Q8258]]
| One Thousand and One Nights
| [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]]
| [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q8269|Q8269]]
| The Tale of Genji
| [[Ang Kuwento ni Genji]]
| [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q8251|Q8251]]
| The Art of War
| [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]]
| [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q11352|Q11352]]
| angle
| [[anggulo]]
| [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q12117|Q12117]]
| cereal
| [[angkak]]
| [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q43473|Q43473]]
| Angkor Wat
| [[Angkor Wat]]
| [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q11425|Q11425]]
| animation
| [[animasyon]]
| [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q51|Q51]]
| Antarctica
| [[Antartika|Antarctica]]
| [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q12187|Q12187]]
| antibiotic
| [[antibiyotiko]]
| [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| Anton Chekhov
| [[Anton Chekhov]]
| [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q1340|Q1340]]
| Antonio Vivaldi
| [[Antonio Vivaldi]]
| [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q7298|Q7298]]
| Antonín Dvořák
| [[Antonín Dvořák]]
| [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q3196|Q3196]]
| fire
| [[apoy]]
| [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q15|Q15]]
| Africa
| [[Aprika]]
| [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q1357|Q1357]]
| Spider
| [[Gagamba|Araneae]]
| [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q11376|Q11376]]
| acceleration
| [[arangkada]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q11464|Q11464]]
| plough
| [[araro]]
| [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q525|Q525]]
| Sun
| [[Araw (astronomiya)|Araw]]
| [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q573|Q573]]
| day
| [[Araw (panahon)|araw]]
| [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q8739|Q8739]]
| Archimedes
| [[Arkimedes|Archimedes]]
| [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q11500|Q11500]]
| area
| [[Sukat|area]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q414|Q414]]
| Argentina
| [[Arhentina]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q868|Q868]]
| Aristotle
| [[Aristoteles]]
| [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q11205|Q11205]]
| arithmetic
| [[aritmetika]]
| [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q10872|Q10872]]
| Archaea
| [[Arkeya]]
| [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q12271|Q12271]]
| architecture
| [[arkitektura]]
| [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q12277|Q12277]]
| arch
| [[arko]]
| [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q1360|Q1360]]
| arthropod
| [[Arthropoda]]
| [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q11660|Q11660]]
| artificial intelligence
| [[artipisyal na katalinuhan]]
| [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q11427|Q11427]]
| steel
| [[asero]]
| [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q11158|Q11158]]
| acid
| [[asido]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q11254|Q11254]]
| table salt
| [[asin]]
| [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q12370|Q12370]]
| salt
| [[Asin (kimika)|asin]]
| [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q144|Q144]]
| dog
| [[aso]]
| [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q3863|Q3863]]
| asteroid
| [[asteroyd]]
| [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q333|Q333]]
| astronomy
| [[astronomiya]]
| [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q11002|Q11002]]
| sugar
| [[asukal]]
| [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q48|Q48]]
| Asia
| [[Asya]]
| [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q12152|Q12152]]
| myocardial infarction
| [[atake sa puso]]
| [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q9368|Q9368]]
| liver
| [[atay]]
| [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q7066|Q7066]]
| atheism
| [[ateismo]]
| [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q1524|Q1524]]
| Athens
| [[Atenas]]
| [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q542|Q542]]
| athletics
| [[Atletiks|atletika]]
| [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q9121|Q9121]]
| atom
| [[atomo]]
| [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q408|Q408]]
| Australia
| [[Australya]]
| [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q40|Q40]]
| Austria
| [[Austria]]
| [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q8011|Q8011]]
| Avicenna
| [[Avicenna]]
| [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q12542|Q12542]]
| Aztec
| [[Aztec]]
| [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q467|Q467]]
| woman
| [[babae]]
| [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q787|Q787]]
| pig
| [[baboy]]
| [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q11411|Q11411]]
| backgammon
| [[Bakgamon|backgammon]]
| [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q10876|Q10876]]
| Bacteria
| [[Bakterya|bacteria]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q1530|Q1530]]
| Baghdad
| [[Baghdad]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q8092|Q8092]]
| tropical cyclone
| [[bagyo]]
| [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q8068|Q8068]]
| flood
| [[baha]]
| [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q7343|Q7343]]
| Great Barrier Reef
| [[Bahura ng Gran Barrera]]
| [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q830|Q830]]
| cattle
| [[baka]]
| [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q677|Q677]]
| iron
| [[bakal]]
| [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q8091|Q8091]]
| grammar
| [[balarila]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q1074|Q1074]]
| skin
| [[Balat (anatomiya)|balat]]
| [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q321|Q321]]
| Milky Way
| [[Ariwanas|Balatas]]
| [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q12548|Q12548]]
| Holy Roman Empire
| [[Banal na Imperyong Romano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q1861|Q1861]]
| Bangkok
| [[Bangkok]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q7164|Q7164]]
| World Bank
| [[Bangkong Pandaigdig]]
| [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q9610|Q9610]]
| Bangla
| [[Wikang Bengali|Bangla]]
| [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q902|Q902]]
| Bangladesh
| [[Bangladesh]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q11446|Q11446]]
| ship
| [[barko]]
| [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q11193|Q11193]]
| base
| [[base]]
| [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q12512|Q12512]]
| St. Peter's Basilica
| [[Basilika ni San Pedro]]
| [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q5372|Q5372]]
| basketball
| [[basketbol]]
| [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q11475|Q11475]]
| vacuum
| [[basyo]]
| [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q7569|Q7569]]
| child
| [[bata]]
| [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q12111|Q12111]]
| Sorghum
| [[Batad (genus)|batad]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q7748|Q7748]]
| law
| [[batas]]
| [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q8063|Q8063]]
| rock
| [[Bato (heolohiya)|bato]]
| [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q11421|Q11421]]
| magnet
| [[batubalani]]
| [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q956|Q956]]
| Beijing
| [[Beijing]]
| [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q11465|Q11465]]
| velocity
| [[Tulin|belosidad]]
| [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q313|Q313]]
| Venus
| [[Benus (planeta)|Benus]]
| [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q64|Q64]]
| Berlin
| [[Berlin]]
| [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q5369|Q5369]]
| baseball
| [[beysbol]]
| [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[:d:Q11563|Q11563]]
| number
| [[bilang]]
| [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[:d:Q2111|Q2111]]
| speed of light in vacuum
| [[bilis ng liwanag]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[:d:Q11442|Q11442]]
| bicycle
| [[bisikleta]]
| [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[:d:Q523|Q523]]
| star
| [[bituin]]
| [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[:d:Q7094|Q7094]]
| biochemistry
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[:d:Q290|Q290]]
| sex
| [[biyolohikal na kasarian]]
| [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[:d:Q420|Q420]]
| biology
| [[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[:d:Q7108|Q7108]]
| biotechnology
| [[biyoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[:d:Q8355|Q8355]]
| violin
| [[biyulin]]
| [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[:d:Q9759|Q9759]]
| blues
| [[Blues]]
| [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[:d:Q2841|Q2841]]
| Bogotá
| [[Bogotá|Bogota]]
| [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[:d:Q441|Q441]]
| botany
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[:d:Q202943|Q202943]]
| Brahmagupta
| [[Brahmagupta]]
| [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[:d:Q155|Q155]]
| Brazil
| [[Brasil|Brazil]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[:d:Q8680|Q8680]]
| British Empire
| [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[:d:Q7391|Q7391]]
| bee
| [[bubuyog]]
| [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[:d:Q748|Q748]]
| Buddhism
| [[Budismo|Buddadarma]]
| [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[:d:Q8081|Q8081]]
| tornado
| [[buhawi]]
| [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[:d:Q3|Q3]]
| life
| [[buhay]]
| [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[:d:Q11457|Q11457]]
| cotton
| [[bulak]]
| [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[:d:Q506|Q506]]
| flower
| [[bulaklak]]
| [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[:d:Q8072|Q8072]]
| volcano
| [[bulkan]]
| [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[:d:Q12214|Q12214]]
| smallpox
| [[bulutong]]
| [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[:d:Q8502|Q8502]]
| mountain
| [[bundok]]
| [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[:d:Q513|Q513]]
| Mount Everest
| [[Bundok Everest]]
| [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[:d:Q1364|Q1364]]
| fruit
| [[bunga]]
| [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[:d:Q405|Q405]]
| Moon
| [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]
| [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[:d:Q8161|Q8161]]
| tax
| [[buwis]]
| [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[:d:Q85|Q85]]
| Cairo
| [[Cairo]]
| [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[:d:Q16|Q16]]
| Canada
| [[Canada]]
| [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[:d:Q12284|Q12284]]
| canal
| [[Kanal|canal]]
| [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[:d:Q5465|Q5465]]
| Cape Town
| [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]]
| [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[:d:Q11358|Q11358]]
| carbohydrate
| [[Karbohidrata|carbohydrate]]
| [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[:d:Q6722|Q6722]]
| Carl Friedrich Gauss
| [[Carl Friedrich Gauss]]
| [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[:d:Q1043|Q1043]]
| 
| [[Carl Linnaeus]]
| [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[:d:Q3044|Q3044]]
| Charlemagne
| [[Carlomagno]]
| [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[:d:Q1405|Q1405]]
| Augustus
| [[Cesar Augusto]]
| [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[:d:Q160|Q160]]
| Cetacea
| [[Cetacea]]
| [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[:d:Q9045|Q9045]]
| Chanakya
| [[Chanakya]]
| [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[:d:Q1035|Q1035]]
| Charles Darwin
| [[Charles Darwin]]
| [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[:d:Q2042|Q2042]]
| Charles de Gaulle
| [[Charles de Gaulle]]
| [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[:d:Q5686|Q5686]]
| Charles Dickens
| [[Charles Dickens]]
| [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[:d:Q882|Q882]]
| Charlie Chaplin
| [[Charlie Chaplin]]
| [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[:d:Q5809|Q5809]]
| Che Guevara
| [[Che Guevara]]
| [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[:d:Q8201|Q8201]]
| Chinese characters
| [[Mga Tsinong karakter|Chinese characters]]
| [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[:d:Q7322|Q7322]]
| Christopher Columbus
| [[Christopher Columbus]]
| [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[:d:Q8423|Q8423]]
| Cyrus the Great
| [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]]
| [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[:d:Q81513|Q81513]]
| Citrus
| [[Citrus]]
| [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[:d:Q8683|Q8683]]
| Cold War
| [[Digmaang Malamig|Cold War]]
| [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[:d:Q739|Q739]]
| Colombia
| [[Colombia]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[:d:Q4604|Q4604]]
| Confucius
| [[Confucio|Confucius]]
| [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[:d:Q11382|Q11382]]
| conservation of energy
| [[Konserbasyon ng enerhiya|conservation of energy]]
| [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[:d:Q8413|Q8413]]
| Constantine the Great
| [[Dakilang Constantino|Constantino I]]
| [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[:d:Q753|Q753]]
| copper
| [[Tanso (elemento)|copper]]
| [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[:d:Q241|Q241]]
| Cuba
| [[Cuba]]
| [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[:d:Q165|Q165]]
| sea
| [[dagat]]
| [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[:d:Q545|Q545]]
| Baltic Sea
| [[Dagat Baltiko]]
| [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[:d:Q5484|Q5484]]
| Caspian Sea
| [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]]
| [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[:d:Q1693|Q1693]]
| North Sea
| [[Dagat Hilaga]]
| [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[:d:Q166|Q166]]
| Black Sea
| [[Dagat Itim]]
| [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[:d:Q1247|Q1247]]
| Caribbean Sea
| [[Dagat Karibe]]
| [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[:d:Q37660|Q37660]]
| South China Sea
| [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]]
| [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[:d:Q4918|Q4918]]
| Mediterranean Sea
| [[Dagat Mediteraneo]]
| [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[:d:Q2|Q2]]
| Earth
| [[Daigdig]]
| [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[:d:Q8409|Q8409]]
| Alexander the Great
| [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]]
| [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[:d:Q8698|Q8698]]
| Great Depression
| [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]]
| [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[:d:Q11652|Q11652]]
| frequency
| [[dalasan]]
| [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[:d:Q11651|Q11651]]
| electric current
| [[daloy ng kuryente]]
| [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[:d:Q12323|Q12323]]
| dam
| [[Prinsa|dam]]
| [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[:d:Q3766|Q3766]]
| Damascus
| [[Damasco|Damascus]]
| [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[:d:Q9415|Q9415]]
| emotion
| [[damdamin]]
| [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[:d:Q1067|Q1067]]
| Dante Alighieri
| [[Dante Alighieri]]
| [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[:d:Q1653|Q1653]]
| Danube
| [[Danubio]]
| [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[:d:Q41585|Q41585]]
| David Hilbert
| [[David Hilbert]]
| [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[:d:Q1353|Q1353]]
| Delhi
| [[Delhi]]
| [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[:d:Q7174|Q7174]]
| democracy
| [[demokrasya]]
| [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[:d:Q974|Q974]]
| Democratic Republic of the Congo
| [[Demokratikong Republika ng Congo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[:d:Q8514|Q8514]]
| desert
| [[desyerto]]
| [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[:d:Q1354|Q1354]]
| Dhaka
| [[Dhaka]]
| [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[:d:Q297|Q297]]
| Diego Velázquez
| [[Diego Velázquez]]
| [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[:d:Q198|Q198]]
| war
| [[digmaan]]
| [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[:d:Q2487|Q2487]]
| Thirty Years' War
| [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]]
| [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[:d:Q8740|Q8740]]
| Vietnam War
| [[Digmaang Biyetnam]]
| [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[:d:Q12551|Q12551]]
| Hundred Years' War
| [[Digmaang Daang Taon]]
| [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[:d:Q8465|Q8465]]
| civil war
| [[Digmaang sibil|digmaang patanì]]
| [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[:d:Q8676|Q8676]]
| American Civil War
| [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[:d:Q317|Q317]]
| dictatorship
| [[diktadura]]
| [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| [[:d:Q9106|Q9106]]
| Dmitri Mendeleev
| [[Dimitri Mendeleyev]]
| [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[:d:Q12536|Q12536]]
| Abbasid Caliphate
| [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]]
| [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[:d:Q7209|Q7209]]
| Han dynasty
| [[Dinastiyang Han]]
| [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[:d:Q9903|Q9903]]
| Ming dynasty
| [[Dinastiyang Ming]]
| [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[:d:Q8733|Q8733]]
| Qing dynasty
| [[Dinastiyang Qing]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[:d:Q9683|Q9683]]
| Tang dynasty
| [[Dinastiyang Tang]]
| [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[:d:Q430|Q430]]
| dinosaur
| [[dinosauro]]
| [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[:d:Q11656|Q11656]]
| diode
| [[Diodo|diode]]
| [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[:d:Q1889|Q1889]]
| diplomacy
| [[diplomasya]]
| [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[:d:Q4439|Q4439]]
| hard disk
| [[Hard disk drive|diskong matigas]]
| [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| [[:d:Q12206|Q12206]]
| diabetes
| [[diyabetes]]
| [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[:d:Q9453|Q9453]]
| dialectic
| [[Diyalektika]]
| [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[:d:Q5283|Q5283]]
| diamond
| [[diyamante]]
| [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[:d:Q190|Q190]]
| God
| [[Diyos]]
| [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[:d:Q7430|Q7430]]
| deoxyribonucleic acid
| [[DNA]]
| [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| [[:d:Q4917|Q4917]]
| United States dollar
| [[dolyar ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[:d:Q11395|Q11395]]
| domestication
| [[domestikasyon]]
| [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[:d:Q612|Q612]]
| Dubai
| [[Dubai]]
| [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[:d:Q7873|Q7873]]
| blood
| [[dugo]]
| [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[:d:Q7953|Q7953]]
| Zen
| [[Zen|Dzen]]
| [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[:d:Q1063|Q1063]]
| evolution
| [[ebolusyon]]
| [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[:d:Q8434|Q8434]]
| education
| [[edukasyon]]
| [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[:d:Q79|Q79]]
| Egypt
| [[Ehipto]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[:d:Q7150|Q7150]]
| ecology
| [[ekolohiya]]
| [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[:d:Q8134|Q8134]]
| economics
| [[ekonomika]]
| [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[:d:Q11214|Q11214]]
| differential equation
| [[ekwasyong diperensiyal]]
| [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| [[:d:Q7939|Q7939]]
| El Niño
| [[El Niño]]
| [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| [[:d:Q849919|Q849919]]
| electromagnetic interaction
| [[electromagnetic interaction]]
| [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| [[:d:Q9778|Q9778]]
| electronic music
| [[Musikang elektronika|electronic music]]
| [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[:d:Q12725|Q12725]]
| electricity
| [[elektrisidad]]
| [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[:d:Q11650|Q11650]]
| electronics
| [[elektronika]]
| [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[:d:Q11344|Q11344]]
| chemical element
| [[Elemento (kimika)|elemento]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[:d:Q7207|Q7207]]
| Elizabeth I of England
| [[Elizabeth I ng Inglatera]]
| [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[:d:Q303|Q303]]
| Elvis Presley
| [[Elvis Presley]]
| [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[:d:Q613|Q613]]
| Emirate of Dubai
| [[Emirato ng Dubai]]
| [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| [[:d:Q11379|Q11379]]
| energy
| [[enerhiya]]
| [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[:d:Q12739|Q12739]]
| nuclear power
| [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]]
| [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[:d:Q8753|Q8753]]
| Enrico Fermi
| [[Enrico Fermi]]
| [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[:d:Q5292|Q5292]]
| encyclopedia
| [[ensiklopedya]]
| [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| [[:d:Q8047|Q8047]]
| enzyme
| [[ensima]]
| [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[:d:Q8272|Q8272]]
| Epic of Gilgamesh
| [[Epiko ni Gilgamesh]]
| [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[:d:Q41571|Q41571]]
| epilepsy
| [[epilepsiya]]
| [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| [[:d:Q9471|Q9471]]
| epistemology
| [[epistemolohiya]]
| [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[:d:Q9123|Q9123]]
| Ernest Rutherford
| [[Ernest Rutherford]]
| [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[:d:Q9130|Q9130]]
| Erwin Schrödinger
| [[Erwin Schrödinger]]
| [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[:d:Q29|Q29]]
| Spain
| [[Espanya]]
| [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[:d:Q143|Q143]]
| Esperanto
| [[Esperanto]]
| [[Talaksan:Flag of Esperanto (NCS).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| [[:d:Q42527|Q42527]]
| spice
| [[Pampalasa|espesya]]
| [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| [[:d:Q11455|Q11455]]
| special relativity
| [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]]
| [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| [[:d:Q7432|Q7432]]
| species
| [[espesye]]
| [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| [[:d:Q12483|Q12483]]
| statistics
| [[estadistika]]
| [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| [[:d:Q7275|Q7275]]
| state
| [[estado]]
| [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[:d:Q30|Q30]]
| United States
| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]]
| [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[:d:Q9202|Q9202]]
| Statue of Liberty
| [[Estatwa ng Kalayaan]]
| [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| [[:d:Q153|Q153]]
| ethanol
| [[etanol]]
| [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| [[:d:Q115|Q115]]
| Ethiopia
| [[Ethiopia]]
| [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| [[:d:Q9465|Q9465]]
| ethics
| [[etika]]
| [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 268
| [[:d:Q8747|Q8747]]
| Euclid
| [[Euclides|Euclid]]
| [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| [[:d:Q4916|Q4916]]
| euro
| [[Euro]]
| [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[:d:Q46|Q46]]
| Europe
| [[Europa]]
| [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[:d:Q7371|Q7371]]
| Federico Fellini
| [[Federico Fellini]]
| [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[:d:Q1496|Q1496]]
| Ferdinand Magellan
| [[Fernando de Magallanes]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[:d:Q9764|Q9764]]
| flamenco
| [[flamenco]]
| [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 274
| [[:d:Q12748|Q12748]]
| fossil fuel
| [[Gasolinang posil|fossil fuel]]
| [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| [[:d:Q5432|Q5432]]
| Francisco Goya
| [[Francisco de Goya]]
| [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[:d:Q5604|Q5604]]
| Frank Lloyd Wright
| [[Frank Lloyd Wright]]
| [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 277
| [[:d:Q8007|Q8007]]
| Franklin Delano Roosevelt
| [[Franklin D. Roosevelt]]
| [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[:d:Q142|Q142]]
| France
| [[Pransiya|Fransiya]]
| [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[:d:Q905|Q905]]
| Franz Kafka
| [[Franz Kafka]]
| [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| [[:d:Q7312|Q7312]]
| Franz Schubert
| [[Franz Schubert]]
| [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[:d:Q1268|Q1268]]
| Frédéric Chopin
| [[Frederic Francois Chopin]]
| [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[:d:Q5588|Q5588]]
| Frida Kahlo
| [[Frida Kahlo]]
| [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| [[:d:Q9358|Q9358]]
| Friedrich Nietzsche
| [[Friedrich Nietzsche]]
| [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| [[:d:Q764|Q764]]
| fungi
| [[Halamang-singaw|Fungus]]
| [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| [[:d:Q2736|Q2736]]
| association football
| [[futbol]]
| [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| [[:d:Q991|Q991]]
| Fyodor Dostoyevsky
| [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]]
| [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| [[:d:Q5878|Q5878]]
| Gabriel García Márquez
| [[Gabriel García Márquez]]
| [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[:d:Q318|Q318]]
| galaxy
| [[Galaksiya|galaxy]]
| [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[:d:Q8778|Q8778]]
| Galen
| [[Galen]]
| [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 290
| [[:d:Q307|Q307]]
| Galileo Galilei
| [[Galileo Galilei]]
| [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[:d:Q7191|Q7191]]
| Nobel Prize
| [[Gantimpalang Nobel]]
| [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[:d:Q11432|Q11432]]
| gas
| [[gas]]
| [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[:d:Q156103|Q156103]]
| gastroenteritis
| [[gastroenteritis]]
| [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| [[:d:Q8495|Q8495]]
| milk
| [[gatas]]
| [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| [[:d:Q720|Q720]]
| Genghis Khan
| [[Genghis Khan]]
| [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| [[:d:Q5683|Q5683]]
| Geoffrey Chaucer
| [[Geoffrey Chaucer]]
| [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[:d:Q9235|Q9235]]
| Georg Wilhelm Friedrich Hegel
| [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
| [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[:d:Q5679|Q5679]]
| Lord Byron
| [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]]
| [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| [[:d:Q7302|Q7302]]
| George Frideric Handel
| [[George Frideric Handel]]
| [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[:d:Q23|Q23]]
| George Washington
| [[George Washington]]
| [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 301
| [[:d:Q7311|Q7311]]
| Giacomo Puccini
| [[Giacomo Puccini]]
| [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| [[:d:Q897|Q897]]
| gold
| [[ginto]]
| [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| [[:d:Q179277|Q179277]]
| Giovanni Pierluigi da Palestrina
| [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]]
| [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[:d:Q6607|Q6607]]
| guitar
| [[gitara]]
| [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 305
| [[:d:Q12554|Q12554]]
| Middle Ages
| [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]]
| [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[:d:Q7204|Q7204]]
| Middle East
| [[Gitnang Silangan]]
| [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 307
| [[:d:Q7317|Q7317]]
| Giuseppe Verdi
| [[Giuseppe Verdi]]
| [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 308
| [[:d:Q7181|Q7181]]
| globalization
| [[globalisasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[:d:Q11413|Q11413]]
| go
| [[Go (laro)|go]]
| [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[:d:Q5377|Q5377]]
| golf
| [[golf]]
| [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[:d:Q9047|Q9047]]
| Gottfried Wilhelm Leibniz
| [[Gottfried Leibniz]]
| [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[:d:Q11412|Q11412]]
| gravity
| [[grabedad]]
| [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[:d:Q7347|Q7347]]
| Great Lakes
| [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]]
| [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 314
| [[:d:Q4421|Q4421]]
| forest
| [[gubat]]
| [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| [[:d:Q11004|Q11004]]
| vegetable
| [[gulay]]
| [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[:d:Q446|Q446]]
| wheel
| [[gulong]]
| [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[:d:Q9188|Q9188]]
| Empire State Building
| [[Gusaling Empire State]]
| [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 318
| [[:d:Q7304|Q7304]]
| Gustav Mahler
| [[Gustav Mahler]]
| [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[:d:Q6240|Q6240]]
| Hafez
| [[Hafez]]
| [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| [[:d:Q12506|Q12506]]
| Hagia Sophia
| [[Hagia Sophia]]
| [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 321
| [[:d:Q9232|Q9232]]
| Jainism
| [[Hainismo]]
| [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[:d:Q756|Q756]]
| plant
| [[halaman]]
| [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[:d:Q8094|Q8094]]
| wind
| [[hangin]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[:d:Q8222|Q8222]]
| Hangul
| [[Hangul]]
| [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 325
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| Hans Christian Andersen
| [[Hans Christian Andersen]]
| [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 326
| [[:d:Q17|Q17]]
| Japan
| [[Hapon]]
| [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| [[:d:Q5287|Q5287]]
| Japanese
| [[Wikang Hapones|Hapones]]
| [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 328
| [[:d:Q729|Q729]]
| animal
| [[hayop]]
| [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[:d:Q5589|Q5589]]
| Henri Matisse
| [[Henri Matisse]]
| [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| [[:d:Q8768|Q8768]]
| Henry Ford
| [[Henry Ford]]
| [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[:d:Q1071|Q1071]]
| geography
| [[heograpiya]]
| [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| [[:d:Q1069|Q1069]]
| geology
| [[heolohiya]]
| [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| [[:d:Q8087|Q8087]]
| geometry
| [[heometriya]]
| [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[:d:Q7326|Q7326]]
| Hernán Cortés
| [[Hernán Cortés]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[:d:Q1218|Q1218]]
| Jerusalem
| [[Herusalem]]
| [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 336
| [[:d:Q302|Q302]]
| Jesus Christ
| [[Hesus]]
| [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[:d:Q556|Q556]]
| hydrogen
| [[Idrohino|hidroheno]]
| [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 338
| [[:d:Q49|Q49]]
| North America
| [[Hilagang Amerika]]
| [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 339
| [[:d:Q934|Q934]]
| North Pole
| [[Hilagang Polo]]
| [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| [[:d:Q8690|Q8690]]
| Cultural Revolution
| [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]]
| [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| [[:d:Q6534|Q6534]]
| French Revolution
| [[Himagsikang Pranses]]
| [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| [[:d:Q8729|Q8729]]
| Russian Revolution
| [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]]
| [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 343
| [[:d:Q5451|Q5451]]
| Himalayas
| [[Himalaya]]
| [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| [[:d:Q2763|Q2763]]
| The Holocaust
| [[Holokausto|Holocaust]]
| [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[:d:Q6691|Q6691]]
| Homer
| [[Homer]]
| [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[:d:Q8646|Q8646]]
| Hong Kong
| [[Hong Kong]]
| [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[:d:Q11364|Q11364]]
| hormone
| [[hormona]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[:d:Q9268|Q9268]]
| Judaism
| [[Hudaismo]]
| [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| [[:d:Q11420|Q11420]]
| judo
| [[Judo|hudo]]
| [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[:d:Q8473|Q8473]]
| military
| [[hukbo]]
| [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| [[:d:Q319|Q319]]
| Jupiter
| [[Hupiter (planeta)|Hupiter]]
| [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 352
| [[:d:Q7331|Q7331]]
| Ibn Battuta
| [[Ibn Battuta]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[:d:Q9294|Q9294]]
| Ibn Khaldun
| [[Ibn Khaldun]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| [[:d:Q5113|Q5113]]
| bird
| [[ibon]]
| [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| [[:d:Q7257|Q7257]]
| ideology
| [[ideolohiya]]
| [[Talaksan:War2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| [[:d:Q7314|Q7314]]
| Igor Stravinsky
| [[Igor Stravinsky]]
| [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[:d:Q362|Q362]]
| World War II
| [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 358
| [[:d:Q8275|Q8275]]
| Iliad
| [[Iliada]]
| [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| [[:d:Q4022|Q4022]]
| river
| [[ilog]]
| [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[:d:Q3783|Q3783]]
| Amazon River
| [[Ilog Amasona]]
| [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| [[:d:Q7355|Q7355]]
| Yellow River
| [[Ilog Dilaw]]
| [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 362
| [[:d:Q5089|Q5089]]
| Ganges
| [[Ilog Ganges]]
| [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| [[:d:Q7348|Q7348]]
| Indus River
| [[Ilog Indo]]
| [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| [[:d:Q3503|Q3503]]
| River Congo
| [[Ilog Congo|Ilog Konggo]]
| [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[:d:Q1497|Q1497]]
| Mississippi River
| [[Ilog Mississippi]]
| [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| [[:d:Q3542|Q3542]]
| Niger River
| [[Ilog Niger]]
| [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| [[:d:Q3392|Q3392]]
| Nile
| [[Ilog Nilo]]
| [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[:d:Q584|Q584]]
| Rhine
| [[Ilog Rin]]
| [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[:d:Q626|Q626]]
| Volga
| [[Ilog Volga]]
| [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 370
| [[:d:Q5413|Q5413]]
| Yangtze River
| [[Ilog Yangtze]]
| [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| [[:d:Q7363|Q7363]]
| nose
| [[ilong]]
| [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| [[:d:Q9312|Q9312]]
| Immanuel Kant
| [[Immanuel Kant]]
| [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| [[:d:Q7260|Q7260]]
| imperialism
| [[imperyalismo]]
| [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[:d:Q11774|Q11774]]
| Gupta Empire
| [[Imperyong Gupta]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 375
| [[:d:Q28573|Q28573]]
| Inca Empire
| [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]]
| [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[:d:Q184536|Q184536]]
| Mali Empire
| [[Imperyong Mali]]
| [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[:d:Q12557|Q12557]]
| Mongol Empire
| [[Imperyong Monggol]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 378
| [[:d:Q12560|Q12560]]
| Ottoman Empire
| [[Imperyong Otomano]]
| [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[:d:Q2277|Q2277]]
| Roman Empire
| [[Imperyong Romano]]
| [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[:d:Q11028|Q11028]]
| information
| [[impormasyon]]
| [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[:d:Q5325|Q5325]]
| inductor
| [[Panawit|indaktor]]
| [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| [[:d:Q668|Q668]]
| India
| [[Indiya|India]]
| [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| [[:d:Q252|Q252]]
| Indonesia
| [[Indonesya|Indonesia]]
| [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[:d:Q11051|Q11051]]
| Hindustani
| [[Wikang Indostaniko|Indostaniko]]
| [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[:d:Q8148|Q8148]]
| industry
| [[industriya]]
| [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[:d:Q11388|Q11388]]
| infrared radiation
| [[infrared]]
| [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[:d:Q1860|Q1860]]
| English
| [[Wikang Ingles|Ingles]]
| [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[:d:Q7546|Q7546]]
| Ingmar Bergman
| [[Ingmar Bergman]]
| [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| [[:d:Q11023|Q11023]]
| engineering
| [[inhenyeriya]]
| [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| [[:d:Q11418|Q11418]]
| weak interaction
| [[interaksiyong mahina]]
| [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| [[:d:Q11415|Q11415]]
| strong interaction
| [[interaksiyong malakas]]
| [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| [[:d:Q12757|Q12757]]
| internal combustion engine
| [[internal combustion engine]]
| [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[:d:Q7801|Q7801]]
| International Court of Justice
| [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]]
| [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| [[:d:Q75|Q75]]
| Internet
| [[Internet]]
| [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| [[:d:Q794|Q794]]
| Iran
| [[Iran]]
| [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[:d:Q796|Q796]]
| Iraq
| [[Iraq]]
| [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| [[:d:Q935|Q935]]
| Isaac Newton
| [[Isaac Newton]]
| [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 398
| [[:d:Q152|Q152]]
| fish
| [[isda]]
| [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 399
| [[:d:Q450|Q450]]
| mind
| [[Isip]]
| [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| [[:d:Q432|Q432]]
| Islam
| [[Islam]]
| [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| [[:d:Q801|Q801]]
| Israel
| [[Israel]]
| [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 402
| [[:d:Q406|Q406]]
| Istanbul
| [[Istanbul]]
| [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| [[:d:Q38|Q38]]
| Italy
| [[Italya]]
| [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| [[:d:Q589|Q589]]
| black hole
| [[itim na butas]]
| [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| [[:d:Q7321|Q7321]]
| Jacques Cartier
| [[Jacques Cartier]]
| [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| [[:d:Q3630|Q3630]]
| Jakarta
| [[Jakarta]]
| [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| [[:d:Q9095|Q9095]]
| James Clerk Maxwell
| [[James Clerk Maxwell]]
| [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[:d:Q7324|Q7324]]
| James Cook
| [[James Cook]]
| [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[:d:Q6882|Q6882]]
| James Joyce
| [[James Joyce]]
| [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[:d:Q8962|Q8962]]
| James Prescott Joule
| [[James Prescott Joule]]
| [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| [[:d:Q9041|Q9041]]
| James Watt
| [[James Watt]]
| [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[:d:Q36322|Q36322]]
| Jane Austen
| [[Jane Austen]]
| [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| [[:d:Q1047|Q1047]]
| Jawaharlal Nehru
| [[Jawaharlal Nehru]]
| [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[:d:Q8341|Q8341]]
| jazz
| [[jazz]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 415
| [[:d:Q6527|Q6527]]
| Jean-Jacques Rousseau
| [[Jean-Jacques Rousseau]]
| [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| [[:d:Q9364|Q9364]]
| Jean-Paul Sartre
| [[Jean-Paul Sartre]]
| [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| [[:d:Q1339|Q1339]]
| Johann Sebastian Bach
| [[Johann Sebastian Bach]]
| [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| [[:d:Q5879|Q5879]]
| Johann Wolfgang von Goethe
| [[Johann Wolfgang von Goethe]]
| [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[:d:Q7294|Q7294]]
| Johannes Brahms
| [[Johannes Brahms]]
| [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[:d:Q8958|Q8958]]
| Johannes Gutenberg
| [[Johannes Gutenberg]]
| [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| [[:d:Q8963|Q8963]]
| Johannes Kepler
| [[Johannes Kepler]]
| [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| [[:d:Q9353|Q9353]]
| John Locke
| [[John Locke]]
| [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[:d:Q9317|Q9317]]
| John Maynard Keynes
| [[John Maynard Keynes]]
| [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[:d:Q909|Q909]]
| Jorge Luis Borges
| [[Jorge Luis Borges]]
| [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| [[:d:Q7349|Q7349]]
| Joseph Haydn
| [[Joseph Haydn]]
| [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| [[:d:Q855|Q855]]
| Joseph Stalin
| [[Joseph Stalin]]
| [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 427
| [[:d:Q7226|Q7226]]
| Joan of Arc
| [[Juana ng Arko]]
| [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 428
| [[:d:Q1048|Q1048]]
| Julius Caesar
| [[Julio Cesar]]
| [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[:d:Q9081|Q9081]]
| knowledge
| [[kaalaman]]
| [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| [[:d:Q726|Q726]]
| horse
| [[kabayo]]
| [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| [[:d:Q8432|Q8432]]
| civilization
| [[Kabihasnan]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 432
| [[:d:Q28567|Q28567]]
| Maya civilization
| [[Kabihasnang Maya]]
| [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[:d:Q7242|Q7242]]
| beauty
| [[Kagandahan]]
| [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| [[:d:Q9089|Q9089]]
| Hinduism
| [[Hinduismo|Kahinduhan]]
| [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| [[:d:Q10294|Q10294]]
| poverty
| [[Kahirapan]]
| [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[:d:Q287|Q287]]
| wood
| [[kahoy]]
| [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 437
| [[:d:Q601401|Q601401]]
| trade
| [[Kalakalan]]
| [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| [[:d:Q500|Q500]]
| Citrus × limon
| [[Lemon|kalamansî (punò)]]
| [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| [[:d:Q7881|Q7881]]
| skeleton
| [[Kalansay]]
| [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| [[:d:Q10856|Q10856]]
| Columbidae
| [[Kalapati]]
| [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| [[:d:Q12132|Q12132]]
| calendar system
| [[kalendaryo]]
| [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 442
| [[:d:Q12138|Q12138]]
| Gregorian calendar
| [[Kalendaryong Gregoryano]]
| [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| [[:d:Q7011|Q7011]]
| Kalidasa
| [[Kalidasa]]
| [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| [[:d:Q12681|Q12681]]
| calligraphy
| [[kaligrapiya]]
| [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| [[:d:Q7860|Q7860]]
| nature
| [[kalikasan]]
| [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 446
| [[:d:Q9165|Q9165]]
| soul
| [[kaluluwa]]
| [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| [[:d:Q12147|Q12147]]
| health
| [[Kalusugan]]
| [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| [[:d:Q4|Q4]]
| death
| [[kamatayan]]
| [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[:d:Q7375|Q7375]]
| Kamelyo
| [[Kamelyo]]
| [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 450
| [[:d:Q7350|Q7350]]
| Panama Canal
| [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]]
| [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[:d:Q899|Q899]]
| Suez Canal
| [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]]
| [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[:d:Q12078|Q12078]]
| cancer
| [[kanser]]
| [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 453
| [[:d:Q7366|Q7366]]
| song
| [[Awitin|kanta]]
| [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 454
| [[:d:Q12131|Q12131]]
| disability
| [[Kapansanan]]
| [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| [[:d:Q5322|Q5322]]
| capacitor
| [[Kapasitor]]
| [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[:d:Q454|Q454]]
| peace
| [[Kapayapaan]]
| [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| [[:d:Q8486|Q8486]]
| coffee
| [[kape]]
| [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[:d:Q6206|Q6206]]
| capitalism
| [[Kapitalismo]]
| [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 459
| [[:d:Q8660|Q8660]]
| Karachi
| [[Karachi]]
| [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| [[:d:Q9430|Q9430]]
| ocean
| [[karagatan]]
| [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| [[:d:Q788|Q788]]
| Arctic Ocean
| [[Karagatang Artiko]]
| [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[:d:Q97|Q97]]
| Atlantic Ocean
| [[Karagatang Atlantiko]]
| [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[:d:Q1239|Q1239]]
| Indian Ocean
| [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]]
| [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| [[:d:Q98|Q98]]
| Pacific Ocean
| [[Karagatang Pasipiko]]
| [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[:d:Q12136|Q12136]]
| disease
| [[Sakit|karamdaman]]
| [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| [[:d:Q12125|Q12125]]
| common cold
| [[Karaniwang sipon]]
| [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| [[:d:Q8458|Q8458]]
| human rights
| [[Karapatang pantao]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[:d:Q11419|Q11419]]
| karate
| [[Karatedo|Karate]]
| [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 469
| [[:d:Q623|Q623]]
| carbon
| [[Karbon]]
| [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| Karl Marx
| [[Karl Marx]]
| [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| [[:d:Q10990|Q10990]]
| meat
| [[karne]]
| [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[:d:Q309|Q309]]
| history
| [[kasaysayan]]
| [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 473
| [[:d:Q1321|Q1321]]
| Spanish
| [[Wikang Kastila|Kastila]]
| [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[:d:Q12453|Q12453]]
| measurement
| [[Kasukatan]]
| [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| [[:d:Q11460|Q11460]]
| clothing
| [[kasuotan]]
| [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| [[:d:Q12174|Q12174]]
| obesity
| [[Labis na katabaan|Katabaan]]
| [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| [[:d:Q8492|Q8492]]
| juice
| [[Katas (inumin)|katas]]
| [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| [[:d:Q8253|Q8253]]
| fiction
| [[kathang-isip]]
| [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| [[:d:Q7354|Q7354]]
| Southern Ocean
| [[Katimugang Karagatan]]
| [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| [[:d:Q7949|Q7949]]
| truth
| [[Katotohanan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 481
| [[:d:Q5586|Q5586]]
| Katsushika Hokusai
| [[Hokusai|Katsushika Hokusai]]
| [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| [[:d:Q205|Q205]]
| infinity
| [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]]
| [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 483
| [[:d:Q10943|Q10943]]
| cheese
| [[keso]]
| [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| [[:d:Q7296|Q7296]]
| Mount Kilimanjaro
| [[Kilimanjaro]]
| [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| [[:d:Q11570|Q11570]]
| kilogram
| [[kilogramo]]
| [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[:d:Q7178|Q7178]]
| International Red Cross and Red Crescent Movement
| [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]]
| [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| [[:d:Q2329|Q2329]]
| chemistry
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| [[:d:Q11165|Q11165]]
| inorganic chemistry
| [[kimikang inorganiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 489
| [[:d:Q11372|Q11372]]
| physical chemistry
| [[kimikang makapisika]]
| [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| [[:d:Q11351|Q11351]]
| organic chemistry
| [[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[:d:Q3838|Q3838]]
| Kinshasa
| [[Kinshasa]]
| [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[:d:Q11397|Q11397]]
| classical mechanics
| [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]]
| [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[:d:Q7937|Q7937]]
| climate
| [[klima]]
| [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[:d:Q10285|Q10285]]
| Colosseum
| [[Koliseo]]
| [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[:d:Q1348|Q1348]]
| Kolkata
| [[Kolkata]]
| [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[:d:Q7167|Q7167]]
| colonialism
| [[kolonyalismo]]
| [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| [[:d:Q3559|Q3559]]
| comet
| [[kometa]]
| [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 498
| [[:d:Q1004|Q1004]]
| comic
| [[komiks]]
| [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| [[:d:Q11173|Q11173]]
| chemical compound
| [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 500
| [[:d:Q68|Q68]]
| computer
| [[kompyuter]]
| [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 501
| [[:d:Q11024|Q11024]]
| communication
| [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 502
| [[:d:Q6186|Q6186]]
| communism
| [[Komunismo]]
| [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| [[:d:Q9581|Q9581]]
| Confucianism
| [[Confucianismo|Konpusyanismo]]
| [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 504
| [[:d:Q7169|Q7169]]
| conservatism
| [[Konserbatismo]]
| [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| [[:d:Q5107|Q5107]]
| continent
| [[kontinente]]
| [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| [[:d:Q9176|Q9176]]
| Korean
| [[Wikang Koreano|Koreano]]
| [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 507
| [[:d:Q1420|Q1420]]
| car
| [[kotse]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| [[:d:Q5375|Q5375]]
| cricket
| [[Kriket]]
| [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| [[:d:Q5043|Q5043]]
| Christianity
| [[Kristiyanismo]]
| [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[:d:Q12546|Q12546]]
| Crusades
| [[Mga Krusada|Krusada]]
| [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 511
| [[:d:Q1075|Q1075]]
| color
| [[kulay]]
| [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| [[:d:Q1390|Q1390]]
| insect
| [[Insekto|Kulisap]]
| [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| [[:d:Q11042|Q11042]]
| culture
| [[kultura]]
| [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| [[:d:Q8620|Q8620]]
| Kwame Nkrumah
| [[Kwame Nkrumah]]
| [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| [[:d:Q11402|Q11402]]
| force
| [[Puwersa|lakas]]
| [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 516
| [[:d:Q8441|Q8441]]
| man
| [[lalaki]]
| [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| [[:d:Q7367|Q7367]]
| mosquito
| [[Lamok]]
| [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| [[:d:Q7386|Q7386]]
| Formicidae
| [[langgam]]
| [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| [[:d:Q9333|Q9333]]
| Laozi
| [[Lao-Tse|Laozi]]
| [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| [[:d:Q11410|Q11410]]
| game
| [[laro]]
| [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[:d:Q11422|Q11422]]
| toy
| [[Laruan]]
| [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[:d:Q41670|Q41670]]
| Latin alphabet
| [[Latin alphabet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 523
| [[:d:Q5513|Q5513]]
| Lake Baikal
| [[Lawa ng Baikal]]
| [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| [[:d:Q5511|Q5511]]
| Lake Tanganyika
| [[Lawa ng Tanganyika]]
| [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 525
| [[:d:Q5505|Q5505]]
| Lake Victoria
| [[Lawa ng Victoria]]
| [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| [[:d:Q4724|Q4724]]
| Le Corbusier
| [[Le Corbusier]]
| [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| Leo Tolstoy
| [[Leo Tolstoy]]
| [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 528
| [[:d:Q762|Q762]]
| Leonardo da Vinci
| [[Leonardo da Vinci]]
| [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 529
| [[:d:Q7604|Q7604]]
| Leonhard Euler
| [[Leonhard Euler]]
| [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 530
| [[:d:Q7071|Q7071]]
| Li Bai
| [[Li Bai]]
| [[Talaksan:李白.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 531
| [[:d:Q6216|Q6216]]
| liberalism
| [[liberalismo]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| [[:d:Q7172|Q7172]]
| Arab League
| [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]]
| [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| [[:d:Q8065|Q8065]]
| natural disaster
| [[Likas na sakuna]]
| [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| [[:d:Q11435|Q11435]]
| liquid
| [[likido]]
| [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 535
| [[:d:Q7944|Q7944]]
| earthquake
| [[Lindol]]
| [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 536
| [[:d:Q82571|Q82571]]
| linear algebra
| [[Alhebrang linyar|linear algebra]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 537
| [[:d:Q8162|Q8162]]
| linguistics
| [[lingguwistika]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| [[:d:Q11367|Q11367]]
| lipid
| [[Lipido|Lipid]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[:d:Q8425|Q8425]]
| society
| [[Lipunan]]
| [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 540
| [[:d:Q8236|Q8236]]
| literacy
| [[Literasi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| [[:d:Q11582|Q11582]]
| litre
| [[litro]]
| [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| [[:d:Q9128|Q9128]]
| light
| [[liwanag]]
| [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 543
| [[:d:Q11197|Q11197]]
| logarithm
| [[logaritmo]]
| [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| [[:d:Q8078|Q8078]]
| logic
| [[lohika]]
| [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| [[:d:Q84|Q84]]
| London
| [[Londres]]
| [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| [[:d:Q65|Q65]]
| Los Angeles
| [[Los Angeles]]
| [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| [[:d:Q1779|Q1779]]
| Louis Armstrong
| [[Louis Armstrong]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| [[:d:Q529|Q529]]
| Louis Pasteur
| [[Louis Pasteur]]
| [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 549
| [[:d:Q7742|Q7742]]
| Louis XIV of France
| [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]]
| [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| [[:d:Q255|Q255]]
| Ludwig van Beethoven
| [[Ludwig van Beethoven]]
| [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| [[:d:Q9391|Q9391]]
| Ludwig Wittgenstein
| [[Ludwig Wittgenstein]]
| [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| [[:d:Q12493|Q12493]]
| dome
| [[Lungaw]]
| [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 553
| [[:d:Q515|Q515]]
| city
| [[lungsod]]
| [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 554
| [[:d:Q237|Q237]]
| Vatican City
| [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]]
| [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| [[:d:Q239|Q239]]
| Brussels
| [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]]
| [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[:d:Q1486|Q1486]]
| Buenos Aires
| [[Lungsod ng Buenos Aires]]
| [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| [[:d:Q8673|Q8673]]
| Lagos
| [[Lagos|Lungsod ng Lagos]]
| [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[:d:Q1489|Q1489]]
| Mexico City
| [[Lungsod ng Mehiko]]
| [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[:d:Q60|Q60]]
| New York City
| [[Lungsod ng New York]]
| [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| [[:d:Q2807|Q2807]]
| Madrid
| [[Madrid]]
| [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[:d:Q8436|Q8436]]
| family
| [[Pamilya|mag-anak]]
| [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[:d:Q11408|Q11408]]
| magnetic field
| [[Larangang magnetiko|magnetic field]]
| [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 563
| [[:d:Q12501|Q12501]]
| Great Wall of China
| [[Mahabang Muog ng Tsina]]
| [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[:d:Q8276|Q8276]]
| Mahabharata
| [[Mahabharata]]
| [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| Mahatma Gandhi
| [[Mahatma Gandhi]]
| [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[:d:Q11575|Q11575]]
| maize
| [[Mais]]
| [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| [[:d:Q11019|Q11019]]
| machine
| [[Makina]]
| [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[:d:Q12760|Q12760]]
| steam engine
| [[Makinang pinasisingawan]]
| [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| [[:d:Q11083|Q11083]]
| large intestine
| [[Malaking bituka]]
| [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| [[:d:Q323|Q323]]
| Big Bang
| [[Big Bang|Malaking Pagsabog]]
| [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[:d:Q12156|Q12156]]
| malaria
| [[malarya]]
| [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[:d:Q9476|Q9476]]
| free will
| [[Malayang kalooban]]
| [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[:d:Q11090|Q11090]]
| small intestine
| [[Maliit na bituka]]
| [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 574
| [[:d:Q12167|Q12167]]
| malnutrition
| [[Malnutrisyon]]
| [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[:d:Q7377|Q7377]]
| mammal
| [[Mamalya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[:d:Q382441|Q382441]]
| marine mammal
| [[Mamalyang pandagat]]
| [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[:d:Q11009|Q11009]]
| nut
| [[Nuwes|mani]]
| [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[:d:Q780|Q780]]
| chicken
| [[Manok]]
| [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| [[:d:Q89|Q89]]
| apple
| [[mansanas]]
| [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| [[:d:Q5816|Q5816]]
| Mao Zedong
| [[Mao Zedong]]
| [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[:d:Q2346|Q2346]]
| analytical chemistry
| [[Mapanuring kimika]]
| [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| [[:d:Q7199|Q7199]]
| Marcel Proust
| [[Marcel Proust]]
| [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[:d:Q6101|Q6101]]
| Marco Polo
| [[Marco Polo]]
| [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 584
| [[:d:Q7186|Q7186]]
| 
| [[Marie Curie]]
| [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| [[:d:Q4616|Q4616]]
| Marilyn Monroe
| [[Marilyn Monroe]]
| [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 586
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| Mark Twain
| [[Mark Twain]]
| [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[:d:Q4612|Q4612]]
| Marlene Dietrich
| [[Marlene Dietrich]]
| [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[:d:Q111|Q111]]
| Mars
| [[Marte]]
| [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[:d:Q48301|Q48301]]
| Martin Heidegger
| [[Martin Heidegger]]
| [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 590
| [[:d:Q9554|Q9554]]
| Martin Luther
| [[Martin Luther]]
| [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 591
| [[:d:Q8027|Q8027]]
| Martin Luther King Jr.
| [[Martin Luther King, Jr.]]
| [[Talaksan:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 592
| [[:d:Q7264|Q7264]]
| Marxism
| [[Marxismo]]
| [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 593
| [[:d:Q11423|Q11423]]
| mass
| [[Masa]]
| [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 594
| [[:d:Q11567|Q11567]]
| complex number
| [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[:d:Q7365|Q7365]]
| muscle
| [[Kalamnan|Masel]]
| [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[:d:Q12800|Q12800]]
| machine gun
| [[Masinggan]]
| [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| [[:d:Q7364|Q7364]]
| eye
| [[Mata]]
| [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 598
| [[:d:Q395|Q395]]
| mathematics
| [[matematika]]
| [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 599
| [[:d:Q7081|Q7081]]
| materialism
| [[materyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 600
| [[:d:Q5676|Q5676]]
| Matsuo Bashō
| [[Matsuo Bashō]]
| [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| [[:d:Q9021|Q9021]]
| Max Planck
| [[Max Planck]]
| [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[:d:Q9387|Q9387]]
| Max Weber
| [[Max Weber]]
| [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| [[:d:Q12140|Q12140]]
| medication
| [[Medikasyon]]
| [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[:d:Q11190|Q11190]]
| medicine
| [[medisina]]
| [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 605
| [[:d:Q96|Q96]]
| Mexico
| [[Mehiko]]
| [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[:d:Q5806|Q5806]]
| Mecca
| [[Meka]]
| [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| [[:d:Q944|Q944]]
| quantum mechanics
| [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]]
| [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 608
| [[:d:Q308|Q308]]
| Mercury
| [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]]
| [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| [[:d:Q11767|Q11767]]
| Mesopotamia
| [[Mesopotamya|Mesopotamia]]
| [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 610
| [[:d:Q1057|Q1057]]
| metabolism
| [[Metabolismo]]
| [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 611
| [[:d:Q11426|Q11426]]
| metal
| [[metal]]
| [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 612
| [[:d:Q11467|Q11467]]
| metallurgy
| [[Metalurhiya]]
| [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[:d:Q11573|Q11573]]
| metre
| [[metro]]
| [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 614
| [[:d:Q1065|Q1065]]
| United Nations
| [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]]
| [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 615
| [[:d:Q8750|Q8750]]
| Michael Faraday
| [[Michael Faraday]]
| [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 616
| [[:d:Q2831|Q2831]]
| Michael Jackson
| [[Michael Jackson]]
| [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| [[:d:Q5592|Q5592]]
| Michelangelo
| [[Michelangelo Buonarroti]]
| [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| [[:d:Q5682|Q5682]]
| Miguel de Cervantes
| [[Miguel de Cervantes]]
| [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| [[:d:Q5600|Q5600]]
| Mimar Sinan
| [[Mimar Sinan]]
| [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 620
| [[:d:Q7946|Q7946]]
| mineral
| [[mineral]]
| [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 621
| [[:d:Q9134|Q9134]]
| mythology
| [[mitolohiya]]
| [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 622
| [[:d:Q12684|Q12684]]
| fashion
| [[moda]]
| [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[:d:Q9458|Q9458]]
| Muhammad
| [[Muhammad|Mohëmmëd]]
| [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 624
| [[:d:Q9077|Q9077]]
| Moses
| [[Moises]]
| [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[:d:Q11369|Q11369]]
| molecule
| [[Molekula]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 626
| [[:d:Q687|Q687]]
| Molière
| [[Molière]]
| [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| [[:d:Q25326|Q25326]]
| Mollusca
| [[Mollusca]]
| [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| [[:d:Q7269|Q7269]]
| monarchy
| [[monarkiya]]
| [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 629
| [[:d:Q9159|Q9159]]
| monotheism
| [[monoteismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 630
| [[:d:Q649|Q649]]
| Moscow
| [[Mosku]]
| [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 631
| [[:d:Q9038|Q9038]]
| Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi
| [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]]
| [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 632
| [[:d:Q1156|Q1156]]
| Mumbai
| [[Mumbai]]
| [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 633
| [[:d:Q11401|Q11401]]
| hip-hop
| [[Musikang hip hop]]
| [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 634
| [[:d:Q9730|Q9730]]
| classical music
| [[musikang klasiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[:d:Q11399|Q11399]]
| rock music
| [[Musikang rock]]
| [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 636
| [[:d:Q5152|Q5152]]
| Mustafa Kemal Atatürk
| [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 637
| [[:d:Q12705|Q12705]]
| renewable energy
| [[Nababagong enerhiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 638
| [[:d:Q7176|Q7176]]
| Naguib Mahfouz
| [[Naguib Mahfouz]]
| [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 639
| [[:d:Q171195|Q171195]]
| Nagarjuna
| [[Nagarjuna|Nagëddzunë]]
| [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[:d:Q3870|Q3870]]
| Nairobi
| [[Nairobi]]
| [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[:d:Q11394|Q11394]]
| endangered species
| [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]]
| [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| [[:d:Q11468|Q11468]]
| nanotechnology
| [[Nanoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| [[:d:Q517|Q517]]
| Napoleon
| [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]]
| [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[:d:Q7184|Q7184]]
| NATO
| [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]]
| [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 645
| [[:d:Q1615|Q1615]]
| Neil Armstrong
| [[Neil Armstrong]]
| [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[:d:Q13217298|Q13217298]]
| Giza Necropolis
| [[Nekropolis ng Giza]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| [[:d:Q8023|Q8023]]
| Nelson Mandela
| [[Nelson Mandela]]
| [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 648
| [[:d:Q5185|Q5185]]
| Nematoda
| [[Nematode]]
| [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 649
| [[:d:Q332|Q332]]
| Neptune
| [[Neptuno]]
| [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[:d:Q9620|Q9620]]
| nerve
| [[Nerbiyo]]
| [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 651
| [[:d:Q55|Q55]]
| Netherlands
| [[Netherlands]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 652
| [[:d:Q1399|Q1399]]
| Niccolò Machiavelli
| [[Niccolò Machiavelli]]
| [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 653
| [[:d:Q619|Q619]]
| Nicolaus Copernicus
| [[Nicolaus Copernicus]]
| [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| [[:d:Q1033|Q1033]]
| Nigeria
| [[Nigeria]]
| [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 655
| [[:d:Q9036|Q9036]]
| Nikola Tesla
| [[Nikola Tesla]]
| [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 656
| [[:d:Q627|Q627]]
| nitrogen
| [[Nitroheno]]
| [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 657
| [[:d:Q7561|Q7561]]
| snow
| [[Niyebe]]
| [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| [[:d:Q9049|Q9049]]
| Noam Chomsky
| [[Noam Chomsky]]
| [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 659
| [[:d:Q8261|Q8261]]
| novel
| [[nobela]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[:d:Q83201|Q83201]]
| Non-Aligned Movement
| [[Non-Aligned Movement]]
| [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 661
| [[:d:Q11216|Q11216]]
| numerical analysis
| [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 662
| [[:d:Q12104|Q12104]]
| Avena sativa
| [[Obena]]
| [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 663
| [[:d:Q629|Q629]]
| oxygen
| [[Oksiheno]]
| [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| [[:d:Q8467|Q8467]]
| Umar ibn Al-Khattāb
| [[Umar|Omar]]
| [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 665
| [[:d:Q1344|Q1344]]
| opera
| [[Opera]]
| [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 666
| [[:d:Q9135|Q9135]]
| operating system
| [[operating system]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[:d:Q11471|Q11471]]
| time
| [[oras]]
| [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 668
| [[:d:Q376|Q376]]
| clock
| [[orasan]]
| [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 669
| [[:d:Q7795|Q7795]]
| Organization of the Petroleum Exporting Countries
| [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]]
| [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 670
| [[:d:Q7825|Q7825]]
| World Trade Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]]
| [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 671
| [[:d:Q7239|Q7239]]
| organism
| [[organismo]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 672
| [[:d:Q55643|Q55643]]
| Oceania
| [[Oseaniya]]
| [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 673
| [[:d:Q8442|Q8442]]
| Otto von Bismarck
| [[Otto von Bismarck]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 674
| [[:d:Q7198|Q7198]]
| Ovid
| [[Ovidio|Ovid]]
| [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 675
| [[:d:Q5593|Q5593]]
| Pablo Picasso
| [[Pablo Picasso]]
| [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[:d:Q8445|Q8445]]
| marriage
| [[pag-aasawa]]
| [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| [[:d:Q316|Q316]]
| love
| [[pag-ibig]]
| [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 678
| [[:d:Q9420|Q9420]]
| thought
| [[pag-iisip]]
| [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| [[:d:Q11034|Q11034]]
| printing
| [[Paglilimbag|Pag-imprenta]]
| [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[:d:Q7942|Q7942]]
| global warming
| [[Pag-init ng daigdig]]
| [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| [[:d:Q11398|Q11398]]
| biological classification
| [[Pag-uuring pambiyolohiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 682
| [[:d:Q11995|Q11995]]
| pregnancy
| [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]]
| [[Talaksan:ONE PREGNANCY 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 683
| [[:d:Q12128|Q12128]]
| dentistry
| [[Pagdedentista]]
| [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 684
| [[:d:Q7935|Q7935]]
| avalanche
| [[Pagguho ng yelo|Pagguho]]
| [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 685
| [[:d:Q9530|Q9530]]
| breathing
| [[Paghinga]]
| [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 686
| [[:d:Q12133|Q12133]]
| deafness
| [[pagkabingi]]
| [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 687
| [[:d:Q10874|Q10874]]
| blindness
| [[pagkabulag]]
| [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 688
| [[:d:Q2095|Q2095]]
| food
| [[pagkain]]
| [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 689
| [[:d:Q6235|Q6235]]
| nationalism
| [[Pagkamakabansa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 690
| [[:d:Q5916|Q5916]]
| spaceflight
| [[Paglipad sa kalawakan]]
| [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[:d:Q8452|Q8452]]
| abortion
| [[pagpapalaglag]]
| [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 692
| [[:d:Q11642|Q11642]]
| pottery
| [[pagpapalayok]]
| [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[:d:Q8707|Q8707]]
| Meiji Restoration
| [[Pagpapanumbalik ng Meiji]]
| [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| [[:d:Q11990|Q11990]]
| reproduction
| [[Pagpaparami]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 695
| [[:d:Q10737|Q10737]]
| suicide
| [[pagpapatiwakal]]
| [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[:d:Q81041|Q81041]]
| water cycle
| [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[:d:Q11629|Q11629]]
| painting
| [[Pinta|pagpinta]]
| [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| [[:d:Q7553|Q7553]]
| translation
| [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]]
| [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| [[:d:Q7754|Q7754]]
| mathematical analysis
| [[pagsusuring matematikal]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 700
| [[:d:Q169207|Q169207]]
| discrimination
| [[Pagtatangi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[:d:Q11978|Q11978]]
| digestion
| [[Pagtunaw ng pagkain]]
| [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[:d:Q11032|Q11032]]
| newspaper
| [[pahayagan]]
| [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| [[:d:Q843|Q843]]
| Pakistan
| [[Pakistan]]
| [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 704
| [[:d:Q349|Q349]]
| sport
| [[palakasan]]
| [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[:d:Q5389|Q5389]]
| Olympic Games
| [[Palarong Olimpiko]]
| [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| [[:d:Q5090|Q5090]]
| rice
| [[palay]]
| [[Talaksan:White, Brown, Red &amp; Wild rice.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 707
| [[:d:Q219060|Q219060]]
| Palestine
| [[Estado ng Palestina|Palestina]]
| [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| [[:d:Q9158|Q9158]]
| email
| [[palihamang elektroniko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 709
| [[:d:Q7188|Q7188]]
| government
| [[pamahalaan]]
| [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 710
| [[:d:Q11030|Q11030]]
| journalism
| [[pamamahayag]]
| [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 711
| [[:d:Q12870|Q12870]]
| explosive chemicals
| [[Pampasabog]]
| [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[:d:Q11663|Q11663]]
| weather
| [[panahon]]
| [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 713
| [[:d:Q11764|Q11764]]
| Iron Age
| [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]]
| [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 714
| [[:d:Q11759|Q11759]]
| Stone Age
| [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]]
| [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 715
| [[:d:Q12539|Q12539]]
| Age of Enlightenment
| [[Panahon ng Kaliwanagan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[:d:Q11761|Q11761]]
| Bronze Age
| [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]]
| [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[:d:Q8142|Q8142]]
| currency
| [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]]
| [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[:d:Q7813|Q7813]]
| Universal Declaration of Human Rights
| [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]]
| [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[:d:Q7804|Q7804]]
| International Monetary Fund
| [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]]
| [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| [[:d:Q12457|Q12457]]
| International System of Units
| [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]]
| [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 721
| [[:d:Q12184|Q12184]]
| pandemic
| [[pandemya]]
| [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| [[:d:Q8463|Q8463]]
| slavery
| [[Pang-aalipin]]
| [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| [[:d:Q11538|Q11538]]
| mathematical proof
| [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 724
| [[:d:Q8265|Q8265]]
| Dream of the Red Chamber
| [[Pangarap ng Pulang Silid]]
| [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 725
| [[:d:Q11033|Q11033]]
| mass media
| [[Midyang panlahat|pangmadlang media]]
| [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 726
| [[:d:Q8242|Q8242]]
| literature
| [[panitikan]]
| [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[:d:Q11634|Q11634]]
| art of sculpture
| [[Lilok|Panlililok]]
| [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 728
| [[:d:Q8188|Q8188]]
| syllable
| [[pantig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 729
| [[:d:Q482|Q482]]
| poetry
| [[Panulaan]]
| [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 730
| [[:d:Q11472|Q11472]]
| paper
| [[papel]]
| [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 731
| [[:d:Q90|Q90]]
| Paris
| [[Paris]]
| [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 732
| [[:d:Q10288|Q10288]]
| Parthenon
| [[Partenon|Parthenon]]
| [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 733
| [[:d:Q7278|Q7278]]
| political party
| [[Partidong pampolitika|partidong politikal]]
| [[Talaksan:Konwencja na Śląsku - zakończenie kampanii (14066373800).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 734
| [[:d:Q8454|Q8454]]
| capital punishment
| [[parusang kamatayan]]
| [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 735
| [[:d:Q6223|Q6223]]
| fascism
| [[Pasismo]]
| [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| [[:d:Q10998|Q10998]]
| potato
| [[patatas]]
| [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 737
| [[:d:Q7372|Q7372]]
| shark
| [[Pating]]
| [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| [[:d:Q11453|Q11453]]
| agricultural irrigation
| [[patubig]]
| [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 739
| [[:d:Q8479|Q8479]]
| Peter the Great
| [[Pedro ang Dakila ng Rusya]]
| [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 740
| [[:d:Q11424|Q11424]]
| film
| [[Pelikula]]
| [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 741
| [[:d:Q7252|Q7252]]
| feminism
| [[Peminismo]]
| [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 742
| [[:d:Q1368|Q1368]]
| money
| [[pera]]
| [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 743
| [[:d:Q5599|Q5599]]
| Peter Paul Rubens
| [[Peter Paul Rubens]]
| [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[:d:Q167|Q167]]
| pi
| [[Pi]]
| [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 745
| [[:d:Q1090|Q1090]]
| silver
| [[pilak]]
| [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 746
| [[:d:Q928|Q928]]
| Philippines
| [[Pilipinas]]
| [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 747
| [[:d:Q5891|Q5891]]
| philosophy
| [[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 748
| [[:d:Q12516|Q12516]]
| pyramid
| [[Piramide]]
| [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 749
| [[:d:Q413|Q413]]
| physics
| [[pisika]]
| [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 750
| [[:d:Q11429|Q11429]]
| nuclear fission
| [[Pisyong nukleyar]]
| [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| [[:d:Q5994|Q5994]]
| piano
| [[Piyano]]
| [[Talaksan:Steinway &amp; Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[:d:Q634|Q634]]
| planet
| [[planeta]]
| [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[:d:Q10251|Q10251]]
| plasma
| [[plasma]]
| [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 754
| [[:d:Q11474|Q11474]]
| plastic
| [[Plastik]]
| [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 755
| [[:d:Q7950|Q7950]]
| plate tectonics
| [[Tektonikong plato|plate tectonics]]
| [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[:d:Q859|Q859]]
| Plato
| [[Platon|Plato]]
| [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 757
| [[:d:Q11405|Q11405]]
| flute
| [[Bansi|plawta]]
| [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 758
| [[:d:Q9163|Q9163]]
| polytheism
| [[politeismo]]
| [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 759
| [[:d:Q7163|Q7163]]
| politics
| [[politika]]
| [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 760
| [[:d:Q933|Q933]]
| South Pole
| [[Timog Polo|Polong Timog]]
| [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 761
| [[:d:Q36|Q36]]
| Poland
| [[Polonya]]
| [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 762
| [[:d:Q12195|Q12195]]
| poliomyelitis
| [[Polio|Polyo]]
| [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 763
| [[:d:Q8183|Q8183]]
| phoneme
| [[ponema]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 764
| [[:d:Q45|Q45]]
| Portugal
| [[Portugal]]
| [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| [[:d:Q11633|Q11633]]
| photography
| [[potograpiya]]
| [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| [[:d:Q11982|Q11982]]
| photosynthesis
| [[potosintesis]]
| [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 767
| [[:d:Q150|Q150]]
| French
| [[Wikang Pranses|Pranses]]
| [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 768
| [[:d:Q11756|Q11756]]
| prehistory
| [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]]
| [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[:d:Q7380|Q7380]]
| primate
| [[Primates|Primate]]
| [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 770
| [[:d:Q12514|Q12514]]
| Three Gorges Dam
| [[Prinsa ng Tatlong Bangin]]
| [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[:d:Q9492|Q9492]]
| probability
| [[Probabilidad]]
| [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 772
| [[:d:Q7281|Q7281]]
| propaganda
| [[propaganda]]
| [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 773
| [[:d:Q23540|Q23540]]
| Protestantism
| [[Protestantismo]]
| [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 774
| [[:d:Q8054|Q8054]]
| protein
| [[protina]]
| [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[:d:Q10892|Q10892]]
| protist
| [[Protista]]
| [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 776
| [[:d:Q8137|Q8137]]
| capital
| [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]]
| [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 777
| [[:d:Q12861|Q12861]]
| gunpowder
| [[pulbura]]
| [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| [[:d:Q12192|Q12192]]
| pneumonia
| [[Pulmonya]]
| [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[:d:Q10987|Q10987]]
| honey
| [[Pulot-pukyutan|pulot]]
| [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 780
| [[:d:Q9149|Q9149]]
| fundamentalism
| [[pundamentalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 781
| [[:d:Q10884|Q10884]]
| tree
| [[puno]]
| [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 782
| [[:d:Q11348|Q11348]]
| function
| [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]]
| [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[:d:Q146|Q146]]
| cat
| [[pusa]]
| [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 784
| [[:d:Q1072|Q1072]]
| heart
| [[Puso (anatomiya)|puso]]
| [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 785
| [[:d:Q11518|Q11518]]
| Pythagorean theorem
| [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]]
| [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 786
| [[:d:Q7315|Q7315]]
| Pyotr Ilyich Tchaikovsky
| [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]]
| [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 787
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| Rabindranath Tagore
| [[Rabindranath Tagore]]
| [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 788
| [[:d:Q11448|Q11448]]
| radioactivity
| [[radioactivity]]
| [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 789
| [[:d:Q12969754|Q12969754]]
| electromagnetic radiation
| [[radyasyong elektromagnetiko]]
| [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| [[:d:Q872|Q872]]
| radio
| [[Radyo]]
| [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 791
| [[:d:Q5597|Q5597]]
| Raphael
| [[Rafael Sanzio]]
| [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 792
| [[:d:Q8461|Q8461]]
| racism
| [[rasismo]]
| [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 793
| [[:d:Q9510|Q9510]]
| reality
| [[realidad]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 794
| [[:d:Q2269|Q2269]]
| Industrial Revolution
| [[Rebolusyong Industriyal]]
| [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[:d:Q128593|Q128593]]
| reincarnation
| [[reengkarnasyon]]
| [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 796
| [[:d:Q9794|Q9794]]
| reggae
| [[reggae]]
| [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 797
| [[:d:Q9174|Q9174]]
| religion
| [[relihiyon]]
| [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 798
| [[:d:Q5598|Q5598]]
| Rembrandt
| [[Rembrandt]]
| [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 799
| [[:d:Q4692|Q4692]]
| Renaissance
| [[Renasimiyento]]
| [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 800
| [[:d:Q9191|Q9191]]
| René Descartes
| [[René Descartes]]
| [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 801
| [[:d:Q12562|Q12562]]
| Protestant Reformation
| [[Repormang Protestante]]
| [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 802
| [[:d:Q10811|Q10811]]
| Reptilia
| [[Reptilya]]
| [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 803
| [[:d:Q7270|Q7270]]
| republic
| [[Republika]]
| [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 804
| [[:d:Q148|Q148]]
| People's Republic of China
| [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]]
| [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 805
| [[:d:Q5321|Q5321]]
| resistor
| [[resistor]]
| [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| [[:d:Q472287|Q472287]]
| respiration
| [[Respirasyon]]
| [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 807
| [[:d:Q1511|Q1511]]
| Richard Wagner
| [[Richard Wagner]]
| [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| [[:d:Q8678|Q8678]]
| Rio de Janeiro
| [[Rio de Janeiro]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 809
| [[:d:Q926|Q926]]
| Roald Amundsen
| [[Roald Amundsen]]
| [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[:d:Q11012|Q11012]]
| robot
| [[Robot]]
| [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 811
| [[:d:Q5463|Q5463]]
| Rocky Mountains
| [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]]
| [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| [[:d:Q10850|Q10850]]
| Rodent
| [[Rodentia]]
| [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| [[:d:Q220|Q220]]
| Rome
| [[Roma]]
| [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 814
| [[:d:Q12544|Q12544]]
| Byzantine Empire
| [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 815
| [[:d:Q7231|Q7231]]
| Rosa Luxemburg
| [[Rosa Luxemburg]]
| [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 816
| [[:d:Q5378|Q5378]]
| rugby
| [[Rugbi]]
| [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 817
| [[:d:Q159|Q159]]
| Russia
| [[Rusya]]
| [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 818
| [[:d:Q503|Q503]]
| banana
| [[saging]]
| [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 819
| [[:d:Q6583|Q6583]]
| Sahara
| [[Sahara]]
| [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[:d:Q11081|Q11081]]
| Alzheimer's disease
| [[Sakit na Alzheimer]]
| [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| [[:d:Q12198|Q12198]]
| sexually transmitted infection
| [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]]
| [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 822
| [[:d:Q86|Q86]]
| headache
| [[sakit ng ulo]]
| [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| [[:d:Q12135|Q12135]]
| mental disorder
| [[sakit sa pag-iisip]]
| [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[:d:Q8581|Q8581]]
| Saladin
| [[Saladin]]
| [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 825
| [[:d:Q11469|Q11469]]
| glass
| [[Salamin (materyales)|salamin]]
| [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 826
| [[:d:Q7755|Q7755]]
| constitution
| [[saligang batas]]
| [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 827
| [[:d:Q8171|Q8171]]
| word
| [[salita]]
| [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| [[:d:Q5577|Q5577]]
| Salvador Dalí
| [[Salvador Dalí]]
| [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 829
| [[:d:Q7768|Q7768]]
| ASEAN
| [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]]
| [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 830
| [[:d:Q7817|Q7817]]
| World Health Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]]
| [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 831
| [[:d:Q11403|Q11403]]
| samba
| [[samba]]
| [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 832
| [[:d:Q7785|Q7785]]
| Commonwealth of Nations
| [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]]
| [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[:d:Q656|Q656]]
| Saint Petersburg
| [[San Petersburgo]]
| [[Talaksan:Peter &amp; Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 834
| [[:d:Q728|Q728]]
| weapon
| [[sandata]]
| [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[:d:Q12802|Q12802]]
| nuclear weapon
| [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]]
| [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 836
| [[:d:Q12796|Q12796]]
| firearm
| [[Sandatang pumuputok]]
| [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 837
| [[:d:Q1|Q1]]
| universe
| [[Uniberso|sansinukob]]
| [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 838
| [[:d:Q12171|Q12171]]
| menstruation
| [[Regla|Sapanahon]]
| [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 839
| [[:d:Q4605|Q4605]]
| Sarah Bernhardt
| [[Sarah Bernhardt]]
| [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 840
| [[:d:Q11436|Q11436]]
| aircraft
| [[Sasakyang panghimpapawid]]
| [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 841
| [[:d:Q193|Q193]]
| Saturn
| [[Saturno (planeta)|Saturno]]
| [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 842
| [[:d:Q8873|Q8873]]
| Satyajit Ray
| [[Satyajit Ray]]
| [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 843
| [[:d:Q851|Q851]]
| Saudi Arabia
| [[Saudi Arabia]]
| [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 844
| [[:d:Q11639|Q11639]]
| dance
| [[sayaw]]
| [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 845
| [[:d:Q11577|Q11577]]
| Hordeum vulgare
| [[Sebada]]
| [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[:d:Q12099|Q12099]]
| Secale cereale
| [[Secale cereale]]
| [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 847
| [[:d:Q11574|Q11574]]
| second
| [[segundo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 848
| [[:d:Q7868|Q7868]]
| cell
| [[Selula]]
| [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 849
| [[:d:Q11456|Q11456]]
| semiconductor
| [[Semikonduktor]]
| [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| [[:d:Q5300|Q5300]]
| central processing unit
| [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]]
| [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[:d:Q8684|Q8684]]
| Seoul
| [[Seoul]]
| [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[:d:Q44|Q44]]
| beer
| [[serbesa]]
| [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 853
| [[:d:Q8003|Q8003]]
| Sergei Eisenstein
| [[Sergei Eisenstein]]
| [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[:d:Q8686|Q8686]]
| Shanghai
| [[Shanghai]]
| [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 855
| [[:d:Q7192|Q7192]]
| Qin Shi Huang
| [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]]
| [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 856
| [[:d:Q9585|Q9585]]
| Shia Islam
| [[Shiismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 857
| [[:d:Q812767|Q812767]]
| Shinto
| [[Shinto]]
| [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 858
| [[:d:Q8279|Q8279]]
| Shahnameh
| [[Shāhnāmeh]]
| [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 859
| [[:d:Q9441|Q9441]]
| The Buddha
| [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]]
| [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 860
| [[:d:Q9215|Q9215]]
| Sigmund Freud
| [[Sigmund Freud]]
| [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[:d:Q9316|Q9316]]
| Sikhism
| [[Sikhismo]]
| [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 862
| [[:d:Q9418|Q9418]]
| psychology
| [[sikolohiya]]
| [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[:d:Q9372|Q9372]]
| Sima Qian
| [[Sima Qian]]
| [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[:d:Q9592|Q9592]]
| Catholic Church
| [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]]
| [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 865
| [[:d:Q12485|Q12485]]
| symmetry
| [[simetriya]]
| [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 866
| [[:d:Q7197|Q7197]]
| Simone de Beauvoir
| [[Simone de Beauvoir]]
| [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| [[:d:Q8605|Q8605]]
| Simón Bolívar
| [[Simón Bolívar]]
| [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[:d:Q11768|Q11768]]
| Ancient Egypt
| [[Sinaunang Ehipto]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[:d:Q11772|Q11772]]
| Ancient Greece
| [[Sinaunang Gresya]]
| [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 870
| [[:d:Q334|Q334]]
| Singapore
| [[Singapura|Singapore]]
| [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 871
| [[:d:Q735|Q735]]
| art
| [[sining]]
| [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 872
| [[:d:Q11417|Q11417]]
| martial arts
| [[sining pandigma]]
| [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 873
| [[:d:Q11210|Q11210]]
| coordinate system
| [[sistema ng koordinado]]
| [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 874
| [[:d:Q8192|Q8192]]
| writing system
| [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]]
| [[Talaksan:World alphabets &amp; writing systems.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 875
| [[:d:Q11078|Q11078]]
| endocrine system
| [[Sistemang endokrina]]
| [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 876
| [[:d:Q1059|Q1059]]
| immune system
| [[Sistemang inmune|sistemang immuno]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 877
| [[:d:Q9404|Q9404]]
| nervous system
| [[Sistemang nerbiyos]]
| [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 878
| [[:d:Q11101|Q11101]]
| sensory nervous system
| [[Sistemang pandama]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 879
| [[:d:Q544|Q544]]
| Solar System
| [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]]
| [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| [[:d:Q124794|Q124794]]
| taste
| [[Lasa|sistemang panlasa]]
| [[Talaksan:1402 The Tongue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| [[:d:Q9649|Q9649]]
| human digestive system
| [[Sistemang panunaw]]
| [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| [[:d:Q7895|Q7895]]
| reproductive system
| [[Sistemang reproduktibo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 883
| [[:d:Q7891|Q7891]]
| respiratory system
| [[Sistemang respiratoryo]]
| [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 884
| [[:d:Q11068|Q11068]]
| circulatory system
| [[sistemang sirkulatoryo]]
| [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 885
| [[:d:Q681949|Q681949]]
| SM Sultan
| [[SM Sultan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 886
| [[:d:Q7397|Q7397]]
| software
| [[software]]
| [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[:d:Q913|Q913]]
| Socrates
| [[Sokrates]]
| [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 888
| [[:d:Q11438|Q11438]]
| solid
| [[solido]]
| [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 889
| [[:d:Q12143|Q12143]]
| time zone
| [[sona ng oras]]
| [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[:d:Q7235|Q7235]]
| Sophocles
| [[Sopokles]]
| [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 891
| [[:d:Q332062|Q332062]]
| Sorghum bicolor
| [[Batad|Sorghum bicolor]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 892
| [[:d:Q9601|Q9601]]
| Zoroastrianism
| [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]]
| [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 893
| [[:d:Q7272|Q7272]]
| socialism
| [[sosyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 894
| [[:d:Q2001|Q2001]]
| Stanley Kubrick
| [[Stanley Kubrick]]
| [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 895
| [[:d:Q11430|Q11430]]
| state of matter
| [[Estado ng materya|state of matter]]
| [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 896
| [[:d:Q8877|Q8877]]
| Steven Spielberg
| [[Steven Spielberg]]
| [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 897
| [[:d:Q12202|Q12202]]
| stroke
| [[stroke]]
| [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 898
| [[:d:Q2811|Q2811]]
| submarine
| [[Submarino]]
| [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 899
| [[:d:Q1049|Q1049]]
| Sudan
| [[Sudan]]
| [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 900
| [[:d:Q9603|Q9603]]
| Sufism
| [[Sufismo]]
| [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 901
| [[:d:Q11416|Q11416]]
| gambling
| [[sugal]]
| [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[:d:Q8196|Q8196]]
| Arabic alphabet
| [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]]
| [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 903
| [[:d:Q1828555|Q1828555]]
| Arabic script
| [[sulat Ërëbi]]
| [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 904
| [[:d:Q8474|Q8474]]
| Suleiman the Magnificent
| [[Suleiman I]]
| [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 905
| [[:d:Q35355|Q35355]]
| Sumer
| [[Sumerya|Sumeria]]
| [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| [[:d:Q8573|Q8573]]
| Sun Yat-sen
| [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]]
| [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 907
| [[:d:Q8070|Q8070]]
| tsunami
| [[Sunami]]
| [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 908
| [[:d:Q483654|Q483654]]
| Sunni Islam
| [[Sunismo]]
| [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 909
| [[:d:Q9103|Q9103]]
| breast
| [[Suso]]
| [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 910
| [[:d:Q39|Q39]]
| Switzerland
| [[Suwisa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 911
| [[:d:Q6388|Q6388]]
| swimming
| [[swimming]]
| [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[:d:Q3130|Q3130]]
| Sydney
| [[Sidney|Sydney]]
| [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| [[:d:Q9734|Q9734]]
| symphony
| [[symphony]]
| [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 914
| [[:d:Q174|Q174]]
| São Paulo
| [[São Paulo]]
| [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 915
| [[:d:Q12791|Q12791]]
| sword
| [[tabak]]
| [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 916
| [[:d:Q1566|Q1566]]
| tobacco
| [[tabako]]
| [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 917
| [[:d:Q3947|Q3947]]
| house
| [[Bahay|tahanan]]
| [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 918
| [[:d:Q7362|Q7362]]
| ear
| [[tainga]]
| [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 919
| [[:d:Q10693|Q10693]]
| periodic table
| [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 920
| [[:d:Q199804|Q199804]]
| chronic obstructive pulmonary disease
| [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]]
| [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 921
| [[:d:Q11404|Q11404]]
| drum
| [[Tambol]]
| [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| [[:d:Q11635|Q11635]]
| theatre
| [[tanghalan]]
| [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en &quot;La enamorada del rey&quot; (1988).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 923
| [[:d:Q12876|Q12876]]
| tank
| [[Tangke]]
| [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 924
| [[:d:Q924|Q924]]
| Tanzania
| [[Tanzania]]
| [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| [[:d:Q5|Q5]]
| human
| [[tao]]
| [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| [[:d:Q577|Q577]]
| year
| [[taon]]
| [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 927
| [[:d:Q9598|Q9598]]
| Taoism
| [[Taoismo|Tawismo]]
| [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 928
| [[:d:Q3616|Q3616]]
| Tehran
| [[Teheran|Tehrān]]
| [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 929
| [[:d:Q11016|Q11016]]
| technology
| [[teknolohiya]]
| [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 930
| [[:d:Q11661|Q11661]]
| information technology
| [[Teknolohiyang pang-impormasyon]]
| [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 931
| [[:d:Q289|Q289]]
| television
| [[telebisyon]]
| [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| [[:d:Q11035|Q11035]]
| telephone
| [[Telepono]]
| [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 933
| [[:d:Q11466|Q11466]]
| temperature
| [[temperatura]]
| [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 934
| [[:d:Q847|Q847]]
| tennis
| [[Tennis|tenis]]
| [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 935
| [[:d:Q12479|Q12479]]
| number theory
| [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]]
| [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 936
| [[:d:Q12482|Q12482]]
| set theory
| [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 937
| [[:d:Q11452|Q11452]]
| general relativity
| [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]]
| [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 938
| [[:d:Q11473|Q11473]]
| thermodynamics
| [[termodinamika]]
| [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 939
| [[:d:Q7283|Q7283]]
| terrorism
| [[terorismo]]
| [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 940
| [[:d:Q869|Q869]]
| Thailand
| [[Taylandiya|Thailand]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 941
| [[:d:Q1299|Q1299]]
| The Beatles
| [[The Beatles]]
| [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 942
| [[:d:Q8743|Q8743]]
| Thomas Edison
| [[Thomas Edison]]
| [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 943
| [[:d:Q80|Q80]]
| Tim Berners-Lee
| [[Tim Berners-Lee]]
| [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 944
| [[:d:Q18|Q18]]
| South America
| [[Timog Amerika]]
| [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 945
| [[:d:Q258|Q258]]
| South Africa
| [[Timog Aprika]]
| [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 946
| [[:d:Q11409|Q11409]]
| apartheid
| [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]]
| [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 947
| [[:d:Q884|Q884]]
| South Korea
| [[Timog Korea]]
| [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 948
| [[:d:Q8462|Q8462]]
| Timur
| [[Tamerlan|Timur]]
| [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| [[:d:Q1096|Q1096]]
| tin
| [[Lata|tin]]
| [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 950
| [[:d:Q7802|Q7802]]
| bread
| [[tinapay]]
| [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| [[:d:Q1490|Q1490]]
| Tokyo
| [[Tokyo]]
| [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 952
| [[:d:Q9438|Q9438]]
| Thomas Aquinas
| [[Tomas ng Aquino]]
| [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 953
| [[:d:Q12518|Q12518]]
| tower
| [[Tore]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[:d:Q243|Q243]]
| Eiffel Tower
| [[Toreng Eiffel]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 955
| [[:d:Q11022|Q11022]]
| screw
| [[Tornilyo]]
| [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 956
| [[:d:Q2840|Q2840]]
| influenza
| [[trangkaso]]
| [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 957
| [[:d:Q5339|Q5339]]
| transistor
| [[Transistor]]
| [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 958
| [[:d:Q11658|Q11658]]
| transformer
| [[transpormador]]
| [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| [[:d:Q7590|Q7590]]
| transport
| [[Transportasyon]]
| [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 960
| [[:d:Q8736|Q8736]]
| Treaty of Versailles
| [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]]
| [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 961
| [[:d:Q870|Q870]]
| train
| [[tren]]
| [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 962
| [[:d:Q15645384|Q15645384]]
| wheat
| [[trigo]]
| [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 963
| [[:d:Q8084|Q8084]]
| trigonometry
| [[trigonometriya]]
| [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 964
| [[:d:Q9595|Q9595]]
| Trimurti
| [[Trimurti]]
| [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 965
| [[:d:Q8338|Q8338]]
| trumpet
| [[Trumpeta]]
| [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 966
| [[:d:Q6097|Q6097]]
| tea
| [[Tsaa]]
| [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 967
| [[:d:Q195|Q195]]
| chocolate
| [[tsokolate]]
| [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 968
| [[:d:Q9397|Q9397]]
| Zhu Xi
| [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]]
| [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 969
| [[:d:Q12204|Q12204]]
| tuberculosis
| [[tuberkulosis]]
| [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 970
| [[:d:Q283|Q283]]
| water
| [[tubig]]
| [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 971
| [[:d:Q638|Q638]]
| music
| [[tugtugin]]
| [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| [[:d:Q12280|Q12280]]
| bridge
| [[tulay]]
| [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 973
| [[:d:Q676|Q676]]
| prose
| [[Tuluyan]]
| [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 974
| [[:d:Q11345|Q11345]]
| equation
| [[Ekwasyon|tumbasan]]
| [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 975
| [[:d:Q11461|Q11461]]
| sound
| [[tunog]]
| [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 976
| [[:d:Q7368|Q7368]]
| sheep
| [[tupa]]
| [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 977
| [[:d:Q43|Q43]]
| Turkey
| [[Turkiya]]
| [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 978
| [[:d:Q9141|Q9141]]
| Taj Mahal
| [[Tāj Mahal]]
| [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[:d:Q10978|Q10978]]
| grape
| [[Ubas (prutas)|ubas]]
| [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 980
| [[:d:Q9332|Q9332]]
| behavior
| [[Ugali]]
| [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| [[:d:Q212|Q212]]
| Ukraine
| [[Ukranya]]
| [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 982
| [[:d:Q7925|Q7925]]
| rain
| [[Ulan]]
| [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 983
| [[:d:Q8074|Q8074]]
| cloud
| [[ulap]]
| [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 984
| [[:d:Q11391|Q11391]]
| ultraviolet radiation
| [[ultrabiyoleta]]
| [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 985
| [[:d:Q1110560|Q1110560]]
| Umm Kulthum
| [[Umm Kulthum]]
| [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 986
| [[:d:Q361|Q361]]
| World War I
| [[Unang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 987
| [[:d:Q7809|Q7809]]
| UNESCO
| [[UNESCO]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 988
| [[:d:Q145|Q145]]
| United Kingdom
| [[United Kingdom]]
| [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 989
| [[:d:Q7159|Q7159]]
| African Union
| [[Unyong Aprikano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 990
| [[:d:Q15180|Q15180]]
| Soviet Union
| [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 991
| [[:d:Q324|Q324]]
| Uranus
| [[Urano]]
| [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 992
| [[:d:Q1073|Q1073]]
| brain
| [[utak]]
| [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 993
| [[:d:Q11006|Q11006]]
| soybean
| [[Balatong|utaw]]
| [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 994
| [[:d:Q134808|Q134808]]
| vaccine
| [[vaccine]]
| [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 995
| [[:d:Q7328|Q7328]]
| Vasco da Gama
| [[Vasco da Gama]]
| [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 996
| [[:d:Q717|Q717]]
| Venezuela
| [[Venezuela]]
| [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 997
| [[:d:Q1398|Q1398]]
| Virgil
| [[Virgilio|Vergilius]]
| [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 998
| [[:d:Q535|Q535]]
| 
| [[Victor Hugo]]
| [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 999
| [[:d:Q7889|Q7889]]
| video game
| [[Larong bidyo|video game]]
| [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
| [[:d:Q1741|Q1741]]
| Vienna
| [[Viena]]
| [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
| [[:d:Q881|Q881]]
| Vietnam
| [[Vietnam]]
| [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
| [[:d:Q12567|Q12567]]
| Vikings
| [[Mga Viking|Viking]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1003
| [[:d:Q5582|Q5582]]
| Vincent van Gogh
| [[Vincent van Gogh]]
| [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
| [[:d:Q808|Q808]]
| virus
| [[Birus|virus]]
| [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
| [[:d:Q1394|Q1394]]
| Vladimir Lenin
| [[Vladimir Lenin]]
| [[Talaksan:Vladímir Lenin (fotografía coloreada).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
| [[:d:Q9068|Q9068]]
| Voltaire
| [[Voltaire]]
| [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
| [[:d:Q8704|Q8704]]
| Walt Disney
| [[Walt Disney]]
| [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
| [[:d:Q61|Q61]]
| Washington, D.C.
| [[Washington, D.C.]]
| [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
| [[:d:Q315|Q315]]
| language
| [[wika]]
| [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| [[:d:Q13955|Q13955]]
| Arabic
| [[wikang Arabe]]
| [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
| [[:d:Q9288|Q9288]]
| Hebrew
| [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]]
| [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
| [[:d:Q9129|Q9129]]
| Greek
| [[Wikang Griyego]]
| [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
| [[:d:Q397|Q397]]
| Latin
| [[Wikang Latin]]
| [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
| [[:d:Q9143|Q9143]]
| programming language
| [[wikang pamprograma]]
| [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
| [[:d:Q9168|Q9168]]
| Persian
| [[Wikang Persa]]
| [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
| [[:d:Q5146|Q5146]]
| Portuguese
| [[Wikang Portuges]]
| [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
| [[:d:Q7737|Q7737]]
| Russian
| [[Wikang Ruso]]
| [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
| [[:d:Q11059|Q11059]]
| Sanskrit
| [[Wikang Sanskrito]]
| [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
| [[:d:Q7838|Q7838]]
| Swahili
| [[Wikang Swahili]]
| [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
| [[:d:Q7850|Q7850]]
| Chinese
| [[Wikang Tsino]]
| [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
| [[:d:Q256|Q256]]
| Turkish
| [[Wikang Turko]]
| [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
| [[:d:Q692|Q692]]
| William Shakespeare
| [[William Shakespeare]]
| [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
| [[:d:Q8016|Q8016]]
| Winston Churchill
| [[Winston Churchill]]
| [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
| [[:d:Q254|Q254]]
| Wolfgang Amadeus Mozart
| [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
| [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[:d:Q466|Q466]]
| World Wide Web
| [[World Wide Web]]
| [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
| [[:d:Q8146|Q8146]]
| yen
| [[Yen ng Hapon]]
| [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
| [[:d:Q9350|Q9350]]
| yoga
| [[Yoga]]
| [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[:d:Q7327|Q7327]]
| Yuri Gagarin
| [[Yuri Gagarin]]
| [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
| [[:d:Q458|Q458]]
| European Union
| [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1030
| [[:d:Q7333|Q7333]]
| Zheng He
| [[Zheng He]]
| [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
| [[:d:Q1631|Q1631]]
| Édith Piaf
| [[Édith Piaf]]
| [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
| [[:d:Q9546|Q9546]]
| Al-Ghazali
| [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]]
| [[Talaksan:أبو حامد الغزالي.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
| [[:d:Q8589|Q8589]]
| Ashoka
| [[Ashoka|Ësokë]]
| [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| Alexander Pushkin
| [[Alexander Pushkin|Александр Сергеевич Пушкин]]
| [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>mz83qos7l3gfpazm1kdcpjnieybvxes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238803</id>
      <parentid>2238727</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2238803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158522" sha1="7wmf5jdyo7rhhxujzh3ffl6xr3csyn4" xml:space="preserve">== New real time list of missing articles ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&amp;oldid=10158766 --&gt;
:Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC)
::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&amp;diff=1670548&amp;oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC)
:::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC)

== Wikidata list ==

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item 
WHERE 
{
  ?item wdt:P5008 wd:Q5460604.
}
|columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18
|section=
|min_section=3
|sort=label
|links=red
|thumb=128
|autolist=fallback
}}
{| class='wikitable sortable'
! bilang
! aytem
! artikulo
! label
! larawan
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q9181|Q9181]]
| Abraham
| [[Abraham]]
| [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q91|Q91]]
| Abraham Lincoln
| [[Abraham Lincoln]]
| [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q5670|Q5670]]
| Abu Nuwas
| [[Abu Nuwas]]
| [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q9381|Q9381]]
| Adam Smith
| [[Adam Smith]]
| [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q12029|Q12029]]
| addiction
| [[adiksiyon]]
| [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q352|Q352]]
| Adolf Hitler
| [[Adolf Hitler]]
| [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q889|Q889]]
| Afghanistan
| [[Apganistan|Afghanistan]]
| [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q336|Q336]]
| science
| [[agham]]
| [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q11451|Q11451]]
| agriculture
| [[agrikultura]]
| [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q8018|Q8018]]
| Augustine of Hippo
| [[Agustin ng Hipona]]
| [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q2102|Q2102]]
| snake
| [[ahas]]
| [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q718|Q718]]
| chess
| [[ahedres]]
| [[Talaksan:Opening chess position from black side.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q12199|Q12199]]
| HIV/AIDS
| [[AIDS]]
| [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q8597|Q8597]]
| Akbar
| [[Akbar ang Dakila]]
| [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q8006|Q8006]]
| Akira Kurosawa
| [[Akira Kurosawa]]
| [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q571|Q571]]
| book
| [[aklat]]
| [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q7075|Q7075]]
| library
| [[aklatan]]
| [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q282|Q282]]
| wine
| [[alak]]
| [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q7251|Q7251]]
| Alan Turing
| [[Alan Turing]]
| [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q937|Q937]]
| Albert Einstein
| [[Albert Einstein]]
| [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q5580|Q5580]]
| 
| [[Albrecht Dürer]]
| [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q188|Q188]]
| German
| [[Wikang Aleman|Aleman]]
| [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q183|Q183]]
| Germany
| [[Alemanya]]
| [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q7318|Q7318]]
| Nazi Germany
| [[Alemanyang Nazi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q7374|Q7374]]
| Alfred Hitchcock
| [[Alfred Hitchcock]]
| [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q37868|Q37868]]
| algae
| [[Alga]]
| [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q262|Q262]]
| Algeria
| [[Algeria]]
| [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q8366|Q8366]]
| algorithm
| [[algoritmo]]
| [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q3968|Q3968]]
| algebra
| [[alhebra]]
| [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q8669|Q8669]]
| Arab–Israeli conflict
| [[Alitang Arabe–Israeli]]
| [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q156|Q156]]
| alcohols
| [[alkohol]]
| [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q8216|Q8216]]
| Greek alphabet
| [[alpabetong Griyego]]
| [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q8229|Q8229]]
| Latin script
| [[Sulat Latin|alpabetong Latin]]
| [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q8209|Q8209]]
| Cyrillic script
| [[alpabetong Siriliko]]
| [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q1286|Q1286]]
| Alps
| [[Alpes]]
| [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q663|Q663]]
| aluminium
| [[aluminyo]]
| [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q10908|Q10908]]
| Amphibia
| [[Amphibia]]
| [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q727|Q727]]
| Amsterdam
| [[Amsterdam]]
| [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q6199|Q6199]]
| anarchism
| [[anarkismo]]
| [[Talaksan:Graffiti &quot;No Gods, No Masters&quot; and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q514|Q514]]
| anatomy
| [[anatomiya]]
| [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q5456|Q5456]]
| Andes
| [[Andes]]
| [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q5603|Q5603]]
| Andy Warhol
| [[Andy Warhol]]
| [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q8258|Q8258]]
| One Thousand and One Nights
| [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]]
| [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[:d:Q8269|Q8269]]
| The Tale of Genji
| [[Ang Kuwento ni Genji]]
| [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[:d:Q8251|Q8251]]
| The Art of War
| [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]]
| [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[:d:Q11352|Q11352]]
| angle
| [[anggulo]]
| [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[:d:Q12117|Q12117]]
| cereal
| [[angkak]]
| [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[:d:Q43473|Q43473]]
| Angkor Wat
| [[Angkor Wat]]
| [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[:d:Q11425|Q11425]]
| animation
| [[animasyon]]
| [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[:d:Q51|Q51]]
| Antarctica
| [[Antartika|Antarctica]]
| [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[:d:Q12187|Q12187]]
| antibiotic
| [[antibiyotiko]]
| [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| Anton Chekhov
| [[Anton Chekhov]]
| [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[:d:Q1340|Q1340]]
| Antonio Vivaldi
| [[Antonio Vivaldi]]
| [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[:d:Q7298|Q7298]]
| Antonín Dvořák
| [[Antonín Dvořák]]
| [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[:d:Q3196|Q3196]]
| fire
| [[apoy]]
| [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[:d:Q15|Q15]]
| Africa
| [[Aprika]]
| [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[:d:Q1357|Q1357]]
| Spider
| [[Gagamba|Araneae]]
| [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[:d:Q11376|Q11376]]
| acceleration
| [[arangkada]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[:d:Q11464|Q11464]]
| plough
| [[araro]]
| [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[:d:Q525|Q525]]
| Sun
| [[Araw (astronomiya)|Araw]]
| [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[:d:Q573|Q573]]
| day
| [[Araw (panahon)|araw]]
| [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[:d:Q8739|Q8739]]
| Archimedes
| [[Arkimedes|Archimedes]]
| [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[:d:Q11500|Q11500]]
| area
| [[Sukat|area]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[:d:Q414|Q414]]
| Argentina
| [[Arhentina]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[:d:Q868|Q868]]
| Aristotle
| [[Aristoteles]]
| [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[:d:Q11205|Q11205]]
| arithmetic
| [[aritmetika]]
| [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[:d:Q10872|Q10872]]
| Archaea
| [[Arkeya]]
| [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[:d:Q12271|Q12271]]
| architecture
| [[arkitektura]]
| [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[:d:Q12277|Q12277]]
| arch
| [[arko]]
| [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[:d:Q1360|Q1360]]
| arthropod
| [[Arthropoda]]
| [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[:d:Q11660|Q11660]]
| artificial intelligence
| [[artipisyal na katalinuhan]]
| [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[:d:Q11427|Q11427]]
| steel
| [[asero]]
| [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[:d:Q11158|Q11158]]
| acid
| [[asido]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[:d:Q11254|Q11254]]
| table salt
| [[asin]]
| [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[:d:Q12370|Q12370]]
| salt
| [[Asin (kimika)|asin]]
| [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[:d:Q144|Q144]]
| dog
| [[aso]]
| [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[:d:Q3863|Q3863]]
| asteroid
| [[asteroyd]]
| [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[:d:Q333|Q333]]
| astronomy
| [[astronomiya]]
| [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[:d:Q11002|Q11002]]
| sugar
| [[asukal]]
| [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[:d:Q48|Q48]]
| Asia
| [[Asya]]
| [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[:d:Q12152|Q12152]]
| myocardial infarction
| [[atake sa puso]]
| [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[:d:Q9368|Q9368]]
| liver
| [[atay]]
| [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[:d:Q7066|Q7066]]
| atheism
| [[ateismo]]
| [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[:d:Q1524|Q1524]]
| Athens
| [[Atenas]]
| [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[:d:Q542|Q542]]
| athletics
| [[Atletiks|atletika]]
| [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[:d:Q9121|Q9121]]
| atom
| [[atomo]]
| [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[:d:Q408|Q408]]
| Australia
| [[Australya]]
| [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[:d:Q40|Q40]]
| Austria
| [[Austria]]
| [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[:d:Q8011|Q8011]]
| Avicenna
| [[Avicenna]]
| [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[:d:Q12542|Q12542]]
| Aztec
| [[Aztec]]
| [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[:d:Q467|Q467]]
| woman
| [[babae]]
| [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[:d:Q787|Q787]]
| pig
| [[baboy]]
| [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[:d:Q11411|Q11411]]
| backgammon
| [[Bakgamon|backgammon]]
| [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[:d:Q10876|Q10876]]
| Bacteria
| [[Bakterya|bacteria]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[:d:Q1530|Q1530]]
| Baghdad
| [[Baghdad]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[:d:Q8092|Q8092]]
| tropical cyclone
| [[bagyo]]
| [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[:d:Q8068|Q8068]]
| flood
| [[baha]]
| [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[:d:Q7343|Q7343]]
| Great Barrier Reef
| [[Bahura ng Gran Barrera]]
| [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[:d:Q830|Q830]]
| cattle
| [[baka]]
| [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[:d:Q677|Q677]]
| iron
| [[bakal]]
| [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[:d:Q8091|Q8091]]
| grammar
| [[balarila]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[:d:Q1074|Q1074]]
| skin
| [[Balat (anatomiya)|balat]]
| [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[:d:Q321|Q321]]
| Milky Way
| [[Ariwanas|Balatas]]
| [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[:d:Q12548|Q12548]]
| Holy Roman Empire
| [[Banal na Imperyong Romano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[:d:Q1861|Q1861]]
| Bangkok
| [[Bangkok]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[:d:Q7164|Q7164]]
| World Bank
| [[Bangkong Pandaigdig]]
| [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[:d:Q9610|Q9610]]
| Bangla
| [[Wikang Bengali|Bangla]]
| [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[:d:Q902|Q902]]
| Bangladesh
| [[Bangladesh]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[:d:Q11446|Q11446]]
| ship
| [[barko]]
| [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[:d:Q11193|Q11193]]
| base
| [[base]]
| [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[:d:Q12512|Q12512]]
| St. Peter's Basilica
| [[Basilika ni San Pedro]]
| [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[:d:Q5372|Q5372]]
| basketball
| [[basketbol]]
| [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[:d:Q11475|Q11475]]
| vacuum
| [[basyo]]
| [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[:d:Q7569|Q7569]]
| child
| [[bata]]
| [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[:d:Q12111|Q12111]]
| Sorghum
| [[Batad (genus)|batad]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[:d:Q7748|Q7748]]
| law
| [[batas]]
| [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[:d:Q8063|Q8063]]
| rock
| [[Bato (heolohiya)|bato]]
| [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[:d:Q11421|Q11421]]
| magnet
| [[batubalani]]
| [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[:d:Q956|Q956]]
| Beijing
| [[Beijing]]
| [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[:d:Q11465|Q11465]]
| velocity
| [[Tulin|belosidad]]
| [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[:d:Q313|Q313]]
| Venus
| [[Benus (planeta)|Benus]]
| [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[:d:Q64|Q64]]
| Berlin
| [[Berlin]]
| [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[:d:Q5369|Q5369]]
| baseball
| [[beysbol]]
| [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[:d:Q11563|Q11563]]
| number
| [[bilang]]
| [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[:d:Q2111|Q2111]]
| speed of light in vacuum
| [[bilis ng liwanag]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[:d:Q11442|Q11442]]
| bicycle
| [[bisikleta]]
| [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[:d:Q523|Q523]]
| star
| [[bituin]]
| [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[:d:Q7094|Q7094]]
| biochemistry
| [[biyokimika]]
| [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[:d:Q290|Q290]]
| sex
| [[biyolohikal na kasarian]]
| [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[:d:Q420|Q420]]
| biology
| [[biyolohiya]]
| [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[:d:Q7108|Q7108]]
| biotechnology
| [[biyoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[:d:Q8355|Q8355]]
| violin
| [[biyulin]]
| [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[:d:Q9759|Q9759]]
| blues
| [[Blues]]
| [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[:d:Q2841|Q2841]]
| Bogotá
| [[Bogotá|Bogota]]
| [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[:d:Q441|Q441]]
| botany
| [[botanika]]
| [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[:d:Q202943|Q202943]]
| Brahmagupta
| [[Brahmagupta]]
| [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[:d:Q155|Q155]]
| Brazil
| [[Brasil|Brazil]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[:d:Q8680|Q8680]]
| British Empire
| [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[:d:Q7391|Q7391]]
| bee
| [[bubuyog]]
| [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[:d:Q748|Q748]]
| Buddhism
| [[Budismo|Buddadarma]]
| [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[:d:Q8081|Q8081]]
| tornado
| [[buhawi]]
| [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[:d:Q3|Q3]]
| life
| [[buhay]]
| [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[:d:Q11457|Q11457]]
| cotton
| [[bulak]]
| [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[:d:Q506|Q506]]
| flower
| [[bulaklak]]
| [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[:d:Q8072|Q8072]]
| volcano
| [[bulkan]]
| [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[:d:Q12214|Q12214]]
| smallpox
| [[bulutong]]
| [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[:d:Q8502|Q8502]]
| mountain
| [[bundok]]
| [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[:d:Q513|Q513]]
| Mount Everest
| [[Bundok Everest]]
| [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[:d:Q1364|Q1364]]
| fruit
| [[bunga]]
| [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[:d:Q405|Q405]]
| Moon
| [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]
| [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[:d:Q8161|Q8161]]
| tax
| [[buwis]]
| [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[:d:Q85|Q85]]
| Cairo
| [[Cairo]]
| [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[:d:Q16|Q16]]
| Canada
| [[Canada]]
| [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[:d:Q12284|Q12284]]
| canal
| [[Kanal|canal]]
| [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[:d:Q5465|Q5465]]
| Cape Town
| [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]]
| [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[:d:Q11358|Q11358]]
| carbohydrate
| [[Karbohidrata|carbohydrate]]
| [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[:d:Q6722|Q6722]]
| Carl Friedrich Gauss
| [[Carl Friedrich Gauss]]
| [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[:d:Q1043|Q1043]]
| 
| [[Carl Linnaeus]]
| [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[:d:Q3044|Q3044]]
| Carlomagno
| [[Carlomagno]]
| [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[:d:Q1405|Q1405]]
| Augustus
| [[Cesar Augusto]]
| [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[:d:Q160|Q160]]
| Cetacea
| [[Cetacea]]
| [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[:d:Q9045|Q9045]]
| Chanakya
| [[Chanakya]]
| [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[:d:Q1035|Q1035]]
| Charles Darwin
| [[Charles Darwin]]
| [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[:d:Q2042|Q2042]]
| Charles de Gaulle
| [[Charles de Gaulle]]
| [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[:d:Q5686|Q5686]]
| Charles Dickens
| [[Charles Dickens]]
| [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[:d:Q882|Q882]]
| Charlie Chaplin
| [[Charlie Chaplin]]
| [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[:d:Q5809|Q5809]]
| Che Guevara
| [[Che Guevara]]
| [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[:d:Q8201|Q8201]]
| Chinese characters
| [[Mga Tsinong karakter|Chinese characters]]
| [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[:d:Q7322|Q7322]]
| Christopher Columbus
| [[Christopher Columbus]]
| [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[:d:Q8423|Q8423]]
| Cyrus the Great
| [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]]
| [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[:d:Q81513|Q81513]]
| Citrus
| [[Citrus]]
| [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[:d:Q8683|Q8683]]
| Cold War
| [[Digmaang Malamig|Cold War]]
| [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[:d:Q739|Q739]]
| Colombia
| [[Colombia]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[:d:Q4604|Q4604]]
| Confucius
| [[Confucio|Confucius]]
| [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[:d:Q11382|Q11382]]
| conservation of energy
| [[Konserbasyon ng enerhiya|conservation of energy]]
| [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[:d:Q8413|Q8413]]
| Constantine the Great
| [[Dakilang Constantino|Constantino I]]
| [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[:d:Q753|Q753]]
| copper
| [[Tanso (elemento)|copper]]
| [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[:d:Q241|Q241]]
| Cuba
| [[Cuba]]
| [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[:d:Q165|Q165]]
| sea
| [[dagat]]
| [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[:d:Q545|Q545]]
| Baltic Sea
| [[Dagat Baltiko]]
| [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[:d:Q5484|Q5484]]
| Caspian Sea
| [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]]
| [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[:d:Q1693|Q1693]]
| North Sea
| [[Dagat Hilaga]]
| [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[:d:Q166|Q166]]
| Black Sea
| [[Dagat Itim]]
| [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[:d:Q1247|Q1247]]
| Caribbean Sea
| [[Dagat Karibe]]
| [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[:d:Q37660|Q37660]]
| South China Sea
| [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]]
| [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[:d:Q4918|Q4918]]
| Mediterranean Sea
| [[Dagat Mediteraneo]]
| [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[:d:Q2|Q2]]
| Earth
| [[Daigdig]]
| [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[:d:Q8409|Q8409]]
| Alexander the Great
| [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]]
| [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[:d:Q8698|Q8698]]
| Great Depression
| [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]]
| [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[:d:Q11652|Q11652]]
| frequency
| [[dalasan]]
| [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[:d:Q11651|Q11651]]
| electric current
| [[daloy ng kuryente]]
| [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[:d:Q12323|Q12323]]
| dam
| [[Prinsa|dam]]
| [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[:d:Q3766|Q3766]]
| Damascus
| [[Damasco|Damascus]]
| [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[:d:Q9415|Q9415]]
| emotion
| [[damdamin]]
| [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[:d:Q1067|Q1067]]
| Dante Alighieri
| [[Dante Alighieri]]
| [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[:d:Q1653|Q1653]]
| Danube
| [[Danubio]]
| [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[:d:Q41585|Q41585]]
| David Hilbert
| [[David Hilbert]]
| [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[:d:Q1353|Q1353]]
| Delhi
| [[Delhi]]
| [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[:d:Q7174|Q7174]]
| democracy
| [[demokrasya]]
| [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[:d:Q974|Q974]]
| Democratic Republic of the Congo
| [[Demokratikong Republika ng Congo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[:d:Q8514|Q8514]]
| desert
| [[desyerto]]
| [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[:d:Q1354|Q1354]]
| Dhaka
| [[Dhaka]]
| [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[:d:Q297|Q297]]
| Diego Velázquez
| [[Diego Velázquez]]
| [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[:d:Q198|Q198]]
| war
| [[digmaan]]
| [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[:d:Q2487|Q2487]]
| Thirty Years' War
| [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]]
| [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[:d:Q8740|Q8740]]
| Vietnam War
| [[Digmaang Biyetnam]]
| [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 207
| [[:d:Q12551|Q12551]]
| Hundred Years' War
| [[Digmaang Daang Taon]]
| [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[:d:Q8465|Q8465]]
| civil war
| [[Digmaang sibil|digmaang patanì]]
| [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 209
| [[:d:Q8676|Q8676]]
| American Civil War
| [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[:d:Q317|Q317]]
| dictatorship
| [[diktadura]]
| [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 211
| [[:d:Q9106|Q9106]]
| Dmitri Mendeleev
| [[Dimitri Mendeleyev]]
| [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[:d:Q12536|Q12536]]
| Abbasid Caliphate
| [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]]
| [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[:d:Q7209|Q7209]]
| Han dynasty
| [[Dinastiyang Han]]
| [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[:d:Q9903|Q9903]]
| Ming dynasty
| [[Dinastiyang Ming]]
| [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[:d:Q8733|Q8733]]
| Qing dynasty
| [[Dinastiyang Qing]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[:d:Q9683|Q9683]]
| Tang dynasty
| [[Dinastiyang Tang]]
| [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[:d:Q430|Q430]]
| dinosaur
| [[dinosauro]]
| [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[:d:Q11656|Q11656]]
| diode
| [[Diodo|diode]]
| [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[:d:Q1889|Q1889]]
| diplomacy
| [[diplomasya]]
| [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[:d:Q4439|Q4439]]
| hard disk
| [[Hard disk drive|diskong matigas]]
| [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 221
| [[:d:Q12206|Q12206]]
| diabetes
| [[diyabetes]]
| [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[:d:Q9453|Q9453]]
| dialectic
| [[Diyalektika]]
| [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[:d:Q5283|Q5283]]
| diamond
| [[diyamante]]
| [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[:d:Q190|Q190]]
| God
| [[Diyos]]
| [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[:d:Q7430|Q7430]]
| deoxyribonucleic acid
| [[DNA]]
| [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| [[:d:Q4917|Q4917]]
| United States dollar
| [[dolyar ng Estados Unidos]]
| [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[:d:Q11395|Q11395]]
| domestication
| [[domestikasyon]]
| [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[:d:Q612|Q612]]
| Dubai
| [[Dubai]]
| [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[:d:Q7873|Q7873]]
| blood
| [[dugo]]
| [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 230
| [[:d:Q7953|Q7953]]
| Zen
| [[Zen|Dzen]]
| [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[:d:Q1063|Q1063]]
| evolution
| [[ebolusyon]]
| [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[:d:Q8434|Q8434]]
| education
| [[edukasyon]]
| [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 233
| [[:d:Q79|Q79]]
| Egypt
| [[Ehipto]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[:d:Q7150|Q7150]]
| ecology
| [[ekolohiya]]
| [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[:d:Q8134|Q8134]]
| economics
| [[ekonomika]]
| [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[:d:Q11214|Q11214]]
| differential equation
| [[ekwasyong diperensiyal]]
| [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 237
| [[:d:Q7939|Q7939]]
| El Niño
| [[El Niño]]
| [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 238
| [[:d:Q849919|Q849919]]
| electromagnetic interaction
| [[electromagnetic interaction]]
| [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 239
| [[:d:Q9778|Q9778]]
| electronic music
| [[Musikang elektronika|electronic music]]
| [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[:d:Q12725|Q12725]]
| electricity
| [[elektrisidad]]
| [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[:d:Q11650|Q11650]]
| electronics
| [[elektronika]]
| [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[:d:Q11344|Q11344]]
| chemical element
| [[Elemento (kimika)|elemento]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[:d:Q7207|Q7207]]
| Elizabeth I of England
| [[Elizabeth I ng Inglatera]]
| [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[:d:Q303|Q303]]
| Elvis Presley
| [[Elvis Presley]]
| [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[:d:Q613|Q613]]
| Emirate of Dubai
| [[Emirato ng Dubai]]
| [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 246
| [[:d:Q11379|Q11379]]
| energy
| [[enerhiya]]
| [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[:d:Q12739|Q12739]]
| nuclear power
| [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]]
| [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[:d:Q8753|Q8753]]
| Enrico Fermi
| [[Enrico Fermi]]
| [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[:d:Q5292|Q5292]]
| encyclopedia
| [[ensiklopedya]]
| [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 250
| [[:d:Q8047|Q8047]]
| enzyme
| [[ensima]]
| [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[:d:Q8272|Q8272]]
| Epic of Gilgamesh
| [[Epiko ni Gilgamesh]]
| [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[:d:Q41571|Q41571]]
| epilepsy
| [[epilepsiya]]
| [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| [[:d:Q9471|Q9471]]
| epistemology
| [[epistemolohiya]]
| [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[:d:Q9123|Q9123]]
| Ernest Rutherford
| [[Ernest Rutherford]]
| [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[:d:Q9130|Q9130]]
| Erwin Schrödinger
| [[Erwin Schrödinger]]
| [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[:d:Q29|Q29]]
| Spain
| [[Espanya]]
| [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[:d:Q143|Q143]]
| Esperanto
| [[Esperanto]]
| [[Talaksan:Flag of Esperanto (NCS).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 258
| [[:d:Q42527|Q42527]]
| spice
| [[Pampalasa|espesya]]
| [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| [[:d:Q11455|Q11455]]
| special relativity
| [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]]
| [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| [[:d:Q7432|Q7432]]
| species
| [[espesye]]
| [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| [[:d:Q12483|Q12483]]
| statistics
| [[estadistika]]
| [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| [[:d:Q7275|Q7275]]
| state
| [[estado]]
| [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[:d:Q30|Q30]]
| United States
| [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]]
| [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[:d:Q9202|Q9202]]
| Statue of Liberty
| [[Estatwa ng Kalayaan]]
| [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 265
| [[:d:Q153|Q153]]
| ethanol
| [[etanol]]
| [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 266
| [[:d:Q115|Q115]]
| Ethiopia
| [[Ethiopia]]
| [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| [[:d:Q9465|Q9465]]
| ethics
| [[etika]]
| [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 268
| [[:d:Q8747|Q8747]]
| Euclid
| [[Euclides|Euclid]]
| [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| [[:d:Q4916|Q4916]]
| euro
| [[Euro]]
| [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[:d:Q46|Q46]]
| Europe
| [[Europa]]
| [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[:d:Q7371|Q7371]]
| Federico Fellini
| [[Federico Fellini]]
| [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[:d:Q1496|Q1496]]
| Ferdinand Magellan
| [[Fernando de Magallanes]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[:d:Q9764|Q9764]]
| flamenco
| [[flamenco]]
| [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 274
| [[:d:Q12748|Q12748]]
| fossil fuel
| [[Gasolinang posil|fossil fuel]]
| [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 275
| [[:d:Q5432|Q5432]]
| Francisco Goya
| [[Francisco de Goya]]
| [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[:d:Q5604|Q5604]]
| Frank Lloyd Wright
| [[Frank Lloyd Wright]]
| [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 277
| [[:d:Q8007|Q8007]]
| Franklin Delano Roosevelt
| [[Franklin D. Roosevelt]]
| [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[:d:Q142|Q142]]
| France
| [[Pransiya|Fransiya]]
| [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[:d:Q905|Q905]]
| Franz Kafka
| [[Franz Kafka]]
| [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 280
| [[:d:Q7312|Q7312]]
| Franz Schubert
| [[Franz Schubert]]
| [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[:d:Q1268|Q1268]]
| Frédéric Chopin
| [[Frederic Francois Chopin]]
| [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[:d:Q5588|Q5588]]
| Frida Kahlo
| [[Frida Kahlo]]
| [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| [[:d:Q9358|Q9358]]
| Friedrich Nietzsche
| [[Friedrich Nietzsche]]
| [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| [[:d:Q764|Q764]]
| fungi
| [[Halamang-singaw|Fungus]]
| [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| [[:d:Q2736|Q2736]]
| association football
| [[futbol]]
| [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| [[:d:Q991|Q991]]
| Fyodor Dostoyevsky
| [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]]
| [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 287
| [[:d:Q5878|Q5878]]
| Gabriel García Márquez
| [[Gabriel García Márquez]]
| [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[:d:Q318|Q318]]
| galaxy
| [[Galaksiya|galaxy]]
| [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[:d:Q8778|Q8778]]
| Galen
| [[Galen]]
| [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 290
| [[:d:Q307|Q307]]
| Galileo Galilei
| [[Galileo Galilei]]
| [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[:d:Q7191|Q7191]]
| Nobel Prize
| [[Gantimpalang Nobel]]
| [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[:d:Q11432|Q11432]]
| gas
| [[gas]]
| [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[:d:Q156103|Q156103]]
| gastroenteritis
| [[gastroenteritis]]
| [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| [[:d:Q8495|Q8495]]
| milk
| [[gatas]]
| [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| [[:d:Q720|Q720]]
| Genghis Khan
| [[Genghis Khan]]
| [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 296
| [[:d:Q5683|Q5683]]
| Geoffrey Chaucer
| [[Geoffrey Chaucer]]
| [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[:d:Q9235|Q9235]]
| Georg Wilhelm Friedrich Hegel
| [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
| [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[:d:Q5679|Q5679]]
| Lord Byron
| [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]]
| [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 299
| [[:d:Q7302|Q7302]]
| George Frideric Handel
| [[George Frideric Handel]]
| [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[:d:Q23|Q23]]
| George Washington
| [[George Washington]]
| [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 301
| [[:d:Q7311|Q7311]]
| Giacomo Puccini
| [[Giacomo Puccini]]
| [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| [[:d:Q897|Q897]]
| gold
| [[ginto]]
| [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 303
| [[:d:Q179277|Q179277]]
| Giovanni Pierluigi da Palestrina
| [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]]
| [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[:d:Q6607|Q6607]]
| guitar
| [[gitara]]
| [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 305
| [[:d:Q12554|Q12554]]
| Middle Ages
| [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]]
| [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[:d:Q7204|Q7204]]
| Middle East
| [[Gitnang Silangan]]
| [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 307
| [[:d:Q7317|Q7317]]
| Giuseppe Verdi
| [[Giuseppe Verdi]]
| [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 308
| [[:d:Q7181|Q7181]]
| globalization
| [[globalisasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[:d:Q11413|Q11413]]
| go
| [[Go (laro)|go]]
| [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[:d:Q5377|Q5377]]
| golf
| [[golf]]
| [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[:d:Q9047|Q9047]]
| Gottfried Wilhelm Leibniz
| [[Gottfried Leibniz]]
| [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[:d:Q11412|Q11412]]
| gravity
| [[grabedad]]
| [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[:d:Q7347|Q7347]]
| Great Lakes
| [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]]
| [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 314
| [[:d:Q4421|Q4421]]
| forest
| [[gubat]]
| [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| [[:d:Q11004|Q11004]]
| vegetable
| [[gulay]]
| [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[:d:Q446|Q446]]
| wheel
| [[gulong]]
| [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[:d:Q9188|Q9188]]
| Empire State Building
| [[Gusaling Empire State]]
| [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 318
| [[:d:Q7304|Q7304]]
| Gustav Mahler
| [[Gustav Mahler]]
| [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[:d:Q6240|Q6240]]
| Hafez
| [[Hafez]]
| [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 320
| [[:d:Q12506|Q12506]]
| Hagia Sophia
| [[Hagia Sophia]]
| [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 321
| [[:d:Q9232|Q9232]]
| Jainism
| [[Hainismo]]
| [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[:d:Q756|Q756]]
| plant
| [[halaman]]
| [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[:d:Q8094|Q8094]]
| wind
| [[hangin]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[:d:Q8222|Q8222]]
| Hangul
| [[Hangul]]
| [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 325
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| Hans Christian Andersen
| [[Hans Christian Andersen]]
| [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 326
| [[:d:Q17|Q17]]
| Japan
| [[Hapon]]
| [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| [[:d:Q5287|Q5287]]
| Japanese
| [[Wikang Hapones|Hapones]]
| [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 328
| [[:d:Q729|Q729]]
| animal
| [[hayop]]
| [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[:d:Q5589|Q5589]]
| Henri Matisse
| [[Henri Matisse]]
| [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| [[:d:Q8768|Q8768]]
| Henry Ford
| [[Henry Ford]]
| [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[:d:Q1071|Q1071]]
| geography
| [[heograpiya]]
| [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| [[:d:Q1069|Q1069]]
| geology
| [[heolohiya]]
| [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| [[:d:Q8087|Q8087]]
| geometry
| [[heometriya]]
| [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[:d:Q7326|Q7326]]
| Hernán Cortés
| [[Hernán Cortés]]
| [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[:d:Q1218|Q1218]]
| Jerusalem
| [[Herusalem]]
| [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 336
| [[:d:Q302|Q302]]
| Jesus Christ
| [[Hesus]]
| [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[:d:Q556|Q556]]
| hydrogen
| [[Idrohino|hidroheno]]
| [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 338
| [[:d:Q49|Q49]]
| North America
| [[Hilagang Amerika]]
| [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 339
| [[:d:Q934|Q934]]
| North Pole
| [[Hilagang Polo]]
| [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 340
| [[:d:Q8690|Q8690]]
| Cultural Revolution
| [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]]
| [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| [[:d:Q6534|Q6534]]
| French Revolution
| [[Himagsikang Pranses]]
| [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| [[:d:Q8729|Q8729]]
| Russian Revolution
| [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]]
| [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 343
| [[:d:Q5451|Q5451]]
| Himalayas
| [[Himalaya]]
| [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 344
| [[:d:Q2763|Q2763]]
| The Holocaust
| [[Holokausto|Holocaust]]
| [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[:d:Q6691|Q6691]]
| Homer
| [[Homer]]
| [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[:d:Q8646|Q8646]]
| Hong Kong
| [[Hong Kong]]
| [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[:d:Q11364|Q11364]]
| hormone
| [[hormona]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[:d:Q9268|Q9268]]
| Judaism
| [[Hudaismo]]
| [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 349
| [[:d:Q11420|Q11420]]
| judo
| [[Judo|hudo]]
| [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[:d:Q8473|Q8473]]
| military
| [[hukbo]]
| [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| [[:d:Q319|Q319]]
| Jupiter
| [[Hupiter (planeta)|Hupiter]]
| [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 352
| [[:d:Q7331|Q7331]]
| Ibn Battuta
| [[Ibn Battuta]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[:d:Q9294|Q9294]]
| Ibn Khaldun
| [[Ibn Khaldun]]
| [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 354
| [[:d:Q5113|Q5113]]
| bird
| [[ibon]]
| [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| [[:d:Q7257|Q7257]]
| ideology
| [[ideolohiya]]
| [[Talaksan:War2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| [[:d:Q7314|Q7314]]
| Igor Stravinsky
| [[Igor Stravinsky]]
| [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[:d:Q362|Q362]]
| World War II
| [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 358
| [[:d:Q8275|Q8275]]
| Iliad
| [[Iliada]]
| [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| [[:d:Q4022|Q4022]]
| river
| [[ilog]]
| [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[:d:Q3783|Q3783]]
| Amazon River
| [[Ilog Amasona]]
| [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| [[:d:Q7355|Q7355]]
| Yellow River
| [[Ilog Dilaw]]
| [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 362
| [[:d:Q5089|Q5089]]
| Ganges
| [[Ilog Ganges]]
| [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| [[:d:Q7348|Q7348]]
| Indus River
| [[Ilog Indo]]
| [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| [[:d:Q3503|Q3503]]
| Congo River
| [[Ilog Congo|Ilog Konggo]]
| [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[:d:Q1497|Q1497]]
| Mississippi River
| [[Ilog Mississippi]]
| [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| [[:d:Q3542|Q3542]]
| Niger River
| [[Ilog Niger]]
| [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 367
| [[:d:Q3392|Q3392]]
| Nile
| [[Ilog Nilo]]
| [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[:d:Q584|Q584]]
| Rhine
| [[Ilog Rin]]
| [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[:d:Q626|Q626]]
| Volga
| [[Ilog Volga]]
| [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 370
| [[:d:Q5413|Q5413]]
| Yangtze River
| [[Ilog Yangtze]]
| [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 371
| [[:d:Q7363|Q7363]]
| nose
| [[ilong]]
| [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| [[:d:Q9312|Q9312]]
| Immanuel Kant
| [[Immanuel Kant]]
| [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| [[:d:Q7260|Q7260]]
| imperialism
| [[imperyalismo]]
| [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[:d:Q11774|Q11774]]
| Gupta Empire
| [[Imperyong Gupta]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 375
| [[:d:Q28573|Q28573]]
| Inca Empire
| [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]]
| [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[:d:Q184536|Q184536]]
| Mali Empire
| [[Imperyong Mali]]
| [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[:d:Q12557|Q12557]]
| Mongol Empire
| [[Imperyong Monggol]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 378
| [[:d:Q12560|Q12560]]
| Ottoman Empire
| [[Imperyong Otomano]]
| [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[:d:Q2277|Q2277]]
| Roman Empire
| [[Imperyong Romano]]
| [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[:d:Q11028|Q11028]]
| information
| [[impormasyon]]
| [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[:d:Q5325|Q5325]]
| inductor
| [[Panawit|indaktor]]
| [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| [[:d:Q668|Q668]]
| India
| [[Indiya|India]]
| [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| [[:d:Q252|Q252]]
| Indonesia
| [[Indonesya|Indonesia]]
| [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[:d:Q11051|Q11051]]
| Hindustani
| [[Wikang Indostaniko|Indostaniko]]
| [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[:d:Q8148|Q8148]]
| industry
| [[industriya]]
| [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[:d:Q11388|Q11388]]
| infrared radiation
| [[infrared]]
| [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[:d:Q1860|Q1860]]
| English
| [[Wikang Ingles|Ingles]]
| [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[:d:Q7546|Q7546]]
| Ingmar Bergman
| [[Ingmar Bergman]]
| [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| [[:d:Q11023|Q11023]]
| engineering
| [[inhenyeriya]]
| [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 390
| [[:d:Q11418|Q11418]]
| weak interaction
| [[interaksiyong mahina]]
| [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 391
| [[:d:Q11415|Q11415]]
| strong interaction
| [[interaksiyong malakas]]
| [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| [[:d:Q12757|Q12757]]
| internal combustion engine
| [[Panloob na makinang kombustiyon|internal combustion engine]]
| [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[:d:Q7801|Q7801]]
| International Court of Justice
| [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]]
| [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| [[:d:Q75|Q75]]
| Internet
| [[Internet]]
| [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| [[:d:Q794|Q794]]
| Iran
| [[Iran]]
| [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[:d:Q796|Q796]]
| Iraq
| [[Iraq]]
| [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 397
| [[:d:Q935|Q935]]
| Isaac Newton
| [[Isaac Newton]]
| [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 398
| [[:d:Q152|Q152]]
| fish
| [[isda]]
| [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 399
| [[:d:Q450|Q450]]
| mind
| [[Isip]]
| [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| [[:d:Q432|Q432]]
| Islam
| [[Islam]]
| [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| [[:d:Q801|Q801]]
| Israel
| [[Israel]]
| [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 402
| [[:d:Q406|Q406]]
| Istanbul
| [[Istanbul]]
| [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| [[:d:Q38|Q38]]
| Italy
| [[Italya]]
| [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| [[:d:Q589|Q589]]
| black hole
| [[itim na butas]]
| [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 405
| [[:d:Q7321|Q7321]]
| Jacques Cartier
| [[Jacques Cartier]]
| [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 406
| [[:d:Q3630|Q3630]]
| Jakarta
| [[Jakarta]]
| [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| [[:d:Q9095|Q9095]]
| James Clerk Maxwell
| [[James Clerk Maxwell]]
| [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[:d:Q7324|Q7324]]
| James Cook
| [[James Cook]]
| [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[:d:Q6882|Q6882]]
| James Joyce
| [[James Joyce]]
| [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[:d:Q8962|Q8962]]
| James Prescott Joule
| [[James Prescott Joule]]
| [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| [[:d:Q9041|Q9041]]
| James Watt
| [[James Watt]]
| [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[:d:Q36322|Q36322]]
| Jane Austen
| [[Jane Austen]]
| [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| [[:d:Q1047|Q1047]]
| Jawaharlal Nehru
| [[Jawaharlal Nehru]]
| [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[:d:Q8341|Q8341]]
| jazz
| [[jazz]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 415
| [[:d:Q6527|Q6527]]
| Jean-Jacques Rousseau
| [[Jean-Jacques Rousseau]]
| [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 416
| [[:d:Q9364|Q9364]]
| Jean-Paul Sartre
| [[Jean-Paul Sartre]]
| [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| [[:d:Q1339|Q1339]]
| Johann Sebastian Bach
| [[Johann Sebastian Bach]]
| [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| [[:d:Q5879|Q5879]]
| Johann Wolfgang von Goethe
| [[Johann Wolfgang von Goethe]]
| [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[:d:Q7294|Q7294]]
| Johannes Brahms
| [[Johannes Brahms]]
| [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[:d:Q8958|Q8958]]
| Johannes Gutenberg
| [[Johannes Gutenberg]]
| [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| [[:d:Q8963|Q8963]]
| Johannes Kepler
| [[Johannes Kepler]]
| [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| [[:d:Q9353|Q9353]]
| John Locke
| [[John Locke]]
| [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[:d:Q9317|Q9317]]
| John Maynard Keynes
| [[John Maynard Keynes]]
| [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[:d:Q909|Q909]]
| Jorge Luis Borges
| [[Jorge Luis Borges]]
| [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| [[:d:Q7349|Q7349]]
| Joseph Haydn
| [[Joseph Haydn]]
| [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| [[:d:Q855|Q855]]
| Joseph Stalin
| [[Joseph Stalin]]
| [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 427
| [[:d:Q7226|Q7226]]
| Joan of Arc
| [[Juana ng Arko]]
| [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 428
| [[:d:Q1048|Q1048]]
| Julius Caesar
| [[Julio Cesar]]
| [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[:d:Q9081|Q9081]]
| knowledge
| [[kaalaman]]
| [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| [[:d:Q726|Q726]]
| horse
| [[kabayo]]
| [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 431
| [[:d:Q8432|Q8432]]
| civilization
| [[Kabihasnan]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 432
| [[:d:Q28567|Q28567]]
| Maya civilization
| [[Kabihasnang Maya]]
| [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[:d:Q7242|Q7242]]
| beauty
| [[Kagandahan]]
| [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| [[:d:Q9089|Q9089]]
| Hinduism
| [[Hinduismo|Kahinduhan]]
| [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| [[:d:Q10294|Q10294]]
| poverty
| [[Kahirapan]]
| [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[:d:Q287|Q287]]
| wood
| [[kahoy]]
| [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 437
| [[:d:Q601401|Q601401]]
| trade
| [[Kalakalan]]
| [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| [[:d:Q500|Q500]]
| Citrus × limon
| [[Lemon|kalamansî (punò)]]
| [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| [[:d:Q7881|Q7881]]
| skeleton
| [[Kalansay]]
| [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| [[:d:Q10856|Q10856]]
| Columbidae
| [[Kalapati]]
| [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 441
| [[:d:Q12132|Q12132]]
| calendar system
| [[kalendaryo]]
| [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 442
| [[:d:Q12138|Q12138]]
| Gregorian calendar
| [[Kalendaryong Gregoryano]]
| [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| [[:d:Q7011|Q7011]]
| Kalidasa
| [[Kalidasa]]
| [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| [[:d:Q12681|Q12681]]
| calligraphy
| [[kaligrapiya]]
| [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| [[:d:Q7860|Q7860]]
| nature
| [[kalikasan]]
| [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 446
| [[:d:Q9165|Q9165]]
| soul
| [[kaluluwa]]
| [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| [[:d:Q12147|Q12147]]
| health
| [[Kalusugan]]
| [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 448
| [[:d:Q4|Q4]]
| death
| [[kamatayan]]
| [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[:d:Q7375|Q7375]]
| Kamelyo
| [[Kamelyo]]
| [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 450
| [[:d:Q7350|Q7350]]
| Panama Canal
| [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]]
| [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[:d:Q899|Q899]]
| Suez Canal
| [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]]
| [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[:d:Q12078|Q12078]]
| cancer
| [[kanser]]
| [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 453
| [[:d:Q7366|Q7366]]
| song
| [[Awitin|kanta]]
| [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 454
| [[:d:Q12131|Q12131]]
| disability
| [[Kapansanan]]
| [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| [[:d:Q5322|Q5322]]
| capacitor
| [[Kapasitor]]
| [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[:d:Q454|Q454]]
| peace
| [[Kapayapaan]]
| [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| [[:d:Q8486|Q8486]]
| coffee
| [[kape]]
| [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[:d:Q6206|Q6206]]
| capitalism
| [[Kapitalismo]]
| [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 459
| [[:d:Q8660|Q8660]]
| Karachi
| [[Karachi]]
| [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 460
| [[:d:Q9430|Q9430]]
| ocean
| [[karagatan]]
| [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| [[:d:Q788|Q788]]
| Arctic Ocean
| [[Karagatang Artiko]]
| [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[:d:Q97|Q97]]
| Atlantic Ocean
| [[Karagatang Atlantiko]]
| [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[:d:Q1239|Q1239]]
| Indian Ocean
| [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]]
| [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 464
| [[:d:Q98|Q98]]
| Pacific Ocean
| [[Karagatang Pasipiko]]
| [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[:d:Q12136|Q12136]]
| disease
| [[Sakit|karamdaman]]
| [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 466
| [[:d:Q12125|Q12125]]
| common cold
| [[Karaniwang sipon]]
| [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| [[:d:Q8458|Q8458]]
| human rights
| [[Karapatang pantao]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[:d:Q11419|Q11419]]
| karate
| [[Karatedo|Karate]]
| [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 469
| [[:d:Q623|Q623]]
| carbon
| [[Karbon]]
| [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 470
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| Karl Marx
| [[Karl Marx]]
| [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 471
| [[:d:Q10990|Q10990]]
| meat
| [[karne]]
| [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[:d:Q309|Q309]]
| history
| [[kasaysayan]]
| [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 473
| [[:d:Q1321|Q1321]]
| Spanish
| [[Wikang Kastila|Kastila]]
| [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[:d:Q12453|Q12453]]
| measurement
| [[Kasukatan]]
| [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| [[:d:Q11460|Q11460]]
| clothing
| [[kasuotan]]
| [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| [[:d:Q12174|Q12174]]
| obesity
| [[Labis na katabaan|Katabaan]]
| [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| [[:d:Q8492|Q8492]]
| juice
| [[Katas (inumin)|katas]]
| [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| [[:d:Q8253|Q8253]]
| fiction
| [[kathang-isip]]
| [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| [[:d:Q7354|Q7354]]
| Southern Ocean
| [[Katimugang Karagatan]]
| [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 480
| [[:d:Q7949|Q7949]]
| truth
| [[Katotohanan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 481
| [[:d:Q5586|Q5586]]
| Katsushika Hokusai
| [[Hokusai|Katsushika Hokusai]]
| [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| [[:d:Q205|Q205]]
| infinity
| [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]]
| [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 483
| [[:d:Q10943|Q10943]]
| cheese
| [[keso]]
| [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 484
| [[:d:Q7296|Q7296]]
| Mount Kilimanjaro
| [[Kilimanjaro]]
| [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| [[:d:Q11570|Q11570]]
| kilogram
| [[kilogramo]]
| [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[:d:Q7178|Q7178]]
| International Red Cross and Red Crescent Movement
| [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]]
| [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 487
| [[:d:Q2329|Q2329]]
| chemistry
| [[kimika]]
| [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 488
| [[:d:Q11165|Q11165]]
| inorganic chemistry
| [[kimikang inorganiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 489
| [[:d:Q11372|Q11372]]
| physical chemistry
| [[kimikang makapisika]]
| [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| [[:d:Q11351|Q11351]]
| organic chemistry
| [[kimikang organiko]]
| [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[:d:Q3838|Q3838]]
| Kinshasa
| [[Kinshasa]]
| [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[:d:Q11397|Q11397]]
| classical mechanics
| [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]]
| [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[:d:Q7937|Q7937]]
| climate
| [[klima]]
| [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[:d:Q10285|Q10285]]
| Colosseum
| [[Koliseo]]
| [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[:d:Q1348|Q1348]]
| Kolkata
| [[Kolkata]]
| [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[:d:Q7167|Q7167]]
| colonialism
| [[kolonyalismo]]
| [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| [[:d:Q3559|Q3559]]
| comet
| [[kometa]]
| [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 498
| [[:d:Q1004|Q1004]]
| comic
| [[komiks]]
| [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| [[:d:Q11173|Q11173]]
| chemical compound
| [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 500
| [[:d:Q68|Q68]]
| computer
| [[kompyuter]]
| [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 501
| [[:d:Q11024|Q11024]]
| communication
| [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 502
| [[:d:Q6186|Q6186]]
| communism
| [[Komunismo]]
| [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| [[:d:Q9581|Q9581]]
| Confucianism
| [[Confucianismo|Konpusyanismo]]
| [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 504
| [[:d:Q7169|Q7169]]
| conservatism
| [[Konserbatismo]]
| [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 505
| [[:d:Q5107|Q5107]]
| continent
| [[kontinente]]
| [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| [[:d:Q9176|Q9176]]
| Korean
| [[Wikang Koreano|Koreano]]
| [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 507
| [[:d:Q1420|Q1420]]
| car
| [[kotse]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 508
| [[:d:Q5375|Q5375]]
| cricket
| [[Kriket]]
| [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 509
| [[:d:Q5043|Q5043]]
| Christianity
| [[Kristiyanismo]]
| [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[:d:Q12546|Q12546]]
| Crusades
| [[Mga Krusada|Krusada]]
| [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 511
| [[:d:Q1075|Q1075]]
| color
| [[kulay]]
| [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 512
| [[:d:Q1390|Q1390]]
| insect
| [[Insekto|Kulisap]]
| [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| [[:d:Q11042|Q11042]]
| culture
| [[kultura]]
| [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| [[:d:Q8620|Q8620]]
| Kwame Nkrumah
| [[Kwame Nkrumah]]
| [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| [[:d:Q11402|Q11402]]
| force
| [[Puwersa|lakas]]
| [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 516
| [[:d:Q8441|Q8441]]
| man
| [[lalaki]]
| [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| [[:d:Q7367|Q7367]]
| mosquito
| [[Lamok]]
| [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 518
| [[:d:Q7386|Q7386]]
| Formicidae
| [[langgam]]
| [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 519
| [[:d:Q9333|Q9333]]
| Laozi
| [[Lao-Tse|Laozi]]
| [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| [[:d:Q11410|Q11410]]
| game
| [[laro]]
| [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[:d:Q11422|Q11422]]
| toy
| [[Laruan]]
| [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[:d:Q41670|Q41670]]
| Latin alphabet
| [[Latin alphabet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 523
| [[:d:Q5513|Q5513]]
| Lake Baikal
| [[Lawa ng Baikal]]
| [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 524
| [[:d:Q5511|Q5511]]
| Lake Tanganyika
| [[Lawa ng Tanganyika]]
| [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 525
| [[:d:Q5505|Q5505]]
| Lake Victoria
| [[Lawa ng Victoria]]
| [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| [[:d:Q4724|Q4724]]
| Le Corbusier
| [[Le Corbusier]]
| [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| Leo Tolstoy
| [[Leo Tolstoy]]
| [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 528
| [[:d:Q762|Q762]]
| Leonardo da Vinci
| [[Leonardo da Vinci]]
| [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 529
| [[:d:Q7604|Q7604]]
| Leonhard Euler
| [[Leonhard Euler]]
| [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 530
| [[:d:Q7071|Q7071]]
| Li Bai
| [[Li Bai]]
| [[Talaksan:李白.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 531
| [[:d:Q6216|Q6216]]
| liberalism
| [[liberalismo]]
| [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 532
| [[:d:Q7172|Q7172]]
| Arab League
| [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]]
| [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 533
| [[:d:Q8065|Q8065]]
| natural disaster
| [[Likas na sakuna]]
| [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 534
| [[:d:Q11435|Q11435]]
| liquid
| [[likido]]
| [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 535
| [[:d:Q7944|Q7944]]
| earthquake
| [[Lindol]]
| [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 536
| [[:d:Q82571|Q82571]]
| linear algebra
| [[Alhebrang linyar|linear algebra]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 537
| [[:d:Q8162|Q8162]]
| linguistics
| [[lingguwistika]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| [[:d:Q11367|Q11367]]
| lipid
| [[Lipido|Lipid]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[:d:Q8425|Q8425]]
| society
| [[Lipunan]]
| [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 540
| [[:d:Q8236|Q8236]]
| literacy
| [[Literasi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| [[:d:Q11582|Q11582]]
| litre
| [[litro]]
| [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| [[:d:Q9128|Q9128]]
| light
| [[liwanag]]
| [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 543
| [[:d:Q11197|Q11197]]
| logarithm
| [[logaritmo]]
| [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| [[:d:Q8078|Q8078]]
| logic
| [[lohika]]
| [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 545
| [[:d:Q84|Q84]]
| London
| [[Londres]]
| [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| [[:d:Q65|Q65]]
| Los Angeles
| [[Los Angeles]]
| [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 547
| [[:d:Q1779|Q1779]]
| Louis Armstrong
| [[Louis Armstrong]]
| [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| [[:d:Q529|Q529]]
| Louis Pasteur
| [[Louis Pasteur]]
| [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 549
| [[:d:Q7742|Q7742]]
| Louis XIV of France
| [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]]
| [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 550
| [[:d:Q255|Q255]]
| Ludwig van Beethoven
| [[Ludwig van Beethoven]]
| [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| [[:d:Q9391|Q9391]]
| Ludwig Wittgenstein
| [[Ludwig Wittgenstein]]
| [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| [[:d:Q12493|Q12493]]
| dome
| [[Lungaw]]
| [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 553
| [[:d:Q515|Q515]]
| city
| [[lungsod]]
| [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 554
| [[:d:Q237|Q237]]
| Vatican City
| [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]]
| [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| [[:d:Q239|Q239]]
| Brussels
| [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]]
| [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[:d:Q1486|Q1486]]
| Buenos Aires
| [[Lungsod ng Buenos Aires]]
| [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| [[:d:Q8673|Q8673]]
| Lagos
| [[Lagos|Lungsod ng Lagos]]
| [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[:d:Q1489|Q1489]]
| Mexico City
| [[Lungsod ng Mehiko]]
| [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[:d:Q60|Q60]]
| New York City
| [[Lungsod ng New York]]
| [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| [[:d:Q2807|Q2807]]
| Madrid
| [[Madrid]]
| [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[:d:Q8436|Q8436]]
| family
| [[Pamilya|mag-anak]]
| [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[:d:Q11408|Q11408]]
| magnetic field
| [[Larangang magnetiko|magnetic field]]
| [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 563
| [[:d:Q12501|Q12501]]
| Great Wall of China
| [[Mahabang Muog ng Tsina]]
| [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[:d:Q8276|Q8276]]
| Mahabharata
| [[Mahabharata]]
| [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| Mahatma Gandhi
| [[Mahatma Gandhi]]
| [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[:d:Q11575|Q11575]]
| maize
| [[Mais]]
| [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| [[:d:Q11019|Q11019]]
| machine
| [[Makina]]
| [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[:d:Q12760|Q12760]]
| steam engine
| [[Makinang pinasisingawan]]
| [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| [[:d:Q11083|Q11083]]
| large intestine
| [[Malaking bituka]]
| [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| [[:d:Q323|Q323]]
| Big Bang
| [[Big Bang|Malaking Pagsabog]]
| [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[:d:Q12156|Q12156]]
| malaria
| [[malarya]]
| [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[:d:Q9476|Q9476]]
| free will
| [[Malayang kalooban]]
| [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[:d:Q11090|Q11090]]
| small intestine
| [[Maliit na bituka]]
| [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 574
| [[:d:Q12167|Q12167]]
| malnutrition
| [[Malnutrisyon]]
| [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[:d:Q7377|Q7377]]
| mammal
| [[Mamalya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[:d:Q382441|Q382441]]
| marine mammal
| [[Mamalyang pandagat]]
| [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[:d:Q11009|Q11009]]
| nut
| [[Nuwes|mani]]
| [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[:d:Q780|Q780]]
| chicken
| [[Manok]]
| [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| [[:d:Q89|Q89]]
| apple
| [[mansanas]]
| [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| [[:d:Q5816|Q5816]]
| Mao Zedong
| [[Mao Zedong]]
| [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[:d:Q2346|Q2346]]
| analytical chemistry
| [[Mapanuring kimika]]
| [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| [[:d:Q7199|Q7199]]
| Marcel Proust
| [[Marcel Proust]]
| [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[:d:Q6101|Q6101]]
| Marco Polo
| [[Marco Polo]]
| [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 584
| [[:d:Q7186|Q7186]]
| 
| [[Marie Curie]]
| [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| [[:d:Q4616|Q4616]]
| Marilyn Monroe
| [[Marilyn Monroe]]
| [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 586
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| Mark Twain
| [[Mark Twain]]
| [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[:d:Q4612|Q4612]]
| Marlene Dietrich
| [[Marlene Dietrich]]
| [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[:d:Q111|Q111]]
| Mars
| [[Marte]]
| [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[:d:Q48301|Q48301]]
| Martin Heidegger
| [[Martin Heidegger]]
| [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 590
| [[:d:Q9554|Q9554]]
| Martin Luther
| [[Martin Luther]]
| [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 591
| [[:d:Q8027|Q8027]]
| Martin Luther King Jr.
| [[Martin Luther King, Jr.]]
| [[Talaksan:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 592
| [[:d:Q7264|Q7264]]
| Marxism
| [[Marxismo]]
| [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 593
| [[:d:Q11423|Q11423]]
| mass
| [[Masa]]
| [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 594
| [[:d:Q11567|Q11567]]
| complex number
| [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[:d:Q7365|Q7365]]
| muscle
| [[Kalamnan|Masel]]
| [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[:d:Q12800|Q12800]]
| machine gun
| [[Masinggan]]
| [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| [[:d:Q7364|Q7364]]
| eye
| [[Mata]]
| [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 598
| [[:d:Q395|Q395]]
| mathematics
| [[matematika]]
| [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 599
| [[:d:Q7081|Q7081]]
| materialism
| [[materyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 600
| [[:d:Q5676|Q5676]]
| Matsuo Bashō
| [[Matsuo Bashō]]
| [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| [[:d:Q9021|Q9021]]
| Max Planck
| [[Max Planck]]
| [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[:d:Q9387|Q9387]]
| Max Weber
| [[Max Weber]]
| [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 603
| [[:d:Q12140|Q12140]]
| medication
| [[Medikasyon]]
| [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[:d:Q11190|Q11190]]
| medicine
| [[medisina]]
| [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 605
| [[:d:Q96|Q96]]
| Mexico
| [[Mehiko]]
| [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[:d:Q5806|Q5806]]
| Mecca
| [[Meka]]
| [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 607
| [[:d:Q944|Q944]]
| quantum mechanics
| [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]]
| [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 608
| [[:d:Q308|Q308]]
| Mercury
| [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]]
| [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| [[:d:Q11767|Q11767]]
| Mesopotamia
| [[Mesopotamya|Mesopotamia]]
| [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 610
| [[:d:Q1057|Q1057]]
| metabolism
| [[Metabolismo]]
| [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 611
| [[:d:Q11426|Q11426]]
| metal
| [[metal]]
| [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 612
| [[:d:Q11467|Q11467]]
| metallurgy
| [[Metalurhiya]]
| [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[:d:Q11573|Q11573]]
| metre
| [[metro]]
| [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 614
| [[:d:Q1065|Q1065]]
| United Nations
| [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]]
| [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 615
| [[:d:Q8750|Q8750]]
| Michael Faraday
| [[Michael Faraday]]
| [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 616
| [[:d:Q2831|Q2831]]
| Michael Jackson
| [[Michael Jackson]]
| [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 617
| [[:d:Q5592|Q5592]]
| Michelangelo
| [[Michelangelo Buonarroti]]
| [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| [[:d:Q5682|Q5682]]
| Miguel de Cervantes
| [[Miguel de Cervantes]]
| [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| [[:d:Q5600|Q5600]]
| Mimar Sinan
| [[Mimar Sinan]]
| [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 620
| [[:d:Q7946|Q7946]]
| mineral
| [[mineral]]
| [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 621
| [[:d:Q9134|Q9134]]
| mythology
| [[mitolohiya]]
| [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 622
| [[:d:Q12684|Q12684]]
| fashion
| [[moda]]
| [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[:d:Q9458|Q9458]]
| Muhammad
| [[Muhammad|Mohëmmëd]]
| [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 624
| [[:d:Q9077|Q9077]]
| Moses
| [[Moises]]
| [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[:d:Q11369|Q11369]]
| molecule
| [[Molekula]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 626
| [[:d:Q687|Q687]]
| Molière
| [[Molière]]
| [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| [[:d:Q25326|Q25326]]
| Mollusca
| [[Mollusca]]
| [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| [[:d:Q7269|Q7269]]
| monarchy
| [[monarkiya]]
| [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 629
| [[:d:Q9159|Q9159]]
| monotheism
| [[monoteismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 630
| [[:d:Q649|Q649]]
| Moscow
| [[Mosku]]
| [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 631
| [[:d:Q9038|Q9038]]
| Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi
| [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]]
| [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 632
| [[:d:Q1156|Q1156]]
| Mumbai
| [[Mumbai]]
| [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 633
| [[:d:Q11401|Q11401]]
| hip-hop
| [[Musikang hip hop]]
| [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 634
| [[:d:Q9730|Q9730]]
| classical music
| [[musikang klasiko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[:d:Q11399|Q11399]]
| rock music
| [[Musikang rock]]
| [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 636
| [[:d:Q5152|Q5152]]
| Mustafa Kemal Atatürk
| [[Mustafa Kemal Atatürk]]
| [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 637
| [[:d:Q12705|Q12705]]
| renewable energy
| [[Nababagong enerhiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 638
| [[:d:Q7176|Q7176]]
| Naguib Mahfouz
| [[Naguib Mahfouz]]
| [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 639
| [[:d:Q171195|Q171195]]
| Nagarjuna
| [[Nagarjuna|Nagëddzunë]]
| [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[:d:Q3870|Q3870]]
| Nairobi
| [[Nairobi]]
| [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[:d:Q11394|Q11394]]
| endangered species
| [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]]
| [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| [[:d:Q11468|Q11468]]
| nanotechnology
| [[Nanoteknolohiya]]
| [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| [[:d:Q517|Q517]]
| Napoleon
| [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]]
| [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[:d:Q7184|Q7184]]
| NATO
| [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]]
| [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 645
| [[:d:Q1615|Q1615]]
| Neil Armstrong
| [[Neil Armstrong]]
| [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[:d:Q13217298|Q13217298]]
| Giza Necropolis
| [[Nekropolis ng Giza]]
| [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| [[:d:Q8023|Q8023]]
| Nelson Mandela
| [[Nelson Mandela]]
| [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 648
| [[:d:Q5185|Q5185]]
| Nematoda
| [[Nematode]]
| [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 649
| [[:d:Q332|Q332]]
| Neptune
| [[Neptuno]]
| [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[:d:Q9620|Q9620]]
| nerve
| [[Nerbiyo]]
| [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 651
| [[:d:Q55|Q55]]
| Netherlands
| [[Netherlands]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 652
| [[:d:Q1399|Q1399]]
| Niccolò Machiavelli
| [[Niccolò Machiavelli]]
| [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 653
| [[:d:Q619|Q619]]
| Nicolaus Copernicus
| [[Nicolaus Copernicus]]
| [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| [[:d:Q1033|Q1033]]
| Nigeria
| [[Nigeria]]
| [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 655
| [[:d:Q9036|Q9036]]
| Nikola Tesla
| [[Nikola Tesla]]
| [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 656
| [[:d:Q627|Q627]]
| nitrogen
| [[Nitroheno]]
| [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 657
| [[:d:Q7561|Q7561]]
| snow
| [[Niyebe]]
| [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| [[:d:Q9049|Q9049]]
| Noam Chomsky
| [[Noam Chomsky]]
| [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 659
| [[:d:Q8261|Q8261]]
| novel
| [[nobela]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[:d:Q83201|Q83201]]
| Non-Aligned Movement
| [[Kilusang Walang Pinapanigan|Non-Aligned Movement]]
| [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 661
| [[:d:Q11216|Q11216]]
| numerical analysis
| [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 662
| [[:d:Q12104|Q12104]]
| Avena sativa
| [[Obena]]
| [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 663
| [[:d:Q629|Q629]]
| oxygen
| [[Oksiheno]]
| [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| [[:d:Q8467|Q8467]]
| Umar ibn Al-Khattāb
| [[Umar|Omar]]
| [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 665
| [[:d:Q1344|Q1344]]
| opera
| [[Opera]]
| [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 666
| [[:d:Q9135|Q9135]]
| operating system
| [[operating system]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[:d:Q11471|Q11471]]
| time
| [[oras]]
| [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 668
| [[:d:Q376|Q376]]
| clock
| [[orasan]]
| [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 669
| [[:d:Q7795|Q7795]]
| Organization of the Petroleum Exporting Countries
| [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]]
| [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 670
| [[:d:Q7825|Q7825]]
| World Trade Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]]
| [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 671
| [[:d:Q7239|Q7239]]
| organism
| [[organismo]]
| [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 672
| [[:d:Q55643|Q55643]]
| Oceania
| [[Oseaniya]]
| [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 673
| [[:d:Q8442|Q8442]]
| Otto von Bismarck
| [[Otto von Bismarck]]
| [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 674
| [[:d:Q7198|Q7198]]
| Ovid
| [[Ovidio|Ovid]]
| [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 675
| [[:d:Q5593|Q5593]]
| Pablo Picasso
| [[Pablo Picasso]]
| [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[:d:Q8445|Q8445]]
| marriage
| [[pag-aasawa]]
| [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| [[:d:Q316|Q316]]
| love
| [[pag-ibig]]
| [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 678
| [[:d:Q9420|Q9420]]
| thought
| [[pag-iisip]]
| [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| [[:d:Q11034|Q11034]]
| printing
| [[Paglilimbag|Pag-imprenta]]
| [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[:d:Q7942|Q7942]]
| global warming
| [[Pag-init ng daigdig]]
| [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 681
| [[:d:Q11398|Q11398]]
| biological classification
| [[Pag-uuring pambiyolohiya]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 682
| [[:d:Q11995|Q11995]]
| pregnancy
| [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]]
| [[Talaksan:ONE PREGNANCY 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 683
| [[:d:Q12128|Q12128]]
| dentistry
| [[Pagdedentista]]
| [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 684
| [[:d:Q7935|Q7935]]
| avalanche
| [[Pagguho ng yelo|Pagguho]]
| [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 685
| [[:d:Q9530|Q9530]]
| breathing
| [[Paghinga]]
| [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 686
| [[:d:Q12133|Q12133]]
| deafness
| [[pagkabingi]]
| [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 687
| [[:d:Q10874|Q10874]]
| blindness
| [[pagkabulag]]
| [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 688
| [[:d:Q2095|Q2095]]
| food
| [[pagkain]]
| [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 689
| [[:d:Q6235|Q6235]]
| nationalism
| [[Pagkamakabansa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 690
| [[:d:Q5916|Q5916]]
| spaceflight
| [[Paglipad sa kalawakan]]
| [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[:d:Q8452|Q8452]]
| abortion
| [[pagpapalaglag]]
| [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 692
| [[:d:Q11642|Q11642]]
| pottery
| [[pagpapalayok]]
| [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[:d:Q8707|Q8707]]
| Meiji Restoration
| [[Pagpapanumbalik ng Meiji]]
| [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| [[:d:Q11990|Q11990]]
| reproduction
| [[Pagpaparami]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 695
| [[:d:Q10737|Q10737]]
| suicide
| [[pagpapatiwakal]]
| [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[:d:Q81041|Q81041]]
| water cycle
| [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[:d:Q11629|Q11629]]
| painting
| [[Pinta|pagpinta]]
| [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| [[:d:Q7553|Q7553]]
| translation
| [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]]
| [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| [[:d:Q7754|Q7754]]
| mathematical analysis
| [[pagsusuring matematikal]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 700
| [[:d:Q169207|Q169207]]
| discrimination
| [[Pagtatangi]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[:d:Q11978|Q11978]]
| digestion
| [[Pagtunaw ng pagkain]]
| [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[:d:Q11032|Q11032]]
| newspaper
| [[pahayagan]]
| [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| [[:d:Q843|Q843]]
| Pakistan
| [[Pakistan]]
| [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 704
| [[:d:Q349|Q349]]
| sport
| [[palakasan]]
| [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[:d:Q5389|Q5389]]
| Olympic Games
| [[Palarong Olimpiko]]
| [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| [[:d:Q5090|Q5090]]
| rice
| [[palay]]
| [[Talaksan:White, Brown, Red &amp; Wild rice.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 707
| [[:d:Q219060|Q219060]]
| Palestine
| [[Estado ng Palestina|Palestina]]
| [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| [[:d:Q9158|Q9158]]
| email
| [[Elektronikong liham|palihamang elektroniko]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 709
| [[:d:Q7188|Q7188]]
| government
| [[pamahalaan]]
| [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 710
| [[:d:Q11030|Q11030]]
| journalism
| [[pamamahayag]]
| [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 711
| [[:d:Q12870|Q12870]]
| explosive chemicals
| [[Pampasabog]]
| [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[:d:Q11663|Q11663]]
| weather
| [[panahon]]
| [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 713
| [[:d:Q11764|Q11764]]
| Iron Age
| [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]]
| [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 714
| [[:d:Q11759|Q11759]]
| Stone Age
| [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]]
| [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 715
| [[:d:Q12539|Q12539]]
| Age of Enlightenment
| [[Panahon ng Kaliwanagan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[:d:Q11761|Q11761]]
| Bronze Age
| [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]]
| [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[:d:Q8142|Q8142]]
| currency
| [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]]
| [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[:d:Q7813|Q7813]]
| Universal Declaration of Human Rights
| [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]]
| [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[:d:Q7804|Q7804]]
| International Monetary Fund
| [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]]
| [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 720
| [[:d:Q12457|Q12457]]
| International System of Units
| [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]]
| [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 721
| [[:d:Q12184|Q12184]]
| pandemic
| [[pandemya]]
| [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| [[:d:Q8463|Q8463]]
| slavery
| [[Pang-aalipin]]
| [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| [[:d:Q11538|Q11538]]
| mathematical proof
| [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 724
| [[:d:Q8265|Q8265]]
| Dream of the Red Chamber
| [[Pangarap ng Pulang Silid]]
| [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 725
| [[:d:Q11033|Q11033]]
| mass media
| [[Midyang panlahat|pangmadlang media]]
| [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 726
| [[:d:Q8242|Q8242]]
| literature
| [[panitikan]]
| [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[:d:Q11634|Q11634]]
| art of sculpture
| [[Lilok|Panlililok]]
| [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 728
| [[:d:Q8188|Q8188]]
| syllable
| [[pantig]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 729
| [[:d:Q482|Q482]]
| poetry
| [[Panulaan]]
| [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 730
| [[:d:Q11472|Q11472]]
| paper
| [[papel]]
| [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 731
| [[:d:Q90|Q90]]
| Paris
| [[Paris]]
| [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 732
| [[:d:Q10288|Q10288]]
| Parthenon
| [[Partenon|Parthenon]]
| [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 733
| [[:d:Q7278|Q7278]]
| political party
| [[Partidong pampolitika|partidong politikal]]
| [[Talaksan:Konwencja na Śląsku - zakończenie kampanii (14066373800).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 734
| [[:d:Q8454|Q8454]]
| capital punishment
| [[parusang kamatayan]]
| [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 735
| [[:d:Q6223|Q6223]]
| fascism
| [[Pasismo]]
| [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| [[:d:Q10998|Q10998]]
| potato
| [[patatas]]
| [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 737
| [[:d:Q7372|Q7372]]
| shark
| [[Pating]]
| [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| [[:d:Q11453|Q11453]]
| agricultural irrigation
| [[patubig]]
| [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 739
| [[:d:Q8479|Q8479]]
| Peter the Great
| [[Pedro ang Dakila ng Rusya]]
| [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 740
| [[:d:Q11424|Q11424]]
| film
| [[Pelikula]]
| [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 741
| [[:d:Q7252|Q7252]]
| feminism
| [[Peminismo]]
| [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 742
| [[:d:Q1368|Q1368]]
| money
| [[pera]]
| [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 743
| [[:d:Q5599|Q5599]]
| Peter Paul Rubens
| [[Peter Paul Rubens]]
| [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[:d:Q167|Q167]]
| pi
| [[Pi]]
| [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 745
| [[:d:Q1090|Q1090]]
| silver
| [[pilak]]
| [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 746
| [[:d:Q928|Q928]]
| Philippines
| [[Pilipinas]]
| [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 747
| [[:d:Q5891|Q5891]]
| philosophy
| [[pilosopiya]]
| [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 748
| [[:d:Q12516|Q12516]]
| pyramid
| [[Piramide]]
| [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 749
| [[:d:Q413|Q413]]
| physics
| [[pisika]]
| [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 750
| [[:d:Q11429|Q11429]]
| nuclear fission
| [[Pisyong nukleyar]]
| [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| [[:d:Q5994|Q5994]]
| piano
| [[Piyano]]
| [[Talaksan:Steinway &amp; Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[:d:Q634|Q634]]
| planet
| [[planeta]]
| [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[:d:Q10251|Q10251]]
| plasma
| [[plasma]]
| [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 754
| [[:d:Q11474|Q11474]]
| plastic
| [[Plastik]]
| [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 755
| [[:d:Q7950|Q7950]]
| plate tectonics
| [[Tektonikong plato|plate tectonics]]
| [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[:d:Q859|Q859]]
| Plato
| [[Platon|Plato]]
| [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 757
| [[:d:Q11405|Q11405]]
| flute
| [[Bansi|plawta]]
| [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 758
| [[:d:Q9163|Q9163]]
| polytheism
| [[politeismo]]
| [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 759
| [[:d:Q7163|Q7163]]
| politics
| [[politika]]
| [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 760
| [[:d:Q933|Q933]]
| South Pole
| [[Timog Polo|Polong Timog]]
| [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 761
| [[:d:Q36|Q36]]
| Poland
| [[Polonya]]
| [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 762
| [[:d:Q12195|Q12195]]
| poliomyelitis
| [[Polio|Polyo]]
| [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 763
| [[:d:Q8183|Q8183]]
| phoneme
| [[ponema]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 764
| [[:d:Q45|Q45]]
| Portugal
| [[Portugal]]
| [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| [[:d:Q11633|Q11633]]
| photography
| [[potograpiya]]
| [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| [[:d:Q11982|Q11982]]
| photosynthesis
| [[potosintesis]]
| [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 767
| [[:d:Q150|Q150]]
| French
| [[Wikang Pranses|Pranses]]
| [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 768
| [[:d:Q11756|Q11756]]
| prehistory
| [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]]
| [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[:d:Q7380|Q7380]]
| primate
| [[Primates|Primate]]
| [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 770
| [[:d:Q12514|Q12514]]
| Three Gorges Dam
| [[Prinsa ng Tatlong Bangin]]
| [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[:d:Q9492|Q9492]]
| probability
| [[Probabilidad]]
| [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 772
| [[:d:Q7281|Q7281]]
| propaganda
| [[propaganda]]
| [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 773
| [[:d:Q23540|Q23540]]
| Protestantism
| [[Protestantismo]]
| [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 774
| [[:d:Q8054|Q8054]]
| protein
| [[protina]]
| [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[:d:Q10892|Q10892]]
| protist
| [[Protista]]
| [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 776
| [[:d:Q8137|Q8137]]
| capital
| [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]]
| [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 777
| [[:d:Q12861|Q12861]]
| gunpowder
| [[pulbura]]
| [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| [[:d:Q12192|Q12192]]
| pneumonia
| [[Pulmonya]]
| [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[:d:Q10987|Q10987]]
| honey
| [[Pulot-pukyutan|pulot]]
| [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 780
| [[:d:Q9149|Q9149]]
| fundamentalism
| [[pundamentalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 781
| [[:d:Q10884|Q10884]]
| tree
| [[puno]]
| [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 782
| [[:d:Q11348|Q11348]]
| function
| [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]]
| [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[:d:Q146|Q146]]
| cat
| [[pusa]]
| [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 784
| [[:d:Q1072|Q1072]]
| heart
| [[Puso (anatomiya)|puso]]
| [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 785
| [[:d:Q11518|Q11518]]
| Pythagorean theorem
| [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]]
| [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 786
| [[:d:Q7315|Q7315]]
| Pyotr Ilyich Tchaikovsky
| [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]]
| [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 787
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| Rabindranath Tagore
| [[Rabindranath Tagore]]
| [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 788
| [[:d:Q11448|Q11448]]
| radioactivity
| [[radioactivity]]
| [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 789
| [[:d:Q12969754|Q12969754]]
| electromagnetic radiation
| [[radyasyong elektromagnetiko]]
| [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| [[:d:Q872|Q872]]
| radio
| [[Radyo]]
| [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 791
| [[:d:Q5597|Q5597]]
| Raphael
| [[Rafael Sanzio]]
| [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 792
| [[:d:Q8461|Q8461]]
| racism
| [[rasismo]]
| [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 793
| [[:d:Q9510|Q9510]]
| reality
| [[Realidad|reality]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 794
| [[:d:Q2269|Q2269]]
| Industrial Revolution
| [[Rebolusyong Industriyal]]
| [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[:d:Q128593|Q128593]]
| reincarnation
| [[reengkarnasyon]]
| [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 796
| [[:d:Q9794|Q9794]]
| reggae
| [[reggae]]
| [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 797
| [[:d:Q9174|Q9174]]
| religion
| [[relihiyon]]
| [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 798
| [[:d:Q5598|Q5598]]
| Rembrandt
| [[Rembrandt]]
| [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 799
| [[:d:Q4692|Q4692]]
| Renaissance
| [[Renasimiyento]]
| [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 800
| [[:d:Q9191|Q9191]]
| René Descartes
| [[René Descartes]]
| [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 801
| [[:d:Q12562|Q12562]]
| Protestant Reformation
| [[Repormang Protestante]]
| [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 802
| [[:d:Q10811|Q10811]]
| Reptilia
| [[Reptilya]]
| [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 803
| [[:d:Q7270|Q7270]]
| republic
| [[Republika]]
| [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 804
| [[:d:Q148|Q148]]
| People's Republic of China
| [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]]
| [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 805
| [[:d:Q5321|Q5321]]
| resistor
| [[resistor]]
| [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| [[:d:Q472287|Q472287]]
| respiration
| [[Respirasyon]]
| [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 807
| [[:d:Q1511|Q1511]]
| Richard Wagner
| [[Richard Wagner]]
| [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| [[:d:Q8678|Q8678]]
| Rio de Janeiro
| [[Rio de Janeiro]]
| [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 809
| [[:d:Q926|Q926]]
| Roald Amundsen
| [[Roald Amundsen]]
| [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[:d:Q11012|Q11012]]
| robot
| [[Robot]]
| [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 811
| [[:d:Q5463|Q5463]]
| Rocky Mountains
| [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]]
| [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| [[:d:Q10850|Q10850]]
| Rodent
| [[Rodentia]]
| [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 813
| [[:d:Q220|Q220]]
| Rome
| [[Roma]]
| [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 814
| [[:d:Q12544|Q12544]]
| Byzantine Empire
| [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 815
| [[:d:Q7231|Q7231]]
| Rosa Luxemburg
| [[Rosa Luxemburg]]
| [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 816
| [[:d:Q5378|Q5378]]
| rugby
| [[Rugbi]]
| [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 817
| [[:d:Q159|Q159]]
| Russia
| [[Rusya]]
| [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 818
| [[:d:Q503|Q503]]
| banana
| [[saging]]
| [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 819
| [[:d:Q6583|Q6583]]
| Sahara
| [[Sahara]]
| [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[:d:Q11081|Q11081]]
| Alzheimer's disease
| [[Sakit na Alzheimer]]
| [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| [[:d:Q12198|Q12198]]
| sexually transmitted infection
| [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]]
| [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 822
| [[:d:Q86|Q86]]
| headache
| [[sakit ng ulo]]
| [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| [[:d:Q12135|Q12135]]
| mental disorder
| [[sakit sa pag-iisip]]
| [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[:d:Q8581|Q8581]]
| Saladin
| [[Saladin]]
| [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 825
| [[:d:Q11469|Q11469]]
| glass
| [[Salamin (materyales)|salamin]]
| [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 826
| [[:d:Q7755|Q7755]]
| constitution
| [[saligang batas]]
| [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 827
| [[:d:Q8171|Q8171]]
| word
| [[salita]]
| [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| [[:d:Q5577|Q5577]]
| Salvador Dalí
| [[Salvador Dalí]]
| [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 829
| [[:d:Q7768|Q7768]]
| ASEAN
| [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]]
| [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 830
| [[:d:Q7817|Q7817]]
| World Health Organization
| [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]]
| [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 831
| [[:d:Q11403|Q11403]]
| samba
| [[samba]]
| [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 832
| [[:d:Q7785|Q7785]]
| Commonwealth of Nations
| [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]]
| [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[:d:Q656|Q656]]
| Saint Petersburg
| [[San Petersburgo]]
| [[Talaksan:Peter &amp; Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 834
| [[:d:Q728|Q728]]
| weapon
| [[sandata]]
| [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[:d:Q12802|Q12802]]
| nuclear weapon
| [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]]
| [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 836
| [[:d:Q12796|Q12796]]
| firearm
| [[Sandatang pumuputok]]
| [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 837
| [[:d:Q1|Q1]]
| universe
| [[Uniberso|sansinukob]]
| [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 838
| [[:d:Q12171|Q12171]]
| menstruation
| [[Regla|Sapanahon]]
| [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 839
| [[:d:Q4605|Q4605]]
| Sarah Bernhardt
| [[Sarah Bernhardt]]
| [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 840
| [[:d:Q11436|Q11436]]
| aircraft
| [[Sasakyang panghimpapawid]]
| [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 841
| [[:d:Q193|Q193]]
| Saturn
| [[Saturno (planeta)|Saturno]]
| [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 842
| [[:d:Q8873|Q8873]]
| Satyajit Ray
| [[Satyajit Ray]]
| [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 843
| [[:d:Q851|Q851]]
| Saudi Arabia
| [[Saudi Arabia]]
| [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 844
| [[:d:Q11639|Q11639]]
| dance
| [[sayaw]]
| [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 845
| [[:d:Q11577|Q11577]]
| Hordeum vulgare
| [[Sebada]]
| [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[:d:Q12099|Q12099]]
| Secale cereale
| [[Secale cereale]]
| [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 847
| [[:d:Q11574|Q11574]]
| second
| [[segundo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 848
| [[:d:Q7868|Q7868]]
| cell
| [[Selula]]
| [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 849
| [[:d:Q11456|Q11456]]
| semiconductor
| [[Semikonduktor]]
| [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| [[:d:Q5300|Q5300]]
| central processing unit
| [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]]
| [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[:d:Q8684|Q8684]]
| Seoul
| [[Seoul]]
| [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[:d:Q44|Q44]]
| beer
| [[serbesa]]
| [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 853
| [[:d:Q8003|Q8003]]
| Sergei Eisenstein
| [[Sergei Eisenstein]]
| [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[:d:Q8686|Q8686]]
| Shanghai
| [[Shanghai]]
| [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 855
| [[:d:Q7192|Q7192]]
| Qin Shi Huang
| [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]]
| [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 856
| [[:d:Q9585|Q9585]]
| Shia Islam
| [[Shiismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 857
| [[:d:Q812767|Q812767]]
| Shinto
| [[Shinto]]
| [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 858
| [[:d:Q8279|Q8279]]
| Shahnameh
| [[Shāhnāmeh]]
| [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 859
| [[:d:Q9441|Q9441]]
| The Buddha
| [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]]
| [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 860
| [[:d:Q9215|Q9215]]
| Sigmund Freud
| [[Sigmund Freud]]
| [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[:d:Q9316|Q9316]]
| Sikhism
| [[Sikhismo]]
| [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 862
| [[:d:Q9418|Q9418]]
| psychology
| [[sikolohiya]]
| [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[:d:Q9372|Q9372]]
| Sima Qian
| [[Sima Qian]]
| [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[:d:Q9592|Q9592]]
| Catholic Church
| [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]]
| [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 865
| [[:d:Q12485|Q12485]]
| symmetry
| [[simetriya]]
| [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 866
| [[:d:Q7197|Q7197]]
| Simone de Beauvoir
| [[Simone de Beauvoir]]
| [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| [[:d:Q8605|Q8605]]
| Simón Bolívar
| [[Simón Bolívar]]
| [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[:d:Q11768|Q11768]]
| Ancient Egypt
| [[Sinaunang Ehipto]]
| [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[:d:Q11772|Q11772]]
| Ancient Greece
| [[Sinaunang Gresya]]
| [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 870
| [[:d:Q334|Q334]]
| Singapore
| [[Singapura|Singapore]]
| [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 871
| [[:d:Q735|Q735]]
| art
| [[sining]]
| [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 872
| [[:d:Q11417|Q11417]]
| martial arts
| [[sining pandigma]]
| [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 873
| [[:d:Q11210|Q11210]]
| coordinate system
| [[sistema ng koordinado]]
| [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 874
| [[:d:Q8192|Q8192]]
| writing system
| [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]]
| [[Talaksan:World alphabets &amp; writing systems.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 875
| [[:d:Q11078|Q11078]]
| endocrine system
| [[Sistemang endokrina]]
| [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 876
| [[:d:Q1059|Q1059]]
| immune system
| [[Sistemang inmune|sistemang immuno]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 877
| [[:d:Q9404|Q9404]]
| nervous system
| [[Sistemang nerbiyos]]
| [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 878
| [[:d:Q11101|Q11101]]
| sensory nervous system
| [[Sistemang pandama]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 879
| [[:d:Q544|Q544]]
| Solar System
| [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]]
| [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| [[:d:Q124794|Q124794]]
| taste
| [[Lasa|sistemang panlasa]]
| [[Talaksan:1402 The Tongue.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| [[:d:Q9649|Q9649]]
| human digestive system
| [[Sistemang panunaw]]
| [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| [[:d:Q7895|Q7895]]
| reproductive system
| [[Sistemang reproduktibo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 883
| [[:d:Q7891|Q7891]]
| respiratory system
| [[Sistemang respiratoryo]]
| [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 884
| [[:d:Q11068|Q11068]]
| circulatory system
| [[sistemang sirkulatoryo]]
| [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 885
| [[:d:Q681949|Q681949]]
| SM Sultan
| [[SM Sultan]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 886
| [[:d:Q7397|Q7397]]
| software
| [[software]]
| [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[:d:Q913|Q913]]
| Socrates
| [[Sokrates]]
| [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 888
| [[:d:Q11438|Q11438]]
| solid
| [[solido]]
| [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 889
| [[:d:Q12143|Q12143]]
| time zone
| [[sona ng oras]]
| [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[:d:Q7235|Q7235]]
| Sophocles
| [[Sopokles]]
| [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 891
| [[:d:Q332062|Q332062]]
| Sorghum bicolor
| [[Batad|Sorghum bicolor]]
| [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 892
| [[:d:Q9601|Q9601]]
| Zoroastrianism
| [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]]
| [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 893
| [[:d:Q7272|Q7272]]
| socialism
| [[sosyalismo]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 894
| [[:d:Q2001|Q2001]]
| Stanley Kubrick
| [[Stanley Kubrick]]
| [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 895
| [[:d:Q11430|Q11430]]
| state of matter
| [[Estado ng materya|state of matter]]
| [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 896
| [[:d:Q8877|Q8877]]
| Steven Spielberg
| [[Steven Spielberg]]
| [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 897
| [[:d:Q12202|Q12202]]
| stroke
| [[stroke]]
| [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 898
| [[:d:Q2811|Q2811]]
| submarine
| [[Submarino]]
| [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 899
| [[:d:Q1049|Q1049]]
| Sudan
| [[Sudan]]
| [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 900
| [[:d:Q9603|Q9603]]
| Sufism
| [[Sufismo]]
| [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 901
| [[:d:Q11416|Q11416]]
| gambling
| [[sugal]]
| [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[:d:Q8196|Q8196]]
| Arabic alphabet
| [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]]
| [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 903
| [[:d:Q1828555|Q1828555]]
| Arabic script
| [[sulat Ërëbi]]
| [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 904
| [[:d:Q8474|Q8474]]
| Suleiman the Magnificent
| [[Suleiman I]]
| [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 905
| [[:d:Q35355|Q35355]]
| Sumer
| [[Sumerya|Sumeria]]
| [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 906
| [[:d:Q8573|Q8573]]
| Sun Yat-sen
| [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]]
| [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 907
| [[:d:Q8070|Q8070]]
| tsunami
| [[Sunami]]
| [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 908
| [[:d:Q483654|Q483654]]
| Sunni Islam
| [[Sunismo]]
| [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 909
| [[:d:Q9103|Q9103]]
| breast
| [[Suso]]
| [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 910
| [[:d:Q39|Q39]]
| Switzerland
| [[Suwisa]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 911
| [[:d:Q6388|Q6388]]
| swimming
| [[Paglangoy|swimming]]
| [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[:d:Q3130|Q3130]]
| Sydney
| [[Sidney|Sydney]]
| [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| [[:d:Q9734|Q9734]]
| symphony
| [[Simponiya|symphony]]
| [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 914
| [[:d:Q174|Q174]]
| São Paulo
| [[São Paulo]]
| [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 915
| [[:d:Q12791|Q12791]]
| sword
| [[tabak]]
| [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 916
| [[:d:Q1566|Q1566]]
| tobacco
| [[tabako]]
| [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 917
| [[:d:Q3947|Q3947]]
| house
| [[Bahay|tahanan]]
| [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 918
| [[:d:Q7362|Q7362]]
| ear
| [[tainga]]
| [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 919
| [[:d:Q10693|Q10693]]
| periodic table
| [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]]
| [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 920
| [[:d:Q199804|Q199804]]
| chronic obstructive pulmonary disease
| [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]]
| [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 921
| [[:d:Q11404|Q11404]]
| drum
| [[Tambol]]
| [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 922
| [[:d:Q11635|Q11635]]
| theatre
| [[tanghalan]]
| [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en &quot;La enamorada del rey&quot; (1988).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 923
| [[:d:Q12876|Q12876]]
| tank
| [[Tangke]]
| [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 924
| [[:d:Q924|Q924]]
| Tanzania
| [[Tanzania]]
| [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| [[:d:Q5|Q5]]
| human
| [[tao]]
| [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| [[:d:Q577|Q577]]
| year
| [[taon]]
| [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 927
| [[:d:Q9598|Q9598]]
| Taoism
| [[Taoismo|Tawismo]]
| [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 928
| [[:d:Q3616|Q3616]]
| Tehran
| [[Teheran|Tehrān]]
| [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 929
| [[:d:Q11016|Q11016]]
| technology
| [[teknolohiya]]
| [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 930
| [[:d:Q11661|Q11661]]
| information technology
| [[Teknolohiyang pang-impormasyon]]
| [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 931
| [[:d:Q289|Q289]]
| television
| [[telebisyon]]
| [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| [[:d:Q11035|Q11035]]
| telephone
| [[Telepono]]
| [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 933
| [[:d:Q11466|Q11466]]
| temperature
| [[temperatura]]
| [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 934
| [[:d:Q847|Q847]]
| tennis
| [[Tennis|tenis]]
| [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 935
| [[:d:Q12479|Q12479]]
| number theory
| [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]]
| [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 936
| [[:d:Q12482|Q12482]]
| set theory
| [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 937
| [[:d:Q11452|Q11452]]
| general relativity
| [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]]
| [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 938
| [[:d:Q11473|Q11473]]
| thermodynamics
| [[termodinamika]]
| [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 939
| [[:d:Q7283|Q7283]]
| terrorism
| [[terorismo]]
| [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 940
| [[:d:Q869|Q869]]
| Thailand
| [[Taylandiya|Thailand]]
| [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 941
| [[:d:Q1299|Q1299]]
| The Beatles
| [[The Beatles]]
| [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 942
| [[:d:Q8743|Q8743]]
| Thomas Edison
| [[Thomas Edison]]
| [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 943
| [[:d:Q80|Q80]]
| Tim Berners-Lee
| [[Tim Berners-Lee]]
| [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 944
| [[:d:Q18|Q18]]
| South America
| [[Timog Amerika]]
| [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 945
| [[:d:Q258|Q258]]
| South Africa
| [[Timog Aprika]]
| [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 946
| [[:d:Q11409|Q11409]]
| apartheid
| [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]]
| [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 947
| [[:d:Q884|Q884]]
| South Korea
| [[Timog Korea]]
| [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 948
| [[:d:Q8462|Q8462]]
| Timur
| [[Tamerlan|Timur]]
| [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| [[:d:Q1096|Q1096]]
| tin
| [[Lata|tin]]
| [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 950
| [[:d:Q7802|Q7802]]
| bread
| [[tinapay]]
| [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| [[:d:Q1490|Q1490]]
| Tokyo
| [[Tokyo]]
| [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 952
| [[:d:Q9438|Q9438]]
| Thomas Aquinas
| [[Tomas ng Aquino]]
| [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 953
| [[:d:Q12518|Q12518]]
| tower
| [[Tore]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[:d:Q243|Q243]]
| Eiffel Tower
| [[Toreng Eiffel]]
| [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 955
| [[:d:Q11022|Q11022]]
| screw
| [[Tornilyo]]
| [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 956
| [[:d:Q2840|Q2840]]
| influenza
| [[trangkaso]]
| [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 957
| [[:d:Q5339|Q5339]]
| transistor
| [[Transistor]]
| [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 958
| [[:d:Q11658|Q11658]]
| transformer
| [[transpormador]]
| [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| [[:d:Q7590|Q7590]]
| transport
| [[Transportasyon]]
| [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 960
| [[:d:Q8736|Q8736]]
| Treaty of Versailles
| [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]]
| [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 961
| [[:d:Q870|Q870]]
| train
| [[tren]]
| [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 962
| [[:d:Q15645384|Q15645384]]
| wheat
| [[trigo]]
| [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 963
| [[:d:Q8084|Q8084]]
| trigonometry
| [[trigonometriya]]
| [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 964
| [[:d:Q9595|Q9595]]
| Trimurti
| [[Trimurti]]
| [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 965
| [[:d:Q8338|Q8338]]
| trumpet
| [[Trumpeta]]
| [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 966
| [[:d:Q6097|Q6097]]
| tea
| [[Tsaa]]
| [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 967
| [[:d:Q195|Q195]]
| chocolate
| [[tsokolate]]
| [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 968
| [[:d:Q9397|Q9397]]
| Zhu Xi
| [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]]
| [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 969
| [[:d:Q12204|Q12204]]
| tuberculosis
| [[tuberkulosis]]
| [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 970
| [[:d:Q283|Q283]]
| water
| [[tubig]]
| [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 971
| [[:d:Q638|Q638]]
| music
| [[tugtugin]]
| [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| [[:d:Q12280|Q12280]]
| bridge
| [[tulay]]
| [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 973
| [[:d:Q676|Q676]]
| prose
| [[Tuluyan]]
| [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 974
| [[:d:Q11345|Q11345]]
| equation
| [[Ekwasyon|tumbasan]]
| [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 975
| [[:d:Q11461|Q11461]]
| sound
| [[tunog]]
| [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 976
| [[:d:Q7368|Q7368]]
| sheep
| [[tupa]]
| [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 977
| [[:d:Q43|Q43]]
| Turkey
| [[Turkiya]]
| [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 978
| [[:d:Q9141|Q9141]]
| Taj Mahal
| [[Tāj Mahal]]
| [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[:d:Q10978|Q10978]]
| grape
| [[Ubas (prutas)|ubas]]
| [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 980
| [[:d:Q9332|Q9332]]
| behavior
| [[Ugali]]
| [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| [[:d:Q212|Q212]]
| Ukraine
| [[Ukranya]]
| [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 982
| [[:d:Q7925|Q7925]]
| rain
| [[Ulan]]
| [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 983
| [[:d:Q8074|Q8074]]
| cloud
| [[ulap]]
| [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 984
| [[:d:Q11391|Q11391]]
| ultraviolet radiation
| [[ultrabiyoleta]]
| [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 985
| [[:d:Q1110560|Q1110560]]
| Umm Kulthum
| [[Umm Kulthum]]
| [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 986
| [[:d:Q361|Q361]]
| World War I
| [[Unang Digmaang Pandaigdig]]
| [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 987
| [[:d:Q7809|Q7809]]
| UNESCO
| [[UNESCO]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 988
| [[:d:Q145|Q145]]
| United Kingdom
| [[United Kingdom]]
| [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 989
| [[:d:Q7159|Q7159]]
| African Union
| [[Unyong Aprikano]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 990
| [[:d:Q15180|Q15180]]
| Soviet Union
| [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 991
| [[:d:Q324|Q324]]
| Uranus
| [[Urano]]
| [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 992
| [[:d:Q1073|Q1073]]
| brain
| [[utak]]
| [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 993
| [[:d:Q11006|Q11006]]
| soybean
| [[Balatong|utaw]]
| [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 994
| [[:d:Q134808|Q134808]]
| vaccine
| [[vaccine]]
| [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 995
| [[:d:Q7328|Q7328]]
| Vasco da Gama
| [[Vasco da Gama]]
| [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 996
| [[:d:Q717|Q717]]
| Venezuela
| [[Venezuela]]
| [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 997
| [[:d:Q1398|Q1398]]
| Virgil
| [[Virgilio|Vergilius]]
| [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 998
| [[:d:Q535|Q535]]
| 
| [[Victor Hugo]]
| [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 999
| [[:d:Q7889|Q7889]]
| video game
| [[Larong bidyo|video game]]
| [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
| [[:d:Q1741|Q1741]]
| Vienna
| [[Viena]]
| [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
| [[:d:Q881|Q881]]
| Vietnam
| [[Vietnam]]
| [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
| [[:d:Q12567|Q12567]]
| Vikings
| [[Mga Viking|Viking]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1003
| [[:d:Q5582|Q5582]]
| Vincent van Gogh
| [[Vincent van Gogh]]
| [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
| [[:d:Q808|Q808]]
| virus
| [[Birus|virus]]
| [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
| [[:d:Q1394|Q1394]]
| Vladimir Lenin
| [[Vladimir Lenin]]
| [[Talaksan:Vladímir Lenin (fotografía coloreada).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
| [[:d:Q9068|Q9068]]
| Voltaire
| [[Voltaire]]
| [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
| [[:d:Q8704|Q8704]]
| Walt Disney
| [[Walt Disney]]
| [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
| [[:d:Q61|Q61]]
| Washington, D.C.
| [[Washington, D.C.]]
| [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
| [[:d:Q315|Q315]]
| language
| [[wika]]
| [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| [[:d:Q13955|Q13955]]
| Arabic
| [[wikang Arabe]]
| [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
| [[:d:Q9288|Q9288]]
| Hebrew
| [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]]
| [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
| [[:d:Q9129|Q9129]]
| Greek
| [[Wikang Griyego]]
| [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
| [[:d:Q397|Q397]]
| Latin
| [[Wikang Latin]]
| [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
| [[:d:Q9143|Q9143]]
| programming language
| [[wikang pamprograma]]
| [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
| [[:d:Q9168|Q9168]]
| Persian
| [[Wikang Persa]]
| [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
| [[:d:Q5146|Q5146]]
| Portuguese
| [[Wikang Portuges]]
| [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
| [[:d:Q7737|Q7737]]
| Russian
| [[Wikang Ruso]]
| [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
| [[:d:Q11059|Q11059]]
| Sanskrit
| [[Wikang Sanskrito]]
| [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
| [[:d:Q7838|Q7838]]
| Swahili
| [[Wikang Swahili]]
| [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
| [[:d:Q7850|Q7850]]
| Chinese
| [[Wikang Tsino]]
| [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
| [[:d:Q256|Q256]]
| Turkish
| [[Wikang Turko]]
| [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
| [[:d:Q692|Q692]]
| William Shakespeare
| [[William Shakespeare]]
| [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
| [[:d:Q8016|Q8016]]
| Winston Churchill
| [[Winston Churchill]]
| [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
| [[:d:Q254|Q254]]
| Wolfgang Amadeus Mozart
| [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
| [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
| [[:d:Q466|Q466]]
| World Wide Web
| [[World Wide Web]]
| [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
| [[:d:Q8146|Q8146]]
| yen
| [[Yen ng Hapon]]
| [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
| [[:d:Q9350|Q9350]]
| yoga
| [[Yoga]]
| [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[:d:Q7327|Q7327]]
| Yuri Gagarin
| [[Yuri Gagarin]]
| [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
| [[:d:Q458|Q458]]
| European Union
| [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 1030
| [[:d:Q7333|Q7333]]
| Zheng He
| [[Zheng He]]
| [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
| [[:d:Q1631|Q1631]]
| Édith Piaf
| [[Édith Piaf]]
| [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
| [[:d:Q9546|Q9546]]
| Al-Ghazali
| [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]]
| [[Talaksan:أبو حامد الغزالي.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
| [[:d:Q8589|Q8589]]
| Ashoka
| [[Ashoka|Ësokë]]
| [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| Alexander Pushkin
| [[Alexander Pushkin|Александр Сергеевич Пушкин]]
| [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>7wmf5jdyo7rhhxujzh3ffl6xr3csyn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katandaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216209</id>
    <revision>
      <id>2238787</id>
      <parentid>2238693</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150635" sha1="bk343yscd4vaqhikgz1csrk0acwwhb7" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon. Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>bk343yscd4vaqhikgz1csrk0acwwhb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238788</id>
      <parentid>2238787</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150687" sha1="bjrqsuw02ua3lb5cy1bv9m5rkvrhwqc" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya, [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]] at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon. Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>bjrqsuw02ua3lb5cy1bv9m5rkvrhwqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238806</id>
      <parentid>2238788</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150938" sha1="17dfxg5hgt1omfp625khmp4n3u9fyav" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya, [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]] at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=Enero 27, 2019 |title=The business of ageing gracefully |url=https://www.philstar.com/business/2019/01/27/1888383/business-ageing-gracefully |access-date=2026-11-04 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>17dfxg5hgt1omfp625khmp4n3u9fyav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238808</id>
      <parentid>2238806</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151245" sha1="bwpx6l9uqh6rsqa262p4j9c9171p0eq" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya, [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gallardo |first=Ricky |date=2024-03-19 |title=Senior actors are happy that they are appreciated {{!}} Ricky Gallardo |url=https://businessmirror.com.ph/2024/03/19/senior-actors-are-happy-that-they-are-appreciated/ |access-date=2026-11-04 |website=BusinessMirror |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=Enero 27, 2019 |title=The business of ageing gracefully |url=https://www.philstar.com/business/2019/01/27/1888383/business-ageing-gracefully |access-date=2026-11-04 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>bwpx6l9uqh6rsqa262p4j9c9171p0eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238809</id>
      <parentid>2238808</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151775" sha1="k9z0nql445lgltcbzwx8jqwi1lyv5zb" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Payos |first=Ranulfo P. |date=2016-07-31 |title=The ‘Unretireds’ |url=https://business.inquirer.net/212690/the-unretireds |access-date=2026-11-04 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-29 |title=Asia's oldest and longest-serving directors can be found in the Philippines |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/asias-oldest-and-longest-serving-directors-can-be-found |access-date=2026-11-04 |website=The Business Times |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gallardo |first=Ricky |date=2024-03-19 |title=Senior actors are happy that they are appreciated {{!}} Ricky Gallardo |url=https://businessmirror.com.ph/2024/03/19/senior-actors-are-happy-that-they-are-appreciated/ |access-date=2026-11-04 |website=BusinessMirror |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=Enero 27, 2019 |title=The business of ageing gracefully |url=https://www.philstar.com/business/2019/01/27/1888383/business-ageing-gracefully |access-date=2026-11-04 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>k9z0nql445lgltcbzwx8jqwi1lyv5zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238810</id>
      <parentid>2238809</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas */</comment>
      <origin>2238810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152079" sha1="g55ej0wggiia027kuiq2jlp3cyxah1h" xml:space="preserve">[[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]]
[[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]]
Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.&lt;ref&gt;''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang &quot;katandaan&quot; ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&amp;result=4834 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]]

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.&lt;ref name=&quot;Malani2023&quot;&gt;{{cite journal  | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.&lt;ref name=&quot;Stancu2025&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga kahulugan==
[[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

===Mga opisyal na kahulugan===
Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.&lt;ref&gt;Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}&lt;/ref&gt;

=== Mga kahulugan batay sa mga pangkat ===
[[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]]
Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging &quot;maagang katandaan&quot;) ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;&gt;{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn &amp; Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-11-08_296_18/page/2280 |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, may ilan na tinatawag na &quot;''superager''&quot;, na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&amp;sid=googleScholar&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;linkaccess=abs&amp;issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The &quot;young-old&quot; versus the &quot;old-old&quot;|url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-geriatrics-society_1992-01_40_1/page/19|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;&gt;{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|4}}

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na &quot;ikaapat na edad&quot;. Sa Ingles Briton, ang &quot;ikatlong edad&quot; ay &quot;ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad&quot;.&lt;ref&gt;''Oxford English Dictionary'', s.v. &quot;third age&quot;. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang &quot;isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda&quot;.&lt;ref&gt;Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

===Mga dimensiyon===
Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.&lt;ref&gt;John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{cite web|title=WHO &amp;#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

===''Senior citizen''===
Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &amp;#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&amp;title=21st|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&amp;dict=CALD |language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng &quot;''senior citizen''&quot; para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang [[#Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas]].

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng &quot;matanda&quot;, &quot;matandang may pensyon&quot;, o &quot;nakakatanda&quot; bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga &quot;[[mamamayan]]&quot; ng lipunan na may mataas na &quot;ranggo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}&lt;/ref&gt; Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong &quot;''senior citizen''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&amp;q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&amp;pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre &amp; Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}&lt;/ref&gt; Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang &quot;''senior''&quot;, na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]].

====Mga kwalipikasyon ayon sa edad====
Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&amp;mncd=0301&amp;sort=A&amp;gubun=00&amp;p_page=65&amp;natcd=KR&amp;key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng &quot;''senior discount''&quot; o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na &quot;''senior discount card''&quot; (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga ''senior citizen'' sa Pilipinas tingnan ang [[#Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas|sub-seksyon sa ibaba]].

== Pananaw ==

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, [[tradisyon]], at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Löckenhoff |first=Corinna E. |last2=De Fruyt |first2=Filip |last3=Terracciano |first3=Antonio |last4=McCrae |first4=Robert R. |last5=De Bolle |first5=Marleen |last6=Costa |first6=Paul T. |last7=Aguilar-Vafaie |first7=Maria E. |last8=Ahn |first8=Chang-kyu |last9=Ahn |first9=Hyun-nie |last10=Alcalay |first10=Lidia |last11=Allik |first11=Juri |date=Disyembre 2009 |title=Perceptions of aging across 26 cultures and their culture-level associates |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2933107/ |journal=Psychology and Aging |volume=24 |issue=4 |pages=941–954 |doi=10.1037/a0016901 |issn=1939-1498 |pmc=2933107 |pmid=20025408}}&lt;/ref&gt; Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga [[henerasyon]], at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== Kanluran ===

Sa mga [[Indibiduwalismo|indibiduwalistikong]] lipunang [[Mundong Kanluranin|Kanluranin]], karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-03 |title=Individualist Culture |url=https://www.simplypsychology.org/what-are-individualistic-cultures.html |access-date=2026-10-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ''ageism'' o [[diskriminasyon]] batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.&lt;ref&gt;National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine; Division of Behavioral and Social Sciences and Education; Committee on National Statistics;Committee on Population; Committee on Understanding the Aging Workforce and Employment at Older Ages; Becker T, Fiske ST, editors. Understanding the Aging Workforce: Defining a Research Agenda. Washington (DC): National Academies Press (US); 2022 Mayo 5. 6, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK588538/ Age Discrimination, One Source of Inequality]. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wittwer |first=J. |date=2019-04-05 |title=multi-generational households |url=https://successacrosscultures.com/tag/multi-generational-households/ |access-date=2026-10-27 |website=Success Across Cultures |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Value of Aging in Place |language=en-US |work=USC Leonard Davis School of Gerontology |url=https://gero.usc.edu/about/our-field/the-value-of-aging-in-place/ |access-date=2026-10-27}}&lt;/ref&gt; Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wyland |first=Jessica |date=2024-09-23 |title=Cultural Perspectives on Aging: How the Experience of Aging Differs Around the World |url=https://distance.physiology.med.ufl.edu/about/articles/cultural-perspectives-on-aging-how-the-experience-of-aging-differs-around-the-world/ |access-date=2026-10-26 |website=UF Medical Sciences {{!}} |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Donovan |first=Nancy J. |last2=Blazer |first2=Dan |date=2020-12 |title=Social Isolation and Loneliness in Older Adults: Review and Commentary of a National Academies Report |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7437541/ |journal=The American Journal of Geriatric Psychiatry: Official Journal of the American Association for Geriatric Psychiatry |volume=28 |issue=12 |pages=1233–1244 |doi=10.1016/j.jagp.2020.08.005 |issn=1545-7214 |pmc=7437541 |pmid=32919873}}&lt;/ref&gt; Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Braud |first=A. |last2=Bloch |first2=V. |last3=Maillot |first3=P. |last4=Prissette |first4=S. |date=2026-09-01 |title=Ageism and Self-Reported Attitudes Toward Older Adults Following a Multidisciplinary Educational Program Among Health Students: Implications for Geriatric Dentistry Education |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ger.70120 |journal=Gerodontology |language=en |publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd |doi=10.1111/ger.70120 |issn=1741-2358}}&lt;/ref&gt;

==== Europeo ====
Ang kasaysayan ng katandaan sa [[kasaysayan ng Europa]] ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:&lt;ref&gt; {{Cite journal |last=Thane |first=Pat |date=2020-04-01 |title=Old Age in European Cultures: A Significant Presence from Antiquity to the Present |url=https://doi.org/10.1093/ahr/rhaa190 |journal=The American Historical Review |volume=125 |issue=2 |pages=385–395 |doi=10.1093/ahr/rhaa190 |issn=0002-8762}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
Georges Minois, ''History of old age: From antiquity to the renaissance'' (U of Chicago Press, 1989). (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tim G. Parkin, ''Old age in the Roman world: a cultural and social history'' (JHU Press, 2003) (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;C. Gilleard, &quot;Old age in the Dark Ages: the status of old age during the early Middle Ages&quot; ''Ageing and Society'' 2009 29(7):1065–-1084. doi:10.1017/S0144686X09008630 (sa Ingles) &lt;/ref&gt;

* Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng [[Europa]], na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

* Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong [[Griyegong Mediebal|Griyego]], [[Imperyong Romano|Romano]], at [[Ehipto|Ehipsiyo]].

* Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang [[Moralidad|moral]] na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na [[Kristiyanismo|Kristiyano]].

=== Silangan ===

Sa maraming lipunang [[Mundong Silanganin|Silanganin]], ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga [[Kolektibismo|kolektibistikong]] pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa [[Confucianismo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Potamianou |first=Eirini |date=2024 |title=Inter-cultural perspectives on aging |url=https://wjarr.com/node/5891 |journal=World Journal of Advanced Research and Reviews |language=en |publisher=World Journal of Advanced Research and Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=281–286 |doi=10.30574/wjarr.2024.23.2.2348 |issn=2581-9615}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Aubel |first=Judi |date=2024-06-01 |title=Grandmothers – a cultural resource for women and children’s health and well-being across the life cycle |url=https://doi.org/10.1177/17579759231191494 |journal=Global Health Promotion |language=EN |publisher=SAGE Publications Ltd |volume=31 |issue=2 |pages=23–33 |doi=10.1177/17579759231191494 |issn=1757-9759}}&lt;/ref&gt;

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Stuifbergen |first=Maria C. |last2=Van Delden |first2=Johannes J. M. |date=Pebrero 2011 |title=Filial obligations to elderly parents: a duty to care? |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3015170/ |journal=Medicine, Health Care, and Philosophy |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=63–71 |doi=10.1007/s11019-010-9290-z |issn=1572-8633 |pmc=3015170 |pmid=20922568}}&lt;/ref&gt; Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng [[impormasyon]], kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ames |first=Daniel L. |last2=Fiske |first2=Susan T. |date=Hunyo 2010 |title=Cultural Neuroscience |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3714113/ |journal=Asian Journal of Social Psychology |language=en |volume=13 |issue=2 |pages=72–82 |doi=10.1111/j.1467-839X.2010.01301.x |issn=1367-2223 |pmc=3714113 |pmid=23874143}}&lt;/ref&gt;

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa [[demograpiya]], pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at [[urbanisasyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Caring for the Elderly: Global Perspectives {{!}} Ethnic and Cultural Studies {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-27 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga [[industriyalisado]] at mataong lungsod sa [[Asya]], maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== Amerikang Latino ===

Sa [[Amerikang Latino]], ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa ''familismo'', isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gelman |first=Caroline Rosenthal |date=2014-01-01 |title=Familismo and Its Impact on the Family Caregiving of Latinos With Alzheimer’s Disease: A Complex Narrative |url=https://doi.org/10.1177/0164027512469213 |journal=Research on Aging |language=EN |publisher=SAGE Publications Inc |volume=36 |issue=1 |pages=40–71 |doi=10.1177/0164027512469213 |issn=0164-0275}}&lt;/ref&gt; Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Importance of Family in Latin America |url=https://www.ageing.ox.ac.uk/blog/The-Importance-of-Family-in-Latin-America |access-date=2026-10-27 |website=Oxford Institute of Population Ageing |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing [[panrelihiyon]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=García |first=Hernán D. |last2=García |first2=Wilson A. |last3=Curcio |first3=Carmen L. |date=Hunyo 2024 |title=Aging in Indigenous Communities: Perspective from Two Ancestral Communities in the Colombian Andean-Amazon Region |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11093774/ |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=189–205 |doi=10.1007/s10823-023-09495-1 |issn=1573-0719 |pmc=11093774 |pmid=38717711}}&lt;/ref&gt;

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Houghton |first=Angela |last2=Research |first2=AARP |title=Hispanic Attitudes on Aging |url=https://www.aarp.org/pri/topics/aging-experience/demographics/hispanic-aging-attitudes/ |access-date=2026-10-27 |website=AARP |language=english |doi=10.26419/res.00261.001}}&lt;/ref&gt;

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 2020 |title=Working Less to Take Care of Parents? Labor Market Effects of Family Long-Term Care in Four Latin American Countries |url=https://docs.iza.org/dp13792.pdf |issn=2365-9793}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Who will care for Latin America’s elderly? A looming crisis |url=https://blogs.bath.ac.uk/iprblog/2026/06/23/who-will-care-for-latin-americas-elderly-a-looming-crisis/ |access-date=2026-10-28 |website=IPR blog |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-24 |title=IDB {{!}} Women Caregivers: Pillars of an Aging Society |url=https://www.iadb.org/en/blog/gender-and-diversity/women-caregivers-pillars-aging-society |access-date=2026-10-28 |website=www.iadb.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga [[pamilya]] at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cafagna |first=Gianluca |last2=Aranco |first2=Natalia |last3=Ibarrarán |first3=Pablo |last4=Oliveri |first4=María Laura |last5=Medellín |first5=Nadin |last6=Stampini |first6=Marco |date=2019-10-30 |title=Age with Care: Long-term Care in Latin America and the Caribbean |url=https://publications.iadb.org/en/age-care-long-term-care-latin-america-and-caribbean |journal=IDB Publications |language=English |publisher=Inter-American Development Bank |doi=10.18235/0001972}}&lt;/ref&gt; Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa [[Heriyatriko|heriatriya]], at saklaw ng mga pormal na pensyon.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Is Latin America Prepared for an Aging Population? |language=en |work=IMF |url=https://www.imf.org/en/blogs/articles/2018/12/11/blog-is-latin-america-prepared-for-an-aging-population |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rojas |first=Diego Javier Moya |last2=Pampañaupa |first2=Ruth Sayda Velasquez |last3=Ramirez |first3=Luis Enrique Zegarra |date=2025-12-24 |title=El envejecimiento poblacional en América Latina: desafíos para la sostenibilidad del bienestar y la cohesión social (2000–2050): Population aging in Latin America: challenges for the sustainability of well-being and social cohesion (2000–2050) |url=https://submissoesrevistarcmos.com.br/rcmos/es/article/view/1887 |journal=RCMOS - Revista Científica Multidisciplinar O Saber |language=pt-BR |volume=1 |issue=2 |doi=10.51473/rcmos.v1i2.2025.1887 |issn=2675-9128}}&lt;/ref&gt;

=== Pilipinas ===
[[File:Remitbee Culture “Mano” - A Gesture of Honour for Elderly Filipinos.jpg|thumb|Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.]]
Sa [[Pilipinas]], ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Alampay |first=Liane Peña |date=Agosto 2024 |title=Cultural values, parenting and child adjustment in the Philippines |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ijop.13117 |journal=International Journal of Psychology |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=568–577 |doi=10.1002/ijop.13117 |issn=0020-7594 |pmc=11257813 |pmid=38320969}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng [[pagmamano]] at paggamit ng &quot;po&quot; at &quot;opo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013 |title=Edukasyon sa Pagpapakatao – Ikawalong Baitang – Modyul para sa Mag-aaral |url=https://www.depednegor.net/uploads/8/3/5/2/8352879/esp_learners_module.pdf |isbn=978-971-9990-80-2 |edition=Unang}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng &quot;'''Lolo'''&quot; at &quot;'''Lola'''&quot; bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-01-01 |title=Filipino - Family |url=https://theculturalatlas.org/filipino-culture/filipino-culture-family |access-date=2026-10-28 |website=Cultural Atlas |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon din gumagamit &quot;'''Nanay'''&quot; at &quot;'''Tatay'''&quot; sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Gusto |first=Esther Fe B. |date=2011-03-21 |title=Why I used to cringe at being called ‘Nanay’ |url=https://opinion.inquirer.net/4081/why-i-used-to-cringe-at-being-called-%e2%80%98nanay%e2%80%99 |access-date=2026-10-26 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas angkop pa na tawagin na &quot;'''Ale'''&quot; o &quot;'''Mama'''&quot; ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang &quot;'''matanda'''&quot;, &quot;'''hukluban'''&quot; at &quot;'''ulyanin'''&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ang [[utang na loob]] ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gavino |first=Renz Marion |last2=Donato |first2=Alyssa Mae |last3=Panotan |first3=Gabrielle Vera |date=2023-09-29 |title=The Concept of Utang Na Loob Among Filipino Working Millenials |url=https://journal.formosapublisher.org/index.php/fjss/article/view/4572 |journal=Formosa Journal of Social Sciences (FJSS) |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=369–396 |doi=10.55927/fjss.v2i3.4572 |issn=2830-0246}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bonifacio |first=Ronna Capili |date=Setyembre 26, 2022 |title=On Utang Na Loob And Respect: Why I’m Not Demanding My Kids To Recognize Me As Their Parent |work=SmartParenting.com.ph |url=https://www.smartparenting.com.ph/parenting/real-parenting/utang-na-loob-a00390-20220926-lfrm |access-date=2026-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tuazon |first=Anna Cristina |date=2022-12-22 |title=Understanding ‘utang na loob’ |url=https://opinion.inquirer.net/159721/understanding-utang-na-loob |access-date=2026-10-28 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang [[kamag-anak]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=DRDF |first=Admin |date=2025-05-23 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP) Wave 2 – Executive Summary |url=https://www.drdf.org.ph/the-longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines-lsahp-wave-2-executive-summary1/ |access-date=2026-10-28 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Grace T. |date=Setyembre 2019 |title=Longitudinal Study of Aging and Health in the Philippines (LSAHP), Regional Workshop on Integrating Policy and Research on Ageing in ASEAN: Conversations Across the Policy and Research Divide |url=https://www.duke-nus.edu.sg/docs/librariesprovider3/education-docs/2)-longitudinal-study-of-ageing-and-health-preliminary-results-(philippines)-by-dr-grace-cruz.pdf?sfvrsn=ec017961_6 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino]] o OFW upang suportahan ang mga tumatandang [[magulang]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jadloc |first=Mariamme D. |date=Agosto 22, 2017 |title=Aging in the Philippines |url=https://upd.edu.ph/aging-in-the-philippines/ |website=upd.edu.ph}}&lt;/ref&gt; Ayon sa ''Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines'' (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DRDF |date=2018-01-19 |title=The Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines |url=https://www.drdf.org.ph/longitudinal-study-of-ageing-and-health-in-the-philippines/ |access-date=2026-10-26 |website=Demographic Research and Development Foundation, Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-05-13 |title=The Filipino elderly are left behind |url=https://www.ibon.org/en/the-filipino-elderly-are-left-behind/ |access-date=2026-10-28 |website=IBON Foundation |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na [[Hanapbuhay|nagtatrabaho]] lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |title=Ageing and health in the Philippines |date=2019 |publisher=Published by Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA) and Demographic Research and Development Foundation, Inc |isbn=978-602-5460-22-7 |editor-last=Cruz |editor-first=Christian Joy P. |location=Jakarta, Indonesia |editor-last2=Cruz |editor-first2=Grace T. |editor-last3=Saito |editor-first3=Yasuhiko |editor-last4=Demographic Research and Development Foundation, Inc |editor-last5=Economic Research Institute for ASEAN and East Asia}}&lt;/ref&gt; Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng [[kahirapan]] sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at [[Espiritwalidad|espirituwalidad]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa kontekstong [[Mga Pilipino|Pilipino]], ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soreño |first=Arniel |last2=Semine |first2=Jeanalyn |last3=Tatoy |first3=Christy Christy H. |last4=Kindom |first4=Jopay |last5=Mangubat |first5=Jennyleigh |date=2026-10-02 |title=Aging Well in a Collectivist Society: Filipino Grandmothers’ Narratives of Successful Aging |url=https://apjsbs.buksu.edu.ph/index.php/APJSBS/article/view/157 |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en |volume=24 |doi=10.57200/e59fwq47 |issn=2599-4891}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Marquez |first=Maria Paz N. |date=2021-07-29 |title=Family Support and Intergenerational Exchanges in the Philippines |url=https://policycommons.net/artifacts/2052375/ageing-and-health-philippines/2805466/ |journal=Asia Pacific Journal of Social and Behavioral Sciences |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang===
Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan.&lt;ref&gt;''How to Survive Your Aging Parents'' (Surrey, 2001); ''Are Your Parents Driving You Crazy?'' (Vanderwyk &amp; Burnham, 2005); ''Coping With Your Difficult Older Parent: A Guide for Stressed-Out Children'' (William Morrow, 1999); ''Caring for Yourself While Caring for Your Aging Parents: How to Help, How to Survive'' (Holt, 2005); ''The Caregiver's Survival Handbook: Caring for Your Aging Parents Without Losing Yourself'' (Perigee, 2011). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa.&lt;ref&gt;David Solie, ''How to Say It to Seniors: Closing the Communication Gap with Our Elders'' (Prentice Hall, 2004), 2. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Nakikita naman ng isa pang [[manunulat]] ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa [[panganib]], at namumuhay sila sa &quot;bilis ng isang [[glasyar]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Matthiessen |first=Connie |url=http://www.caring.com/articles/elderly-communication |title=Elderly Communication &amp;#124; Communicating with Stubborn Elderly Parents |website=Caring.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328051416/https://www.caring.com/articles/elderly-communication |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kanyang aklat na ''The Denial of Aging'', inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang ''baby boomer'', ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong [[Ehersisyong pangkatawan|ehersisyo]] at [[diyeta]] ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa [[kamatayan]].&lt;ref&gt;Gillick, ''The Denial of Aging: Perpetual Youth, Eternal Life, and Other Dangerous Fantasies'' (Harvard, 2007), 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan.&lt;ref&gt;Waneen Wyrick Spirduso, Karen L. Francis, Priscilla G. MacRae, ''Physical Dimensions of Aging'' (Human Kinetics, 2004), 26. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng &quot;kahinaan at kapansanan&quot;.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;/&gt;

===Pananaw ng mga matatanda mismo===
Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|603}} Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong [[Aktibismo|aktibista]] upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot; /&gt;

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang [[Eskriba|eskribang]] Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa [[Diyos]] sa isang panalangin ng panaghoy:&lt;ref name=&quot;Minois&quot;&gt;{{cite book |last1=Minois |first1=Georges |title=History of Old Age: From Antiquity to the Renaissance |date=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-53031-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|14}}

{{blockquote|O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.&lt;br /&gt; Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.&lt;br /&gt; Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14–5}}}}

Nagkomento si Minois na ang &quot;daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga [[Paraon]] hanggang sa panahong atomiko&quot; at &quot;ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|14}}

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, [[Sosyolohiya|sosyolohista]], at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na ''60 on Up: The Truth about Aging in America'' sa mga salitang &quot;masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon.&quot; Inihambing ni Rubin ang &quot;tunay na katandaan&quot; sa &quot;mga malarosas na larawan&quot; na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.&lt;ref&gt;Lillian B. Rubin, ''60 on Up: The Truth About Aging in America'' (Beacon, 2007), 1, 7–8. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang &quot;kabayanihan&quot; na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na &quot;ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob&quot;.&lt;ref&gt;Mary C. Morrison, ''Let Evening Come'' (1998), 2–3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa aklat na ''Life Beyond 85 Years'', kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang &quot;purong [[impiyerno]]&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;&gt;{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |last2=Barer |first2=Barbara M. |title=Life Beyond 85 Years |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|7–8, 208}}

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Chawla |first1=Kavita |last2=Kunonga |first2=Tafadzwa Patience |last3=Stow |first3=Daniel |last4=Barker |first4=Robert |last5=Craig |first5=Dawn |last6=Hanratty |first6=Barbara |date=2021-07-26 |editor-last=Aslam |editor-first=Muhammad Shahzad |title=Prevalence of loneliness amongst older people in high-income countries: A systematic review and meta-analysis |journal=PLOS ONE |language=en |volume=16 |issue=7 |article-number=e0255088 |doi=10.1371/journal.pone.0255088 |issn=1932-6203 |pmc=8312979 |pmid=34310643|bibcode=2021PLoSO..1655088C |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

====Mga maling akala====
Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang ''Life Beyond 85 Years'' sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling [[pananaw]] na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang [[kapamilya]] na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang &quot;matagumpay na pag-aangkop&quot; sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; &quot;malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo&quot;. Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang &quot;mga prosesong [[kognitibo]] at emosyonal&quot; at muling binubuo ang kanilang &quot;representasyon sa sarili&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
===Panlipunan at pangkasaysayan===

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na &quot;malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan&quot;. Sa kaisipang Kanluranin, &quot;ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan&quot;. Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa &quot;pagkahina at pagkabulok ng [[Katawan ng tao|katawan]], sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng [[Kalayaan|paglaya]]&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot; /&gt;{{rp|303}}

&quot;Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng &quot;pagbaba at pagkabulok ng katawan&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;&gt;{{cite book |last1=Hillier |first1=Susan M. |last2=Barrow |first2=Georgia M. |title=Aging, the Individual, and Society |date=2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-305-17693-5 |edition=10|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} Pinahahalagahan ang &quot;[[kagandahan]] at [[lakas]]&quot;, at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na &quot;dakilang hiwaga&quot; kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. &quot;Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|43}}

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa &quot;posisyon at katayuan&quot; ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng &quot;ginintuang panahon ng pagtanda&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}} Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya.&lt;ref name=&quot;pjohnson&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Johnson |editor1-first=Paul |editor2-last=Thane |editor2-first=Pat |title=Old age from Antiquity to Post-modernity |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16464-1 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong [[kasaysayan]] ang paggalang at pagtutol sa matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.answers.com/topic/old-age |title=The Most Trusted Place for Answering Life's Questions |publisher=Answers |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081917/http://www.answers.com/topic/old-age |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} &quot;Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan.&quot;&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|11}}

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|6}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GuqFh1Ff3rgC&amp;q=ancient%20%20old%20age%20Most%20people%20died%20before%20they%20were%20%2050|title=The Oxford Handbook of Retirement|first=Mo|last=Wang|date=8 Nobyembre 2012|publisher=OUP USA|via=Google Books|isbn=978-0-19-974652-1|language=en}}&lt;/ref&gt; Itinuturing na &quot;matanda&quot; ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.&lt;ref name=pjohnson/&gt;{{rp|6}}

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa [[mga diyos]], sumang-ayon si [[Aristotle|Aristoteles]] sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang ''Etika'', isinulat niya na &quot;ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan&quot;.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|60}}

Inilarawan ng mga [[panahong Gitna]] at [[Renasimiyento]] ang katandaan bilang &quot;malupit o mahina&quot;.&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}}

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga [[kathang-isip]] na [[Lupa|lupain]] para sa mga matandang mahina na ang katawan.&lt;ref name=&quot;Minois&quot;/&gt;{{rp|277–8, 280}}

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at &quot;nalampasan na ang kanilang sarili&quot; at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na &quot;magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan&quot;. Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng [[opyo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history-world.org/|archive-url=https://web.archive.org/web/20041101175649/http://www.history-world.org/|url-status=usurped|archive-date=Nobyembre 1, 2004|title=World History Project: World History from Mesopotamia to World War II|website=History-world.org|access-date=8 Marso 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay &quot;may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima&quot;. Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang &quot;ginintuang mundo&quot; kung saan &quot;nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002444985 |title=The diall of princes: by Don Anthony of Guevara: tr. by Sir Thomas ... – Full View |website=Babel.hathitrust.org |date=2012-08-18 |access-date=2016-04-04|language=en}}&lt;/ref&gt;

====Mga kontemporaryong pananaw====
Sa [[makabagong panahon]], bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming [[kultura]].&lt;ref name=&quot;hillier&quot;/&gt;{{rp|7}} Napansin ni Joan Erikson na &quot;ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng [[karunungan]] kundi bilang mga sagisag ng [[kahihiyan]]&quot;.&lt;ref name=&quot;erikson&quot;&gt;{{cite book |last1=Erikson |first1=Erik H. |last2=Erikson |first2=Joan M. |title=The Life Cycle Completed: Extended Version |date=1998 |publisher=W. W. Norton |isbn=978-0-393-34743-2|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|114}}

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging [[Kalusugan|malusog]], pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng [[mga Aprikano]] ang [[pagkain]] at materyal na [[seguridad]], pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Keith |first1=Jennie|title=The Aging Experience: Diversity and Commonality across Cultures |last2=Fry |first2=Christine |last3=Glascock |first3=Anthony |last4=Ikels |first4=Charlotte |last5=Dickerson-Putman |first5=Jeanette |last6=Harpending |first6=Henry |last7=Draper |first7=Patricia |date=1994 |publisher=SAGE Publications, Inc. |isbn=978-0-8039-5867-8 |location=Thousand Oaks, California, United States|doi=10.4135/9781452243382 |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, higit na nababalisa ang [[mga Koreano]] tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yun |first1=Rebecca J. |last2=Lachman |first2=Margie E. |date=2006-03-01 |title=Perceptions of Aging in Two Cultures: Korean and American Views on Old Age |journal=Journal of Cross-Cultural Gerontology |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.1007/s10823-006-9018-y |pmid=17103311 |s2cid=13558473 |issn=1573-0719}}&lt;/ref&gt;

Patuloy na natutuklasan sa [[pananaliksik]] tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at [[pag-uugali]].&lt;ref&gt;James E. Birren and K Warner Schaie, eds., ''Handbook of the Psychology of Aging'' (Academic, 2011), 253. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa kanyang pag-aaral na ''Aging and Old Age'', natuklasan ni Posner ang &quot;hinanakit at paghamak sa matatanda&quot; sa lipunang Amerikano.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|320}} Sinusukat ng ''implicit association test'' o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng [[Pamantasang Harvard]] ang mga di-tahas na &quot;pananaw at paniniwala&quot; tungkol sa &quot;Kabataan kumpara sa Katandaan&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |title=ProjectImplicit |website=Implicit.harvard.edu |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405203748/https://implicit.harvard.edu/implicit/selectatest.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat ng ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'', isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may &quot;awtomatikong pagkiling sa [[kabataan]] kaysa sa matatanda&quot; at na totoo ang pananaw na ito sa buong [[mundo]]. Ang mga kabataan ay &quot;pare-parehong negatibo ang pananaw&quot; sa matatanda.&lt;ref&gt;Mahzarin R. Banaji and Anthony G. Greenwald, ''Blind Spot: Hidden Biases of Good People'' (Random House, 2013), 67. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Itinatala ng ''Ageism'' na sa pangkalahatan ay &quot;kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw&quot; tungkol sa kanila.&lt;ref&gt;Todd D. Nelson, ed, ''Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons'' (Bradford, 2004), ix. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].&lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |title=Key Concepts in Social Gerontology |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5}}&lt;/ref&gt;{{rp|23}}

==Mga palatandaan==
{{See also|Pagtanda}}
Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na &quot;nagbabahaginan ng oras&quot; sa iisang pagkakakilanlan.&lt;ref name=&quot;posner&quot;&gt;{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|86–7}}

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang &quot;pagbagal ng kilos&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-psychology_1995_46/page/329|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}&lt;/ref&gt; Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.&lt;ref&gt;Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
===Pisikal===
Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

* Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng &quot;pagkanipis at pagliit&quot;. Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang &quot;pag-ubo at paglabas ng plema&quot;, ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
* ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.&lt;ref name=&quot;NIH2009&quot;&gt;{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). &quot;The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings&quot;. ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&amp;q=Presbyopia%20never%20occur&amp;pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety -  CDC Injury Center}}&lt;/ref&gt;
* Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]].
* Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.&lt;ref name=&quot;Feder2015&quot;&gt;{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}&lt;/ref&gt; Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: &quot;Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang &quot;panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,&lt;ref&gt;{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}&lt;/ref&gt; o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.&lt;ref&gt;Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;
* Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng &quot;walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]&quot; ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1988-04_17_2/page/109 |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}&lt;/ref&gt; Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}&lt;/ref&gt; Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng &quot;karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik&quot;.&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot;&gt;{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_march-june-2012_49_2-3/page/125|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].&lt;ref name=&quot;Sexual Expression&quot; /&gt;
* Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].&lt;ref name=&quot;webmd.com&quot; /&gt;
* Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
* Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.&lt;ref&gt;Jana R. Cooke, MD, &quot;Sleep Disorders in the Elderly&quot;, ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.&lt;ref name=&quot;wahsa.org&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;documbase1&quot; /&gt;
* Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].&lt;ref name=&quot;Volkert2005&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5  | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|url=https://archive.org/details/sim_california-and-western-medicine_1981-12_135_6/page/482|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig  at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, &quot;boses ng matanda&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
===Mental===
Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

* Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang &quot;sumasang-ayon&quot; at &quot;palatanggap&quot; upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608–9}}
* Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na &quot;sumubok ng [[panganib]]&quot; ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|112,116}}
* Malungkot na kalagayan ng damdamin.&lt;ref&gt;Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. &quot;Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad.&quot;&lt;ref name=&quot;Cox et al. (2012)&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|617}}
* Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
* Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &amp;#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|610}}
* Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|url=https://archive.org/details/sim_neurobiology-of-aging_2009-04_30_4/page/507|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science &amp; Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}&lt;/ref&gt; Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.&lt;ref name=&quot;jacoby&quot;&gt;{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang &quot;pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]&quot;.&lt;ref&gt;George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa &quot;[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido&quot; at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na &quot;mas malalim nang nakaugat&quot;.&lt;ref name=&quot;posner&quot;/&gt;{{rp|116}}

===May kaugnayan sa kasanayan===
Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.&lt;ref name=AgeAgeing_20071016/&gt; Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.&lt;ref name=&quot;AgeAgeing_20071016&quot;&gt;{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Kahinaan ng pangangatawan==
[[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''&lt;ref&gt;{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&amp;java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) &quot;LONDON&quot; |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;]]

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng &quot;pagkabigo ng katawan&quot; at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;&gt;Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|xxi, 4, 6}}

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang &quot;isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &amp;#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &amp;#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; sa maraming sistemang pisyolohikal&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|20}}

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;&gt;{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa &quot;mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan&quot;, batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa &quot;ikaapat na edad&quot; o &quot;katandaan sa tunay na kahulugan ng termino&quot;. Gayundin, sinuri ng &quot;''Berlin Aging Study''&quot; o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.&lt;ref name=&quot;Tor Inge Romoren 2003&quot;/&gt;

===Mga palatandaan===

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].&lt;ref&gt;Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng &quot;masasalimuot na [[suliranin]]&quot;, na magkakaiba subalit &quot;magkakaugnay sa sanhi&quot;, na kadalasang kinabibilangan ng &quot;mga kasabay na sakit&quot;,&lt;ref&gt;&quot;mga sakit bukod sa pangunahing sakit&quot;&lt;/ref&gt; progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|25–6}}

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]]  sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.&lt;ref name=&quot;Vlachogiannis2023&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}&lt;/ref&gt; Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.&lt;ref name = Vlachogiannis2023/&gt; Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1981-09_56_3/page/279|language=en}}&lt;/ref&gt;

===Pangangalaga at mga gastos===
[[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]]
[[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]]

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o &quot;ipagpaliban ang [[kamatayan]]&quot;. Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]&quot;.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|9}}

Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt; Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].&lt;ref name=&quot;logue&quot;&gt;{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.&lt;ref name=&quot;wang&quot;&gt;{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}&lt;/ref&gt;

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.&lt;ref name=wang/&gt; Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.&lt;ref&gt;Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.&lt;ref name=&quot;gillick&quot;/&gt;{{rp|116, 189}}

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===Kamatayan===
Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|3, 19}}

Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|6–7, 9, 12, 32}}

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &amp;#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}&lt;/ref&gt; Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na &quot;ipagpaliban ang kamatayan&quot;, subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng &quot;matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa&quot;, na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.&lt;ref name=&quot;logue&quot;/&gt;{{rp|18, 72}}

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang &quot;progresibong paghina bago ang kamatayan&quot; sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, &quot;Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal.&quot; Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang &quot;nakatayo sa sariling mga paa&quot;.&lt;ref name=&quot;cjohnson&quot;/&gt;{{rp|202–7}}

Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng &quot;kirot, pagdurusa, at paghihirap&quot;, mas malamang na &quot;tanggapin at malugod nilang salubungin&quot; ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.&lt;ref name=&quot;cicirelli&quot;/&gt;{{rp|55, 270, 276}}

==Pagiging relihiyoso==
Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay &quot;napakahalaga&quot; sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}&lt;/ref&gt;

Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing &quot;napakahalaga&quot; sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].&lt;ref name=&quot;Berk&quot;/&gt;{{rp|608}}

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].&lt;ref name=&quot;pewsocialtrends1&quot;/&gt; Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.&lt;ref name=&quot;Melvin A. Kimble 1995&quot;/&gt;{{rp|125}}

==Mga pagbabagong demograpiko==
Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &amp;#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.&lt;ref&gt;John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.&lt;ref name=&quot;doi10.2202/1941-6008.1011&quot;/&gt;
==Inaasahang haba ng buhay==
Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &amp;#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].&lt;ref&gt;de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.&lt;ref name=&quot;NAT-20151005&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/257|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.&lt;ref name=&quot;NYT-20161005&quot;&gt;{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;
==Mga benepisyo==

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si [[Otto von Bismarck]] ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite web|title=old age|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|access-date=2016-04-04|website=Britannica.com|archive-date=2015-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150503170243/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/426737/old-age|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Security Fact Sheet |url=https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |website=Social Security Online |publisher=Social Security Administration |access-date=29 October 2021 |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207022428/https://www.ssa.gov/pressoffice/IncRetAge.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Overview of the UK pension system |url=https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |website=European Union |publisher=HM Treasury |access-date=29 October 2021 |date=December 2014 |archive-date=29 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165200/https://europa.eu/epc/sites/default/files/docs/pages/united_kingdom_-_country_fiche_on_pensions.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang [[Pagkamamamayan|mamamayan]] ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66.&lt;ref name=&quot;socialsecurity.gov&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|title=Age To Receive Full Social Security Retirement Benefits|publisher=[[Social Security Administration|U.S. Social SecurityAdministration]]|access-date=6 June 2011|archive-date=4 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604191541/http://www.socialsecurity.gov/pubs/retirechart.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon.&lt;ref&gt;James H. Schulz and Robert H. Binstock, Aging Nation: The Economics and Politics of Growing Older in America (Johns Hopkins, 2008). 3–4.&lt;/ref&gt; May ilang nagreklamo na ang mga &quot;makapangyarihan&quot; at &quot;sakim&quot; na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa.&lt;ref&gt;Laura Katz Olson, ''The Not-so-golden Years: Caregiving, the Frail Elderly, and the Long-term Care Establishment'' (Rowman and Littlefield, 2003), 4.&lt;/ref&gt; Noong 2011, gamit ang ''Supplemental Poverty Measure'' (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;

=== Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas ===
Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga ''senior citizen'' na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng [[rekreasyon]], serbisyo sa paglilibing atbp.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Senior Citizen |url=https://www.oscaportal.com/benefits.php |access-date=2026-11-03 |website=www.oscaportal.com |language=en}}&lt;/ref&gt; May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=INQUIRER.net |date=2015-09-14 |title=Senior citizens’ 5% discount on power |url=https://opinion.inquirer.net/88503/senior-citizens-5-discount-on-power |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9994 |url=https://lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9994_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=learning |first=Labor Law PH LABORLAW PH is the primary |last2=Labor |first2=resource site for Philippine |last3=Laws |first3=Employment |date=2022-05-29 |title=Retirement Pay |url=https://laborlaw.ph/retirement-pay/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may ''[[Kasunduang panlahat|collective bargaining agreement]]'' (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang [[unyon ng mga manggagawa]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |last=Respicio |first=Harold |date=2025-10-31 |title=Types of Retirement in the Philippines: Optional, Early, and Mandatory Compared |url=https://www.respicio.ph/commentaries/types-of-retirement-in-the-philippines-optional-early-and-mandatory-compared |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o ''senior citizen'' kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na ''early retirement'' o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; 

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Argosino |first=Faith |date=2023-08-30 |title=More AFP personnel opting for early retirement to avoid losing benefits – Brawner |url=https://newsinfo.inquirer.net/1824319/more-afp-personnel-opting-for-early-retirement-to-avoid-losing-pension-benefits-brawner |access-date=2026-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt; minero&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Resource |first=Labor Law PHPhilippine Labor Law |last2=Site |first2=Learning |date=2022-07-21 |title=R.A. 10757: Retirement of Surface Mine Workers at 50 Y.O. |url=https://library.laborlaw.ph/r-a-10757-retirement-of-surface-mine-workers-at-50-y-o/ |access-date=2026-11-03 |website=Labor Law PH Library |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at nangangarerang sa kabayo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=REPUBLIC ACT NO. 10789 - AN ACT AMENDING PRESIDENTIAL DECREE NO. 442, AS AMENDED, OTHERWISE KNOWN AS THE LABOR CODE OF THE PHILIPPINES BY ADDING A NEW ARTICLE 302-A REDUCING THE RETIREMENT AGE OF RACEHORSE JOCKEYS FROM SIXTY (60) TO FIFTY-FIVE (55) - Supreme Court E-Library |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/67095 |access-date=2026-11-03 |website=elibrary.judiciary.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] kabilang ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]], [[Hukuman ng Pag-aapela]] at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=R.A. No. 9946 |url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2010/ra_9946_2010.html |access-date=2026-11-03 |website=www.lawphil.net |language=en}}&lt;/ref&gt; May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Payos |first=Ranulfo P. |date=2016-07-31 |title=The ‘Unretireds’ |url=https://business.inquirer.net/212690/the-unretireds |access-date=2026-11-04 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-29 |title=Asia's oldest and longest-serving directors can be found in the Philippines |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/banking-finance/asias-oldest-and-longest-serving-directors-can-be-found |access-date=2026-11-04 |website=The Business Times |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|mga artista]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gallardo |first=Ricky |date=2024-03-19 |title=Senior actors are happy that they are appreciated {{!}} Ricky Gallardo |url=https://businessmirror.com.ph/2024/03/19/senior-actors-are-happy-that-they-are-appreciated/ |access-date=2026-11-04 |website=BusinessMirror |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=Enero 27, 2019 |title=The business of ageing gracefully |url=https://www.philstar.com/business/2019/01/27/1888383/business-ageing-gracefully |access-date=2026-11-04 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Si [[Whang-od]] ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carpio |first=Audrey |date=2023-04-07 |title=Meet the 106-Year-Old Woman Keeping an Ancient Filipino Tattooing Tradition Alive |url=https://www.vogue.com/article/apo-whang-od-and-the-indelible-marks-of-filipino-identity |access-date=2026-11-04 |website=Vogue |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado]] (SSS o ''Social Security System'').&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 9, 2025 |title=3.7 million pensioners get SSS 13th-month boost for the holidays |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/12/09/37-million-pensioners-get-sss-13th-month-boost-for-the-holidays}}&lt;/ref&gt; Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS o ''Government Service Insurance System'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dalanon |first=Jelyn |date=2026-06-12 |title=GSIS Retirement Pension Computation for 33 Years Service Age 58 Philippines |url=https://www.respicio.ph/commentaries/gsis-retirement-pension-computation-for-33-years-service-age-58-philippines |access-date=2026-11-03 |website=RESPICIO &amp; CO. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong [[Piso ng Pilipinas|piso]] (Php 10,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng gulang na 80, 85 at 90.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |title=Expanded Centenarians Act |url=https://www.ncsc.gov.ph/eca |access-date=2026-11-03 |website=NCSC |language=en}}&lt;/ref&gt; Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga ''senior citizen'' na umabot ng 100.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

==Tulong==
[[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]]
[[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]]
Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}&lt;/ref&gt;

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga &quot;tagapagpadali&quot; o mga &quot;tagapagpahirap&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}&lt;/ref&gt; Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa  mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.&lt;ref name=&quot;burbank&quot;/&gt;{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}&lt;/ref&gt; Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Matandang dalaga]]
* [[Pagtanda]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Katandaan| ]]
[[Kategorya:Kapansanan]]</text>
      <sha1>g55ej0wggiia027kuiq2jlp3cyxah1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ate Gay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239785</id>
    <revision>
      <id>2238709</id>
      <parentid>2238473</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11534" sha1="i34e7qrxo3z7tevk0a7r30rr6ybmumm" xml:space="preserve">{{Infobox comedian
| name             = Ate Gay
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = 
| other_names      = 
| birth_name   = Gil Aducal Morales
| birth_date   = {{Birth date|1971|8|12}}
| birth_place  = [[Tondo, Maynila]], Pilipinas
| death_date   = {{Death date and age|2026|11|1|1971|8|12}}
| death_place  = [[Muntinlupa]], Pilipinas
| resting_place    = 
| resting_place_coordinates = 
| medium           = Telebisyon, stand-up
| education        = 
| years_active     = 1995–2026
| employer         = 
| genre            = 
| subjects         = Pagpapanggap bilang si [[Nora Aunor]]
| spouse           = 
| children         = 
| parents          = 
| relatives        = 
| notable_works    = 
| signature        = 
| website          = 
| footnotes        = 
| module           = 
{{Infobox musical artist
| embed=yes
| works             = [[Mashup (music)|Mashup]]s
| label             = 
| publishers        = 
| current_member_of = 
| past_member_of    = Singing Cooks and Waiters (Barrio Fiesta)
| spouse            = &lt;!-- Use article title or common name --&gt;
| partner           = &lt;!-- (unmarried long-term partner) --&gt;
| awards            = 
| website           = &lt;!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} --&gt;
| module            = 
| module2           = 
| module3           = 
}}
}}

Si '''Gil Morales''' (12 Agosto 1971 – 1 Nobyembre 2026) ay isang artista at komedyante sa [[Pilipinas]] na mas kilala bilang '''''Ate Gay'''''.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mallorca |first1=Hannah |date=21 Setyembre 2025 |title=Ate Gay reveals stage 4 cancer diagnosis: 'Wala raw lunas' |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/629836/ate-gay-reveals-stage-4-cancer-diagnosis-wala-raw-lunas |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Isa siyang tagagaya ng aktres na si [[Nora Aunor]], na ang palayaw ay Ate Guy. Katuwang niyang pinapangunahan ang mga ''variety show'' na ''[[Comedy Bar]]'' (2010–11) at ''[[Wowowillie]]'' (2013). Nakilala rin siya sa kaniyang mga nakakatawang ''mashup'' ng mga sikat na kanta.

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gil Aducal Morales noong 12 Agosto 1971 sa isang mahirap na pamilya sa Tondo, Maynila.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ordas |first1=Carl Joseph |date=12 Agosto 2026 |title=Ate Gay nakapag-celebrate ng birthday kahit sinabihan ng doktor na hindi na aabot ng 2026 |trans-title=Ate Gay celebrates birthday even as doctors say he will not reach 2026 |url=https://tnt.abante.com.ph/2026/08/12/ate-gay-nakapag-celebrate-ng-birthday-kahit-sinabihan-ng-doktor-na-hindi-na-aabot-ng-2026/tnt-radar/ |access-date=3 Nobyembre 2026 |publisher=Abante |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ramos |first=Neil |date=13 Agosto 2026 |title=Ate Gay celebrates 55th birthday after doctors said he might not make it to 2026 |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2026/08/13/ate-gay-celebrates-55th-birthday-after-doctors-said-he-might-not-make-it-to-2026 |access-date=3 Nobyembre 2026}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang ina ay tumataya sa jueteng, habang si Morales naman ay nagsilbing kolektor ng mga taya.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=20 Oktubre 2025 |title=Ate Gay, naranasan noon na maging janitor, dishwasher at miyembro ng 'singing cook and waiters' |url=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/963087/ate-gay-naranasan-noon-na-maging-janitor-dishwasher-at-miyembro-ng-singing-cook-and-waiters/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117180442/https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/963087/ate-gay-naranasan-noon-na-maging-janitor-dishwasher-at-miyembro-ng-singing-cook-and-waiters/story/ |archive-date=17 Nobyembre 2025 |access-date=2 Nobyembre 2026 |website=Balitambayan |publisher=GMA Network |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nag-aral si Morales sa [[Philippine Christian University]]. Kasabay nito, sa loob ng dalawang taon, nagtrabaho siya bilang tagalinis sa [[University of the East]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 Setyembre 2017 |title=Ate Gay, naging janitor noon sa UE habang nag-aaral ng kolehiyo |language=fil |trans-title=Ate Gay, became janitor in UE while studying collegekolehiyo |work=Balitambayan |publisher=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/625952/ate-gay-naging-janitor-noon-sa-ue-habang-nag-aaral-ng-kolehiyo/story/ |access-date=3 Nobyembre 2026}}&lt;/ref&gt; Nagtrabaho rin siya bilang tagahugas ng pinggan para sa [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo]].

== Karera ==
Si Morales ay naging miyembro ng Singing Cooks and Waiters ng restawran na Barrio Fiesta.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=20 Oktubre 2025 |title=Ate Gay, naranasan noon na maging janitor, dishwasher at miyembro ng 'singing cook and waiters' |url=https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/963087/ate-gay-naranasan-noon-na-maging-janitor-dishwasher-at-miyembro-ng-singing-cook-and-waiters/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251117180442/https://www.gmanetwork.com/news/balitambayan/chikamuna/963087/ate-gay-naranasan-noon-na-maging-janitor-dishwasher-at-miyembro-ng-singing-cook-and-waiters/story/ |archive-date=17 Nobyembre 2025 |access-date=2 Nobyembre 2026 |website=Balitambayan |publisher=GMA Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Pumasok siya noon sa comedy bar na Music Box at kinanta ang awiting tema ng pelikulang ''[[The Flor Contemplacion Story]]'' na &quot;Konting Awa&quot;, na kinanta ni Nora Aunor. Narinig siya ng may-ari ng naturang comedy bar, at inakalang nagli-lip-sync lamang si Morales sa kanta.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ang pangyayaring ito ang nagbukas ng pagkakataon para makapagtrabaho siya sa comedy bar at magsimula ng karera bilang komedyante noong 1995.&lt;ref name=&quot;UAE&quot;&gt;{{cite news |date=21 Abril 2016 |title=Ate back in the UAE |work=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/entertainment/ate-back-in-the-uae?_refresh=true |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922162020/https://www.khaleejtimes.com/entertainment/ate-back-in-the-uae?_refresh=true |archive-date=22 Setyembre 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AlDub&quot;&gt;{{cite news |last1=Concepcion |first1=Pocholo |date=31 Enero 2016 |title=AlDub handlers decline P20-M Valentine show; producer taps Papa Jack, 3 hot comedy acts instead |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/221047/aldub-handlers-decline-p20-m-valentine-show-producer-taps-papa-jack-3-hot-comedy-acts-instead/ |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230427093208/https://lifestyle.inquirer.net/221047/aldub-handlers-decline-p20-m-valentine-show-producer-taps-papa-jack-3-hot-comedy-acts-instead/ |archive-date=27 Abril 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Kilala siya higit sa lahat sa kaniyang karakter na &quot;Ate Gay&quot;, isang paggaya sa Pilipinang aktres na si [[Nora Aunor]], na ang palayaw naman ay &quot;Ate Guy.&quot;&lt;ref name=&quot;Cancer_diagnosis&quot;&gt;{{cite news |last1=Mallorca |first1=Hannah |date=22 Setyembre 2025 |title=Ate Gay gets support from Allan K, other comedians amid cancer diagnosis |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/630021/ate-gay-gets-support-from-allan-k-other-comedians-amid-cancer-diagnosis |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Sinabi ni Morales tungkol sa aktres: &quot;Naging tagahanga ako ni Nora Aunor noong nagsimula akong magtrabaho. Lubos akong nagpapasalamat sa kaniya… Sinusuportahan niya ang mga nanggagaya sa kaniya. Hindi siya makasarili. Hindi niya kami pinigilan na gayahin siya.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mallorca |first1=Hannah |date=20 Abril 2025 |title=Nora Aunor's impersonator Ate Gay performs 'Kahit Konting Awa' during wake |language=en |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://entertainment.inquirer.net/606542/nora-aunors-impersonator-ate-gay-performs-kahit-konting-awa-during-wake |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627081931/https://entertainment.inquirer.net/606542/nora-aunors-impersonator-ate-gay-performs-kahit-konting-awa-during-wake |archive-date=27 Hunyo 2025}}&lt;/ref&gt;

Bilang si Ate Gay, nagsagawa siya ng ''stand-up comedy'' at lumabas sa mga pelikula at palabas sa telebisyon. Naging regular na tagapagtanghal siya sa mga ''comedy bar'' na Klownz at Zirkoh, na parehong pagmamay-ari at itinatag ni [[Allan K]]. Noong 2009, nakilala ni Ate Gay si [[Boobay]], na noon ay nagsisimula pa lamang sa kaniyang karera bilang ''stand-up comedian'' sa Baguio. Inimbitahan ni Ate Gay si Boobay sa Klownz, na nagbigay-daan upang makapagtatag siya ng pangalan sa Maynila.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Garcia |first1=Cara Emmeline |date=2 Hulyo 2020 |title=In Photos: Popular stand-up comedians at performers ng Klownz at Zirkoh |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/in-photos-popular-stand-up-comedians-at-performers-ng-klownz-at-zirkoh/12755/162247/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922194841/https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/in-photos-popular-stand-up-comedians-at-performers-ng-klownz-at-zirkoh/12755/162250/ |archive-date=22 Setyembre 2025 |access-date=2 Nobyembre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=GMA Network |language=fil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Malig |first1=Kaela |date=4 Hulyo 2020 |title=Boobay says his standup comedy career in Manila began at Klownz |language=en |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/745468/boobay-says-his-standup-comedy-career-in-manila-began-at-klownz/story/ |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810050404/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/745468/boobay-says-his-standup-comedy-career-in-manila-began-at-klownz/story/ |archive-date=10 Agosto 2024}}&lt;/ref&gt; Si Ate Gay ay naging ''co-host'' din sa ''variety show'' na ''[[Comedy Bar]]'' (2010–11) sa GMA, kung saan sinuportahan niya ang mga pangunahing mangunguna na sina [[Eugene Domingo]] at Allan K.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Francisco |first1=Butch |date=30 Agosto 2011 |title=A dose of laughter and entertainment |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2011/08/30/721493/dose-laughter-and-entertainment |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922172648/https://www.philstar.com/entertainment/2011/08/30/721493/dose-laughter-and-entertainment |archive-date=22 Setyembre 2025}}&lt;/ref&gt;

Noong 30 Nobyembre 2012, pinangunahan ni Ate Gay ang kaniyang unang ''major concert'', ''Ako Naman… Ate Gay sa Arena'' sa [[Mall of Asia Arena]]. Kabilang sa mga naging panauhing tagapagtanghal niya ay ang [[SexBomb Girls]], [[KZ Tandingan]], [[The Company (grupo ng boses)|The Company]], Aegis, [[Ice Seguerra]], Allan K, Boobay, [[John Lapus]], [[Kevin Balot]], at si Nora Aunor bilang espesyal na panauhin.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sibonga |first1=Glen |date=2 Disyembre 2012 |title=Ate Gay successfully stages first major concert in Arena |language=en |work=Philippine Entertainment Portal |url=https://www.pep.ph/news/local/11157/ate-gay-successfully-stages-first-major-concert-in-arena |access-date=2 Nobyembre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205021252/https://www.pep.ph/news/local/11157/ate-gay-successfully-stages-first-major-concert-in-arena?s=8nq8oe09i2t5knsjkrq57ggk6i |archive-date=5 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;{{BD|1971|2026}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Mga Pilipino]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]]</text>
      <sha1>i34e7qrxo3z7tevk0a7r30rr6ybmumm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>L'Hospitalet de Llobregat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244666</id>
    <revision>
      <id>2238711</id>
      <parentid>1881491</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>161768</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Antgartor ang pahinang [[L'Hospitalet del Llobregat]] sa [[L'Hospitalet de Llobregat]]</comment>
      <origin>1881491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6876" sha1="k3ezmkman300smqyx3qn2fxg1bc96i7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = L'Hospitalet de Llobregat
| settlement_type         = [[Municipalities of Catalonia|Munisipalidad]]
| official_name           = &lt;!-- L'Hospitalet de Llobregat  (official)--&gt;
| native_name             = {{unbulleted list|item_style=font-size:88%;| {{native name|ca|L'Hospitalet de Llobregat}} &lt;br/&gt; {{native name|es|Hospitalet de Llobregat}}}}
&lt;!-- images, nickname, motto ---&gt;
| image_skyline           = Spain.Hospitalet.Centre.Pz.Ajuntament..jpeg
| image_alt               =
| image_caption           = Sentrong lungsod ng L'Hospitalet de Llobregat
| image_flag              = Bandera de l'Hospitalet de Llobregat.svg
| image_shield            = Escut de L'Hospitalet de Llobregat.svg
| nickname                =
| motto                   =
| image_map               = 
| map_caption             =
&lt;!-- maps and coordinates ------&gt;
| pushpin_map             = Espanya
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         =
| pushpin_map_caption     = Lokasyon sa Espanya
| pushpin_label_position1 = 
| pushpin_map_alt1        =
| coordinates             = {{coord|41|21|35|N|2|6|00|E|region:ES_type:city|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes   =
&lt;!-- location ------------------&gt;
| subdivision_type        = Bansa
| subdivision_name        = {{flagicon|Spain}} [[Espanya]]
| subdivision_type1       = [[Autonomous communities of Spain|Nagsasariling Pamayanan]]
| subdivision_name1       = {{flagicon|Catalonia}} [[Katalunya]]
| subdivision_type2       = [[Provinces of Spain|Lalawigan]]
| subdivision_name2       = [[Province of Barcelona|Barcelona]]
| subdivision_type3       = [[Comarques of Catalonia|Komarka]]
| subdivision_name3       = [[Barcelonès]]
&lt;!-- established ---------------&gt;
| established_title       = Itinatag
| established_date        = Ika-12 Siglo
&lt;!-- seat, smaller parts -------&gt;
| seat_type               = &lt;!-- [[Capital (political)|Kabisera]] --&gt;
| seat                    =
&lt;!-- government type, leaders --&gt;
| government_type         = [[Mayor–council government|Alkalde-konseho]]
| governing_body          = {{nowrap|L'Hospitalet City Council}} &lt;!-- Ajuntament de L'Hospitalet / Ayuntamiendo de Hospitalet --&gt;
| leader_title            = [[Alkalde]]
| leader_name             = Núria Marin Martínez (2015)&lt;ref name=municat&gt;{{cite web|url=http://municat.gencat.cat/index.php?page=consulta&amp;mostraEns=0810170005|title=Ajuntament de l'Hospitalet de Llobregat|publisher=[[Generalitat of Catalonia]]|accessdate=2015-11-13|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117014931/http://municat.gencat.cat/index.php?page=consulta&amp;mostraEns=0810170005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| leader_party            = [[Socialists' Party of Catalonia|Partidong Sosyalista ng Katalunya]]
&lt;!-- area ----------------------&gt;
| area_footnotes          =&lt;ref name=idescat&gt;{{cite web|url=http://www.idescat.cat/emex/?lang=en&amp;id=081017|title=El municipi en xifres: L'Hospitalet de Llobregat|publisher=[[Institut d'Estadística de Catalunya|Statistical Institute of Catalonia]]|accessdate=2015-11-23}}&lt;/ref&gt;
| total_type              = Lungsod
| area_total_km2          = 12.4
&lt;!-- elevation -----------------&gt;
| elevation_footnotes     = &amp;nbsp;([[Above mean sea level|AMSL]])
| elevation_m             = 8
| elevation_min_m         =
| elevation_max_m         =
&lt;!-- population ----------------&gt;
| population_footnotes    = &lt;ref name=municat/&gt;
| population_total        = 253518
| population_as_of        = 2014
| population_demonym      = ''hospitalenc, -ca'' &amp;nbsp;([[Catalan language|ca]])&lt;br&gt;''hospitalense'' &amp;nbsp;([[Spanish language|es]])
| population_note         =
| population_density_km2  = auto
&lt;!-- time zone(s) --------------&gt;
| timezone                = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset              = +1
| timezone_DST            = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST          = +2
| postal_code_type        = [[List of postal codes in Spain|Kodigong Pangliham]]
&lt;!-- postal codes, area code ---&gt;
| postal_code             = 0890x
| area_code_type          = [[Telephone numbers in Spain|Kodigong Pantawag]]
| area_code               = [[+34]] ([[Spain|E]]) 93 ([[province of Barcelona|B]])
&lt;!-- INE code, city budget -----------&gt;
| blank_name_sec1         = [[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|INE code]]
| blank_info_sec1         = 08 1017
| blank1_name_sec1        = [[City budget]] {{nobold|(2014)}}
| blank1_info_sec1        = €200 milyon
&lt;!-- language(s), patron saint(s), main festivity ---------------&gt;
| blank_name_sec2         = {{nowrap|[[Languages of Spain|Opisyal na Wika]]}}
| blank_info_sec2         = [[Catalan language|Katalan]] at [[Spanish language|Kastelyano]]
| blank1_name_sec2        = [[Fiesta patronal|Pangunahing Paggunita]]
| blank1_info_sec2        = ?
| blank2_name_sec2        = [[Patrong santo]]
| blank2_info_sec2        = [[Eulalia ng Barcelona|Santa Eulalia]]
&lt;!-- website, footnotes --------&gt;
| website                 = {{URL|l-h.cat}}|
| footnotes               =
}}

'''L'Hospitalet de Llobregat''' (sa Katalan), o '''Hospitalet de Llobregat''' (sa Espanyol),{{efn|Pronunciation:
*English:
**{{lang|en|L'Hospitalet de Llobregat}} {{IPAc-en|ˌ|l|ɒ|s|p|ɪ|t|ə|ˈ|l|ɛ|t|_|d|ə|_|ˌ|l|j|oʊ|b|r|i|ˈ|ɡ|ɑː|t|,|_|ˌ|j|oʊ|-}} or {{IPAc-en|ˌ|l|ɔː|s|p|i|t|ɒ|ˈ|l|ɛ|t|_|d|ə|_|ˌ|l|j|oʊ|b|r|i|ˈ|ɡ|ɑː|t|,|_|ˌ|j|oʊ|-}}
**Hospitalet de Llobregat {{IPAc-en|ˈ|ɒ|s|p|ɪ|t|ə|ˈ|l|ɛ|t|_|d|eɪ|_|ˌ|l|j|oʊ|b|r|i|ˈ|ɡ|ɑː|t|,|_|j|oʊ}} or {{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|p|i|t|ə|ˈ|l|ɛ|t|_|d|eɪ|_|ˌ|l|j|oʊ|b|r|i|ˈ|ɡ|ɑː|t|,|_|ˌ|j|oʊ|-}}) (binibigkas minsan na {{IPAc-en|ˌ|h|ɒ|s|p|ɪ|t|ə|ˈ|l|ɛ|t|_|d|eɪ|_|ˌ|l|j|oʊ|b|r|i|ˈ|ɡ|ɑː|t|,|_|j|oʊ}}) 
*{{lang-ca|L'Hospitalet de Llobregat}} {{IPA-ca|luspitəˈlɛd də ʎuβɾəˈɣat, ju-|}} (or {{IPA-ca|lɔspitəˈlɛd də ʎɔβɾəˈɣat, -jɔ|}})
*{{lang-es|Hospitalet de Llobregat}} {{IPA-es|ospitaˈleð ðe ʎoβɾeˈɣat, ʝo-|}}}} kadalasang pinapaikli bilang '''L'Hospitalet''' ({{IPAc-en|ˌ|l|ɒ|s|p|ɪ|t|ə|ˈ|l|ɛ|t}} o {{IPAc-en|ˌ|l|ɔː|s|p|i|t|ɒ|ˈ|l|ɛ|t|,|_|ˌ|l|uː|-}}, {{IPA-ca|luspitəˈlɛt|lang}}) o  '''Hospitalet''' ({{IPAc-en|ˌ|ɒ|s|p|ɪ|t|ə|ˈ|l|ɛ|t}} o {{IPAc-en|ˌ|ɔː|s|p|i|t|ɒ|ˈ|l|ɛ|t|,|_|ˌ|oʊ|-}}, {{IPA-es|ospitaˈlet|lang}}), ay isang [[munisipalidad]] sa bandang timog-kanluran ng [[Barcelona]] sa [[Katalunya]], Espanya. Sa dami ng tao, ito ang pangalawang pinakamarami sa Katalunya at ika-16 sa Espanya.

== Mga nota ==
{{Notelist}}

==Sanggunian==
{{reflist}}

==Kawing panlabas==
{{commons|L'Hospitalet de Llobregat}}
* {{official website|http://www.l-h.cat/|Website of the city L'Hospitalet de Llobregat}}
* [http://www.poblesdecatalunya.cat/municipi.php?m=081017 Artistic and historical buildings in L'Hospitalet de Llobregat]

{{Usbong}}

[[Kategorya:Espanya]]
[[Kategorya:Katalunya]]</text>
      <sha1>k3ezmkman300smqyx3qn2fxg1bc96i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elyson de Dios</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269235</id>
    <revision>
      <id>2238802</id>
      <parentid>2238561</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glenmbhin23</username>
        <id>131388</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dihital na Plataporma */ Added citation</comment>
      <origin>2238802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12824" sha1="i1ud5ti5oanj8xaok4ay11abakkbngo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        =Elyson De Dios
| image       = 
| caption     =
| birth_name  = Elyson De Dios
| birth_date  = {{birth date and age|1999|5|1}}
| birth_place = [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
| nationality  = [[Pilipino]]
| height      = {{height|m=1.75}}
| occupation  = [[Aktor]], [[modelo]]
| years_active = 2015-kasalukuyan
| alma_mater = 
| website     = {{Instagram|elysondedios}}
}}

'''Elyson de Dios''' (ipinanganak 1 Mayo 1999) ay isang Pilipinong artista na naging ''First Prince'' (Unang Prinsipe) sa ikaanim na ''season'' ng ''[[StarStruck]]'' na isang ''[[reality television]]'' na palabas.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thesummitexpress.com/2015/12/winners-starstruck-2015-ultimate-male-female-survivors-named.html |title=WINNERS: StarStruck 2015 Ultimate Male and Female Survivors named |last1= |first1= |last2= |first2= |date=19 Disyembre 2015 |website=thesummitexpress.com |publisher=The Summit Express |access-date=17 Abril 2016 |quote=|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;  Nang nagkaroon ng kontrata sa [[GMA Network]], lumabas siya sa ''[[Poor Señorita]]'' bilang si Edison Villon noong 2016.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-03-08/21949/Elyson-de-Dios-at-Ayra-Mariano-ready-na-makatrabaho-ang-kanilang-former-StarStruck-judge-na-si-Regine-Velasquez |title=Elyson de Dios at Ayra Mariano, ready na makatrabaho ang kanilang former 'StarStruck' judge na si Regine Velasquez |last1=Noguera |first1=Al Kendrick |last2= |first2= |date=8 Marso 2016 |website=GMANetwork.com |publisher=[[GMA Network]] |access-date=15 Abril 2016 |quote=}}&lt;/ref&gt;

==Pilmograpiya==
===Telebisyon===
* 2026 – '''''True Manila Encounters''''' bilang Jam&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 16, 2026 |title=Xyriel, Karina, Kaori, and Elyson haunt viewers in iWant's limited horror original &quot;True Manila Encounters&quot; |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2026/9/5/xyriel-karina-kaori-and-elyson-haunt-viewers-in-iwants-limited-horror-original-true-manila-encounters?lang=en |access-date=October 18, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt; (Episode 2: ''Occupant'')
* 2026 – '''''The Loyalty Game'''''  bilang kasintahan ni Carlota (Episode 7)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramos |first=Neil |date=June 12, 2026 |title='The Loyalty Game': The price of truth in the digital age |url=https://mb.com.ph/2026/06/12/the-loyalty-game-the-price-of-truth-in-the-digital-age |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2026 – '''''My Bespren Emman''''' bilang Aaron Salvador&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=My Movie World: My Bespren Emman: A Touching Story of Faith, Family, and Second Chances |url=https://mymovieworld-coolman0304.blogspot.com/2026/04/my-bespren-emman-touching-story-of.html |access-date=2026-10-21 |website=My Movie World}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Sins of the Father''''' bilang Noel Alcantara&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Studios |first=ABS-CBN |title=Napapanahong ABS-CBN series na “Sins of the Father,” iikot sa kwento ng mga na-scam {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/3/napapanahong-abs-cbn-series-na-sins-of-the-father-iikot-sa-kwento-ng-mga-na-scam-0152 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Incognito''''' bilang Enzo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |title=“Incognito” delivers delightful ending for the Kontraks {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/19/-incognito-delivers-delightful-ending-for-the-kontraks-1105 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2024 – '''''High Street''''' bilang Kurt&lt;ref&gt;{{Cite web |last=dela Cruz |first=Liezel |date=April 17, 2024 |title=Behind-the-Scenes: “High Street” cast feels first-day jitters as they begin filming |url=https://www.abs-cbn.com/seniorhigh2023/articles-news/behind-the-scenes-high-street-cast-feels-first-day-jitters-as-they-begin-filming-22108 |access-date=October 21, 2026 |website=ABS-CBN}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Nag-aapoy na Damdamin''''' bilang PSSg Tommy Paras&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cruz |first=Liezel dela |title=The Making of Nag-Aapoy Na Damdamin: Cast and directors promise to paint love, lies and revenge like no other series  {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/nagaapoynadamdamin/articles-videos/the-making-of-nag-aapoy-na-damdamin-cast-and-directors-promise-to-paint-love-lies-and-revenge-like-no-other-series-20198 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Love Bites Season 2''''' bilang Arjay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-22 |title=New Season of &quot;Love Bites&quot; offers different stories of Love with ABS-CBN's Rising Stars |url=https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425020713/https://orangemagazine.ph/2023/new-season-of-love-bites-offers-different-stories-of-love-with-abs-cbns-rising-stars/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode: ''Wedding Booth'')
* 2022 – '''''Tara G'''''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wazzup.PH |date=2022-10-01 |title=Teen Barkada's explore love and frienship in “TARA, G!” |url=https://www.wazzup.ph/teen-barkadas-explore-love-and-frienship-in-tara-g/ |access-date=2026-10-14 |website=Wazzup.PH |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''The Goodbye Girl'''''  bilang Royce&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-02-01 |title=Angelica Panganiban, Loisa Andalio, Barbie Imperial, Maris Racal, and Elisse Joson explore why’s of heartbreak in “The Goodbye Girl” |url=https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |access-date=2026-01-05 |website=Orange Magazine |language=en-US |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203104847/https://orangemagazine.ph/2022/angelica-panganiban-loisa-andalio-barbie-imperial-maris-racal-and-elisse-joson-in-the-goodbye-girl/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (Episode 3)
* 2022 – '''''How to Move On in 30 Days''''' bilang Lance&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 7, 2022 |title=ABS-CBN partners with YouTube for exclusive series 'How To Move On in 30 Days' |url=https://mb.com.ph/2022/2/7/abs-cbn-partners-with-youtube-for-exclusive-series-how-to-move-on-in-30-days |access-date=October 21, 2026 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;
* 2022 – '''''Dear God''''' (Episode 6: ''Sammie and Jackie'')&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Franco |first=Chris |date=2022-01-30 |title=Hero Angeles on playing an LGBT character for 'Dear God': &quot;I am really happy&quot; - KAMI.COM.PH |url=https://kami.com.ph/entertainment/celebrities/139021-hero-angeles-playing-a-queer-character-dear-god-i-happy/ |access-date=2026-10-21 |website=kami.com.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Huwag Kang Mangamba''''' bilang Ryan&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Francine Diaz, Andrea Brillantes switch roles in Huwag Kang Mangamba |url=https://www.pep.ph/news/local/156991/francine-andrea-huwag-kang-mangamba-a724-20210302 |access-date=2026-10-21 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' bilang kapatid ni Bert (Episode: ''Bible'')
* 2020 – '''''Maalaala Mo Kaya''''' (Episode: ''Kotse'')
* 2020 – '''''Ipaglaban Mo''''' (Episode: ''Yes, Sir'')&lt;ref&gt;{{Citation |last=ABS-CBN Entertainment |title=Yes Sir {{!}} Ipaglaban Mo Recap |date=2020-06-14 |url=https://www.youtube.com/watch?v=RogyWl3r3vo |access-date=2026-10-21}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''D'Originals''''' bilang Darren&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StarStruck alumnus Elyson de Dios praised by Jaclyn Jose for his looks and star quality |url=https://www.pep.ph/news/66672/elyson-de-dios-praised-by-jaclyn-jose-for-his-looks-and-star-quality |access-date=2026-01-05 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Maynila''''' bilang Jeffer (Episode: ''I'm in love with my Stalker'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 4, 2017 |title=Maynila: I'm in love with my Stalker (The Aileen Bernardo Story) |url=https://www.facebook.com/100064806455182/posts/10155397967815070/?mibextid=rS40aB7S9Ucbxw6v |access-date=October 21, 2026 |website=Maynila TV Facebook}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Karelasyon''''' bilang Benjo (Episode: ''Tukso'')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 3, 2017 |title='Karelasyon' presents 'Tukso' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/karelasyon-presents-tukso/29981/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt;
* 2017 – '''''Dear Uge''''' bilang Dondon&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 13, 2017 |title=Elyson De Dios, tumakas kasama ni Lindsay De Vera? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/elyson-de-dios-tumakas-kasama-ni-lindsay-de-vera/30929/?amp |access-date=October 21, 2026 |website=GMA Entertainment}}&lt;/ref&gt; (Episode 64: ''Rey-na-saan na?'')
* 2016 – '''''Poor Señorita''''' bilang Edison Villon&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Times |first=The Manila |date=2016-03-26 |title=Regine Velasquez is the ‘Poor Señorita’ |url=https://www.manilatimes.net/2016/03/26/lifestyle-entertainment/show-times/regine-velasquez-is-the-poor-senorita/252225 |access-date=2026-01-05 |website=The Manila Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2016 – '''''Magpakailanman''''' bilang Tyson Destor&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 15, 2016 |title=Kasikatan ni 'Carrot Man,' nakatulong para makita ang nawawalang binatang may autism |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/562829/kasikatan-ni-carrot-man-nakatulong-para-makita-ang-nawawalang-binatang-may-autism/story/ |access-date=October 21, 2026 |website=GMA News}}&lt;/ref&gt; (Episode: ''My Missing Carrot Man'')
* 2016 – '''''Maynila''''' bilang Lucky (Episode: ''My Classmate'')

=== Pelikula ===

* 2025 – '''''The Last Resort''''' bilang Elias&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Corporation |first=ABS-CBN |title=Karina and Aljon reunite in romance-thriller “The Last Resort” on iWant |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/12/4/karina-and-aljon-reunite-in-romance-thriller-the-last-resort-on-iwant?lang=en |access-date=2026-01-05 |website=corporate.abs-cbn.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Untold''''' bilang Joshua&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=2025-03-07 |title=Jodi Sta. Maria Stars in Untold – A Psychological Horror Film by Regal Films |url=https://tribune.net.ph/2025/03/07/jodi-sta-maria-explores-psychological-horror-in-untold |access-date=2026-10-14 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''In His Mother's Eyes''''' bilang Raz&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka Avegail |title=Maricel Soriano and Roderick Paulate reunite in ‘In His Mother’s Eyes’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/2023/11/17/maricel-soriano-and-roderick-paulate-reunite-in-in-his-mother-s-eyes-2359 |access-date=2026-01-05 |website=ABS-CBN |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Dihital na Plataporma ===

* 2026 – '''''Run Into Love''''' bilang Kokoy&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-11-03 |title=Premiere Condoms presents ‘Run Into Love’ |url=https://www.manilatimes.net/2026/11/03/tmt-newswire/premiere-condoms-presents-run-into-love/2460296 |access-date=2026-11-04 |website=The Manila Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Till Debt Do Us Part''''' bilang Emil&lt;ref&gt;{{Citation |title=Till Debt Do Us Part — starting Dec 18, exclusively on the BingoPlus App |url=https://www.youtube.com/shorts/_RkDjM7JdXA |access-date=2026-01-05}}&lt;/ref&gt;
* 2025 – '''''Ang Prinsesa at Ang Pooreza''''' bilang Leeroy
* 2025 – '''''Saving Sarah''''' bilang Mike Santos&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PULP MAGAZINE |url=https://pulpmagazine.com/article/1028 |access-date=2026-01-05 |website=pulpmagazine.com}}&lt;/ref&gt; 

=== Teatro ===
* 2020 – '''''Tabing Ilog: The Musical''''' bilang Fonzy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former GMA-7 talent Elyson de Dios reveals why he chose to transfer to ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/149871/former-gma-7-talent-elyson-de-dios-reveals-why-he-chose-to-transfer-to-abs-cbn-a724-20200306 |access-date=2026-01-16 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;  

=== Bidyo ng Musika ===
* 2023 – '''''Sa'yo (Ang Mundo)''''' ng Nameless Kids (Tarsier Records)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nameless Kids - Sa'yo (Ang Mundo) [Official Music Video] |url=https://www.youtube.com/watch?si=7y1VSFB1XkZPgjzw&amp;v=08cLUAH9NVE&amp;feature=youtu.be |access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;
* 2023 – '''''Tayong Dalawa''''' ni Carlo Bautista (Star Music)&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tayong Dalawa - Carlo Bautista (Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?si=6elJLyyWP2r8K8zc&amp;v=__BsVSBRk4E&amp;feature=youtu.be |access-date=2026-11-02}}&lt;/ref&gt;


==Sanggunian==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:de Dios, Elyson}}
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]]
[[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>i1ud5ti5oanj8xaok4ay11abakkbngo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang kategorya:Mga Pilipino</title>
    <ns>15</ns>
    <id>280863</id>
    <revision>
      <id>2238811</id>
      <parentid>2238065</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2238811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40033" sha1="8qsv5wjfk5dujnw91xqrie1jxndtn56" xml:space="preserve">== Wala pang artikulo sa wikang Tagalog ==

'''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:'''

{{Wikidata list|sparql=

SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  ?item wdt:P27 wd:Q928.
  ?item wikibase:sitelinks ?linkcount .
  
    ?article_en schema:about ?item .
    ?article_en schema:inLanguage &quot;en&quot; .
    ?article_en schema:isPartOf &lt;https://en.wikipedia.org/&gt;
             
  FILTER (?linkcount &gt;= 1) .       # only include items with 1 or more sitelinks
  FILTER NOT EXISTS {
    ?article schema:about ?item .
    ?article schema:inLanguage &quot;tl&quot; .
    ?article schema:isPartOf &lt;https://tl.wikipedia.org/&gt;
  }
}
GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en
ORDER BY DESC(?linkcount)
LIMIT 100

|columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en
|section=
|min_section=
|sort=?linkcount
|links=red
|thumb=128
|autolist=
|references=all
}}
{| class='wikitable sortable'
! larawan
! Article
! hanapbuhay
! significant event
! magnum opus
! nahawakang pwesto
! ?article_en
|-
| [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]]
| [[Alodia Gosiengfiao]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[cosplayer]]
| 
| 
| 
| [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]]
|-
| [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Lav Diaz]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[editor ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[artista]]&lt;br/&gt;[[direktor]]&lt;ref name=&quot;ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a&quot;&gt;https://cs.isabart.org/person/122314&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[film screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[musiko]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[kritiko ng sine]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]]
|-
| [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mulders]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]]
|-
| [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]]
| [[Neile Adams]]
| [[artista]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[mang-aawit]]&lt;br/&gt;[[artista sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[artista sa teatro]]
| 
| 
| 
| [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]]
|-
| [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]]
| [[Ángel Guirado]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f&quot;&gt;''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]]
|-
| 
| [[Junrey Balawing]]
| 
| 
| 
| 
| [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]]
|-
| [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]]
| [[James Younghusband]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]]
|-
| [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adolfo Tito Yllana]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Israel]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Cyprus]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Australia]]
| [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]]
|-
| [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]]
| [[Donnie Nietes]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]]
|-
| 
| [[Dioscoro S. Rabor]]
| [[soologo]]&lt;ref name=&quot;ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a&quot;&gt;''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[scientific collector]]&lt;ref name=&quot;ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27&quot;&gt;''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]]
|-
| [[Talaksan:Rachel Grant full pose 2.jpg|center|128px]]
| [[Rachel Grant]]
| [[artista]]&lt;ref name=&quot;ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65&quot;&gt;''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[scuba diver]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]]
|-
| [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]]
| [[Andray Blatche]]
| [[basketbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05&quot;&gt;''[[:d:Q7300810|RealGM]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]]
|-
| 
| [[Oscar Cruz]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]]
|-
| [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]]
| [[Angelo Reyes]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Enerhiya]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]]
| [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]]
|-
| [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]]
| [[Angel Lagdameo]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[archbishop of Jaro]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]]
|-
| [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]]
| [[Paciano Aniceto]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]
| [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]]
|-
| [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]]
| [[Ricardo Tito Jamin Vidal]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]]
|-
| [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]]
| [[Orlando Beltran Quevedo]]
| [[manunulat]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]]
|-
| 
| [[Angelito Lampon]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Titular Bishop of Valliposita]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[vicar apostolic]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]]
|-
| [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Romulo Valles]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]]
|-
| 
| [[Antonio Ledesma]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;br/&gt;[[Arsobispo]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Catholic theologian]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor bishop]]&lt;br/&gt;[[bishop prelate]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]]
|-
| [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]]
| [[Antonio Realubin Tobias]]
| [[teologo]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]]
|-
| [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]]
| [[Albert del Rosario]]
| [[diplomata]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;br/&gt;[[negosyante]]
| 
| 
| [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]&lt;br/&gt;[[ambassador of the Philippines to the United States]]
| [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]]
|-
| [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]]
| [[Arnel Pineda]]
| [[mang-aawit]]&lt;br/&gt;[[manunulat ng awitin]]
| 
| 
| 
| [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]]
|-
| [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]]
| [[Chad Hugo]]
| [[record producer]]&lt;br/&gt;[[manunulat ng awitin]]&lt;br/&gt;[[kompositor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]]
|-
| [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]]
| [[Arturo M. Bastes]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Roman Catholic Bishop of Romblon]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor bishop]]
| [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]]
|-
| [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]]
| [[Ernie Chan]]
| [[comics artist]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[ilustrador]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[graphic artist]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[disenyador]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[alagad ng sining biswal]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]]
|-
| [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]]
| [[Venus Raj]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]
| 
| 
| 
| [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]]
|-
| [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Yuzna]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]]
|-
| 
| [[Leonardo Legaspi]]
| [[propesor ng unibersidad]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]]
|-
| [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]]
| [[Brillante Mendoza]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[cinematographer]]&lt;ref name=&quot;ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c&quot;&gt;http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa&quot;&gt;https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba&quot;&gt;http://www.timeout.com/london/film/captive-2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6&quot;&gt;''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331&quot;&gt;http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6&quot;&gt;''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[production designer]]&lt;br/&gt;[[direktor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]]
|-
| [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]]
| [[Pancho Villa]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]]
|-
| [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]]
| [[Simeón Toribio]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[atleta]]
| 
| 
| [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
| [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]]
|-
| [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]]
| [[Julio Rosales]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]]
|-
| [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]]
| [[Jerry Lucena]]
| [[futbolista]]&lt;br/&gt;[[association football manager]]
| 
| 
| 
| [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]]
|-
| 
| [[David William Valencia Antonio]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]
| [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]]
|-
| 
| [[Miguel White]]
| [[atleta]]
| 
| 
| 
| [[:en:Miguel_White|Miguel White]]
|-
| [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]]
| [[Fernando Capalla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor archbishop]]&lt;br/&gt;[[territorial prelate]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]]
|-
| [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]]
| [[Rolando Crisostomo Santos]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]
| [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]]
|-
| [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]]
| [[Gilbert Garcera]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Lipa]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]]
|-
| 
| [[Meiling Melançon]]
| [[artista]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]]
|-
| [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]]
| [[John F. Du]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Archbishop of Palo]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]
| [[:en:John_F._Du|John F. Du]]
|-
| [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]]
| [[Jose Romeo Lazo]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]&lt;br/&gt;[[archbishop of Jaro]]
| [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]]
|-
| 
| [[Jose S. Palma]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Bishop of Calbayog]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Palo]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]]
|-
| 
| [[Mark Javier]]
| [[archer]]
| 
| 
| 
| [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]]
|-
| [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]]
| [[Danilo Lim]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| 
| [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]]
|-
| 
| [[Osvaldo Padilla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Panama]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Nigeria]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to South Korea]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Mongolia]]
| [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]]
|-
| [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]]
| [[Pablo Virgilio Siongco David]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]&lt;br/&gt;[[cardinal priest]]
| [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]]
|-
| 
| [[Rodolfo Tan Cardoso]]
| [[ahedresista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]]
|-
| 
| [[Leopoldo Serantes]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]]
|-
| [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]]
| [[Ramon Arguelles]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Archbishop of Lipa]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]
| [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]]
|-
| [[Talaksan:Bishop Reynaldo Evangelista at the Manila Cathedral 2026-06-29.jpg|center|128px]]
| [[Reynaldo Evangelista]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[bishop of Imus]]
| [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]]
|-
| [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]]
| [[Honoria Acosta-Sison]]
| [[gynecologist]]&lt;ref name=&quot;ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7&quot;&gt;''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[propesor ng unibersidad]]&lt;ref name=&quot;ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7&quot;&gt;''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[obstetrician]]
| 
| 
| 
| [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]]
|-
| 
| [[Sergio Utleg]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]
| [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]]
|-
| [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]]
| [[Teófilo Yldefonso]]
| [[manlalangoy]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| 
| [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]]
|-
| 
| [[Gabriel Reyes]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[Arsobispo ng Maynila]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[bishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]]
|-
| 
| [[Wenceslao Selga Padilla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic prefect]]&lt;br/&gt;[[superior]]
| [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]]
|-
| [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]]
| [[Melissa de la Cruz]]
| [[manunulat]]&lt;br/&gt;[[children's writer]]&lt;br/&gt;[[nobelista]]&lt;br/&gt;[[editor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[young adult author]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Blue Bloods]]
| 
| [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]]
|-
| [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Shamcey Supsup]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[arkitekto]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]
| 
| 
| 
| [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]]
|-
| [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Villanueva]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]]
|-
| 
| [[Roel Velasco]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]]
|-
| [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Mimi Miyagi]]
| [[artistang pornograpiko]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[erotic photography model]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]]
|-
| 
| [[José Villanueva]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]]
|-
| [[Talaksan:Amin Nazari 20191102.jpg|center|128px]]
| [[Amin Nazari]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Amin_Nazari|Amin Nazari]]
|-
| 
| [[Isnilon Hapilon]]
| [[militant]]&lt;ref name=&quot;ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f&quot;&gt;http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| [[Emir]]
| [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]]
|-
| 
| [[Satoshi Otomo]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]]
|-
| [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]]
| [[Pedro Abad Santos]]
| [[politiko]]
| 
| 
| [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
| [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]]
|-
| [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Van Partible]]
| [[animator]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[direktor sa telebisyon]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[film screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Van_Partible|Van Partible]]
|-
| [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]]
| [[Satine Phoenix]]
| [[artista]]&lt;br/&gt;[[artistang pornograpiko]]&lt;br/&gt;[[pintor]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[online streamer]]
| 
| 
| 
| [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]]
|-
| [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]]
| [[Aubrey Miles]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[mang-aawit]]
| 
| 
| 
| [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]]
|-
| [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]]
| [[Rosalina Abejo]]
| [[Konduktor ng musika|konduktor]]&lt;br/&gt;[[kompositor]]&lt;ref name=&quot;ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac&quot;&gt;http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66&quot;&gt;http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]]
|-
| [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Carlie de Murga]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]]
|-
| 
| [[Gurdev Khush]]
| [[henetista]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[magsasaka]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[agronomo]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]]
|-
| [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Perfecto R. Yasay, Jr.]]
| [[negosyante]]&lt;br/&gt;[[abogado]]&lt;ref name=&quot;ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30&quot;&gt;https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[politiko]]
| 
| 
| [[chairperson]]&lt;ref name=&quot;ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969&quot;&gt;https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]&lt;ref name=&quot;ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24&quot;&gt;https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay&lt;/ref&gt;
| [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]]
|-
| [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie del Carmen]]
| [[animator]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[ilustrador]]&lt;br/&gt;[[comics artist]]&lt;br/&gt;[[artista]]&lt;br/&gt;[[graphic artist]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[alagad ng sining]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]]
|-
| [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Álvaro Silva]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]]
|-
| [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Ray Mendoza Hansen]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]]
|-
| 
| [[Natividad Almeda López]]
| [[abogado]]&lt;br/&gt;[[hukom]]
| 
| 
| 
| [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]]
|-
| [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]]
| [[Geena Rocero]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[LGBTQ rights activist]]&lt;br/&gt;[[Playmate]]
| 
| 
| 
| [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]]
|-
| [[Talaksan:Jamie Herrell (Miss Philippines Earth 2014 ).jpg|center|128px]]
| [[Jamie Herrell]]
| [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]
| 
| 
| 
| [[:en:Jamie_Herrell|Jamie Herrell]]
|-
| [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]]
| [[Victoria Tauli-Corpuz]]
| [[indigenous rights activist]]
| 
| 
| [[United Nations Special Rapporteur]]
| [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]]
|-
| [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]]
| [[Kiyomi Watanabe]]
| [[judoka]]
| 
| 
| 
| [[:en:Kiyomi_Watanabe|Kiyomi Watanabe]]
|-
| [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]]
| [[Daisuke Sato]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]]
|-
| [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bienvenido Marañón Morejón]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f&quot;&gt;''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]]
|-
| [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Ingreso]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]]
|-
| 
| [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]]
|-
| [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]]
| [[Geraldine Roman]]
| [[mamamahayag]]&lt;br/&gt;[[estadista]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;ref name=&quot;ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d&quot;&gt;http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb&quot;&gt;http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]&lt;ref name=&quot;ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb&quot;&gt;http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]&lt;ref name=&quot;ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d&quot;&gt;http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
| [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]]
|-
| [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kylie Verzosa]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]]
|-
| 
| [[Tabinas Jefferson]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]]
|-
| [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]]
| [[Eumir Marcial]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]]
|-
| [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Manny Jacinto]]
| [[artista sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[mananayaw]]&lt;br/&gt;[[artista]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]]
|-
| [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kayla Sanchez]]
| [[manlalangoy]]&lt;ref name=&quot;ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f&quot;&gt;''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]]
|-
| [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Karen Ibasco]]
| [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]&lt;br/&gt;[[pisiko]]
| 
| 
| 
| [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]]
|-
| [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]]
| [[Sarina Bolden]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962&quot;&gt;https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]]
|-
| [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margielyn Didal]]
| [[skateboarder]]
| 
| 
| 
| [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]]
|-
| 
| [[Rex Andrew Clement Alarcon]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Catholic deacon]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]
| [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]]
|-
| [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]]
| [[Louise Emmanuelle Mabulo]]
| [[cook]]&lt;br/&gt;[[environmentalist]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[magsasaka]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[entrepreneur]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]]
|-
| 
| [[Marinel Sumook Ubaldo]]
| [[climate activist]]
| 
| 
| 
| [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]]
|-
| [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]]
| [[Bianca Bustamante]]
| [[racing driver]]&lt;br/&gt;[[racecar driver]]
| 
| 
| 
| [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]]
|-
| [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aira Villegas]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>8qsv5wjfk5dujnw91xqrie1jxndtn56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga isyu sa kapaligiran sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282358</id>
    <revision>
      <id>2238778</id>
      <parentid>2207503</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>2238778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36397" sha1="b9b5tf8dy665xh7k1o1pq20bcj9le83" xml:space="preserve">Ang Pilipinas' na maliwanag na panganib sa mga natural na kalamidad ay dahil sa kanyang lokasyon. Ang pagiging isang bansa na namamalagi sa [[Singsing ng Apoy ng Pasipiko|Pacific Ring of Fire]], ang mga ito ay madalas maapektuhan ng lindol at mga volcanic eruptions o pagputok ng bulkan. Sa karagdagan, ang bansa ay napalilibutan ng mga malalaking katawan ng tubig at nakaharap sa Pacific Ocean kung saan 60% ng bagyo sa buong mundo ay nabubuo. Isa sa mga malalakas o malupit na bagyo na tumama sa Pilipinas noong 2013 ay ang [[Super Bagyong Yolanda|Typhoon Haiyan]], o &quot;Yolanda&quot;, na pumatay ng higit sa 10,000 mga tao at nakawasak ng higit sa isang trilyong pisong halaga ng mga ari-arian at pinsala sa iba ' t ibang sektor. Iba pang mga kapaligiran mga problema na ang mga bansa ay nakaharap isama ang polusyon, ilegal na pagmimina at pagtotroso, [[Deporestasyon|deforestation]], dinamita sa pangingisda, landslides, coastal pagguho ng lupa, mga hayop pagkalipol, global warming at [[pagbabago ng klima]].

== Ang polusyon sa tubig ==
[[Talaksan:Pasig_Intramuros.JPG|thumb|300x300px|Ang Ilog Pasig sa Maynila, isa sa mga pinaka-maruming mga ilog.&lt;ref name=&quot;ADB 4&quot;&gt;{{Citation|author=Asian Development Bank|author-link=Asian Development Bank|year=2007|title=Country Paper Philippines. Asian Water Development Outlook 2007|url=http://www.adb.org/publications/asian-water-development-outlook-2007|access-date=2008-04-14}}, p. 4&lt;/ref&gt;]]
Kahit na ang mga mapagkukunan ng tubig ay naging kakaunti sa ilang mga rehiyon at mga panahon, ang Pilipinas bilang isang buo ay higit pa kaysa sa sapat na ibabaw at ilalim ng lupa. Gayunpaman, neglecting upang magkaroon ng isang maliwanag na kapaligiran patakaran ay humantong sa karumihan ng 58% ng lupa sa Pilipinas. Ang pangunahing pinagmumulan ng polusyon ay untreated domestic at pang-industriya wastewater. Lamang ng isang third ng Philippine river system ay itinuturing na angkop para sa mga pampublikong supply ng tubig.&lt;ref name=&quot;CEAP&quot;&gt;{{Citation|author=Asian Development Bank (ADB)|author-link=Asian Development Bank|date=August 2009|title=Country Environmental Analysis for Philippines|url=http://www.adb.org/documents/country-environmental-analysis-philippines|access-date=2008-04-16}}&lt;/ref&gt;

Tiinataya na sa 2025, ang availability ng tubig na nasa gilid sa karamihan ng mga pangunahing mga lungsod at sa 8&amp;nbsp;ng 19 major river basins.&lt;ref&gt;{{Citation|author=Asian Development Bank|author-link=Asian Development Bank|year=2007|title=Country Paper Philippines. Asian Water Development Outlook 2007|url=http://www.adb.org/publications/asian-water-development-outlook-2007|access-date=2008-04-14}}, p. 8&lt;/ref&gt; Bukod sa malalang mga problema sa kalusugan, ang polusyon sa tubig ay humantong sa mga problema sa pangingisda at [[turismo]] industriya.&lt;ref&gt;{{Citation|author=World Bank|author-link=World Bank|date=December 2003|title=Philippines Environment Monitor 2003|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2004/05/24/000012009_20040524135608/Rendered/PDF/282970PH0Environment0monitor.pdf|access-date=2008-04-16}}, p. 18&amp;#x2013;19&lt;/ref&gt; Ang mga pambansang pamahalaan na kinikilala ang mga problema at mula noong 2004 ay na hinahangad upang ipakilala ang napapanatiling mga mapagkukunan ng tubig sa pag-unlad ng pamamahala ng (tingnan sa ibaba).&lt;ref name=&quot;ADB 6&quot;&gt;{{Citation|author=Asian Development Bank|author-link=Asian Development Bank|year=2007|title=Country Paper Philippines. Asian Water Development Outlook 2007|url=http://www.adb.org/publications/asian-water-development-outlook-2007|access-date=2008-04-14}}, p. 6&lt;/ref&gt;

Lamang 5% ng kabuuang populasyon ay konektado sa isang alkantarilya network. Ang karamihan ay gumagamit ng flush toilet konektado sa naimpeksyon tangke. Dahil sa putik paggamot at pagtatapon ng mga pasilidad ay bihirang, karamihan sa mga effluents ay discharged nang walang paggamot.&lt;ref name=&quot;WB 107&quot;&gt;{{Citation|author=World Bank|author-link=World Bank|date=December 2005|title=Philippines: Meeting Infrastructure Challenges|url=http://siteresources.worldbank.org/INTEAPINFRASTRUCT/Resources/PHInfra.pdf|access-date=2008-04-09}}, p. 107&lt;/ref&gt; Ayon sa Asian Development Bank, ang [[Ilog Pasig]] ay isa sa mga pinaka-maruming mga ilog. Noong Marso 2008, [[Manila Water]] inihayag na ang isang wastewater treatment halaman ay maaaring constructed sa [[Taguig]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manila Water Company Ltd.|date=2008-03-18|title=Manila Water Company: Manila Water to build P105-M sewage treatment plant in Taguig|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409190631/http://www.manilawater.com/news/manila-water-to-build-p105-m-sewage-treatment-plant-in-taguig\|url\-status = dead|url=http://www.manilawater.com/news/manila-water-to-build-p105-m-sewage-treatment-plant-in-taguig|access-date=2008-04-14|archive-date=2008-04-09}}&lt;/ref&gt; Ang unang Philippine constructed wetland paghahatid ng tungkol sa 700 mga kabahayan ay nakumpleto sa 2006 sa isang peri-urban area ng [[Bayawan|Bayawan City]] na kung saan ay ginagamit upang magpatira ang mga pamilya na nanirahan sa kahabaan ng baybayin sa impormal na pakikipag-ayos at ay walang access sa ligtas na supply ng tubig at kalinisan ng mga pasilidad.&lt;ref name=&quot;susana&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sustainable Sanitation Alliance|date=January 2010|title=Case study of sustainable sanitation projects. Constructed wetland for a peri-urban housing area Bayawan City, Philippines|url=http://www.susana.org/images/documents/06-case-studies/en-susana-cs-philippines-bayawan-constr-wetlands-2009.pdf|location=Bayawan City|access-date=2010-03-11|access-date=2010-03-11|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214043212/http://www.susana.org/images/documents/06-case-studies/en-susana-cs-philippines-bayawan-constr-wetlands-2009.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Deforestation ==
Sa loob ng ika-20 siglo ang kagubatan ng Pilipinas ay bumaba mula sa 70 porsiyento ng pababa sa 20 porsiyento.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lasco|first=R. D.|year=2001|title=Secondary forests in the Philippines: formation and transformation in the 20th century|url=http://www.cifor.cgiar.org/publications/pdf_files/SecondaryForest/Lasco.pdf|journal=Journal of Tropical Forest Science|volume=13|issue=4|pages=652–670|access-date=2018-08-22|archive-date=2006-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20060903005908/http://www.cifor.cgiar.org/publications/pdf_files/SecondaryForest/Lasco.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sa kabuuan, 46 mga species ay nanganganib, at 4 ay na-eradicated ganap. 3.2 porsiyento ng kabuuang rainforest ay sa kaliwa. Batay sa isang pagtatasa ng paggamit ng lupa pattern ng mga mapa at isang mapa ng daan ng isang tinantyang 9.8 milyong ektarya ng kagubatan ay nawala sa Pilipinas mula 1934 hanggang 1988.&lt;ref name=&quot;Liu1993&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Liu|last2=L Iverson|last3=S Brown|first1=D|year=1993|title=Rates and patterns of deforestation in the Philippines: application of geographic information system analysis|url=http://nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/1993/ne_1993_lui_001.pdf|journal=Forest Ecology and Management|volume=57|issue=1-4|pages=1–16|doi=10.1016/0378-1127(93)90158-J|doi=10.1016/0378-1127(93)90158-J|issn=0378-1127|issn=0378-1127|access-date=2018-08-22|archive-date=2017-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816081739/https://www.nrs.fs.fed.us/pubs/jrnl/1993/ne_1993_lui_001.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ilegal na pag-log ay nangyayari sa Pilipinas &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Teehankee|first=Julio C.|year=1993|title=The State, Illegal Logging, and Environmental NGOs, in the Philippines|url=http://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/view/930/928|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|volume=9|issue=1|issn=2012-080X|access-date=2018-08-22|archive-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111124729/http://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/view/930/928|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at tumindi baha pinsala sa ilang mga lugar.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=1 December 2004|title=Illegal logging a major factor in flood devastation of Philippines|url=http://www.terradaily.com/2004/041201072557.jj82upor.html|publisher=Terra Daily (AFP)|access-date=13 February 2011}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa mga scholar Jessica Mathews, maikling-sighted na mga patakaran sa pamamagitan ng ang na Filipino pamahalaan ay nag-ambag sa ang mataas na rate ng deforestation:&lt;blockquote class=&quot;&quot;&gt;Ang pamahalaan regular na nabigyan ng pag-log ng mga konsesyon ng mas mababa sa sampung taon. Dahil ito ay tumatagal ng 30-35 taon para sa isang pangalawang-paglago ng mga gubat upang matanda, loggers ay walang insentibo upang magtanim na muli. Compounding ang error, flat royalties hinihikayat ang mga loggers upang alisin lamang ang pinaka-mahalagang mga species. Isang horrendous 40 porsiyento ng harvestable tabla ay hindi kailanman kaliwa ang kagubatan ngunit, pagkakaroon ng nasira sa pag-log in, rotted o ay sinunog sa lugar. Ang unsurprising resulta ng mga ito at mga kaugnay na mga patakaran ay na-out ng 17 milyong ektarya ng sarado gubat na flourished sa unang bahagi ng siglo lamang ang 1.2 milyong mananatiling ngayon.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mathews|first=Jessica Tuchman|year=1989|title=Redefining Security|url=http://www.polisci.ufl.edu/usfpinstitute/2010/documents/readings/matthews1989.pdf|journal=Foreign Affairs|volume=68|issue=2}}{{Dead link|date=December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

== Air Polusyon ==
Dahil sa pang-industriya basura at mga sasakyan, Maynila suffers mula sa polusyon ng hangin,&lt;ref name=&quot;UNcyberbus&quot;&gt;{{Cite web|title=City Profiles:Manila, Philippines|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815101306/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp\|url\-status = dead|url=https://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp|access-date=4 March 2010|access-date=4 March 2010|publisher=United Nations|archive-date=15 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Alave|first=Kristine L.|date=18 August 2004|work=Clean Air Initiative&amp;nbsp;– Asia|title=METRO MANILA AIR POLLUTED BEYOND ACCEPTABLE LEVELS|archive-url=https://web.archive.org/web/20051203095144/http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-58903.html\|url\-status = dead|url=http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-58903.html|access-date=4 March 2014|access-date=4 March 2014|location=Manila|publisher=Cleanairnet.org|archive-date=3 December 2005}}&lt;/ref&gt; na nakakaapekto sa 98% ng populasyon.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 January 2005|title=POLLUTION ADVERSELY AFFECTS 98% OF METRO MANILA RESIDENTS|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427214119/http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-59870.html\|url\-status = dead|url=http://www.cleanairnet.org/caiasia/1412/article-59870.html|access-date=4 March 2014|access-date=4 March 2014|location=[[Hong Kong]]|publisher=Cleanairnet.org|archive-date=27 April 2006}}&lt;/ref&gt; Taun-taon, ang mga air polusyon na nagiging sanhi ng higit sa 4,000 pagkamatay. [[Ermita, Maynila|Ermita]] Manila ay sa mga pinaka-polluted air distrito dahil sa open dump site at pang-industriya basura.&lt;ref name=&quot;PollutionManila&quot;&gt;{{Cite book|last=Fajardo|first=Feliciano|year=1995|title=Economics|url=https://books.google.com/?id=4FXPwafvP84C|page=357|location=Philippines|publisher=Rex Bookstore, Inc|isbn=978-971-23-1794-1|isbn=978-971-23-1794-1|access-date=6 May 2010|access-date=6 May 2010}}&lt;/ref&gt; Ayon sa isang ulat noong 2003, Ang [[Ilog Pasig]] ay isa ng ang pinaka-maruming mga ilog sa mundo na may 150 tonelada ng mga domestic basura at 75 tons ng pang-industriya basura na dumped sa araw-araw.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=de Guzman|first=Lawrence|date=11 November 2006|title=Pasig now one of world's most polluted rivers|archive-url=https://archive.today/20120530222756/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers\|url\-status = dead|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20061111-31901/Pasig_now_one_of_world%92s_most_polluted_rivers|access-date=18 June 2010|access-date=18 June 2010|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|archive-date=30 May 2012}}&lt;/ref&gt;

== Pagbabago Ng Klima ==
Isa ang pinaka-pagpindot sa mga isyu sa kapaligiran na nakakaapekto sa Pilipinas ay [[Pagbabago ng klima|ang pagbabago ng klima]]. Bilang isang isla bansa na matatagpuan sa [[Timog-silangang Asya|Timog-silangang Asia Pacific rehiyon]], ang Pilipinas ay lubhang mahina laban sa mga epekto ng pagbabago ng klima. Ang ilan sa ang mga epekto isama ang nadagdagan ang dalas at kalubhaan ng mga natural na kalamidad, pagtaas sa antas ng dagat, matinding pag-ulan, [[Pag-init ng daigdig|global warming]], shortages mapagkukunan, at kapaligiran marawal na kalagayan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.climatelinks.org/sites/default/files/asset/document/2017_Climate%20Change%20Risk%20Profile_Philippines.pdf|title=CLIMATE CHANGE RISK IN THE PHILIPPINES: COUNTRY FACT SHEET|last=USAID|first=|date=February 2017|website=USAID|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310184922/https://www.climatelinks.org/sites/default/files/asset/document/2017_Climate%20Change%20Risk%20Profile_Philippines.pdf|archive-date=2021-03-10|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ang Lahat ng mga epekto ng sama-sama ay lubos na apektado ang Pilipinas sa agrikultura, enerhiya, tubig, imprastraktura, kalusugan ng tao, at coastal ecosystem at ang mga ito ay inaasahang upang magpatuloy pagkakaroon ng nagwawasak pinsala sa ekonomiya at lipunan ng Pilipinas.

=== Mga epekto ng global warming ===

==== Klima Kasaysayan ====
Dahil sa kanyang heograpikal na lokasyon, klima, at [[Topograpiya|topographiya]], ang Pilipinas ay enhypen ikatlong sa Mundo Panganib Index para sa pinakamataas na panganib ng kalamidad at exposure sa natural na kalamidad.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Matthias|first=Garschagen,|last2=Michael|first2=Hagenlocher,|last3=Martina|first3=Comes,|last4=Mirjam|first4=Dubbert,|last5=Robert|first5=Sabelfeld,|last6=Jin|first6=Lee, Yew|last7=Ludwig|first7=Grunewald,|last8=Matthias|first8=Lanzendörfer,|last9=Peter|first9=Mucke,|date=2016-08-25|title=World Risk Report 2016|url=http://collections.unu.edu/view/UNU:5763|language=en}}&lt;/ref&gt; 16&amp;nbsp;ng kanyang mga lalawigan, kabilang ang Manila, [[Benguet]], at Batanes, ay kasama sa tuktok 50 mga pinaka-mahina na lugar sa Timog-silangang Asya, sa Manila pagiging niraranggo ang ika-7.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=A-sXDFLcMR8C&amp;oi=fnd&amp;pg=PA4&amp;dq=Yusuf,+A.+A.,+&amp;+Francisco,+H.+(2010).+Hotspots!:+Mapping+climate+change+vulnerability+in+Southeast+Asia.+Singapore:+Economy+and+Environment&amp;ots=rrw6q4lQYz&amp;sig=feO2eD6Mb0R4vdkpJafRwN-7RMk#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Hotspots! Mapping Climate Change Vulnerability in Southeast Asia|last=Yusuf|first=Arief Anshory|date=2010|publisher=IRSA|isbn=9789810862930|language=en}}&lt;/ref&gt; sa Apat na mga lungsod sa Pilipinas, Manila, San Jose, Roxas, at Cotaboato, ay kasama sa ang nangungunang 10 mga lungsod na pinaka-mahina laban sa mga pagtaas sa antas ng dagat sa Silangang Asya at ang Pacific rehiyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.worldbank.org/en/country/philippines/publication/getting-a-grip-on-climate-change-in-the-philippines|title=Getting a Grip on Climate Change in the Philippines|work=World Bank|access-date=2018-04-14|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang bansa ay patuloy na nasa panganib mula sa malubhang likas na panganib kabilang ang mga bagyo, baha, pagguho ng lupa, at kawalan ng ulan. Ito ay matatagpuan sa loob ng isang rehiyon na karanasan sa ang pinakamataas na rate ng bagyo sa mundo, - average ng 20 bagyo taun-taon, na may tungkol sa 7-9 na aktwal na gumawa ng pagtanaw sa lupain. Sa 2009, ang Pilipinas ay ang ikatlong pinakamataas na bilang ng mga casualties mula sa natural na kalamidad sa ikalawang karamihan sa mga biktima.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;World Health Organization. ''Climate change and health in the Western Pacific region: synthesis of evidence, profiles of selected countries and policy direction''. Manila: WHO Regional Office for the Western Pacific, 2015.&lt;/ref&gt;

Pagbabago ng klima ay nagkaroon at patuloy na magkaroon ng marahas na epekto sa klima ng Pilipinas. Mula 1951-2010, ang Pilipinas ay nakita nito ang average na temperatura tumaas sa pamamagitan ng 0.65 degrees Celsius, na may mas kaunting mga naitala sa malamig na gabi at higit pang mga mainit na araw. Dahil ang 1970s, ang bilang ng mga bagyo sa panahon ng ''[[El Niño]]'' panahon ay nadagdagan. Ang Pilipinas ay hindi lamang nakita 0.15 metro ng pagtaas sa antas ng dagat dahil 1940, ngunit nakikita rin 0.6 sa 1 degree Celsius pagtaas sa temperatura ng ibabaw ng dagat mula noong 1910, at 0.09 degree c pagtaas sa mga temperatura ng karagatan mula noong 2010. sa Panahon ng tagal ng panahon na mula 1990 hanggang 2006, ang Pilipinas ay nakaranas ng isang bilang ng mga record-breaking na mga kaganapan ng panahon, kabilang ang pinakamatibay na bagyo (bilis ng hangin), ang pinaka-mapanirang bagyo (pinsala), ang deadliest bagyo (biktima), at ang bagyo na may pinakamataas na 24 oras na pag-ulan sa record.

==== Super Typhoon Yolanda ====
&lt;small&gt;Pangunahing Artikulo: [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong Yolanda]]&lt;/small&gt;

Sa 04:40 noong nobyembre 8, 2013, ang Super Typhoon Yolanda, gayundin kilala lokal bilang &quot;Yolanda&quot;, na ginawa pagtanaw sa lupain sa Pilipinas sa Guigan munisipalidad. Ang category 5 na bagyo nagpatuloy sa paglalakbay sa west, pagtanaw sa lupain sa ilang mga munisipyo, at sa huli ay devastated napakalaking umaabot ng Pilipinas sa mga isla ng Samar, Leyte, Cebu, at ang mga Visaya kapuluan. Nakatali para sa pagiging ang pinakamatibay landfalling tropikal na bagyo sa record, Bagyong Yolanda ay nagkaroon ng hangin ang mga bilis ng higit sa 300&amp;nbsp;km/h (halos 190&amp;nbsp;mph) na nag-trigger ng mga pangunahing mga storm surges na wreaked kalituhan sa maraming lugar sa bansa. Umaalis sa higit sa 6,300 patay, 28,688 nasugatan, at 1062 nawawala, ang Bagyong Yolanda ay ang deadliest typhoon sa record sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ndrrmc.gov.ph/21-disaster-events/1329-situational-report-re-effects-of-typhoon-yolanda-haiyan|title=Situational Report re Effects of Typhoon YOLANDA (HAIYAN)|last=User|first=Super|website=ndrrmc.gov.ph|language=en|access-date=2018-04-14}}&lt;/ref&gt; ang Higit sa 16 milyong mga tao ay apektado sa pamamagitan ng ang bagyo, naghihirap mula sa storm surge, baha, landslides, at matinding hangin at ulan na kinuha buhay, nawasak ang mga tahanan, at devastated maraming. Bagyong Yolanda crucially nasira ng higit sa 1.1 milyong bahay sa buong bansa at displaced mahigit 4.1 milyong mga tao. Ayon sa NDRRMC, ang bagyo gastos Pilipinas tungkol sa 3.64 bilyong na PHP.

==== Hinaharap Projection ====
Hinaharap projection para sa kasalukuyang tilapon ng pagbabago ng klima mahuhulaan na ang global warming ay malamang na lalampas sa 3degrees Celsius, potensyal na 4degrees, sa pamamagitan ng 2060. Partikular na sa Pilipinas, ang average na temperatura ay &quot;halos tiyak&quot; upang makita ang isang pagtaas ng 1.8 upang 2.2 degrees Celsius. Ang pagtaas ng temperatura ay magsapin-sapin ang mga lokal na klima at maging sanhi ng wet at dry panahon upang maging wetter at patuyuan, ayon sa pagkakabanggit. Karamihan ng mga lugar sa Pilipinas makikita nabawasan na pag-ulan mula sa Marso-Mayo, habang ang Luzon at Visayas ay makikita nadagdagan mabigat na pag-ulan. magkakaroon din ng isang pagtaas sa: ang bilang ng mga araw na lalampas sa 35degree C; na may mas mababa sa 2.5&amp;nbsp;mm ng ulan; at na ay higit pa kaysa sa 300mm ng mga patak ng ulan. bukod pa rito, ang pagbabago ng klima ay patuloy upang madagdagan ang intensity ng bagyo at tropikal na bagyo. na antas ng Dagat sa buong Pilipinas ay inaasahang sa tumaas 0.48 sa 0.65 metro sa pamamagitan ng 2100, na kung saan ay lumampas sa pandaigdigang average na para sa mga rate ng pagtaas sa antas ng dagat.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Kahana, Ron, et al. &quot;Projections of mean sea level change for the Philippines.&quot; (2016).&lt;/ref&gt; Pinagsama na may mga pagtaas sa antas ng dagat, ang pagsasapin-sapin sa mas matinding mga panahon at klima ay nagdaragdag ang dalas at kalubhaan ng storm surge, baha, landslides, at droughts. Ang mga palalain ang mga panganib sa agrikultura, enerhiya, tubig, imprastraktura, kalusugan ng tao, at coastal ecosystem.

=== Ang mga kahinaan ng iba ' t ibang sektor ===

==== Agrikultura ====
Ang agrikultura ay isa ng ang Pilipinas sa pinakamalaking sektor at ay patuloy na masamang epekto sa pamamagitan ng ang mga epekto ng pagbabago ng klima. Sektor ng agrikultura naghahatid ang 35% ng populasyon ang nagtatrabaho at nabuo sa 13% ng GDP ng bansa sa 2009.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Crost, Benjamin, et al. &quot;Climate Change, Agricultural Production and Civil Conflict: Evidence from the Philippines.&quot; ''Journal of Environmental Economics and Management'', vol. 88, 01 Mar. 2018, pp. 379-395. EBSCO''host'', doi:10.1016/j.jeem.2018.01.005.&lt;/ref&gt; Ang dalawang pinaka-mahalagang mga pananim, bigas at mais, na account para sa 67% ng lupa sa ilalim ng paglilinang at tumayo upang makita nabawasan magbubunga mula sa init at tubig ang stress. Bigas, trigo, at mga pananim na mais ay inaasahan upang makita ang isang 10% pagbaba sa ani para sa bawat 1degree C taasan sa loob ng isang 30dC average na taunang temperatura. Pagtaas sa matinding kaganapan ng panahon ay magkaroon ng nagwawasak nakakaapekto sa agrikultura. Typhoons (mataas na mga hangin) at mabigat na pag-ulan na mag-ambag sa ang pagkawasak ng mga pananim, nabawasan pagkamayabong lupa, binago agrikultura pagiging produktibo sa pamamagitan ng matinding pagbaha, nadagdagan runoff, at pagguho ng lupa. Droughts at nabawasan pag-ulan ay humantong sa nadagdagan ang peste infestations na pinsala sa mga pananim pati na rin ang isang mas mataas na kailangan para sa [[patubig|waters sa pH]] Tumataas na antas ng dagat ay nagdaragdag kaasinan na kung saan ay humahantong sa isang pagkawala ng maaararong lupa at patubig tubig. ang Lahat ng mga kadahilanan na mag-ambag sa mas mataas na mga presyo ng pagkain at ng isang mas mataas na demand para sa mga import, na kung saan masakit ang pangkalahatang ekonomiya pati na rin bilang mga indibidwal na mga livelihoods. Mula 2006 hanggang 2013, ang Pilipinas ay nakaranas ng isang kabuuang ng 75 mga kalamidad na gastos ang sektor ng agrikultura sa $3.8 bilyon sa pagkawala at pinsala. Typhoon Yolanda na nag-iisa gastos ng Pilipinas sa sektor ng agrikultura ng isang tinatayang US$724 milyon matapos na nagiging sanhi ng 1.1 milyong tonelada ng i-crop ang pagkawala at pagsira sa 600,000 ektarya ng bukiran.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;Chandra, Alvin, et al. &quot;Gendered vulnerabilities of smallholder farmers to climate change in conflict-prone areas: A case study from Mindanao, Philippines.&quot; ''Journal of rural studies'' 50 (2017): 45-59.&lt;/ref&gt; Ang pang-agrikultura sektor ay inaasahan upang makita ang isang tinatayang taunang GDP pagkawala ng 2.2% sa pamamagitan ng 2100 dahil sa epekto ng klima sa agrikultura.

===== Ang agrikultura produksyon at sibil salungatan: =====
Sa Pilipinas, mayroong isang ugnayan sa pagitan ng mga pag-ulan at sibil kontrahan, at manifests sa pamamagitan ng pang-agrikultura produksyon. Ang tumaas na pag-ulan sa panahon ng wet season sa Pilipinas ay napatunayan na maging nakakapinsala sa agrikultura tulad ng ito ay humantong sa mga pagbaha at/o tubig na pag-log. na Ito sa itaas ng average na dami ng ulan ay nauugnay sa &quot;higit pang mga kontrahan na may kaugnayan sa insidente at ang mga biktima&quot;. Ang mga patak ng ulan ay may isang negatibong epekto sa kanin na kung saan ay isang mahalagang crop na ang isang karamihan ng mga bansa ay nakasalalay sa parehong bilang isang pinagmumulan ng pagkain at trabaho. Isang mahinang rice crop ay maaaring humantong sa malaking epekto sa kabutihan ng mga mahihirap na Filipinx at maging sanhi ng laganap na pagsuway sa hukuman para sa pamahalaan at higit pang suporta para sa mga rebolusyonaryo group. ang pagbabago ng Klima ay inaasahan upang palakasin ang pana-panahon na mga pagkakaiba-iba ng mga pag-ulan sa Pilipinas at palalain patuloy na salungatan sibil sa bansa.

===== Kasarian disparities sa pagitan ng mga magsasaka: =====
Smallholder mga magsasaka sa Pilipinas ay inaasahan na maging kabilang sa mga pinaka-madaling matukso at naapektuhan sa pamamagitan ng ang mga epekto ng pagbabago ng klima sa rehiyon. Gayunpaman, mayroong mga pagkakaiba sa kung paano ang mga kalalakihan at mga kababaihan na nakakaranas ng mga epekto at madalas na humantong sa mga pagkakaiba sa pagsasaka ng mga pattern at mga diskarte sa pagkaya. ang Ilang ng mga problema na sanhi ng matinding mga kaganapan sa klima sa agraryo sa mga lugar na madaling kapitan ng sakit sa sibil kontrahan na disproportionately makakaapekto sa mga kababaihan isama ang pagkawala ng mga kaugalian ng mga karapatan sa lupa, pinilit migration, nadagdagan diskriminasyon, mapagkukunan ng kahirapan at pagkain kawalan ng kapanatagan. Ang mga epekto na ang mga kumbinasyon ng malubhang mga kaganapan sa klima at sibil kontrahan ay sa Pilipino ang mga kababaihan ay karagdagang exacerbated sa pamamagitan ng mga namimili ng mga patakaran, mga paniniwala at kasanayan, at pinaghihigpitan ang access sa mga mapagkukunan. halimbawa, pagbabago ng klima ay naka-link sa pagtaas sa sibil salungatan sa Mindinao rehiyon na kung saan ay nagdaragdag ang halaga ng mga casualties at pagkamatay ng mga bata sa mga tao sa lugar. Ito ay epektibong mga babaing bao sa mga kababaihan na may-asawa sa mga tao at nag-iiwan ang mga ito sa kanilang sariling upang kumuha ng pag-aalaga ng mga ito at ang kanilang mga anak, kahit na kapag ang lipunan at pamahalaan ay ginagawang mahirap para sa mga isahang mga ina upang magtagumpay. ang mga Kababaihan ay madalas na relegated ang mga caretakers ng mga bata kung saan ay nagdaragdag ng pasanin at stress na inilagay sa mga ito pati na rin ang inhibiting ang mga ito mula sa escaping mula sa kontrahan-ridden na lugar

==== Enerhiya ====
Pagbabago ng klima ay maaaring sabay-sabay na mabawasan ang Pilipinas sa supply ng enerhiya at dagdagan ang demand para sa enerhiya. Ang mas mataas na pagkakataon ng matinding kaganapan ng panahon ay mabawasan ang mga hydropower produksyon, kung saan ang mga account para sa 20% ng bansa sa supply ng enerhiya, pati na rin ang maging sanhi ng lakit pinsala sa enerhiya imprastraktura at mga serbisyo. magkakaroon ng higit na kapangyarihan outages sa average na bilang karagdagan sa isang mas mataas na demand para sa kapangyarihan, partikular na paglamig.

==== Tubig ====
Ang ilang mga kadahilanan ng pagbabago ng klima ay nakakaapekto sa ang availability ng tubig sa Pilipinas. Ang pagtaas ng bilang ng matinding tagtuyot na ito ay ang pagbabawas ng mga antas ng tubig at ang mga daloy ng ilog at sa gayon ay ang paglikha ng isang kakulangan sa tubig. Ang baha at landslides dulot ng matinding pag-ulan pababain ang sarili watershed kalusugan at kalidad ng tubig sa pamamagitan ng pagtaas ng runoff at pagguho ng lupa na pagtaas ng sedimentation sa reservoirs. Maraming mga freshwater coastal aquifers nakita tubig-alat panghihimasok na kung saan binabawasan ang halaga ng tubig-tabang na magagamit para sa paggamit. Tungkol sa 25% ng baybay-dagat ng lungsod sa Luzon, Visayas, at Mindanao ay apektado sa pamamagitan ng ito at ang isyu na ito ay inaasahan upang makakuha ng mas masahol pa sa mga pagtaas sa antas ng dagat.

==== Imprastraktura ====
Tumataas na antas ng dagat, mabigat na pag-ulan at pagbaha, at malakas na mga bagyo, magpose ng isang malaking panganib para sa Pilipinas' imprastraktura. 45% ng Pilipinas' mga lunsod o bayan populasyong buhay sa impormal na pakikipag-ayos na may mahinang imprastraktura at ay lubos na mahina laban sa mga pagbaha at bagyo. ang Isang higanteng bagyo ay magpahamak kalituhan sa mga impormal na pakikipag-ayos at maging sanhi ang pagkamatay at pag-aalis ng mga milyon-milyong ng mga tao na naninirahan sa 25 iba ' t ibang mga baybay-dagat sa mga lungsod. ang Mga natural na kalamidad ay din maging sanhi ng mga milyon-milyong mga dolyar sa mga pinsala sa mga lunsod o bayan imprastraktura tulad ng mga tulay at kalsada. Sa 2009, ang Bagyong Ketsana gastos ang Pilipinas ng $33 milyon para ipaayos ang nasirang kalsada at tulay.

===== Panganib sa &quot;Double Exposure&quot; =====
Sa mga malalaking lungsod sa Pilipinas tulad ng Maynila, Quezon City, Cebu, at Davao City makita ang isang mas mataas na peligro mula sa parehong mga pagbabago ng klima at [[globalisasyon]].&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal|last=Meerow|first=Sara|title=Double exposure, infrastructure planning, and urban climate resilience in coastal megacities: A case study of Manila|url=http://journals.sagepub.com.libproxy.berkeley.edu/doi/full/10.1177/0308518X17723630|journal=Environment and Planning A|volume=49|issue=11|pages=2649–2672|doi=10.1177/0308518x17723630}}&lt;/ref&gt; halimbawa, bilang karagdagan sa pagiging isa ng ang pinaka-mahina laban sa mga lungsod sa pagbabago ng klima dahil sa heograpikal na lokasyon, Manila ay din nai-hugis sa pamamagitan ng globalisasyon at abides sa pamamagitan ng maraming mga nangungupahan ng neoliberal urbanism, kabilang ang &quot;isang malakas na pagtutok sa mga pribadong sektor na humantong sa pag-unlad, pag-akit ng pandaigdigang kapital, market-oriented na mga patakaran at [[desentralisasyon]]&quot;. ang Mga lungsod ng karanasan sa mga hamon sa kanilang sariling klima kabanatan dahil sa mga ito double pagkakalantad sa pagbabago ng klima at globalisasyon, kung saan maraming mga lungsod ay pinaka-sa panganib sa klima kaganapan bilang karagdagan sa pagkakaroon ng isang malaking porsyento ng populasyon nakatira sa impormal na pakikipag-ayos na may mahinang imprastraktura. sa Apat na milyong mga tao, o tungkol sa isang third ng Manila populasyon, nabubuhay sa impormal na pakikipag-ayos kung saan naglalagay sa kanila sa mas mataas na peligro at panganib mula sa tropikal na bagyo at pagbaha, at ang mga ito ay madalas na magkaroon ng mas kaunting mga mapagkukunan na magagamit upang mabawi mula sa mga pinsala na sanhi sa pamamagitan ng mga panganib sa kapaligiran. ang Ilang mga kadahilanan at mga pamahalaan sa [[kasaysayan ng Pilipinas]] ay nag-ambag sa isang malaking pagtuon sa mga lunsod o bayan pag-unlad at ang koneksyon nito sa &quot;globalized mga sistema ng materyal na produksyon at pagkonsumo. mga espanyol kolonyal na patakaran mula sa ang 1500s sa 1898, ang Amerika ang pagsasanib mula 1898 sa 1946, ang pagsakop ng mga Hapon at pambobomba sa panahon ng World War ll, [[Ferdinand Marcos]]' awtoritaryan rehimen mula 1965 hanggang 1986, at higit pa ay ang lahat ng nag-ambag sa isang urban development na nakatutok sa globalization, market-oriented na pag-unlad, privatization, at desentralisasyon.

==== Sa Kalusugan Ng Tao ====
Pagbabago ng klima, mabigat na umuulan, at nadagdagan ang temperatura ay naka-link sa nadagdagan ang pagpapadala ng vector at waterborne mga sakit tulad ng malaria, [[dengue]], at pagtatae (na). Ang mabigat na umuulan at nadagdagan temperatura humantong sa nadagdagan kahalumigmigan na kung saan ay nagdaragdag ang mga pagkakataon ng mga lamok dumarami at kaligtasan ng buhay. Tumaas na natural na kalamidad ang hindi lamang ang mga direktang mag-ambag sa ang pagkawala ng buhay ng tao, kundi pati na rin hindi direkta sa pamamagitan ng pagkain kawalan ng kapanatagan at ang pagkawasak ng mga serbisyo sa kalusugan.

==== Coastal Ecosystem at Pangisdaan ====
Klima baguhin at ang global warming at ang tumataas na halaga ng CO2 sa atmospera ay nag-ambag sa karagatan warming at karagatan pag-aasido. Ang karagatan ay kumilos bilang isang carbon lababo para sa lupa para sa millennia at sa kasalukuyan ay sa pagbagal ang rate ng global warming sa pamamagitan ng pagsamsam ng carbon. Ito ay sa isang gastos gayunpaman bilang ang karagatan ay nagiging higit pa at higit pang mga acidic bilang sila pagsamsam ng higit pang carbon dioxide. Karagatan pag-aasido ay katakut-takot na kahihinatnan bilang ito nagiging sanhi ng coral pagpapaputi at sa huli ay humantong sa ang pagbagsak ng mga coral reef (usaid). Tumataas na antas ng dagat maging sanhi ng nadagdagan ang kaasinan na maaaring magkaroon ng damaging mga epekto sa bansa ng malawak na sistema ng mga mangroves. ang Parehong mga coral reef at mangroves makatulong upang mabawasan ang mga baybayin ng pagguho ng lupa at sumusuporta sa kalidad ng tubig. Ang pagguho ng lupa mula sa pagkawala ng mga coral reef at mangroves taasan ang pagkakataon ng coastal pagbaha at ang pagkawala ng lupa. sa mga Coral reef at mga mangroves din kumilos bilang mahalaga pagpapakain at pangingitlog ng mga lugar para sa maraming mga species ng isda na maraming mga fisher folk depende sa para sa kaligtasan ng buhay. sa Paglipas ng 60% ng ang baybayin ng populasyon ay nakasalalay sa marine resources tulad ng mga coral reef o mangroves para sa kanilang mga kontribusyon sa pangisdaan, turismo, at bagyo proteksyon.

== Patakaran Ng Pamahalaan ==

=== Napapanatiling Pag-Unlad ===
Kinikilala ang kailangan upang matugunan ang mga isyu ng kapaligiran pati na rin ang kailangan upang suportahan ang pag-unlad at paglago, sa Pilipinas ay dumating up gamit ang Sustainable Development Diskarte.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=PHILIPPINE STRATEGY FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT: A Conceptual Framework|url=http://www.psdn.org.ph/agenda21/pssd.htm|access-date=2011-09-13|access-date=2011-09-13|publisher=PA 21 PSDN}}&lt;/ref&gt; Ang mga bansa para sa Napapanatiling Diskarte sa pag-Unlad kasama ang assimilating kapaligiran pagsasaalang-alang sa administrasyon, bagay na pagpepresyo ng mga natural na mga mapagkukunan, konserbasyon ng biodiversity, pagbabagong-tatag ng mga ecosystem, kontrol ng populasyon paglago at human resources development, pampalaglag paglago sa mga rural na lugar, pag-promote ng kapaligiran edukasyon, pagpapalakas ng mga mamamayan sa pakikilahok, at nagpo-promote ng mga maliliit hanggang katamtamang-laking mga negosyo at napapanatiling agrikultura at panggugubat mga kasanayan.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Belinda Yuen, Associate Professor, National University of Singapore|title=http://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1256566800920/6505269-1268260567624/Yuen.pdf|url=http://siteresources.worldbank.org/INTURBANDEVELOPMENT/Resources/336387-1256566800920/6505269-1268260567624/Yuen.pdf|access-date=2011-09-13|access-date=2011-09-13}}&lt;/ref&gt; Isa sa mga hakbangin na naka-sign sa bahagi ng diskarte ay ang 1992 Earth Summit.

Sa pagpirma sa 1992 Earth Summit,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Government Policies Pertaining to the Manufacturing Sector|url=https://www.un.org/geninfo/bp/enviro.html|access-date=2011-09-13|access-date=2011-09-13|publisher=Department of Public Information}}&lt;/ref&gt; ang pamahalaan ng Pilipinas ay patuloy na naghahanap sa maraming iba ' t ibang mga hakbangin upang mapabuti ang kapaligiran ng mga aspeto ng bansa.

=== Proteksyon ng kapaligiran ===
Sa kasalukuyan, ang Pilipinas' [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman (Pilipinas)|Department of Environment at Natural Resources]] ay naging abala sa pagsubaybay down na sa ilegal loggers at naging spearheading mga proyekto upang mapanatili ang kalidad ng maraming mga natitirang mga ilog na hindi pa polluted.

== Tingnan din ==

* Ang polusyon ng Ilog Pasig
* Anti-nuclear kilusan sa Pilipinas
* Green pulitika sa Pilipinas
* Ecoregions sa Pilipinas
* Listahan ng mga protektado ng mga lugar ng Pilipinas

'''Species:'''

* Hayop ng Pilipinas
* Listahan ng mga nanganganib na species ng Pilipinas

== Mga sanggunian ==
{{Loc}}{{Reflist|2}}

== Karagdagang pagbabasa ==

* {{Cite book|last1=Cavanagh|last2=Broad|first1=John|first2=Robin|year=1994|title=Plundering paradise: the struggle for the environment in the Philippines|url=https://archive.org/details/isbn_9780520089211|location=Berkeley|publisher=University of California Press|isbn=0-520-08921-9|isbn=0-520-08921-9}}
* {{Cite journal|last=Magno|first=Francisco A.|year=1993|title=The Growth of Philippine Environmentalism|url=http://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/view/928/927|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|volume=9|issue=1|issn=2012-080X|access-date=2018-08-22|archive-date=2011-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004232949/http://www.journals.upd.edu.ph/index.php/kasarinlan/article/view/928/927|url-status=dead}}

{{Uncategorized|date=Enero 2025}}</text>
      <sha1>b9b5tf8dy665xh7k1o1pq20bcj9le83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unibersidad ng Monterrey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290951</id>
    <revision>
      <id>2238777</id>
      <parentid>1722907</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <comment>Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian</comment>
      <origin>2238777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1228" sha1="pd70s250yi60y9bvcpo0wg808doq7kl" xml:space="preserve">[[Talaksan:RECTORIA3.jpg|right|thumb|200x200px| Ang gusali ng CIAA at Rektor.]]

Ang '''Unibersidad ng Monterrey''' ([[Wikang Kastila|Espanyol]]: '''Universidad de Monterrey''', akronim &quot;UDEM&quot;) ay isang pribadong institusyong [[Simbahang Katolika Romana|Romano Katoliko]] para sa mataas na pag-aaral na matatagpuan sa [[Monterrey]], Mehiko. 

Ang UDEM ay itinatag bilang isang maliit na paaralan na itinatag ng Daughters of the Immaculate Mary of Guadalupe, nng mga madre ng Sacred Heart, ng Marist Brothers at mga miyembro ng La Salle. Ang ideya ay nagmula sa isang rekomendasyon na ibinigay ng [[Ikalawang Konsilyong Vaticano]] upang magamit ang mga aktibidad sa edukasyon na pabor sa pagtuturo ng mga alituntunin ng doktrinang Katoliko. Ang unibersidad ay nasa ika-3 na ranggo sa Mexico dahil sa kontribusyon nito sa pagkamit ng mga Sustainable Development Goals (SDGs)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Universidad de Monterrey (UDEM) : Rankings, Fees &amp; Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/universidad-de-monterrey-udem |access-date=2026-11-03 |website=www.topuniversities.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

{{coord|format=dms|display=title}}
{{Stub|Edukasyon}}

[[Kategorya:Mga pamantasan]]</text>
      <sha1>pd70s250yi60y9bvcpo0wg808doq7kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin</title>
    <ns>3</ns>
    <id>291921</id>
    <revision>
      <id>2238755</id>
      <parentid>2146924</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="e8o3u6m5gzzqi9sndm71v6dj25xqre2" xml:space="preserve">==Bahagyang pagharang sa iyo==
Hi Ivan P. Clarin, nakaharang ka na sa paglikha ng artikulo dahil patuloy pa rin ang paggawa mo ng mga artikulong lilinisin pa sa kabila ng paalala sa iyo. Halimbawa na dito ang [[Sunog sa kompanya ng Kentex]], ang mga pangungusap mo ay nagsisimula sa &quot;Ay...&quot;. Hindi tamang ''grammar'' o balarila iyon. Tapos, ang pagtatapos ng pangungusap ay tulok (.) at hindi kuwit (,). Makakapag-edit ka pa rin naman ng mga pahina subalit hindi ka makakapaglikha. Nawa'y linisin mo muna ang mga artikulong nilikha mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:23, 24 Abril 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Ivan P. Clarin.

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia?

Kindest regards, [[Tagagamit:Moroike|Moroike]] ([[Usapang tagagamit:Moroike|kausapin]]) 07:17, 20 Disyembre 2024 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Ivan P. Clarin,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:43, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e8o3u6m5gzzqi9sndm71v6dj25xqre2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:Sera-Bwi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>303812</id>
    <revision>
      <id>2238775</id>
      <parentid>1807838</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>157602</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Mfield ang pahinang [[Tagagamit:Kurthenry18]] sa [[Tagagamit:Sera-Bwi]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kurthenry18|Kurthenry18]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Sera-Bwi|Sera-Bwi]]&quot;</comment>
      <origin>1807838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="irkbyp23p68ates7yijnumxhdj2o6xn" xml:space="preserve">Mayroon akong blangkong espasyo</text>
      <sha1>irkbyp23p68ates7yijnumxhdj2o6xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Casalecchio di Reno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305714</id>
    <revision>
      <id>2238786</id>
      <parentid>2051511</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga ugnayang pandaigdig */</comment>
      <origin>2238786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3090" sha1="fi5mhccr1xq0emp8c85gbu784w3gytl" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Casalecchio di Reno|frazioni=Ang lumang mga ''frazione'' ay pinalitan ng limang sona: Croce, Centro (o Garibaldi), [[Ceretolo]], San Biagio, Tizzano Eremo|website={{official website|http://www.comune.casalecchio.bo.it/}}|area_code=051|postal_code=40033|day=Nobyembre 11|saint=[[San Martin ng Tours]]|elevation_m=61|elevation_footnotes=|population_demonym=Casalecchiesi|population_footnotes=&lt;ref&gt;Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]&lt;/ref&gt;|area_total_km2=17.33|area_footnotes=|mayor=Massimo Bosso|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Bolonia|Bolonia]] (BO)|official_name=Comune di Casalecchio di Reno|region={{RegioneIT|sigla=EMR}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|44|29|N|11|17|E|region:IT_type:city(34524)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Ang Ilog Reno sa Casalecchio.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Reno a Casalecchio di Reno (BO).jpg|footnotes=}}
Ang '''Casalecchio di Reno''' ([[Diyalektong Bolognese|Bolognese]]: {{Lang|egl|Caṡalàcc'}} {{fact}}) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Kalakhang Lungsod ng Bolonia]], [[Emilia-Romaña]], hilagang [[Italya]]. May 35,697 naninirahan sa bayang ito.

Ito ang ikatlong pinakamataong munisipalidad sa kalakhang lungsod, pagkatapos ng kabesera at ng [[Imola]], at punong-tanggapan ng administratibo ng [[Unyon ng mga munisipalidad ng mga Lambak ng Reno, Lavino, at Samoggia]].

== Kultura ==

=== Pagtuturo ===
Ang Aklatang &quot;Tahanan ng Kaalaman&quot;, na pinangalanan sa Cesare Pavese, ay matatagpuan sa munisipyo. Mayroon ding tatlong institusyong pang-edukasyon sa itaas na sekondarya: ang [[Mataas na paaralan sa Italya|mataas]] na siyentipikong paaralang estatal ng &quot;Leonardo Da Vinci&quot;, ang suriang tekniko at komeriyo ng &quot;Gaetano Salvemini&quot;, at ang suriang propesyonal ng &quot;Luigi Veronelli&quot; para sa mga serbisyo sa otel at restawran. Mayroon ding tatlong mababang paaralang sekondarya.

== Ekonomiya ==
Ang komuna ay mayroong punong-tanggapan ng kooperatibang [[Coop (Italya)|Coop]].&lt;ref&gt;[http://www.e-coop.it/portalWeb/portale/index.jsp Home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210152405/http://www.e-coop.it/portalWeb/portale/index.jsp#|date=2013-02-10}}. [[Coop (Italy)|Coop]]. Retrieved on 29 January 2011. &quot;Via del Lavoro 6/8 40033 Casalecchio di Reno BO.&quot;&lt;/ref&gt;

== Mga mamamayan ==

* [[Kimi Antonelli]]

== Mga ugnayang pandaigdig ==
Ang Casalecchio di Reno ay [[Kapatid na lungsod|kambal]] sa mga lungsod ng:

* {{Flagicon|HUN}} [[Pápa]], [[Hungary]]
* {{Flagicon|FRA}} [[Romainville]], [[Pransiya]]
* {{Flagicon|SVK}} [[Trenčín]], [[Slovakia]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Partner cities|url=http://www.trencin.sk/en/partnerske_mesta|accessdate=1 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806120451/http://www.trencin.sk/en/partnerske_mesta#|archive-date=2014-08-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>fi5mhccr1xq0emp8c85gbu784w3gytl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga teritoryo at lugar kung saan Pranses ang opisyal na wika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308218</id>
    <revision>
      <id>2238710</id>
      <parentid>1955402</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7366" sha1="pjxvx63ls15l56a5jl8xw4qffjo80on" xml:space="preserve">[[Talaksan:Map-Francophone World.svg|thumb|350x350px|{{legend|#0049a2|Mga rehiyon kung saan Pranses ang pangunahing wika}}{{legend|#006aFF|Mga rehiyon kung saan Pranses ang pangunahing wika ngunit hindi isang wikang banyaga ng karamihan}}{{legend|#8ec3ff|Mga rehiyon kung saan Pranses ang ikalawang wika}}{{legend|#00ff00|Mga rehiyon kung saan Pranses ang minoryang wika}}]].

{{quote box
| title = Mga bansang Pranses
| align = right
| width = 25%
| quote = {{bulleted list
| {{flag|Algeria}}
| {{flag|Belgium}}
| {{flag|Cameroon}}
| {{flag|Canada}}
| {{flag|Central African Republic}}
| {{flag|Chad}}
| {{flag|Democratic Republic of the Congo}}
| {{flag|Republic of the Congo}}
| {{flag|Equatorial Guinea}}
| {{flag|Gabon}}
| {{flag|Madagascar}}
| {{flag|Morocco}}
| {{flag|Switzerland}}
| {{flag|Syria}}
| {{flag|Tunisia}}
| {{flag|Western Sahara}}
}}
|source = {{flag|France}}
}}

Ang mga '''bansang Pranses''' o (eng: '''French territorial language in countries''') ay ang mga bansang lehitimong nagsasalita ng '''''[[Wikang Pranses]]''''', katulad ng [[Wikang Kastila]] at [[Wikang Aleman]] na nagmula pa sa kontinente ng [[Europa]], Ang (French country speakers) ay orihinal na nagmula sa bansang [[Pranses]] sa lungsod ng [[Paris]] noong pang 17-18 siglo, kabilang ang mga bansang nasa [[Kanada]], [[Kanlurang Aprika]], [[Gitnang Aprika]], [[Madagascar]], [[Belgium]] at [[Switzerland]].

Ang [[Wikang Pranses|Pranses]] ang opisyal na wika sa 29 na mga malalayang bansa. Ang sumusunod ay mga talaan ng mga malalayang estado at teritoryo kung saan Pranses ang wikang opisyal o isinasalita ng karamihan sa mga tao.

== Mga bansa ==
===[[Mundong Kanluranin]]===
Ang bansang [[Canada]] sa mga probinsyang nasa kanan ang; [[Bagong Brunswick]], [[Newfoundland at Labrador]], [[Nova Scotia]], [[Ontario]] at [[Quebec]] ay ang lehitimong nagsasalita ng wikang Pranses, may kaibahan lamang sa punto ang wikang &quot;Canadian French&quot; at &quot;[[French]]&quot;: sa [[France]] na may kalaliman.

===[[Aprika]]===
Ang mga bansang nasa [[Kanlurang Aprika]], [[Hilagang Aprika]] at [[Gitnang Aprika]] ay isa sa mga bansang o mananalita ng wikang Pranses, kabilang ang [[Madagascar]] na nasa timog bahagi nito. 

Ipinapakita ng talahanayan na ito ang populasyon ng mga bansa, hindi ang bilang ng mga nagsasalita ng Pranses.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Bilang
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;235&quot; |Bansa
! scope=&quot;col&quot; |Kontinente
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;90&quot; |Populasyon&lt;ref&gt;http://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&amp;met_y=sp_pop_totl&amp;idim=country:CAF&amp;dl=en&amp;hl=en&amp;q=population+of+central+african+republic#!ctype=l&amp;strail=false&amp;bcs=d&amp;nselm=h&amp;met_y=sp_pop_totl&amp;scale_y=lin&amp;ind_y=false&amp;rdim=region&amp;idim=country:CAF:COG:GAB:COM:GNQ:DJI:LUX:VUT:SYC:MCO&amp;ifdim=region&amp;tstart=-290376000000&amp;tend=1287460800000&amp;hl=en_US&amp;dl=en&amp;ind=false&lt;/ref&gt;
|-
|1.
|{{flaglist|Democratic Republic of the Congo}}
|[[Aprika]]
|84,004,969
 |-
|2.
|{{flaglist|France}}
|[[Europa]]
|67,401,000
|-
|3.
|{{flaglist|Canada}}
|[[Hilagang Amerika]]
|36,879,800
|-
|4.
|{{flaglist|Morocco}}
|[[Aprika]]
|36,470,000
|-
|5.
|{{flaglist|Madagascar}}
|[[Aprika]]
|24,235,400
|-
|6.
|{{flaglist|Cameroon}}
|[[Aprika]]
|23,345,200
|-
|7.
|{{flaglist|Ivory Coast}}
|[[Aprika]]
|22,701,600
|-
|8.
|{{flaglist|Niger}}
|[[Aprika]]
|19,899,100
|-
|9.
|{{flaglist|Burkina Faso}}
|[[Aprika]]
|18,105,600
|-
|10.
|{{flaglist|Mali}}
|[[Aprika]]
|17,599,700
|-
|11.
|{{flaglist|Senegal}}
|[[Aprika]]
|15,129,300
|-
|12.
|{{flaglist|Chad}}
|[[Aprika]]
|14,037,500
|-
|13.
|{{flaglist|Tunisia}}
|[[Aprika]]
|11,690,000
|-
|14.
|{{flaglist|Guinea}}
|[[Aprika]]
|12,608,600
|-
|15.
|{{flaglist|Rwanda}}
|[[Aprika]]
|11,607,700
|-
|16.
|{{flaglist|Belgium}}
|[[Europa]]
|11,358,357
|-
|17.
|{{flaglist|Burundi}}
|[[Aprika]]
|11,178,900
|-
|18.
|{{flaglist|Benin}}
|[[Aprika]]
|10,879,800
|-
|19.
|{{flaglist|Haiti}}
|[[Karibe]]
|10,711,100
|-
|20.
|{{flaglist|Switzerland}}
|[[Europa]]
|8,510,000
|-
|21.
|{{flaglist|Togo}}
|[[Aprika]]
|7,304,600
|-
|22.
|{{flaglist|Central African Republic}}
|[[Aprika]]
|4,900,300
|-
|23.
|{{flaglist|Congo}}
|[[Aprika]]
|4,620,300
|-
|24.
|{{flaglist|Gabon}}
|[[Aprika]]
|1,725,300
|-
|25.
|{{flaglist|Equatorial Guinea}}
|[[Aprika]]
|1,221,490
|-
|26.
|{{flaglist|Djibouti}}
|[[Aprika]]
|887,861
|-
|27.
|{{flaglist|Comoros}}
|[[Aprika]]
|795,601
|-
|28.
|{{flaglist|Luxembourg}}
|[[Europa]]
|602,900
|-
|29.
|{{flaglist|Vanuatu}}
|[[Oseaniya]]
|264,652
|-
|30.
|{{flaglist|Seychelles}}
|[[Aprika]]
|92,900
|-
|31.
|{{flaglist|Monaco}}
|[[Europa]]
|38,731
|-
!Kabuuan
!Lahat ng mga bansa
!Daigdig
!{{Circa}} 491160000
|}

== Iba pang mga rehiyon ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Bilang.
! scope=&quot;col&quot; | Rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Kontinente
! scope=&quot;col&quot; | Populasyon
! scope=&quot;col&quot; | Katayuan
|-
| 1.
|[[French Polynesia]]
| [[Oseaniya]]
| {{Number table sorting|267000}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|-
| 2.
|{{Flag|New Caledonia}}
| [[Oseaniya]]
| {{Number table sorting|284,060}}
| [[New Caledonia|Rehiyon ng Pransiya na may espesyal na katayuan]]
|-
| 3.
|[[Lambak Aosta]]
| [[Europa]]
| {{Number table sorting|128000}}
| [[Mga rehiyon ng Italya|Awtonomong rehiyon ng Italya]]
|-
| 4.
|Saint-Martin
| [[Hilagang Amerika]]
| {{Number table sorting|37,264}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|-
| 5.
|[[Wallis at Futuna]]
| [[Oseaniya]]
| {{Number table sorting|15289}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|-
| 6.
|Saint-Barthélemy
| [[Hilagang Amerika]]
| {{Number table sorting|9131}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|-
| 7.
|[[Saint-Pierre at Miquelon]]
| [[Hilagang Amerika]]
| {{Number table sorting|5888}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|-
| 8.
|Clipperton
| [[Hilagang Amerika]]
| {{Number table sorting|0}}
| Maliit na teritoryo ng Pransya na direktang hawak ng gobyerno
|-
| 10.
|Terres australes et antarctiques françaises
| [[Aprika]] at [[Antarctica]]
| {{Number table sorting|0}}
| Rehiyong pang-ibayong dagat ng Pransiya
|}
Tandaan: Ang [[Réunion]], [[Guadalupe (Pransya)|Guadeloupe]], [[Martinika|Martinique]], [[French Guiana]] at [[Mayotte]] ay itinuturing bilang mga [[Mga Rehiyon ng Pransya|rehiyon sa ibayong dagat ng Pransiya]] at sa gayon ay hindi bahagi ng talaang ito.

==Galeriya==
&lt;gallery&gt;
File:Silicon valley north.JPG|[[Ottawa]]
File:Makamelchahid.JPG|[[Algiers]]
File:Riad District.jpg|[[Rabat]]
File:TunisAveHabibBourguiba.jpg|[[Tunis]]
File:Street view from Laayoune 2011.jpg|Laayoune
File:Yaoundé 1.jpg|[[Yaoundé]]
File:OBangui Hotel.jpg|[[Bangui]]
File:Place de la Nation.jpg|[[N'Djamena]]
File:2013 Boulevard du 30 Juin Kinshasa 8756682965.jpg|[[Kinshasa]]
File:Brazzaville bird eye view.jpg|[[Brazzaville]]
File:Malabo (16486980296).jpg|Malabo, [[Equatorial Guinea]]
File:Libreville.jpg|[[Libreville]]
File:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|[[Bruselas]]
File:Paris vue d'ensemble tour Eiffel.jpg|[[Paris]]
File:Bern 2.jpg|[[Bern]]
&lt;/gallery&gt;

===Iba pa===
* {{flag|Cambodia}}
* {{flag|Egypt}}
* {{flag|Laos}}
* {{flag|Poland}}
* {{flag|Thailand}}
* {{flag|United Kingdom}}
* {{flag|Vietnam}}

==Tingnan rin==
* [[Mga bansang Ingles]]
* [[Mga bansang Kastila]]
* [[Pranses]]
* [[Euro]]
* [[Ingles]]
* [[Hilagang Amerika]]

{{English|List of countries and territories where French is an official language}}
==Sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga bansa]]</text>
      <sha1>pjxvx63ls15l56a5jl8xw4qffjo80on</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga taong puti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312006</id>
    <revision>
      <id>2238805</id>
      <parentid>2238483</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mga lahi */</comment>
      <origin>2238805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6817" sha1="95jrphkjie0cp14uxp1escvkgqoq7fh" xml:space="preserve">{{For|bansa|Mga bansang Ingles}}
[[Talaksan:European Ancestry Large.svg|thumb|250px|Ang mapa ng mga taong puti sa [[mundo]] na may malaking bilang sa populasyon.]]
Ang '''Mga taong puti''' o '''Caucasian race''', ([[Ingles]]); '''White people''' ay ang mga taong sitisen na naninirahan sa Norteng Pasipiko na makikita sa mga bahagi ng [[Hilagang Emisperyo]], [[Kanlurang Emisperyo]] at maging ang kontinente ng [[Awstralya]] sila yung mga tinatawag na [[Kaukasya]] o na nag mula sa [[Griyego]]ng bakod at ang kabuuang [[Europa]] kasama pa ang bansang [[United Kingdom]] at [[Ireland]]. Ang mga puting tao ay kasalungat mula sa mga tao'ng [[Austronesyo]] o yung mga taong kulay na ''[[Mga taong kayumanggi]]'' (Awstronesyano), ''[[Aprikanong Amerikano|Mga taong itim]]'' (Aprikano) at ''[[Intsik|Singkit]]'' (Asyano) na nag mula sa Oriental o [[Silangang Emisperyo]] sa kabuuang kontinente sa [[Asya]].&lt;ref&gt;https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0191453705055488?journalCode=pscb&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://glc.yale.edu/sites/default/files/files/events/race/Painter.pdf&lt;/ref&gt;

==Mga lahi==
{{Main|Mga lahi at etnisidad sa Estados Unidos}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Lahi
!Origin
!Deskripsyon
|-
| [[Puting Amerikano]] {{flagicon|United States}} || {{flag|United Kingdom}}&lt;br&gt;{{flag|Germany}} || {{See|Amerikanong Aleman}}&lt;br&gt;Ang mga Amerikano o Kano ay isa sa mga lahi ng puting tao na nakakapagsalita ng Ingles, ang mga ninuno nito ay nagmula pa sa Gitnang Europa noong mga dantaon nakalipas [[ika-20 siglo]] ang mga [[Aleman]] lahi ay ang pinakamalaking bilang ng lahi ng mga kano na nag migrate sa kalupaan pang panahon ng American-Indian estado, sumunod rito ang mga lahi ng Irlanda at Ingles mula pa sa United Kingdom. Kasama ang mga lahing kastila (Spain) at lahing Itim (Aprika).
|-
| Arhentina {{flagicon|Argentina}} || {{flag|Spain}}&lt;br&gt;{{flag|Italy}} || {{See|Arhentinong Italyano}}&lt;br&gt;Ang mga Argentinians ay kabilang sa lahing puti na nagmula pa sa bansang [[Espanya]]. Ang mga Argentina ay may halong Italians, Germans, French, Irish, Portuguese, English, Dutch, Poles, Ukrainians, Lebanese, Jews, Syrians, Chinese, Koreans, at Africans.&lt;ref&gt;{{cite journal | pmc=4670080 | year=2015 | last1=Homburger | first1=J. R. | last2=Moreno-Estrada | first2=A. | last3=Gignoux | first3=C. R. | last4=Nelson | first4=D. | last5=Sanchez | first5=E. | last6=Ortiz-Tello | first6=P. | last7=Pons-Estel | first7=B. A. | last8=Acevedo-Vasquez | first8=E. | last9=Miranda | first9=P. | last10=Langefeld | first10=C. D. | last11=Gravel | first11=S. | last12=Alarcón-Riquelme | first12=M. E. | last13=Bustamante | first13=C. D. | title=Genomic Insights into the Ancestry and Demographic History of South America | journal=PLOS Genetics | volume=11 | issue=12 | pages=e1005602 | doi=10.1371/journal.pgen.1005602 | pmid=26636962 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Awstralyano]] {{flagicon|Australia}} || {{flag|United Kingdom}} || {{See|Awstralyanong Breton}}&lt;br&gt;Ang mga puting Australyano ay kabilang sa lahi ng mga puting tao na nag migrate sa kontinente ng Karagatan/Australia, Ang mga Australian ay nagmula sa lahi ng mga Ingles sa [[Great Britain]] sa [[Londres]] na nagsisilbing simbolo ng kanilang bandila ay galing sa bandera ng [[United Kingdom]]. Simula ng mahalo ang mga ito sa Native Australian noong mga unang dantaon (BCE).
|-
| Brasilyano {{flagicon|Brazil}} || {{flag|Portugal}} || {{See|Brasilyanong Portuges}}&lt;br&gt;Ang mga puting Brasilyano ay isa sa mga bilang sa mga lahi ng mga puting tao na nag migrate mula pa sa bansang [[Portugal]] sa [[Europa]] papunta sa bansang [[Brazil]] sa [[Timog Amerika]] kaya't sa kasalukuyan ito ang kanilang opisyal na wika daan'g siglo na ang nakalipas.
|-
| [[Euro]] {{flagicon|European Union}} || {{flag|Greece}} || Ang mga Euro ay ang ankang (''lahi'') ng Caucasians sa kalupaan ng [[Europa]] ang mga tao'ng ito ay ang pinagmulang salinlahi ng mga &quot;White race 90%&quot;, malaki ang impluwensya ng mga: [[Aleman]], [[Ingles]], [[Unggaro]], [[Tseko]], [[Italyano]] at [[Pranses]], kabilang ang [[Kastila]] ng kontinente sa [[Kanlurang Emisperyo]] sa [[Kaamerikahan]] ilang daan libo siglo na ang naka-lipas.
|-
| Colombia {{flagicon|Colombia}} || {{flag|Spain}} || {{See|Hispanikong Amerikano}}&lt;br&gt;Karamihan sa mga Colombian ay kabilang sa puting lahi na nagmula sa [[Espanya]]. Ang mga Colombian ay nahaluan din ng mga Italyano, Germans, French, Irish, Lebanese, Jews, Syrians at Africans.&lt;ref&gt;{{cite journal | pmc=4670080 | year=2015 | last1=Homburger | first1=J. R. | last2=Moreno-Estrada | first2=A. | last3=Gignoux | first3=C. R. | last4=Nelson | first4=D. | last5=Sanchez | first5=E. | last6=Ortiz-Tello | first6=P. | last7=Pons-Estel | first7=B. A. | last8=Acevedo-Vasquez | first8=E. | last9=Miranda | first9=P. | last10=Langefeld | first10=C. D. | last11=Gravel | first11=S. | last12=Alarcón-Riquelme | first12=M. E. | last13=Bustamante | first13=C. D. | title=Genomic Insights into the Ancestry and Demographic History of South America | journal=PLOS Genetics | volume=11 | issue=12 | pages=e1005602 | doi=10.1371/journal.pgen.1005602 | pmid=26636962 }}&lt;/ref&gt;
|-
| Kanada {{flagicon|Canada}} || {{flag|United Kingdom}}&lt;br&gt;{{flag|France}} || {{See|Europeong Kanadyano}}&lt;br&gt;{{See|Panitikang Kanadyano}}&lt;br&gt;Ang mga Canadians o mga Puting kanado ay isa sa mga lahing puti na nag migrate sa bansang [[Kanada]] noong [[ika-20 siglo]]. Ang mga lahi nito ay nag mula pa sa [[Bretanya|Breton]] at [[Pranses]] na siyang silbing pangalawang lenguwahe ng mga Canadians sa loob ng Canada. Mahigit 80% na mga tao'ng populasyon nito ay &quot;French descent&quot; na matatagpuan sa kanluran at silangang rehiyon.
|-
| [[Mehikano]] {{flagicon|Mexico}} || {{flag|Spain}} || {{See|Hispanikong Amerikano}}&lt;br&gt;Ang mga Mehikano o mga puting Mexicans ay kabilang sa mga lahing puti, lehitimong espanyol ang mga mehikano dahil ang kanilang wikain ay kastila, Mahigit 90% na mga Mehikano ay Kastila daan taon na ang nakalipas.
|-
| [[Ruso]] {{flagicon|Russia}} || {{flag|European Union}} || {{See|Ang mga &quot;Russians&quot; o Ruso ay kabilang sa mga lahing puti na naninirahan sa bansang [[Russia]] ang pinakamalaking bansa sa [[mundo]]. Ang mga ito ay nag mula sa soberentiyang &quot;Soveit Union&quot; ng &quot;Russia&quot; karamihan nito ay sa kanluranin na kasamang katabi ng mga bansa sa &quot;Europa&quot;
|-
| Breton {{flagicon|United Kingdom}} || {{flag|Ireland}} || Ang mga puting Breton ay ang ika-anim na bilang ng lahing puti na nagmula sa kalupaan ng &quot;Great Britain&quot; ang ay pangunahing wikaing [[Ingles]] ang wikaing Internasyonal sa [[mundo]] mula sa [[Inglatera]], kasama pa ang mga &quot;Caucasiano&quot; o &quot;Europeo&quot;. Ang mga puting Breton ay nag migrate sa [[Estados Unidos]] sa mga estado ng [[Colorado]], [[Nevada]], [[Tennessee]] at [[Alabama]].
|}

==Sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lahi]]
[[Kategorya:Tao]]</text>
      <sha1>95jrphkjie0cp14uxp1escvkgqoq7fh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238807</id>
      <parentid>2238805</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mga lahi */</comment>
      <origin>2238807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="131oj5grqpbyk943c1k4zvpkwxxdqyt" xml:space="preserve">{{For|bansa|Mga bansang Ingles}}
[[Talaksan:European Ancestry Large.svg|thumb|250px|Ang mapa ng mga taong puti sa [[mundo]] na may malaking bilang sa populasyon.]]
Ang '''Mga taong puti''' o '''Caucasian race''', ([[Ingles]]); '''White people''' ay ang mga taong sitisen na naninirahan sa Norteng Pasipiko na makikita sa mga bahagi ng [[Hilagang Emisperyo]], [[Kanlurang Emisperyo]] at maging ang kontinente ng [[Awstralya]] sila yung mga tinatawag na [[Kaukasya]] o na nag mula sa [[Griyego]]ng bakod at ang kabuuang [[Europa]] kasama pa ang bansang [[United Kingdom]] at [[Ireland]]. Ang mga puting tao ay kasalungat mula sa mga tao'ng [[Austronesyo]] o yung mga taong kulay na ''[[Mga taong kayumanggi]]'' (Awstronesyano), ''[[Aprikanong Amerikano|Mga taong itim]]'' (Aprikano) at ''[[Intsik|Singkit]]'' (Asyano) na nag mula sa Oriental o [[Silangang Emisperyo]] sa kabuuang kontinente sa [[Asya]].&lt;ref&gt;https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0191453705055488?journalCode=pscb&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://glc.yale.edu/sites/default/files/files/events/race/Painter.pdf&lt;/ref&gt;

==Mga lahi==
{{Main|Mga lahi at etnisidad sa Estados Unidos}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Lahi
!Origin
!Deskripsyon
|-
| [[Puting Amerikano]] {{flagicon|United States}} || {{flag|Siberia}}&lt;br&gt;{{flag|United Kingdom}}&lt;br&gt;{{flag|Germany}} || {{See|Amerikanong Aleman}}&lt;br&gt;Ang mga Amerikano o Kano ay isa sa mga lahi ng puting tao na nakakapagsalita ng Ingles, ang mga ninuno nito ay nagmula pa sa Gitnang Europa noong mga dantaon nakalipas [[ika-20 siglo]] ang mga [[Aleman]] lahi ay ang pinakamalaking bilang ng lahi ng mga kano na nag migrate sa kalupaan pang panahon ng American-Indian estado, sumunod rito ang mga lahi ng Irlanda at Ingles mula pa sa United Kingdom. Kasama ang mga lahing kastila (Spain) at lahing Itim (Aprika).
|-
| Arhentina {{flagicon|Argentina}} || {{flag|Siberia}}&lt;br&gt;{{flag|Spain}}&lt;br&gt;{{flag|Italy}} || {{See|Arhentinong Italyano}}&lt;br&gt;Ang mga Argentinians ay kabilang sa lahing puti na nagmula pa sa bansang [[Espanya]]. Ang mga Argentina ay may halong Italians, Germans, French, Irish, Portuguese, English, Dutch, Poles, Ukrainians, Lebanese, Jews, Syrians, Chinese, Koreans, at Africans.&lt;ref&gt;{{cite journal | pmc=4670080 | year=2015 | last1=Homburger | first1=J. R. | last2=Moreno-Estrada | first2=A. | last3=Gignoux | first3=C. R. | last4=Nelson | first4=D. | last5=Sanchez | first5=E. | last6=Ortiz-Tello | first6=P. | last7=Pons-Estel | first7=B. A. | last8=Acevedo-Vasquez | first8=E. | last9=Miranda | first9=P. | last10=Langefeld | first10=C. D. | last11=Gravel | first11=S. | last12=Alarcón-Riquelme | first12=M. E. | last13=Bustamante | first13=C. D. | title=Genomic Insights into the Ancestry and Demographic History of South America | journal=PLOS Genetics | volume=11 | issue=12 | pages=e1005602 | doi=10.1371/journal.pgen.1005602 | pmid=26636962 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Awstralyano]] {{flagicon|Australia}} || {{flag|United Kingdom}} || {{See|Awstralyanong Breton}}&lt;br&gt;Ang mga puting Australyano ay kabilang sa lahi ng mga puting tao na nag migrate sa kontinente ng Karagatan/Australia, Ang mga Australian ay nagmula sa lahi ng mga Ingles sa [[Great Britain]] sa [[Londres]] na nagsisilbing simbolo ng kanilang bandila ay galing sa bandera ng [[United Kingdom]]. Simula ng mahalo ang mga ito sa Native Australian noong mga unang dantaon (BCE).
|-
| Brasilyano {{flagicon|Brazil}} || {{flag|Portugal}} || {{See|Brasilyanong Portuges}}&lt;br&gt;Ang mga puting Brasilyano ay isa sa mga bilang sa mga lahi ng mga puting tao na nag migrate mula pa sa bansang [[Portugal]] sa [[Europa]] papunta sa bansang [[Brazil]] sa [[Timog Amerika]] kaya't sa kasalukuyan ito ang kanilang opisyal na wika daan'g siglo na ang nakalipas.
|-
| [[Euro]] {{flagicon|European Union}} || {{flag|Greece}} || Ang mga Euro ay ang ankang (''lahi'') ng Caucasians sa kalupaan ng [[Europa]] ang mga tao'ng ito ay ang pinagmulang salinlahi ng mga &quot;White race 90%&quot;, malaki ang impluwensya ng mga: [[Aleman]], [[Ingles]], [[Unggaro]], [[Tseko]], [[Italyano]] at [[Pranses]], kabilang ang [[Kastila]] ng kontinente sa [[Kanlurang Emisperyo]] sa [[Kaamerikahan]] ilang daan libo siglo na ang naka-lipas.
|-
| Colombia {{flagicon|Colombia}} || {{flag|Siberia}}&lt;br&gt;{{flag|Spain}} || {{See|Hispanikong Amerikano}}&lt;br&gt;Karamihan sa mga Colombian ay kabilang sa puting lahi na nagmula sa [[Espanya]]. Ang mga Colombian ay nahaluan din ng mga Italyano, Germans, French, Irish, Lebanese, Jews, Syrians at Africans.&lt;ref&gt;{{cite journal | pmc=4670080 | year=2015 | last1=Homburger | first1=J. R. | last2=Moreno-Estrada | first2=A. | last3=Gignoux | first3=C. R. | last4=Nelson | first4=D. | last5=Sanchez | first5=E. | last6=Ortiz-Tello | first6=P. | last7=Pons-Estel | first7=B. A. | last8=Acevedo-Vasquez | first8=E. | last9=Miranda | first9=P. | last10=Langefeld | first10=C. D. | last11=Gravel | first11=S. | last12=Alarcón-Riquelme | first12=M. E. | last13=Bustamante | first13=C. D. | title=Genomic Insights into the Ancestry and Demographic History of South America | journal=PLOS Genetics | volume=11 | issue=12 | pages=e1005602 | doi=10.1371/journal.pgen.1005602 | pmid=26636962 }}&lt;/ref&gt;
|-
| Kanada {{flagicon|Canada}} || {{flag|Siberia}}&lt;br&gt;{{flag|United Kingdom}}&lt;br&gt;{{flag|France}} || {{See|Europeong Kanadyano}}&lt;br&gt;{{See|Panitikang Kanadyano}}&lt;br&gt;Ang mga Canadians o mga Puting kanado ay isa sa mga lahing puti na nag migrate sa bansang [[Kanada]] noong [[ika-20 siglo]]. Ang mga lahi nito ay nag mula pa sa [[Bretanya|Breton]] at [[Pranses]] na siyang silbing pangalawang lenguwahe ng mga Canadians sa loob ng Canada. Mahigit 80% na mga tao'ng populasyon nito ay &quot;French descent&quot; na matatagpuan sa kanluran at silangang rehiyon.
|-
| [[Mehikano]] {{flagicon|Mexico}} || {{flag|Siberia}}&lt;br&gt;{{flag|Spain}} || {{See|Hispanikong Amerikano}}&lt;br&gt;Ang mga Mehikano o mga puting Mexicans ay kabilang sa mga lahing puti, lehitimong espanyol ang mga mehikano dahil ang kanilang wikain ay kastila, Mahigit 90% na mga Mehikano ay Kastila daan taon na ang nakalipas.
|-
| [[Ruso]] {{flagicon|Russia}} || {{flag|European Union}} || {{See|Ang mga &quot;Russians&quot; o Ruso ay kabilang sa mga lahing puti na naninirahan sa bansang [[Russia]] ang pinakamalaking bansa sa [[mundo]]. Ang mga ito ay nag mula sa soberentiyang &quot;Soveit Union&quot; ng &quot;Russia&quot; karamihan nito ay sa kanluranin na kasamang katabi ng mga bansa sa &quot;Europa&quot;
|-
| Breton {{flagicon|United Kingdom}} || {{flag|Ireland}} || Ang mga puting Breton ay ang ika-anim na bilang ng lahing puti na nagmula sa kalupaan ng &quot;Great Britain&quot; ang ay pangunahing wikaing [[Ingles]] ang wikaing Internasyonal sa [[mundo]] mula sa [[Inglatera]], kasama pa ang mga &quot;Caucasiano&quot; o &quot;Europeo&quot;. Ang mga puting Breton ay nag migrate sa [[Estados Unidos]] sa mga estado ng [[Colorado]], [[Nevada]], [[Tennessee]] at [[Alabama]].
|}

==Sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lahi]]
[[Kategorya:Tao]]</text>
      <sha1>131oj5grqpbyk943c1k4zvpkwxxdqyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Allyriana000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>317585</id>
    <revision>
      <id>2238737</id>
      <parentid>2157577</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11180" sha1="7dmeb6aa4ds9uf598ue12zza8lon5lk" xml:space="preserve">==Alam ba ninyo?==
{| class=&quot;messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk&quot;
|-
|[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]]
|Noong [[Hulyo 23]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Alice Guo]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]'''''
}}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]'''''
}}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig.  Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! 
|} &lt;!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --&gt; --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:39, 23 Hulyo 2024 (UTC)

:Maraming salamat po! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:41, 23 Hulyo 2024 (UTC)

== Nararapat na salita ==

Tama ang aking mga salin sa mga salitang ito. Bakit mo binalik sa dati? Marahil ba ay dahil mas madalas utasin ang mga salitang iyon? Pag-usapan natin ito. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 00:16, 17 Abril 2025 (UTC)

:Oo. Ang ilan sa mga salin mo ay hindi na maintindihan. Hindi ko na ipagpapatuloy pa ang usapang ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:15, 17 Abril 2025 (UTC)
::Di ba kaya nga nandiyan ang mga talatinigan? Hindi tayo dapat palaging dapat na nakatangan sa kung ano ang alam ng mga tao dahil ito ay isang maanyong pasulatan na may hagip na mga talatinigan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:50, 17 Abril 2025 (UTC)
:::Diyan ka na ngayon nagkakamali. Ano ang saysay ng &quot;pag-aayos&quot; mo ng balarila ng isang artikulo kung kailangan pa nilang gamitin ang talatinigan para maintindihan ito? Sinasaalang-alang ko ang &quot;readability&quot; ng mga artikulo kaya kung minsan, payak ang mga salitang ginagamit ko. Papahirapan mo pa ang magbabasa na kailangan pang tumungo sa talatinigan para hanapin ang kahulugan, kaysa sa madalian sila sa pagbabasa. Tinamad pa sila. Walang saysay ang artikulo kung hindi naman pala ito maiintidihan ng karamihan. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:08, 17 Abril 2025 (UTC)
::::Tama ka naman ngunit sa totoo lang, kung ganun na rin lang naman pala ang mga salitain e, edi nag-English Wikipedia nalang sila kung saan may mas maraming kaalaman at lalong maraming taga-ambag. Gawin natin itong pook kung saan yumayabong ang wikang Tagalog at nang magkaroon naman ito ng sarili nitong pagkakakilanlan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 15:13, 17 Abril 2025 (UTC)
:::::Oo, ngunit gawin mo 'yon sa paraan na tinutulungan mo ang magbabasa na maintindihan ang Wikang Tagalog at hindi pinipilit na paunawain ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:15, 17 Abril 2025 (UTC)

== Maari ==

Nauunawaan ko kung saan ka nanggagaling sa pagtutol sa pagbaybay ng &quot;maaari&quot; bilang &quot;maari&quot;, ngunit ito ang mga dahilan kung bakit ito ay kinakailangan sa paglawig ng ating wika.

Lalong mabilis itong utasin dahil nabawasan ito ng isang pantig, na maaring maging dahilan upang ito ay maging mas inuutas kaysa sa &quot;puwede.&quot; At isa pa, hindi madalas gamitin ang &quot;maari&quot; na salita upang tumukoy sa pagkakaroon ng maraming ari o kasarian. Dahil nga'y isang malimit na ngang salita ang &quot;maaari&quot; sa maanyong pasulatan ng Pilipinas, ang &quot;maari&quot; ay madaling mauunawaan bilang pagpapaiksi sa salitang ito. Madalas narin akong makakita ng mga gumagamit nito kahit na hindi ko pa ito napalitan nang ako ay nagsaayos ng balarila.

Ayun lang, sana paglaon ay maunawaan mo na kung bakit ito ay kinakailangan. Ang pagtanggap mo sa &quot;kaniya&quot; ay malaki na para saakin, kaya hahayaan muna kita na gawin muna itong &quot;maaari.&quot; [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:27, 22 Abril 2025 (UTC)

:Mas lalo ngang madaling bigkasi ngunit hindi ito pormal. Kaya mas angkop ang salitang &quot;maaari&quot; at ito ang gagamitin ko kaysa sa &quot;maari&quot; kasi ang tunog nito ay impormal at hindi kumpleto. Atsaka, ang na at rin ay hindi dapat pinagsasama. Bakit mo kailangang isaalang-alang ang bilis ng pag-utas nito kung binabasa naman ang artikulo at hindi binibigkas? Bibigkasin ba ng mga mambabasa gamit ng kanilang bibig ang artikulo? Hindi diba? [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:42, 22 Abril 2025 (UTC)
::Hindi ka na nagiging kasang-ayon sa mga pagbabago mo sa balarila ng mga artikulo rito. Pinapahaba mo ang &quot;kanya&quot; sa &quot;kaniya&quot; bagama't ang alinman sa dalawang bersyon ay katanggap-tanggap ngunit gusto mo naman paikliin ang &quot;maaari&quot; sa &quot;maari&quot; kahit na ang dalawang salita ay ibang kahulugan? Hindi na maaari ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:49, 22 Abril 2025 (UTC)
::May point ka naman ngunit baka nasanay ka lang siguro sa &quot;maaari.&quot; Ako rin nung una ay tutol sa ganitong baybay ngunit nang pinagnilayan ko ay naniwala akong makakatulong ito sa pagpapalawig ng wika. 
::Kahit na binabasa lamang ang artikulo, ito parin ay binabasa at binibigkas sa utak ng may tamang dami ng pantig, kaya kapag nabigkas na nga ay ganun din karami ang dami ng pantig na gagamitin. Sa totoo lang, alam mo ba kung bakit hindi ito ginagamit sa pang-araw-araw na salita kahit na mas taal ito? Dahil matagal itong bigkasin. Kita mo nga ang mga slang, laging nagpapaikli ng mga salita na kalaunan ay nagiging bahagi narin ng maanyong pagsulat, na makikita sa maraming mga wika. Marahil maari itong maging simula ng pag-usbong muli ng paglaganap ng paggamit ng taal na salita sa pang-araw-araw na talastasan. Di mo ba nais din yoon? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:58, 22 Abril 2025 (UTC)
:::E 'di sana naging Wikipedia Simpleng Tagalog na lang ito. Pakatandaan na pormal dapat ang ginagamit na tono sa lahat ng mga artikulo hindi lamang sa WikipediaTagalog kung hindi sa lahat mga Wikipedia sa iba't-ibang wika. Ang punto ko rito ay sinusunod ko ang WP:ENCSTYLE kung saan isinasaad na (sa wikang Ingles): ''&quot;Two styles, closely related and not mutually exclusive, tend to be used for Wikipedia articles. The [[:en:Tone_(literature)|tone]], however, should always remain [[wiktionary:formal|formal]], [[wiktionary:impersonal|impersonal]], and [[wiktionary:dispassionate|dispassionate]].&quot;'' Masyado mong isinasaalang-alang 'yung sa pagbigkas na isinakripisyo mo na 'yung sa tamang pagbaybay, sa tamang pagbasa ng mga salita sa Wikang Tagalog. Uulit-ulitin ko sa iyo na ang Wikipedia ay isang ensiklopedya, at dahil dito ay kailang isaalang-alang na lahat ng mga artikulo ay nasa pormal na tono.
:::Binaligtad mo na rin ang unang mong sinabi noong Abril 17. Kung uunahin ko pa ang salitang pabalbal kaysa sa mga salitang pormal, hindi ba't hindi 'yon kanais-nais sa pagpapalawig at pagyabong ng Wikang Tagalog? Ang websayt na ito ay akademiko, kung-kaya't mas angkop ang pormal na tono rito. Gamitin mo 'yung mga salitang pabalbal sa mga hatirang pangmadla at hindi rito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:10, 22 Abril 2025 (UTC)
::::At saka, tigilan mo 'yung pagma-micromanage sa akin. Bakit halos ako lamang ang iyong napapansin? Hindi ganoon karami ang aking oras upang pag-usapan isa-isa ang bawat panghalip at pandiwa na nais mong ipagbigyang-linaw sa akin.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:14, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::Paumanhin. 
:::::Tingnan mo yung statistics ng dami ng tagagamit at dami ng mga ambag. Tayong dalawa lang ang may maraming naambag sa panahong ito, at magkatulad din tayong namamalagi sa mga artikulong pinakabinabasa. Hindi ako basta-bastang tagagamit lang, ako ang pinakabagong salta dito na may nais na magtagal at magpalago.
:::::Ngunit bakit laging pagalit ay iyong tono tungo saakin? Parang hindi ka man lang natuto ng karapatdapat na etiquette sa pakikipagtalastasan sa pormal na setting. Sana ay masaayos mo ito. Salamat. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:23, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::Bagong salta rito ngunit kung paano mo ako duruin ay parang ang tagal mo na rito. Huwag mo akong utus-utusan na para mo akong alipin. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:25, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::At saka, hindi lamang tayong dalawa ang may maraming naaambag ngayon. Maging mapagbigay ka naman dahil mayroon pang ibang tagagamit na gumagawa ng kanilang ambag sa Wikipedia na ito.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:29, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::::Dito mo maaring tingnan ang mga dami ng tagagamit at dami ng ambag nila.
::::::::https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Masisiglang_mga_Tagagamit
::::::::Makikita dito na ang mga may mas mataas sa 5 ambag ay ako, ikaw, AsianStuff, SuperAstig, GinawaSaHapon, WayKurat, at Jojitfb.
::::::::145 nalang mula sa 148 na aktibong taga-ambag ang nananatili.
::::::::Ikaw ay tagalathala ng mga artikulo tungkol sa mga tao, at kaganapan. Ako naman ay mas pursigido sa mga halaman, at biyolohiya (Tagalog: haynayan). Si AsianStuff sa mga espesipikong tao, ngunit madalang sa ngayon. Si SuperAstig ay tagalathala ng mga pahina ng istasyon ng radyo. Si WayKurat at Jojitfb ay dalawang tagapangasiwa. Si GinawaSaHapon ay madalang lang kung mag-ambag sa kasaluyan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:45, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::::E 'di ibig sabihin noon ay 'di lang tayong dalawa ang may maraming naambag sa panahong ito. Hindi ka na naman nagiging kasang-ayon sa mga pinagsasabi mo. Wala nang punto itong pag-uusap natin. Sinuportahan mo lamang ang aking sinabi. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:52, 22 Abril 2025 (UTC)

==Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026
Minamahal na Allyriana000,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Gehlee]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:27, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7dmeb6aa4ds9uf598ue12zza8lon5lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238738</id>
      <parentid>2238737</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11182" sha1="3lj1u96lzer6xxk11w9eqp8ku23o9i8" xml:space="preserve">==Alam ba ninyo?==
{| class=&quot;messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk&quot;
|-
|[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]]
|Noong [[Hulyo 23]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Alice Guo]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]'''''
}}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]'''''
}}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig.  Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! 
|} &lt;!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --&gt; --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:39, 23 Hulyo 2024 (UTC)

:Maraming salamat po! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:41, 23 Hulyo 2024 (UTC)

== Nararapat na salita ==

Tama ang aking mga salin sa mga salitang ito. Bakit mo binalik sa dati? Marahil ba ay dahil mas madalas utasin ang mga salitang iyon? Pag-usapan natin ito. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 00:16, 17 Abril 2025 (UTC)

:Oo. Ang ilan sa mga salin mo ay hindi na maintindihan. Hindi ko na ipagpapatuloy pa ang usapang ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:15, 17 Abril 2025 (UTC)
::Di ba kaya nga nandiyan ang mga talatinigan? Hindi tayo dapat palaging dapat na nakatangan sa kung ano ang alam ng mga tao dahil ito ay isang maanyong pasulatan na may hagip na mga talatinigan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:50, 17 Abril 2025 (UTC)
:::Diyan ka na ngayon nagkakamali. Ano ang saysay ng &quot;pag-aayos&quot; mo ng balarila ng isang artikulo kung kailangan pa nilang gamitin ang talatinigan para maintindihan ito? Sinasaalang-alang ko ang &quot;readability&quot; ng mga artikulo kaya kung minsan, payak ang mga salitang ginagamit ko. Papahirapan mo pa ang magbabasa na kailangan pang tumungo sa talatinigan para hanapin ang kahulugan, kaysa sa madalian sila sa pagbabasa. Tinamad pa sila. Walang saysay ang artikulo kung hindi naman pala ito maiintidihan ng karamihan. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:08, 17 Abril 2025 (UTC)
::::Tama ka naman ngunit sa totoo lang, kung ganun na rin lang naman pala ang mga salitain e, edi nag-English Wikipedia nalang sila kung saan may mas maraming kaalaman at lalong maraming taga-ambag. Gawin natin itong pook kung saan yumayabong ang wikang Tagalog at nang magkaroon naman ito ng sarili nitong pagkakakilanlan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 15:13, 17 Abril 2025 (UTC)
:::::Oo, ngunit gawin mo 'yon sa paraan na tinutulungan mo ang magbabasa na maintindihan ang Wikang Tagalog at hindi pinipilit na paunawain ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:15, 17 Abril 2025 (UTC)

== Maari ==

Nauunawaan ko kung saan ka nanggagaling sa pagtutol sa pagbaybay ng &quot;maaari&quot; bilang &quot;maari&quot;, ngunit ito ang mga dahilan kung bakit ito ay kinakailangan sa paglawig ng ating wika.

Lalong mabilis itong utasin dahil nabawasan ito ng isang pantig, na maaring maging dahilan upang ito ay maging mas inuutas kaysa sa &quot;puwede.&quot; At isa pa, hindi madalas gamitin ang &quot;maari&quot; na salita upang tumukoy sa pagkakaroon ng maraming ari o kasarian. Dahil nga'y isang malimit na ngang salita ang &quot;maaari&quot; sa maanyong pasulatan ng Pilipinas, ang &quot;maari&quot; ay madaling mauunawaan bilang pagpapaiksi sa salitang ito. Madalas narin akong makakita ng mga gumagamit nito kahit na hindi ko pa ito napalitan nang ako ay nagsaayos ng balarila.

Ayun lang, sana paglaon ay maunawaan mo na kung bakit ito ay kinakailangan. Ang pagtanggap mo sa &quot;kaniya&quot; ay malaki na para saakin, kaya hahayaan muna kita na gawin muna itong &quot;maaari.&quot; [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:27, 22 Abril 2025 (UTC)

:Mas lalo ngang madaling bigkasi ngunit hindi ito pormal. Kaya mas angkop ang salitang &quot;maaari&quot; at ito ang gagamitin ko kaysa sa &quot;maari&quot; kasi ang tunog nito ay impormal at hindi kumpleto. Atsaka, ang na at rin ay hindi dapat pinagsasama. Bakit mo kailangang isaalang-alang ang bilis ng pag-utas nito kung binabasa naman ang artikulo at hindi binibigkas? Bibigkasin ba ng mga mambabasa gamit ng kanilang bibig ang artikulo? Hindi diba? [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:42, 22 Abril 2025 (UTC)
::Hindi ka na nagiging kasang-ayon sa mga pagbabago mo sa balarila ng mga artikulo rito. Pinapahaba mo ang &quot;kanya&quot; sa &quot;kaniya&quot; bagama't ang alinman sa dalawang bersyon ay katanggap-tanggap ngunit gusto mo naman paikliin ang &quot;maaari&quot; sa &quot;maari&quot; kahit na ang dalawang salita ay ibang kahulugan? Hindi na maaari ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:49, 22 Abril 2025 (UTC)
::May point ka naman ngunit baka nasanay ka lang siguro sa &quot;maaari.&quot; Ako rin nung una ay tutol sa ganitong baybay ngunit nang pinagnilayan ko ay naniwala akong makakatulong ito sa pagpapalawig ng wika. 
::Kahit na binabasa lamang ang artikulo, ito parin ay binabasa at binibigkas sa utak ng may tamang dami ng pantig, kaya kapag nabigkas na nga ay ganun din karami ang dami ng pantig na gagamitin. Sa totoo lang, alam mo ba kung bakit hindi ito ginagamit sa pang-araw-araw na salita kahit na mas taal ito? Dahil matagal itong bigkasin. Kita mo nga ang mga slang, laging nagpapaikli ng mga salita na kalaunan ay nagiging bahagi narin ng maanyong pagsulat, na makikita sa maraming mga wika. Marahil maari itong maging simula ng pag-usbong muli ng paglaganap ng paggamit ng taal na salita sa pang-araw-araw na talastasan. Di mo ba nais din yoon? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:58, 22 Abril 2025 (UTC)
:::E 'di sana naging Wikipedia Simpleng Tagalog na lang ito. Pakatandaan na pormal dapat ang ginagamit na tono sa lahat ng mga artikulo hindi lamang sa WikipediaTagalog kung hindi sa lahat mga Wikipedia sa iba't-ibang wika. Ang punto ko rito ay sinusunod ko ang WP:ENCSTYLE kung saan isinasaad na (sa wikang Ingles): ''&quot;Two styles, closely related and not mutually exclusive, tend to be used for Wikipedia articles. The [[:en:Tone_(literature)|tone]], however, should always remain [[wiktionary:formal|formal]], [[wiktionary:impersonal|impersonal]], and [[wiktionary:dispassionate|dispassionate]].&quot;'' Masyado mong isinasaalang-alang 'yung sa pagbigkas na isinakripisyo mo na 'yung sa tamang pagbaybay, sa tamang pagbasa ng mga salita sa Wikang Tagalog. Uulit-ulitin ko sa iyo na ang Wikipedia ay isang ensiklopedya, at dahil dito ay kailang isaalang-alang na lahat ng mga artikulo ay nasa pormal na tono.
:::Binaligtad mo na rin ang unang mong sinabi noong Abril 17. Kung uunahin ko pa ang salitang pabalbal kaysa sa mga salitang pormal, hindi ba't hindi 'yon kanais-nais sa pagpapalawig at pagyabong ng Wikang Tagalog? Ang websayt na ito ay akademiko, kung-kaya't mas angkop ang pormal na tono rito. Gamitin mo 'yung mga salitang pabalbal sa mga hatirang pangmadla at hindi rito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:10, 22 Abril 2025 (UTC)
::::At saka, tigilan mo 'yung pagma-micromanage sa akin. Bakit halos ako lamang ang iyong napapansin? Hindi ganoon karami ang aking oras upang pag-usapan isa-isa ang bawat panghalip at pandiwa na nais mong ipagbigyang-linaw sa akin.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:14, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::Paumanhin. 
:::::Tingnan mo yung statistics ng dami ng tagagamit at dami ng mga ambag. Tayong dalawa lang ang may maraming naambag sa panahong ito, at magkatulad din tayong namamalagi sa mga artikulong pinakabinabasa. Hindi ako basta-bastang tagagamit lang, ako ang pinakabagong salta dito na may nais na magtagal at magpalago.
:::::Ngunit bakit laging pagalit ay iyong tono tungo saakin? Parang hindi ka man lang natuto ng karapatdapat na etiquette sa pakikipagtalastasan sa pormal na setting. Sana ay masaayos mo ito. Salamat. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:23, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::Bagong salta rito ngunit kung paano mo ako duruin ay parang ang tagal mo na rito. Huwag mo akong utus-utusan na para mo akong alipin. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:25, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::At saka, hindi lamang tayong dalawa ang may maraming naaambag ngayon. Maging mapagbigay ka naman dahil mayroon pang ibang tagagamit na gumagawa ng kanilang ambag sa Wikipedia na ito.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:29, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::::Dito mo maaring tingnan ang mga dami ng tagagamit at dami ng ambag nila.
::::::::https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Masisiglang_mga_Tagagamit
::::::::Makikita dito na ang mga may mas mataas sa 5 ambag ay ako, ikaw, AsianStuff, SuperAstig, GinawaSaHapon, WayKurat, at Jojitfb.
::::::::145 nalang mula sa 148 na aktibong taga-ambag ang nananatili.
::::::::Ikaw ay tagalathala ng mga artikulo tungkol sa mga tao, at kaganapan. Ako naman ay mas pursigido sa mga halaman, at biyolohiya (Tagalog: haynayan). Si AsianStuff sa mga espesipikong tao, ngunit madalang sa ngayon. Si SuperAstig ay tagalathala ng mga pahina ng istasyon ng radyo. Si WayKurat at Jojitfb ay dalawang tagapangasiwa. Si GinawaSaHapon ay madalang lang kung mag-ambag sa kasaluyan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:45, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::::E 'di ibig sabihin noon ay 'di lang tayong dalawa ang may maraming naambag sa panahong ito. Hindi ka na naman nagiging kasang-ayon sa mga pinagsasabi mo. Wala nang punto itong pag-uusap natin. Sinuportahan mo lamang ang aking sinabi. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:52, 22 Abril 2025 (UTC)

==Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026==
Minamahal na Allyriana000,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Gehlee]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:27, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3lj1u96lzer6xxk11w9eqp8ku23o9i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238744</id>
      <parentid>2238738</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ Tugon</comment>
      <origin>2238744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11535" sha1="47kmbct7wn103x9vofgc8ckumjeoqnj" xml:space="preserve">==Alam ba ninyo?==
{| class=&quot;messagebox {{#ifeq:|yes|small|standard}}-talk&quot;
|-
|[[Image:Updated DYK query.svg|15px|Napiling artikulo para sa ABN]]
|Noong [[Hulyo 23]], [[2024]], ang '''''[[:Template:UnangPahinaAlam|Alam Ba Ninyo?]]''''' ay napunan ng {{#if:|facts|kaalaman}} mula sa lathalaing{{#if:|s|}} '''''[[Alice Guo]]'''''{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{4}}}]]'''''
}}{{#if:|{{#if:|, |, at}} '''''[[{{{5}}}]]'''''
}}{{#if:|, at '''''[[{{{6}}}]]'''''}}, na iyong kinatha, isinalinwika, at/o pinalawig.  Magpatuloy ka pa sana sa paglikha ng ganitong uri ng mga lathalain. Salamat sa iyo at mabuhay ka! 
|} &lt;!-- [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]], [[{{CURRENTYEAR}}]] --&gt; --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:39, 23 Hulyo 2024 (UTC)

:Maraming salamat po! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:41, 23 Hulyo 2024 (UTC)

== Nararapat na salita ==

Tama ang aking mga salin sa mga salitang ito. Bakit mo binalik sa dati? Marahil ba ay dahil mas madalas utasin ang mga salitang iyon? Pag-usapan natin ito. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 00:16, 17 Abril 2025 (UTC)

:Oo. Ang ilan sa mga salin mo ay hindi na maintindihan. Hindi ko na ipagpapatuloy pa ang usapang ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:15, 17 Abril 2025 (UTC)
::Di ba kaya nga nandiyan ang mga talatinigan? Hindi tayo dapat palaging dapat na nakatangan sa kung ano ang alam ng mga tao dahil ito ay isang maanyong pasulatan na may hagip na mga talatinigan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:50, 17 Abril 2025 (UTC)
:::Diyan ka na ngayon nagkakamali. Ano ang saysay ng &quot;pag-aayos&quot; mo ng balarila ng isang artikulo kung kailangan pa nilang gamitin ang talatinigan para maintindihan ito? Sinasaalang-alang ko ang &quot;readability&quot; ng mga artikulo kaya kung minsan, payak ang mga salitang ginagamit ko. Papahirapan mo pa ang magbabasa na kailangan pang tumungo sa talatinigan para hanapin ang kahulugan, kaysa sa madalian sila sa pagbabasa. Tinamad pa sila. Walang saysay ang artikulo kung hindi naman pala ito maiintidihan ng karamihan. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:08, 17 Abril 2025 (UTC)
::::Tama ka naman ngunit sa totoo lang, kung ganun na rin lang naman pala ang mga salitain e, edi nag-English Wikipedia nalang sila kung saan may mas maraming kaalaman at lalong maraming taga-ambag. Gawin natin itong pook kung saan yumayabong ang wikang Tagalog at nang magkaroon naman ito ng sarili nitong pagkakakilanlan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 15:13, 17 Abril 2025 (UTC)
:::::Oo, ngunit gawin mo 'yon sa paraan na tinutulungan mo ang magbabasa na maintindihan ang Wikang Tagalog at hindi pinipilit na paunawain ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:15, 17 Abril 2025 (UTC)

== Maari ==

Nauunawaan ko kung saan ka nanggagaling sa pagtutol sa pagbaybay ng &quot;maaari&quot; bilang &quot;maari&quot;, ngunit ito ang mga dahilan kung bakit ito ay kinakailangan sa paglawig ng ating wika.

Lalong mabilis itong utasin dahil nabawasan ito ng isang pantig, na maaring maging dahilan upang ito ay maging mas inuutas kaysa sa &quot;puwede.&quot; At isa pa, hindi madalas gamitin ang &quot;maari&quot; na salita upang tumukoy sa pagkakaroon ng maraming ari o kasarian. Dahil nga'y isang malimit na ngang salita ang &quot;maaari&quot; sa maanyong pasulatan ng Pilipinas, ang &quot;maari&quot; ay madaling mauunawaan bilang pagpapaiksi sa salitang ito. Madalas narin akong makakita ng mga gumagamit nito kahit na hindi ko pa ito napalitan nang ako ay nagsaayos ng balarila.

Ayun lang, sana paglaon ay maunawaan mo na kung bakit ito ay kinakailangan. Ang pagtanggap mo sa &quot;kaniya&quot; ay malaki na para saakin, kaya hahayaan muna kita na gawin muna itong &quot;maaari.&quot; [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:27, 22 Abril 2025 (UTC)

:Mas lalo ngang madaling bigkasi ngunit hindi ito pormal. Kaya mas angkop ang salitang &quot;maaari&quot; at ito ang gagamitin ko kaysa sa &quot;maari&quot; kasi ang tunog nito ay impormal at hindi kumpleto. Atsaka, ang na at rin ay hindi dapat pinagsasama. Bakit mo kailangang isaalang-alang ang bilis ng pag-utas nito kung binabasa naman ang artikulo at hindi binibigkas? Bibigkasin ba ng mga mambabasa gamit ng kanilang bibig ang artikulo? Hindi diba? [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:42, 22 Abril 2025 (UTC)
::Hindi ka na nagiging kasang-ayon sa mga pagbabago mo sa balarila ng mga artikulo rito. Pinapahaba mo ang &quot;kanya&quot; sa &quot;kaniya&quot; bagama't ang alinman sa dalawang bersyon ay katanggap-tanggap ngunit gusto mo naman paikliin ang &quot;maaari&quot; sa &quot;maari&quot; kahit na ang dalawang salita ay ibang kahulugan? Hindi na maaari ito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 13:49, 22 Abril 2025 (UTC)
::May point ka naman ngunit baka nasanay ka lang siguro sa &quot;maaari.&quot; Ako rin nung una ay tutol sa ganitong baybay ngunit nang pinagnilayan ko ay naniwala akong makakatulong ito sa pagpapalawig ng wika. 
::Kahit na binabasa lamang ang artikulo, ito parin ay binabasa at binibigkas sa utak ng may tamang dami ng pantig, kaya kapag nabigkas na nga ay ganun din karami ang dami ng pantig na gagamitin. Sa totoo lang, alam mo ba kung bakit hindi ito ginagamit sa pang-araw-araw na salita kahit na mas taal ito? Dahil matagal itong bigkasin. Kita mo nga ang mga slang, laging nagpapaikli ng mga salita na kalaunan ay nagiging bahagi narin ng maanyong pagsulat, na makikita sa maraming mga wika. Marahil maari itong maging simula ng pag-usbong muli ng paglaganap ng paggamit ng taal na salita sa pang-araw-araw na talastasan. Di mo ba nais din yoon? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 13:58, 22 Abril 2025 (UTC)
:::E 'di sana naging Wikipedia Simpleng Tagalog na lang ito. Pakatandaan na pormal dapat ang ginagamit na tono sa lahat ng mga artikulo hindi lamang sa WikipediaTagalog kung hindi sa lahat mga Wikipedia sa iba't-ibang wika. Ang punto ko rito ay sinusunod ko ang WP:ENCSTYLE kung saan isinasaad na (sa wikang Ingles): ''&quot;Two styles, closely related and not mutually exclusive, tend to be used for Wikipedia articles. The [[:en:Tone_(literature)|tone]], however, should always remain [[wiktionary:formal|formal]], [[wiktionary:impersonal|impersonal]], and [[wiktionary:dispassionate|dispassionate]].&quot;'' Masyado mong isinasaalang-alang 'yung sa pagbigkas na isinakripisyo mo na 'yung sa tamang pagbaybay, sa tamang pagbasa ng mga salita sa Wikang Tagalog. Uulit-ulitin ko sa iyo na ang Wikipedia ay isang ensiklopedya, at dahil dito ay kailang isaalang-alang na lahat ng mga artikulo ay nasa pormal na tono.
:::Binaligtad mo na rin ang unang mong sinabi noong Abril 17. Kung uunahin ko pa ang salitang pabalbal kaysa sa mga salitang pormal, hindi ba't hindi 'yon kanais-nais sa pagpapalawig at pagyabong ng Wikang Tagalog? Ang websayt na ito ay akademiko, kung-kaya't mas angkop ang pormal na tono rito. Gamitin mo 'yung mga salitang pabalbal sa mga hatirang pangmadla at hindi rito. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:10, 22 Abril 2025 (UTC)
::::At saka, tigilan mo 'yung pagma-micromanage sa akin. Bakit halos ako lamang ang iyong napapansin? Hindi ganoon karami ang aking oras upang pag-usapan isa-isa ang bawat panghalip at pandiwa na nais mong ipagbigyang-linaw sa akin.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:14, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::Paumanhin. 
:::::Tingnan mo yung statistics ng dami ng tagagamit at dami ng mga ambag. Tayong dalawa lang ang may maraming naambag sa panahong ito, at magkatulad din tayong namamalagi sa mga artikulong pinakabinabasa. Hindi ako basta-bastang tagagamit lang, ako ang pinakabagong salta dito na may nais na magtagal at magpalago.
:::::Ngunit bakit laging pagalit ay iyong tono tungo saakin? Parang hindi ka man lang natuto ng karapatdapat na etiquette sa pakikipagtalastasan sa pormal na setting. Sana ay masaayos mo ito. Salamat. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:23, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::Bagong salta rito ngunit kung paano mo ako duruin ay parang ang tagal mo na rito. Huwag mo akong utus-utusan na para mo akong alipin. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:25, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::At saka, hindi lamang tayong dalawa ang may maraming naaambag ngayon. Maging mapagbigay ka naman dahil mayroon pang ibang tagagamit na gumagawa ng kanilang ambag sa Wikipedia na ito.  [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:29, 22 Abril 2025 (UTC)
::::::::Dito mo maaring tingnan ang mga dami ng tagagamit at dami ng ambag nila.
::::::::https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Masisiglang_mga_Tagagamit
::::::::Makikita dito na ang mga may mas mataas sa 5 ambag ay ako, ikaw, AsianStuff, SuperAstig, GinawaSaHapon, WayKurat, at Jojitfb.
::::::::145 nalang mula sa 148 na aktibong taga-ambag ang nananatili.
::::::::Ikaw ay tagalathala ng mga artikulo tungkol sa mga tao, at kaganapan. Ako naman ay mas pursigido sa mga halaman, at biyolohiya (Tagalog: haynayan). Si AsianStuff sa mga espesipikong tao, ngunit madalang sa ngayon. Si SuperAstig ay tagalathala ng mga pahina ng istasyon ng radyo. Si WayKurat at Jojitfb ay dalawang tagapangasiwa. Si GinawaSaHapon ay madalang lang kung mag-ambag sa kasaluyan. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 14:45, 22 Abril 2025 (UTC)
:::::::::E 'di ibig sabihin noon ay 'di lang tayong dalawa ang may maraming naambag sa panahong ito. Hindi ka na naman nagiging kasang-ayon sa mga pinagsasabi mo. Wala nang punto itong pag-uusap natin. Sinuportahan mo lamang ang aking sinabi. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 14:52, 22 Abril 2025 (UTC)

==Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026==
Minamahal na Allyriana000,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Gehlee]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:27, 3 Nobyembre 2026 (UTC)

:Maraming salamat @[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]], ngunit nailathala ang artikulong [[Gehlee]] noong 25 Oktubre 2026. Gayunpaman, sisikapin kong gumawa ng artikulong may kaugnayan sa Asya para sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 15:31, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>47kmbct7wn103x9vofgc8ckumjeoqnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puting Amerikano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339617</id>
    <revision>
      <id>2238707</id>
      <parentid>2235713</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T13:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5093" sha1="q9182v0smh2rq8pv3h9pdeol9e5pxz9" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = {{flagicon|United States}} White Americans
| rawimage         = 
| image            = US White Alone in 2020.svg
| caption          = &lt;div style=&quot;text-align: center&quot;&gt;Proportion of White Americans in each county as of the [[2020 US census]]&lt;/div&gt;
| pop              = '''Alone (one race)'''&lt;br /&gt;{{decrease}} '''204,277,273''' ([[2020 United States census|2020 census]])&lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html|title=Race and Ethnicity in the United States|date=August 12, 2021 |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=August 17, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{decrease}} 61.63% of the total US population&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''In combination ([[Multiracial Americans|multiracial]])'''&lt;br /&gt;{{increase}} '''31,134,234''' ([[2020 United States census|2020 census]])&lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;&lt;br /&gt;{{increase}} 9.39% of the total US population&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Alone or in combination'''&lt;br /&gt;{{increase}} '''235,411,507''' ([[2020 United States census|2020 census]])&lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;&lt;br /&gt;{{decrease}} 71.02% of the total US population
| regions          = [[List of regions of the United States|All areas of the United States]]
| region1          = {{flagicon|California}} [[California]]
| pop1             = 16,296,122
| ref1             = &lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;
| region2          = {{flagicon|Texas}} [[Texas]]
| pop2             = 14,609,365
| ref2             = &lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;
| region3          = {{flagicon|Florida}} [[Florida]]
| pop3             = 12,422,961
| ref3             = &lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;
| region4          = {{flagicon|New York}} [[New York]]
| pop4             = 11,143,349
| ref4             = &lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;
| region5          = {{flagicon|Pennsylvania}} [[Pennsylvania]]
| pop5             = 9,750,687
| ref5             = &lt;ref name=&quot;White Population 2020&quot;/&gt;
| languages        = Majority: [[American English|English]]&lt;br /&gt;Minority: [[German language|German]]{{·}}[[Spanish language|Spanish]]{{·}}[[Irish language|Irish]]{{·}}[[Italian language|Italian]]{{·}}[[Polish language|Polish]]{{·}}[[French language|French]]{{·}}[[Arabic]]{{·}}[[Scots language|Scots]]{{·}}[[Norwegian language|Norwegian]]{{·}}[[Russian language|Russian]]{{·}}[[Dutch language|Dutch]]{{·}}[[Swedish language|Swedish]]{{·}}[[Portuguese language|Portuguese]]
| religions        = {{hlist|[[Protestantism|Protestant]] 48%|[[Catholic Church|Catholic]] 19%|[[Mormonism|Mormon]] 2%|[[Judaism|Jewish]] 3%|Other 3%|[[Irreligion|Irreligious]] 24%}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pewforum.org/religious-landscape-study/compare/religious-tradition/by/racial-and-ethnic-composition/ |title=Religious tradition by race/ethnicity (2014) |publisher=[[Pew Research Center|The Pew Forum on Religion &amp; Public Life]] |access-date=April 5, 2019}}&lt;/ref&gt; (among non-Hispanic whites only)
| related          = [[European Americans]]&lt;br /&gt;[[North Africans in the United States|North African Americans]]&lt;br /&gt;[[Middle Eastern Americans]]
{{multiple image
|direction = vertical
|header = English American
|align = right
|total_width = 200
|image1 = Flag of United Kingdom.svg
|caption1 = '''[[Gran Britanya|British]]'''
|image2 = Flag of the United States.svg
|caption2 = '''[[Estados Unidos|American]]'''
}}
}}

Ang mga '''Puting Amerikano''' o '''White Americans''' ay isang etnisidad, ninuno na may saling lahi mula sa mga bansa na nasa [[Europa]], [[Gitnang Silangan]] at [[Hilagang Aprika]], maging ang [[Timog Aprika]]. Ang mga Puting Amerikano (born-naturalized) na ipinanganak sa [[Estados Unidos]] na nagmula sa kontinenteng [[Europa]]. Ang kaibahan naman sa mga [[Europeong Amerikano]] (immigrant naturalized) ay ang mga dayuhang lumipat sa [[Estados Unidos]].

Ang mga [[Europeong Amerikano]] (lahing-lipi) ay ang pinakamalaking pangkat ng etnisidad at lahi sa Estados Unidos, sumunod rito ang [[Amerikanong Aleman]] na may malaking bilang sa bahagi ng [[Midwest]] at Northeast.

==Kasaysayan==
{{See also|Mga lahi at etnisidad sa Estados Unidos}}
{{Multiple image
| header = {{flagicon|Texas}} White American
| align = center
| direction = horizontal
| total_width = 290
| image1 = White American Texan boy.jpg
| caption1 = Ang batang lalaking Puting Amerikano
| image2 = Jaxon Copeland in Mabank 2025.jpg
| caption2 = Si [[Jaxon Copeland]] ay isang manlalarong Putbol
}}
Ang [[Mga taong puti]] sa [[Estados Unidos]] ay nagmula sa kontinenteng [[Europa]] daang siglo na ang nakalipas, noong ika siglo 17 nang mag lakbay ang [[Mga Ingles]] (Breton) kabilang ang mga [[Aleman]] at Irlandes sa buong Kaamerikahan, sinakop ng Breton ang Kalahating Bahagi ng Estados Unidos pangkat Silangan upang talunin ang bansang [[Mehiko]] sa Timog bahagi ng Estados Unidos.

==Tingnan rin==
* [[Amerikanong Aleman]]
* [[Aprikanong Amerikano]] 
* [[Europeong Amerikano]]
* [[Pilipinong Amerikano]]

[[Kategorya:Mga Amerikano ayon sa etnisidad]]</text>
      <sha1>q9182v0smh2rq8pv3h9pdeol9e5pxz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gehlee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340720</id>
    <revision>
      <id>2238746</id>
      <parentid>2238497</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="0r0ui31ix1ho0hns3d5cr507mjqnxmq" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Gehlee Dangca|image=|caption=|birth_name=Gehlee Gimena Dangca|birth_date={{Birth date and age|2007|08|19}}|birth_place=Las Piñas|citizenship=Pilipino|occupation=Singer|years_active=2024–kasalukuyan|mother=|signature=|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| genre         = [[Pop music|Pop]]
| instrument    = Vocals
| years_active  = 2024–present
| label         = [[Universal Records]]
| current_member_of = [[Unis_(grupo)|UNIS]]
}}}}

Si '''Gehlee Gimena Dangca''' (ipinanganak noong 19 Agosto 2007), kilala bilang '''Gehlee''', ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, siya ay nagpasinaya bilang miyembro ng grupong [[Unis (grupo)|Unis]] sa pamamagitan ng 2023 realidad na telebisyon na ''Universe Ticket'', na nilikha ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]] at F&amp;F Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=2 Oktubre 2026 |title=Who is Gehlee Dangca? Get to know the Filipina singer and ex UNIS member |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/who-is-gehlee-dangca-get-to-know-the-filipina-singer-and-ex-unis-member/28105/ |access-date=25 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=[[GMA Network]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gehlee Gimena Dangca sa [[Las Piñas]], [[Kalakhang Maynila]] noong 19 Agosto 2007.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jose |first=Nica |date=26 Enero 2024 |title=Meet Gehlee Dangca, the Pink Princess of K-pop girl group Unis |url=https://www.pep.ph/peptionary/178425/gehlee-dangca-a5157-20240126 |access-date=25 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ay may dalawang kapatid na lalaki.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Siya ay nag-aral sa San Beda College Alabang at St. Paul College Pasig.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cabral |first=Katrina Maisie |date=18 Enero 2024 |title=Who Is Gehlee Dangca? 10 Things to Know About the Filipina K-Pop Idol from UNIS |language=en |work=Preview Philippines |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/gehlee-dangca-unis-filipina-a5158-20240118 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

Nagsimulang lumahok si Gehlee sa mga patimpalak ng kagandahan at pagmomodelo noong siya ay 12-taong gulang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Noong 2022, nagwagi siya bilang Miss Republic Continent-Charity Queen International sa isang paligsahang ginanap sa Bulacan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Estella |first=Andie |date=19 Enero 2024 |title=Who Are Gehlee Dangca, Elisia Parmisano, And Jin Hyeon Ju, AKA The 'Filo Line' Of K-Pop Group UNIS? |language=en-ph |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/kloka/kpop/kpop-group-unis-member-profiles-a859-20240119 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>0r0ui31ix1ho0hns3d5cr507mjqnxmq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238753</id>
      <parentid>2238746</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="91tjbfls6y1iy6m1889qicupm1xmcl2" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Gehlee Dangca|image=|caption=|birth_name=Gehlee Gimena Dangca|birth_date={{Birth date and age|2007|08|19}}|birth_place=Las Piñas|citizenship=Pilipino|occupation=Mang-aawir|years_active=2024–kasalukuyan|mother=|signature=|module={{Infobox musical artist|embed=yes
| genre         = [[Pop music|Pop]]
| instrument    = Vocals
| years_active  = 2024–present
| label         = [[Universal Records]]
| current_member_of = [[Unis_(grupo)|UNIS]]
}}}}

Si '''Gehlee Gimena Dangca''' (ipinanganak noong 19 Agosto 2007), kilala bilang '''Gehlee''', ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, siya ay nagpasinaya bilang miyembro ng grupong [[Unis (grupo)|Unis]] sa pamamagitan ng 2023 realidad na telebisyon na ''Universe Ticket'', na nilikha ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]] at F&amp;F Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=2 Oktubre 2026 |title=Who is Gehlee Dangca? Get to know the Filipina singer and ex UNIS member |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/who-is-gehlee-dangca-get-to-know-the-filipina-singer-and-ex-unis-member/28105/ |access-date=25 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=[[GMA Network]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gehlee Gimena Dangca sa [[Las Piñas]], [[Kalakhang Maynila]] noong 19 Agosto 2007.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jose |first=Nica |date=26 Enero 2024 |title=Meet Gehlee Dangca, the Pink Princess of K-pop girl group Unis |url=https://www.pep.ph/peptionary/178425/gehlee-dangca-a5157-20240126 |access-date=25 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ay may dalawang kapatid na lalaki.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Siya ay nag-aral sa San Beda College Alabang at St. Paul College Pasig.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cabral |first=Katrina Maisie |date=18 Enero 2024 |title=Who Is Gehlee Dangca? 10 Things to Know About the Filipina K-Pop Idol from UNIS |language=en |work=Preview Philippines |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/gehlee-dangca-unis-filipina-a5158-20240118 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

Nagsimulang lumahok si Gehlee sa mga patimpalak ng kagandahan at pagmomodelo noong siya ay 12-taong gulang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Noong 2022, nagwagi siya bilang Miss Republic Continent-Charity Queen International sa isang paligsahang ginanap sa Bulacan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Estella |first=Andie |date=19 Enero 2024 |title=Who Are Gehlee Dangca, Elisia Parmisano, And Jin Hyeon Ju, AKA The 'Filo Line' Of K-Pop Group UNIS? |language=en-ph |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/kloka/kpop/kpop-group-unis-member-profiles-a859-20240119 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==

=== 2023–kasalukuyan: ''Universe Ticket'', Pagpapasinaya sa ''Unis'', at Solo na karera ===
Nag-debut si Dangca bilang ''sub-vocalist'' at ''visual'' ng grupong Unis noong 27 Marso 2024, sa pamamagitan ng mini-album na ''We UNIS''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cho |first=Yong-jun |date=29 Pebrero 2024 |title='Universe Ticket' girl group UNIS set to debut in March |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310080807/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |archive-date=10 Marso 2024 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seon |first=Mi-kyung |date=7 Marso 2024 |title= |script-title=ko:유니스, 데뷔 스케줄러 오픈앨범명은 'WE UNIS' |trans-title=Unis, debut scheduler opened...Album name is 'WE UNIS' |url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005030973 |access-date=3 Nobyembre 2026 |publisher=Osen |language=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt; Nagwakas ang mga gawain ng grupo matapos magtapos ang kanilang kontrata noong Setyembre 2026.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>91tjbfls6y1iy6m1889qicupm1xmcl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238812</id>
      <parentid>2238753</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58622-06</username>
        <id>168416</id>
      </contributor>
      <comment>typo at pagfoformat ng infobox.</comment>
      <origin>2238812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="fnwhzzxhhayu11z3mgto2fzvke7sxhh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = Gehlee Dangca
| image         =
| caption       =
| birth_name    = Gehlee Gimena Dangca
| birth_date    = {{Birth date and age|2007|08|19}}
| birth_place   = Las Piñas
| citizenship   = Pilipino
| occupation    = Mang-aawit
| years_active  = 2024–kasalukuyan
| mother        =
| signature     =
| module        =
{{Infobox musical artist
| embed         = yes
| genre         = [[Pop music|Pop]]
| instrument    = Vocals
| years_active  = 2024–present
| label         = [[Universal Records]]
| current_member_of = [[Unis_(grupo)|UNIS]]
}}}}

Si '''Gehlee Gimena Dangca''' (ipinanganak noong 19 Agosto 2007), kilala bilang '''Gehlee''', ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, siya ay nagpasinaya bilang miyembro ng grupong [[Unis (grupo)|Unis]] sa pamamagitan ng 2023 realidad na telebisyon na ''Universe Ticket'', na nilikha ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]] at F&amp;F Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=2 Oktubre 2026 |title=Who is Gehlee Dangca? Get to know the Filipina singer and ex UNIS member |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/who-is-gehlee-dangca-get-to-know-the-filipina-singer-and-ex-unis-member/28105/ |access-date=25 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=[[GMA Network]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gehlee Gimena Dangca sa [[Las Piñas]], [[Kalakhang Maynila]] noong 19 Agosto 2007.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jose |first=Nica |date=26 Enero 2024 |title=Meet Gehlee Dangca, the Pink Princess of K-pop girl group Unis |url=https://www.pep.ph/peptionary/178425/gehlee-dangca-a5157-20240126 |access-date=25 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ay may dalawang kapatid na lalaki.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Siya ay nag-aral sa San Beda College Alabang at St. Paul College Pasig.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cabral |first=Katrina Maisie |date=18 Enero 2024 |title=Who Is Gehlee Dangca? 10 Things to Know About the Filipina K-Pop Idol from UNIS |language=en |work=Preview Philippines |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/gehlee-dangca-unis-filipina-a5158-20240118 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

Nagsimulang lumahok si Gehlee sa mga patimpalak ng kagandahan at pagmomodelo noong siya ay 12-taong gulang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Noong 2022, nagwagi siya bilang Miss Republic Continent-Charity Queen International sa isang paligsahang ginanap sa Bulacan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Estella |first=Andie |date=19 Enero 2024 |title=Who Are Gehlee Dangca, Elisia Parmisano, And Jin Hyeon Ju, AKA The 'Filo Line' Of K-Pop Group UNIS? |language=en-ph |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/kloka/kpop/kpop-group-unis-member-profiles-a859-20240119 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==

=== 2023–kasalukuyan: ''Universe Ticket'', Pagpapasinaya sa ''Unis'', at Solo na karera ===
Nag-debut si Dangca bilang ''sub-vocalist'' at ''visual'' ng grupong Unis noong 27 Marso 2024, sa pamamagitan ng mini-album na ''We UNIS''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cho |first=Yong-jun |date=29 Pebrero 2024 |title='Universe Ticket' girl group UNIS set to debut in March |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310080807/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |archive-date=10 Marso 2024 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seon |first=Mi-kyung |date=7 Marso 2024 |title= |script-title=ko:유니스, 데뷔 스케줄러 오픈앨범명은 'WE UNIS' |trans-title=Unis, debut scheduler opened...Album name is 'WE UNIS' |url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005030973 |access-date=3 Nobyembre 2026 |publisher=Osen |language=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt; Nagwakas ang mga gawain ng grupo matapos magtapos ang kanilang kontrata noong Setyembre 2026.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>fnwhzzxhhayu11z3mgto2fzvke7sxhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238813</id>
      <parentid>2238812</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58622-06</username>
        <id>168416</id>
      </contributor>
      <origin>2238813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="30wfhp8qszjut72kya1y9clngh20kqz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = Gehlee Dangca
| image         =
| caption       =
| birth_name    = Gehlee Gimena Dangca
| birth_date    = {{Birth date and age|2007|08|19}}
| birth_place   = Las Piñas
| citizenship   = Pilipino
| occupation    = Mang-aawit
| years_active  = 2024–kasalukuyan
| mother        =
| signature     =
| module        =
{{Infobox musical artist
| embed         = yes
| genre         = [[Pop music|Pop]]
| instrument    = Vocals
| years_active  = 2024–present
| label         = F&amp;F Entertainment (2024–2026)&lt;br&gt;[[Universal Records]] (2026-kasalukuyan)
| current_member_of = [[Unis_(grupo)|UNIS]]
}}}}

Si '''Gehlee Gimena Dangca''' (ipinanganak noong 19 Agosto 2007), kilala bilang '''Gehlee''', ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, siya ay nagpasinaya bilang miyembro ng grupong [[Unis (grupo)|Unis]] sa pamamagitan ng 2023 realidad na telebisyon na ''Universe Ticket'', na nilikha ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]] at F&amp;F Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=2 Oktubre 2026 |title=Who is Gehlee Dangca? Get to know the Filipina singer and ex UNIS member |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/who-is-gehlee-dangca-get-to-know-the-filipina-singer-and-ex-unis-member/28105/ |access-date=25 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=[[GMA Network]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gehlee Gimena Dangca sa [[Las Piñas]], [[Kalakhang Maynila]] noong 19 Agosto 2007.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jose |first=Nica |date=26 Enero 2024 |title=Meet Gehlee Dangca, the Pink Princess of K-pop girl group Unis |url=https://www.pep.ph/peptionary/178425/gehlee-dangca-a5157-20240126 |access-date=25 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ay may dalawang kapatid na lalaki.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Siya ay nag-aral sa San Beda College Alabang at St. Paul College Pasig.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cabral |first=Katrina Maisie |date=18 Enero 2024 |title=Who Is Gehlee Dangca? 10 Things to Know About the Filipina K-Pop Idol from UNIS |language=en |work=Preview Philippines |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/gehlee-dangca-unis-filipina-a5158-20240118 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

Nagsimulang lumahok si Gehlee sa mga patimpalak ng kagandahan at pagmomodelo noong siya ay 12-taong gulang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Noong 2022, nagwagi siya bilang Miss Republic Continent-Charity Queen International sa isang paligsahang ginanap sa Bulacan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Estella |first=Andie |date=19 Enero 2024 |title=Who Are Gehlee Dangca, Elisia Parmisano, And Jin Hyeon Ju, AKA The 'Filo Line' Of K-Pop Group UNIS? |language=en-ph |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/kloka/kpop/kpop-group-unis-member-profiles-a859-20240119 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==

=== 2023–kasalukuyan: ''Universe Ticket'', Pagpapasinaya sa ''Unis'', at Solo na karera ===
Nag-debut si Dangca bilang ''sub-vocalist'' at ''visual'' ng grupong Unis noong 27 Marso 2024, sa pamamagitan ng mini-album na ''We UNIS''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cho |first=Yong-jun |date=29 Pebrero 2024 |title='Universe Ticket' girl group UNIS set to debut in March |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310080807/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |archive-date=10 Marso 2024 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seon |first=Mi-kyung |date=7 Marso 2024 |title= |script-title=ko:유니스, 데뷔 스케줄러 오픈앨범명은 'WE UNIS' |trans-title=Unis, debut scheduler opened...Album name is 'WE UNIS' |url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005030973 |access-date=3 Nobyembre 2026 |publisher=Osen |language=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt; Nagwakas ang mga gawain ng grupo matapos magtapos ang kanilang kontrata noong Setyembre 2026.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>30wfhp8qszjut72kya1y9clngh20kqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238814</id>
      <parentid>2238813</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58622-06</username>
        <id>168416</id>
      </contributor>
      <origin>2238814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="mqft1fgkndtybr6xg3xbrgzyma5rcrl" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = Gehlee Dangca
| image         =
| caption       =
| birth_name    = Gehlee Gimena Dangca
| birth_date    = {{Birth date and age|2007|08|19}}
| birth_place   = Las Piñas
| citizenship   = Pilipino
| occupation    = Mang-aawit
| years_active  = 2024–kasalukuyan
| mother        =
| signature     =
| module        =
{{Infobox musical artist
| embed         = yes
| genre         = [[Pop music|Pop]]
| instrument    = Vocals
| years_active  = 2024–present
| label         = F&amp;F Entertainment (2024–2026)&lt;br&gt;[[Universal Records]] (2026–kasalukuyan)
| current_member_of = [[Unis_(grupo)|UNIS]]
}}}}

Si '''Gehlee Gimena Dangca''' (ipinanganak noong 19 Agosto 2007), kilala bilang '''Gehlee''', ay isang Pilipinong mang-aawit. Noong 2024, siya ay nagpasinaya bilang miyembro ng grupong [[Unis (grupo)|Unis]] sa pamamagitan ng 2023 realidad na telebisyon na ''Universe Ticket'', na nilikha ng [[Seoul Broadcasting System|SBS]] at F&amp;F Entertainment.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=2 Oktubre 2026 |title=Who is Gehlee Dangca? Get to know the Filipina singer and ex UNIS member |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/who-is-gehlee-dangca-get-to-know-the-filipina-singer-and-ex-unis-member/28105/ |access-date=25 Oktubre 2026 |website=GMA Entertainment |publisher=[[GMA Network]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Maagang buhay at pag-aaral ==
Ipinanganak si Gehlee Gimena Dangca sa [[Las Piñas]], [[Kalakhang Maynila]] noong 19 Agosto 2007.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Jose |first=Nica |date=26 Enero 2024 |title=Meet Gehlee Dangca, the Pink Princess of K-pop girl group Unis |url=https://www.pep.ph/peptionary/178425/gehlee-dangca-a5157-20240126 |access-date=25 Oktubre 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}&lt;/ref&gt; Siya ay may dalawang kapatid na lalaki.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Siya ay nag-aral sa San Beda College Alabang at St. Paul College Pasig.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cabral |first=Katrina Maisie |date=18 Enero 2024 |title=Who Is Gehlee Dangca? 10 Things to Know About the Filipina K-Pop Idol from UNIS |language=en |work=Preview Philippines |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/gehlee-dangca-unis-filipina-a5158-20240118 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

Nagsimulang lumahok si Gehlee sa mga patimpalak ng kagandahan at pagmomodelo noong siya ay 12-taong gulang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Noong 2022, nagwagi siya bilang Miss Republic Continent-Charity Queen International sa isang paligsahang ginanap sa Bulacan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Estella |first=Andie |date=19 Enero 2024 |title=Who Are Gehlee Dangca, Elisia Parmisano, And Jin Hyeon Ju, AKA The 'Filo Line' Of K-Pop Group UNIS? |language=en-ph |work=Cosmopolitan Philippines |url=https://www.cosmo.ph/kloka/kpop/kpop-group-unis-member-profiles-a859-20240119 |access-date=25 Oktubre 2026}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==

=== 2023–kasalukuyan: ''Universe Ticket'', Pagpapasinaya sa ''Unis'', at Solo na karera ===
Nag-debut si Dangca bilang ''sub-vocalist'' at ''visual'' ng grupong Unis noong 27 Marso 2024, sa pamamagitan ng mini-album na ''We UNIS''.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cho |first=Yong-jun |date=29 Pebrero 2024 |title='Universe Ticket' girl group UNIS set to debut in March |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310080807/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-02-29/entertainment/kpop/Universe-Ticket-girl-group-UNIS-set-to-debut-in-March/1991799 |archive-date=10 Marso 2024 |access-date=3 Nobyembre 2026 |website=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Seon |first=Mi-kyung |date=7 Marso 2024 |title= |script-title=ko:유니스, 데뷔 스케줄러 오픈앨범명은 'WE UNIS' |trans-title=Unis, debut scheduler opened...Album name is 'WE UNIS' |url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005030973 |access-date=3 Nobyembre 2026 |publisher=Osen |language=ko |via=Naver}}&lt;/ref&gt; Nagwakas ang mga gawain ng grupo matapos magtapos ang kanilang kontrata noong Setyembre 2026.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>mqft1fgkndtybr6xg3xbrgzyma5rcrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>340727</id>
    <revision>
      <id>2238705</id>
      <parentid>2238364</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2238705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="i7zrnuz0nrp9wsw1148ad2ibe4ptlzw" xml:space="preserve">{{Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia}}
{{BPW
|header =Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2026 &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:WAM logo (Philippine edition in Tagalog).svg|right|250px]]|300px|center]]&lt;/div&gt;
|subheader = Ang '''[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia]]''' ay isang taunang patimpalak sa Wikipedia na nakatuon sa pagsulong ng mga nilalamang pang-Asya sa iba't ibang mga wikang edisyon ng Wikipedia. Bawat kalahok na pamayanan ay magpapatakbo ng isang buwang ''online'' na edit-a-thon sa kani-kanilang wika ng Wikipedia tuwing Nobyembre hanggang Disyembre (depende ang simula sa lokal na tagapag-organisa, basta't isang buwan) upang makalikha ng bagong nilalaman o mapabuti ang mga mayroon nang mga artikulo tungkol sa mga paksa na may kaugnayan sa [[Asya]]. Hindi limitado sa mga pamayanang Wikipedia sa Asya ang pagsali sa patimpalak.

Nagsimula ang unang edisyon ng paligsahan na ito noong 2015 at bawat taon, tumaas ang mga bilang ng mga artikulo at lumawak at naging sari-sari ang mga kalahok.

Bilang bahagi ng pagkakaibigan at palitang pangkalinangan ng Asyanong Pamayanan sa Wikipedia, ang mga kalahok na lilikha ng hindi bababa sa apat na mga artikulo ay makakatanggap ng isang natatanging Postkard ng Wikipedia mula sa iba pang kalahok na pamayanan.

Humandang masopresa! Hindi mo malalaman kung sinong pamayanang Wiki ang magpapadala sa iyo ng mga postkard! Gagawaran ng &quot;Ginintuang Parangal ng Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia&quot; ang sinumang Wikipedista na makakalikha ng pinakamaraming mga artikulo sa bawat edisyon ng Wikipedia.
[[File:Asia (orthographic projection).svg|center|200px]]
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|Magpatala na|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Mga kalahok}} |class=mw-ui-progressive}}
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/asian-month-2026-tl/add|class=mw-ui-progressive|class=mw-ui-progressive}}

&lt;small&gt;''Kung nagkaroon ka ng problema sa pag-sumite mo, maari mo i-sumite ang lahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026/Mga lahok|pahinang ito]].''&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;
|body = 
==Mga patakaran==
'''Buod: Lumikha ng mga bagong artikulo na may kaugnayan sa Asya (tao, lugar, kalinangan, atbp.), hindi bababa sa 3,000 mga karakter o byte at 300 mga salita, na may mga sanggunian, mula Nobyembre 1, 2026 0:00 at Nobyembre 30, 2026 23:59 (UTC). Hindi pasado ang mga tala. Ikukunsidera din ang pagpapabuti ng mga artikulong may kaugnayan sa Asya.'''
* Nilikha ang artikulo sa pagitan ng Nobyembre 1, 2026 0:00 at Nobyembre 30, 2026 23:59 (UTC). (Araw at oras sa Pilipinas: Nobyembre 1, 2026 8:00 hanggang Nobyembre 30, 2026 7:59).
* Hindi bababa ang haba ng artikulo sa 3,000 mga byte o karakter at hindi rin bababa sa 300 mga salita. &lt;small&gt;(hindi kasama ang Infobox, ''template'' o padron atbp.)&lt;/small&gt;
* Kailangang mayroong notabilidad (mahalaga o kapansin-pansin) ang artikulo batay sa mga sanggunian.
* Kailangang mapagkakatiwalaan ang mga sanggunian; kailangang mapatunayan ng sangguniang nakatala ang napagdudahan o kontrobersyal na mga pahayag.
* Hindi dapat naisalin ang artikulo ng isang ''[[computer program]]'' at maayos ang [[balarila]] nito.
* Dapat walang malaking isyu ang artikulo (walang paglabag sa [[karapatang-ari]], pinagduduhan ang notabilidad, atbp.)
* Hindi dapat tala ang artikulo.
* Kailangang nagbibigay kaalaman ang artikulo.
* Kailangan ang artikulo ay tungkol sa kahit anong paksa na may kaugnayan sa isang [[:w:List of sovereign states and dependent territories in Asia|bansa sa Asya]].
* Itse-tsek ng ibang tagapag-organisa ang mga artikulong nilikha ng isang tagapag-organisa.
* Ang hurado mula sa kani-kanilang wikang edisyon ng Wikipedia ang magpapasya kung tatanggapin o hindi ang isang lahok na artikulo mula sa kanilang lokal na wikang edisyon ng Wikipedia.
* Kapag nakalikha ang isang kalahok ng apat (4) na artikulo na naisagawa ang mga patakaran ng patimpalak na ito, makakatanggap ang kalahok ng isang '''''digital barnstar''''' o tropeong-bituin ([[/Tala ng mga kuwalipikadong kalahok|Tala ng mga kuwalipikadong kalahok]])  mula sa isang pamayanang Wikipedia sa Asya.
* Tatanggap ang nanalo ng Ginintuang Parangal ng isang pirmadong sertipiko mula sa mga Apiliyadong Asyano, at isang karagdagang postkard. Tingnan ang [[m:Wikipedia Asian Month/QA|''Q&amp;A'']] sa Meta para karagdagang impormasyon.
* Ang Wikipediang Tagalog ay puno ng mga [[Wikipedia:Usbong|usbong]] o ''stub''. Hindi tulad sa [[:meta:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|dating pangkalahatang patakaran]] ng internasyunal na pangkat na nagsulong ng patimpalak na ito, ikukunsidera ng tagapag-organisa ng patimpalak na ito sa Wikipediang Tagalog ang pagpapabuti ng mga artikulong tungkol sa Asya na usbong o kahit hindi usbong ngunit kulang sa sanggunian at hindi mataas ang kalidad. Dahil hindi maaring ilahok ang mga kontribusyon sa Fountain tool, maari mong ilista ang iyong pinabuti at pinalawak na artikulo dito: [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026/Mga lahok]].
* Taliwas din sa dating pangkalahatang patakaran, ikukunsidera ang mga artikulong nilikha na may kaugnayan sa Pilipinas dahil mahirap malaman kung ang patnugot ay mamamayang Pilipino. Karagdagan pa nito, nais ng tagapag-organisa na gawing malaya at madali sa tagapag-ambag na isulong ang mga nilalamang pang-Asya dahil karamihan sa kanila ay alam at interesado sa mga paksang may kaugnayan sa Pilipinas.

==Magpatala==
Maari kang magpatala sa kahit anong oras hanggang Nobyembr 30, 2026.
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2026/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;
{{Hidden|Tala ng mga kalahok|
{{/Mga kalahok}}}}

==Isumite ang mga lahok na artikulo==
Lumikha o nagpabuti ka ba ng artikulo sa Wikipediang Tagalog para sa Buwan na Pang-Asya? Isumite ang inyong mga kontribusyon sa pamamagitan ng Fountain tool.

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/asian-month-2026-tl/add|class=mw-ui-progressive|class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;

Kung nahihirapan kang magadala sa pamamagitan ng Fountain, pakiulat ang iyong problema sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|pahinang usapan ng patimpalak na ito]] at subukan muli sa ibang pagkakataon. Kung mayroong problema pa rin pagkatapos gawin ito, maari mo siyang itala [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026/Mga lahok|dito]].

==Mga tagapag-organisa==
* [[User:Jojit fb|Jojit Ballesteros]]

==Mga nakaraang edisyon==
*[[Wikipedia:Buwang Asyano ng Wikipedia 2015|Buwang Asyano ng Wikipedia ng 2015]]
*[[Wikipedia:Buwang Asyano ng Wikipedia 2016|Buwang Asyano ng Wikipedia ng 2016]]
*[[Wikipedia:Buwang Asyano ng Wikipedia|Buwang Asyano ng Wikipedia ng 2018]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2022|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2022]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2023|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2023]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2024]]
*[[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2025]]
|footer = 

==Mga kapaki-pakinabang na link==
{{flatlist|
* [[m:Wikipedia Asian Month|Pahina sa Meta]]
* [[m:Wikipedia Asian Month - Rewarded Participants' Data Privacy Statement|Pahayag sa Pribasiya ng Datos]]
* [[m:Wikipedia Asian Month/QA|Mga Tanong at Sagot sa Meta]]
}}
{{clear}}
}}
[[Kaurian:WikiProyekto]]</text>
      <sha1>i7zrnuz0nrp9wsw1148ad2ibe4ptlzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kremlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340809</id>
    <revision>
      <id>2238794</id>
      <parentid>2237927</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="qntt0mily258325oajrp0gkhvtztfd5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Kremlin ng Mosku''',{{Efn|{{lang-rus|Московский Кремль|r=Moskovskiy Kreml'|p=mɐˈskofskʲɪj ˈkrʲemlʲ}}}} karaniwang kilala bilang '''Kremlin''', {{IPA|ru|ˈkrʲemlʲ|lang|LL-Q7737 (rus)-Cinemantique-кремль.wav}}}} ay isang [[Portipikasyon|portipikadong]] complex ([[Kremlin (portipikasyon)|kremlin]]) sa [[Mosku]], Rusya na isa sa mga pinakakilalang tanawin ng bansa.&lt;ref&gt;Paul, Michael C. (January 2004). &quot;The Military Revolution in Russia 1550–1682&quot;. The Journal of Military History. 68 (1): 31. {{Doi|10.1353/jmh.2003.0401}}. S2CID 159954818.&lt;/ref&gt; Matatagpuan sa makasaysayang sentro ng kabesera ng bansa, ang Kremlin ay binubuo ng limang palasyo, apat na katedral, at isang [[Pader ng Kremlin ng Mosku|nakapalibot na pader]] kasama ang [[Talaan ng mga tore ng Kremlin ng Mosku|maraming tore]]. Sa loob ng complex ay matatagpuan ang [[Palasyong Dakilang Kremlin]], na dating isa sa mga maharlikang tirahan ng [[Emperor ng Rusya|Tsar ng Rusya]], at ngayon ay tirahan ng [[Pangulo ng Rusya|pangulo ng Pederasyong Ruso]]. Tinatanaw ng Kremlin ang [[Moskva (ilog)|Ilog Moskva]] sa timog, ang [[Liwasang Pula]] sa silangan, at ang [[Harding Alejandro]] sa kanluran.

== Etimolohiya at metonimo ==
Sa wikang Ruso, ang ''&lt;nowiki/&gt;'kreml''' ay nangangahulugang isang 'kuta sa loob ng isang lungsod', at maraming makasaysayang lungsod na may sarili nitong Kremlin. Gayunpaman, ang Kremlin ng Mosku, ang pinakakilala, ay nagsisilbi rin ng isang [[metonimo]] sa politikang pandaigdig na tumutukoy sa [[Pamahalaan ng Rusya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кремль |trans-title=Kremlin |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&amp;morpho=1&amp;basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&amp;first=1&amp;off=&amp;text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&amp;method_word=substring&amp;ic_word=on&amp;text_general=&amp;method_general=substring&amp;ic_general=on&amp;text_origin=&amp;method_origin=substring&amp;ic_origin=on&amp;text_trubachev=&amp;method_trubachev=substring&amp;ic_trubachev=on&amp;text_editorial=&amp;method_editorial=substring&amp;ic_editorial=on&amp;text_pages=&amp;method_pages=substring&amp;ic_pages=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=word&amp;ic_any=on |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204114741/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&amp;morpho=1&amp;basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&amp;first=1&amp;off=&amp;text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&amp;method_word=substring&amp;ic_word=on&amp;text_general=&amp;method_general=substring&amp;ic_general=on&amp;text_origin=&amp;method_origin=substring&amp;ic_origin=on&amp;text_trubachev=&amp;method_trubachev=substring&amp;ic_trubachev=on&amp;text_editorial=&amp;method_editorial=substring&amp;ic_editorial=on&amp;text_pages=&amp;method_pages=substring&amp;ic_pages=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=word&amp;ic_any=on |archive-date=4 December 2022 |access-date=2 June 2014 |website=[[Max Vasmer|Vasmer]] Etymological dictionary}}&lt;/ref&gt; Noong [[Digmaang Malamig]] (1947–1991), ang terminong ''Kremlin'' ay nangangahulugang [[Pamahalaan ng Unyong Sobyetiko]] at ang terminong ''[[Kremlinolohiya]]'' ay nangangahulugang pag-aaral ng mga desisyon ng mga pinunong Sobyetiko at ng politikang Ruso at Sobyetiko. Kapag bukas sa publiko, may mga gibagabayang paglalakbay na iniaalok sa mga [[Mga Museo ng Kremlin ng Mosku|Museo ng Kremlin ng Mosku]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moscow Kremlin Museums: VISIT US |url=https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024193008/https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |archive-date=24 October 2022 |access-date=2020-10-14 |website=kreml.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Moscow Kremlin Museums welcomed more than 1 million guests in 2023 |url=https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514155342/https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |archive-date=14 May 2024 |access-date=2024-05-14 |website=www.kreml.ru |language=en-Us}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

=== Mga tala ===
{{Notelist}}

=== Mga sitasyon ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|30em}}{{Moscow Kremlin}}{{Imperial palaces in Russia}}{{World Heritage Sites in Russia}} 
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ruso]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>qntt0mily258325oajrp0gkhvtztfd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238795</id>
      <parentid>2238794</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:Moscow]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2238795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="09d9fovmwq7pxoke914liquuubeuu35" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Kremlin ng Mosku''',{{Efn|{{lang-rus|Московский Кремль|r=Moskovskiy Kreml'|p=mɐˈskofskʲɪj ˈkrʲemlʲ}}}} karaniwang kilala bilang '''Kremlin''', {{IPA|ru|ˈkrʲemlʲ|lang|LL-Q7737 (rus)-Cinemantique-кремль.wav}}}} ay isang [[Portipikasyon|portipikadong]] complex ([[Kremlin (portipikasyon)|kremlin]]) sa [[Mosku]], Rusya na isa sa mga pinakakilalang tanawin ng bansa.&lt;ref&gt;Paul, Michael C. (January 2004). &quot;The Military Revolution in Russia 1550–1682&quot;. The Journal of Military History. 68 (1): 31. {{Doi|10.1353/jmh.2003.0401}}. S2CID 159954818.&lt;/ref&gt; Matatagpuan sa makasaysayang sentro ng kabesera ng bansa, ang Kremlin ay binubuo ng limang palasyo, apat na katedral, at isang [[Pader ng Kremlin ng Mosku|nakapalibot na pader]] kasama ang [[Talaan ng mga tore ng Kremlin ng Mosku|maraming tore]]. Sa loob ng complex ay matatagpuan ang [[Palasyong Dakilang Kremlin]], na dating isa sa mga maharlikang tirahan ng [[Emperor ng Rusya|Tsar ng Rusya]], at ngayon ay tirahan ng [[Pangulo ng Rusya|pangulo ng Pederasyong Ruso]]. Tinatanaw ng Kremlin ang [[Moskva (ilog)|Ilog Moskva]] sa timog, ang [[Liwasang Pula]] sa silangan, at ang [[Harding Alejandro]] sa kanluran.

== Etimolohiya at metonimo ==
Sa wikang Ruso, ang ''&lt;nowiki/&gt;'kreml''' ay nangangahulugang isang 'kuta sa loob ng isang lungsod', at maraming makasaysayang lungsod na may sarili nitong Kremlin. Gayunpaman, ang Kremlin ng Mosku, ang pinakakilala, ay nagsisilbi rin ng isang [[metonimo]] sa politikang pandaigdig na tumutukoy sa [[Pamahalaan ng Rusya]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кремль |trans-title=Kremlin |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&amp;morpho=1&amp;basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&amp;first=1&amp;off=&amp;text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&amp;method_word=substring&amp;ic_word=on&amp;text_general=&amp;method_general=substring&amp;ic_general=on&amp;text_origin=&amp;method_origin=substring&amp;ic_origin=on&amp;text_trubachev=&amp;method_trubachev=substring&amp;ic_trubachev=on&amp;text_editorial=&amp;method_editorial=substring&amp;ic_editorial=on&amp;text_pages=&amp;method_pages=substring&amp;ic_pages=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=word&amp;ic_any=on |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204114741/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&amp;morpho=1&amp;basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&amp;first=1&amp;off=&amp;text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&amp;method_word=substring&amp;ic_word=on&amp;text_general=&amp;method_general=substring&amp;ic_general=on&amp;text_origin=&amp;method_origin=substring&amp;ic_origin=on&amp;text_trubachev=&amp;method_trubachev=substring&amp;ic_trubachev=on&amp;text_editorial=&amp;method_editorial=substring&amp;ic_editorial=on&amp;text_pages=&amp;method_pages=substring&amp;ic_pages=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=word&amp;ic_any=on |archive-date=4 December 2022 |access-date=2 June 2014 |website=[[Max Vasmer|Vasmer]] Etymological dictionary}}&lt;/ref&gt; Noong [[Digmaang Malamig]] (1947–1991), ang terminong ''Kremlin'' ay nangangahulugang [[Pamahalaan ng Unyong Sobyetiko]] at ang terminong ''[[Kremlinolohiya]]'' ay nangangahulugang pag-aaral ng mga desisyon ng mga pinunong Sobyetiko at ng politikang Ruso at Sobyetiko. Kapag bukas sa publiko, may mga gibagabayang paglalakbay na iniaalok sa mga [[Mga Museo ng Kremlin ng Mosku|Museo ng Kremlin ng Mosku]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moscow Kremlin Museums: VISIT US |url=https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024193008/https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |archive-date=24 October 2022 |access-date=2020-10-14 |website=kreml.ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Moscow Kremlin Museums welcomed more than 1 million guests in 2023 |url=https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514155342/https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |archive-date=14 May 2024 |access-date=2024-05-14 |website=www.kreml.ru |language=en-Us}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

=== Mga tala ===
{{Notelist}}

=== Mga sitasyon ===
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist|30em}}{{Moscow Kremlin}}{{Imperial palaces in Russia}}{{World Heritage Sites in Russia}} 
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ruso]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Moscow]]</text>
      <sha1>09d9fovmwq7pxoke914liquuubeuu35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rommel Sandoval</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340837</id>
    <revision>
      <id>2238745</id>
      <parentid>2238409</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="q9wyvqotryvle4ogb6tsrvyiw4ihxoi" xml:space="preserve">
[[Kategorya:Namatay noong 2017]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]


{{Infobox military person|name=Rommel B. Sandoval|nickname=''Daredevil''&lt;ref name=diz1&gt;{{cite news | last =Dizon | first =Nikko | title ='Daredevil' Army captain, soldier killed in Marawi |newspaper=Philippine Daily Inquirer| date = 13 September 2017 | url =http://newsinfo.inquirer.net/930234/daredevil-army-captain-soldier-killed-in-marawi | accessdate = 27 December 2017}}&lt;/ref&gt;|birth_date={{Birth date|1979|7|26|mf=yes}}|birth_place=[[Bauan, Batangas]], [[Philippines]]&lt;ref name=sol&gt;{{cite news | last =Soliven | first =Preciosa S. | title =Scout Ranger Captain Rommel Sandoval's promise: 'Walang iwanan' |work=The Philippine Star| date = 30 November 2017 | url = http://www.philstar.com/education-and-home/2017/11/30/1763881/scout-ranger-captain-rommel-sandovals-promise-walang-iwanan | accessdate = 27 December 2017}}&lt;/ref&gt;|death_date={{death date and age|2017|9|10|1979|7|26|mf=yes}}|death_place=[[Marawi]], [[Lanao del Sur]], Philippines|image=Rommel B Sandoval AFP Medal of Valor Awardee.jpg|caption=|allegiance={{flagu|Philippines}}|branch={{Army|Philippine}}
* [[Special Operations Command (Philippines)|Special Operations Command]]|rank=[[File:PHIL ARMY CPT WOODLAND.svg|25px]] [[Captain (armed forces)|Captain]]|commands=11th Scout Ranger Company|battles=[[Battle of Marawi]]{{KIA}}|awards=[[File:Philippine Medal of Valor ribbon.jpg|23px|border]] [[Armed Forces of the Philippines Medal of Valor|Medal of Valor]]}}

'''Si Rommel Bigyan Sandoval''' (Hulyo 26, 1979 – Setyembre 10, 2017) ay isang commissioned officer ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Sandatahan ng Pilipinas]] na inatasan bilang kapitan at nakatanggap siya ng pinakamataas na parangal militar ng Pilipinas, Ang Medalya ng Kagitingan, Dahil sa Kanyang Katapangan sa labanan Si Sandoval ay ang Commanding officer ng 11th Scout Ranger Company, 4th Scout Ranger Battalion ng 1st Scout Ranger Regiment na ipinadala upang kalabanin ang mga militanteng [[Islamikong Estado|ISIS]] noong [[Krisis sa Marawi|Labanan sa Marawi]] noong 2017. Siya Rin ay Nagaral sa [[Akademya Militar ng Pilipinas|Philippine Military Academy]] na matatagpuan sa [[Baguio]] at nakapagtapos Siya sa pagaaral

Si Sandoval, isang Kapitan, ay ang pinakamataas na ranggong sundalo na napatay Ng [[Islamikong Estado]] sa Labanan sa Marawi. &lt;ref name=&quot;rap1&quot;&gt;{{Cite news |last=Gutierrez |first=Natashya |date=23 September 2017 |title=How an army captain died saving his soldier's life in Marawi |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/183080-rommel-sandoval-death-hero/ |access-date=27 December 2017}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>q9wyvqotryvle4ogb6tsrvyiw4ihxoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timeline ng tunggaliang Moro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340838</id>
    <revision>
      <id>2238742</id>
      <parentid>2238193</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Timeline ng tunggalian sa Moro]] sa [[Timeline ng tunggaliang Moro]]</comment>
      <origin>2238193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12032" sha1="ljtht5z4eglatdwlaxvzebhmnvfncl2" xml:space="preserve">Ito ay isang kronolohiya ng tunggalian sa mga Moro, isang mababang antas ng tunggalian sa katimugang [[Pilipinas]], na kinasasangkutan ng mga grupong jihadist tulad ng [[Abu Sayyaf|Abu Sayyaf Group]], [[Pangkat ng Maute|Maute Group]], [[Jemaah Islamiyah]], at mga kaakibat [[Islamikong Estado|ng Islamic State]], mga pangunahing grupong separatista tulad ng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF), [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) at Bangsamoro Islamic Freedom Fighters (BIFF), at ang [[Pamahalaan ng Pilipinas]] mula noong 1971. Malaking bahagi ng labanan ay nakatuon sa isla ng [[Mindanao]] at sa arkipelago ng Sulu, na may mga insidente at pag-atake na naganap sa kabisera ng Pilipinas [[Maynila|na Maynila]] at mga karatig-bansa tulad ng [[Malaysia]] .

Sa 2019, natapos na rin ang labanan sa pagitan ng mga grupong separatista at ang gobyerno, Samantala nagpapatuloy ang Islamic State Insurgency .

== 1960s ==

=== 1968 ===

* Mayo – Ang Muslim (kalaunan ay Mindanao) Independence Movement (MIM), isang organisasyong humihiwalay, ay inilunsad ng magiging tagapangulo nito, ang bagong retiradong gobernador ng Cotabato na si Datu Udtog Matalam, upang mangampanya para sa isang malayang Republikang Islamiko na binubuo ng [[Mindanao]], [[Palawan]] at Sulu Archipelago . &lt;ref name=&quot;tm1998&quot;&gt;{{Cite book |last=McKenna |first=Thomas |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft0199n64c;brand=ucpress |title=Muslim Rulers and Rebels: Everyday Politics and Armed Separatism in the Southern Philippines |date=1998 |publisher=[[University of California Press]] |isbn= |location=[[Berkeley, California]] |page= |access-date=15 August 2025 |via=UC Press E-Books Collection, 1982–2004}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;0772a&quot;&gt;{{Cite news |last=Richardson |first=Michael |date=19 July 1972 |title=Religious war rips an island asunder |page=9 |work=[[The Age]] |publisher= |location=[[Melbourne]] |url=https://books.google.com/books?id=jqhjAAAAIBAJ&amp;dq=philippine+massacre&amp;pg=PA5&amp;article_id=4711,3768740 |access-date=15 August 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;

=== 1969 ===

* [[Moro National Liberation Front|Ang Moro National Liberation Front]] (MNLF), ang pangunahing grupong Muslim sa bansa, ay itinatag ni [[Nur Misuari]] . Ang mga unang miyembro nito ay ang mga nirekrut ng mga tradisyunal na pinuno para sa pagsasanay militar sa [[Malaysia]] . Nagpasya si Misuari na ipaglaban ang isang malayang bayan ng Bangsamoro bilang resulta ng masaker sa Jabidah noong 1968 kung saan pinatay ang 28 o kaya 200 na Moro recruits sa isla ng [[corregidor]], ngunit ang kanilang orihinal na layunin ay kalaunan ay nabawasan sa pagtanggap ng awtonomiya sa loob ng bansa, dahil sa presyur mula sa Organization of Islamic Conference . Ang armadong grupo nito ay ang Bangsa Moro Army, Sa pagsapit ng taong 2000, mayroon na itong mga pangunahing base, mula sa [[Tangway ng Zamboanga]] hanggang sa mga bahagi ng [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao|Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]] at ng [[Soccsksargen]] . &lt;ref name=&quot;pdiR0400&quot;&gt;{{Cite news |date=30 April 2000 |title=Who's Who in Muslim Mindanao |page=8 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher= |location=[[Makati]] |url=https://books.google.com/books?id=WFM1AAAAIBAJ&amp;dq=january+1972+cotabato+attack&amp;pg=PA8&amp;article_id=2144,13659025 |access-date=14 August 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;
* Itinatag ni Salamat Hashim ang organisasyong ''Nurul Islam'' upang isulong ang pagpapanibagong [[Islam|Islamiko]] sa Cotabato . Parehong nakahanay sa MIM si Salamat at ang kanyang organisasyon pagsapit ng 1970. &lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;

== 1970s ==

=== 1971 ===

* Hunyo 19 – Isinugod ang mga pinaghihinalaang miyembro ng isang ekstremistang grupong Kristiyano ''na Ilaga'' ang isang moske sa [[Carmen, Cotabato]], kung saan naghihintay ang mga Muslim para sa isang nakatakdang kumperensya sa pagitan ng mga naglalabanang komunidad, at pinagbabaril sila . Hindi bababa sa 65 Muslim, kabilang ang 13 bata at 29 na babae, ang napatay ng mga Kristiyano &lt;ref name=&quot;0772a&quot; /&gt;
* '''26 Oktubre''' - 22 na miyembro ng Philippine Constabulary ay inatake sa [[Lanao del Norte]], sa bayan ng Magsaysay, na nagresulta sa kamatayan ng 17 na sundalo &lt;ref name=&quot;DomingoMuslimSecessionistMovementPhilippines67&quot;&gt;{{Cite book |last=Domingo |first=Ruben G. |url=https://hdl.handle.net/10945/31433 |title=The Muslim Secessionist Movement in the Philippines: Issues and Prospects |page=39 |quote=On 26 October, trouble erupted in Lanao del Norte with the ambush of a 22-man Philippine Constabulary patrol in the town of Magsaysay. Only five government troopers survived the ambush. The following day, newspapers reported that 66 Muslims were killed in battle in Magsaysay.}}&lt;/ref&gt;
* '''Oktubre 27''' - 66 na Muslim na civilian ang napatay sa isang labanan sa bayan ng Magsaysay &lt;ref name=&quot;DomingoMuslimSecessionistMovementPhilippines67&quot; /&gt;

=== 1972 ===
* 28 Hunyo – unang bahagi ng Hulyo – Sinalakay ng mga pangkat ng mga Muslim na ''Barracuda'', na iniulat na naglalakbay sakay ng mga [[Motorboat|de-motor na bangka]] mula sa [[Kapuluan ng Sulu]] patungong timog-kanlurang [[Mindanao]], ang mga baybaying nayon sa [[Zamboanga del Sur]];&lt;ref name=&quot;0772a&quot; /&gt; partikular na ang humigit-kumulang 100 katao sa dalawang nayon sa [[Mabuhay, Zamboanga del Sur|Mabuhay]] at isa sa Dimataling.&lt;ref name=&quot;upi0772&quot; /&gt; Iniulat na nasa 58–67 Kristiyano ang minasaker;&lt;ref name=&quot;0772a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;upi0772&quot; /&gt; samantalang isa pang sandaang katao ang nasugatan.&lt;ref name=&quot;upi0772&quot; /&gt; Ang mga pag-atake ay maliwanag na paghihiganti sa pagpatay ng mga ''Ilaga'' sa mga Muslim sa lalawigan.&lt;ref name=&quot;upi0772&quot;&gt;{{cite news |date=6 July 1972 |title=Massacre of 58 said vengeance |url=https://books.google.com/books?id=m0Q_AAAAIBAJ&amp;dq=philippine+massacre&amp;pg=PA64&amp;article_id=2029,4266712 |agency=[[United Press International]] |newspaper=[[The Windsor Star]] |location=[[Windsor, Ontario]] |publisher= |page=2 |access-date=15 August 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;
** Unang bahagi ng Hulyo – Pumasok ang mga sumalakay sa [[Dimataling]], pinagtataga hanggang mamatay ang Kristiyanong alkalde, at pinatay ang dalawang pulis at anim na sundalo.&lt;ref name=&quot;0772a&quot; /&gt;
&lt;!--* '''October 21''' –  The MNLF [...] as a splinter group from the [[Muslim Independence Movement]].&lt;ref name=&quot;Stanford3&quot;&gt;{{cite web |author=Daniel Cassman |date=August 14, 2015 |title=Moro National Liberation Front |url=https://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/379 |publisher=Mapping Militant Organizations – Stanford university}}&lt;/ref&gt;--&gt;
* 21 Setyembre – Ipinatupad ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]] ang [[Martial law under Ferdinand Marcos|batas militar]];&lt;ref name=&quot;0175smh&quot; /&gt; kabilang sa mga pangunahing dahilan nito ang pagkakaroon ng armadong tunggalian sa pagitan ng mga Muslim at Kristiyano, gayundin ang isang kilusang Muslim na naglalayong humiwalay sa bansa sa katimugang bahagi nito. Gayunman, sa katunayan, sa mga nagdaang buwan bago nito, walang naitalang malulubhang insidente ng karahasang panrelihiyon o mga aktibidad ng MIM; nagresulta ang pagpapatupad nito sa isang armadong paghihimagsik ng mga Muslim laban sa estado at humantong sa mga labanan sa Muslim Mindanao.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
* Kalagitnaan ng Oktubre:
** Ipinahayag ni Marcos na handa siyang magtalaga ng lahat ng tropa sa katimugang bahagi ng bansa upang &quot;lipulin&quot; ang mga tulisan kung hindi isusuko ang lahat ng baril bago ang takdang araw na 25 Oktubre.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
** Sinalakay ang [[Marawi]], [[Lanao del Sur]], ng mahigit 400 armadong Maranao, na natalo ng mga puwersa ng hukbo matapos ang tatlong araw.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
* Huling bahagi ng Oktubre – Nagsimula ang labanan sa pagitan ng mga rebeldeng Muslim at mga sundalo ng pamahalaan sa Cotabato.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
* Nobyembre – Nagpadala si Marcos ng libu-libong sundalo sa Mindanao. Sa pagtatapos ng buwan, nagaganap na ang matitinding sagupaan sa pagitan ng mga puwersa ng pamahalaan at mga rebeldeng separatista sa iba't ibang bahagi ng katimugang Pilipinas.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
* 26 Nobyembre – Nagresulta sa pagkatalo ng Philippine Marine Corps ang Labanan sa Sibalu Hill, kung saan 43 Marines ang nasawi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Website |first=© 2025 Official Philippine Marine Corps |title=History — Philippine Marine Corps |url=https://www.marinecorps.mil.ph/history#1973 |access-date=2025-12-28 |website=www.marinecorps.mil.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
* 27 Nobyembre – Naganap ang isang sagupaan sa isang burol sa [[Pulo ng Jolo]]; natalo ang mga puwersa ng pamahalaan.&lt;ref name=&quot;upi1272wv&quot; /&gt;
* 24 Disyembre – Binaril at pinabagsak ng mga rebeldeng Muslim ang isang [[C-47]] ng [[Hukbong Panghimpapawid ng Pilipinas]] na may pitong tripulante habang nagaganap ang labanan sa katimugang [[Sulu]].&lt;ref name=&quot;ap1272&quot; /&gt;
* 26 Disyembre – Iniulat ng militar na mula noong Setyembre, hindi bababa sa 46 na sundalo at 92 rebeldeng Muslim ang napatay, at may kalahating milyong lumikas sa mga lugar ng Mindanao dahil sa nagpapatuloy na labanan.&lt;ref name=&quot;ap1272&quot;&gt;{{cite news |date=26 December 1972 |title=Stepped up warfare plagues Philippines |url=https://books.google.com/books?id=RexYAAAAIBAJ&amp;dq=philippine+execution&amp;pg=PA5&amp;article_id=6948,4408386 |agency=[[Associated Press]] |newspaper=[[The Telegraph-Herald]] |location=[[Dubuque, Iowa|Dubuque]] and [[East Dubuque, Illinois|East Dubuque]] |publisher= |page=9 |access-date=2 September 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;
* Huling bahagi ng Disyembre – Nilusob ng isang pangkat ng mga sundalo ang isang kampo ng pagsasanay ng mga rebelde sa silangang Mindanao, kung saan 40 rebelde ang napatay.&lt;ref name=&quot;upi1272wv&quot; /&gt;
* 28 Disyembre – Sinalakay ng mga tropa ng pamahalaan ang kuta ng mga gerilya sa Pulo ng Jolo; iniulat ang tagumpay ng militar. Iniulat ng mga opisyal na hindi bababa sa 14 na sundalo ang napatay at mahigit 20 ang nasugatan.&lt;ref name=&quot;upi1272wv&quot;&gt;{{cite news |date=30 December 1972 |title=Philippine Forces Score Major Win |url=https://books.google.com/books?id=DZpDAAAAIBAJ&amp;dq=philippine+encounter&amp;pg=PA1&amp;article_id=3726,6597367 |agency=[[United Press International]] |newspaper=[[Williamson Daily News]] |location=[[Williamson, West Virginia]] |publisher= |page=1 |access-date=2 September 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;
* 30 Disyembre:
** Napatay ng isang patrolya ng pamahalaan ang 25 rebelde sa [[Basilan City|Lungsod ng Basilan, Zamboanga del Sur]].&lt;ref name=&quot;upi0173ok&quot; /&gt;
** Nasakop ng mga puwersang militar ang Sibalo Hill sa Pulo ng Jolo, na ginagamit ng mga rebeldeng Muslim bilang kampo ng pagsasanay at himpilan ng pamumuno, matapos ang isang malawakang pag-atake.&lt;ref name=&quot;upi0173ok&quot; /&gt;
* Dahil ipinagbawal ang mga grupong pampolitika, naging sanhi ang batas militar ng pagbuwag sa mga organisasyong hayagang kumikilos tulad ng MIM at ''Nurul Islam''. Pagkatapos nito, pinakilos ang MNLF na kumikilos sa ilalim ng lupa, at naging bahagi ito ng lumalawak na paghihimagsik bago matapos ang taon.&lt;ref name=&quot;tm1998&quot; /&gt;
* 2 January:
** Si Pangulong Marcos ay nagtawag ng peace conference kasama ang dalawang daang Muslim na pinuno na gumawa ng mapayapang alyansa  sa pagitan ng national government at ang minoryang Filipinong Muslim sa Mindanao at Sulu. Nagpaplano rin siya ng pagpupulong sa susunod na araw kasama ang isang daan at pitong pung pinuno upang ipaliwanag ang kanyang kautusang nagpapahintulot sa kalakalang barter sa pagitan ng katimugang bahagi ng bansa at ng Borneo&lt;ref name=&quot;upi0173ok&quot; /&gt;
** The military announces that in the past two weeks, fighting has resulted in the deaths of 38 Muslim dissidents and 10 government troops in 12 encounters.&lt;ref name=&quot;upi0173ok&quot;&gt;{{cite news |date=2 January 1973 |title=Manila Attempts Peace Alliance |url=https://books.google.com/books?id=gD9DAAAAIBAJ&amp;dq=philippine+encounter&amp;pg=PA1&amp;article_id=4483,6614 |agency=[[United Press International]] |newspaper=[[Frederick Daily Leader]] |location=[[Frederick, Oklahoma]] |publisher= |pages=1, 4 |access-date=1 September 2025 |via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ljtht5z4eglatdwlaxvzebhmnvfncl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reggae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340890</id>
    <revision>
      <id>2238700</id>
      <timestamp>2026-11-03T12:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1381658300|Reggae]]&quot;</comment>
      <origin>2238700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="420" sha1="a345qifp6ohr8ocp29bf3an1z91gujb" xml:space="preserve">Ang '''Reggae''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}}) ay isang [[Uri ng musika|genre ng musika]] na nagmula sa [[Jamaica]] noong huling bahagi ng dekada '60. Ang termino ay tumutukoy rin sa modernong [[Musika ng Jamaica|musikang popular ng Jamaica]] at sa [[Diasporang Jamaicano|diaspora]] nito.&lt;ref&gt;Stephen Davis. &quot;Reggae.&quot; ''Grove Music Online''. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; 
[[Kategorya:Reggae]]</text>
      <sha1>a345qifp6ohr8ocp29bf3an1z91gujb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238701</id>
      <parentid>2238700</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1049" sha1="468woyhts86dkg31qko7k93zj1zxfua" xml:space="preserve">Ang '''Reggae''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}}) ay isang [[Uri ng musika|genre ng musika]] na nagmula sa [[Jamaica]] noong huling bahagi ng dekada '60. Ang termino ay tumutukoy rin sa modernong [[Musika ng Jamaica|musikang popular ng Jamaica]] at sa [[Diasporang Jamaicano|diaspora]] nito.&lt;ref&gt;Stephen Davis. &quot;Reggae.&quot; ''Grove Music Online''. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Ang single noong 1968 ng [[Toots and the Maytals]] na pinamagatang &quot;[[Do the Reggay]]&quot; ang unang sikat na kanta na gumamit ng salitang ''reggae'', na epektibong nagbigay ng pangalan sa genre at nagpapakilala nito sa pandaigdigang madla.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frederick &quot;Toots&quot; Hibbert Biography |url=http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809204903/http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-date=9 August 2016 |access-date=2 July 2016 |website=Biography.com}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Reggae]]</text>
      <sha1>468woyhts86dkg31qko7k93zj1zxfua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238702</id>
      <parentid>2238701</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="kc33p093ut6eowp4ay0ocfvgqfggkjo" xml:space="preserve">Ang '''Reggae''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}}) ay isang [[Uri ng musika|genre ng musika]] na nagmula sa [[Jamaica]] noong huling bahagi ng dekada '60. Ang termino ay tumutukoy rin sa modernong [[Musika ng Jamaica|musikang popular ng Jamaica]] at sa [[Diasporang Jamaicano|diaspora]] nito.&lt;ref&gt;Stephen Davis. &quot;Reggae.&quot; ''Grove Music Online''. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Ang single noong 1968 ng [[Toots and the Maytals]] na pinamagatang &quot;[[Do the Reggay]]&quot; ang unang sikat na kanta na gumamit ng salitang ''reggae'', na epektibong nagbigay ng pangalan sa genre at nagpapakilala nito sa pandaigdigang madla.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frederick &quot;Toots&quot; Hibbert Biography |url=http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809204903/http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-date=9 August 2016 |access-date=2 July 2016 |website=Biography.com}}&lt;/ref&gt;

== Mga pinagmulan at impluwensiya ==
Ang Reggae ay nabuo mula sa mga naunang genre ng Jamaica kabilang ang [[mento]], [[ska]], at [[rocksteady]], at nakaugat sa mga tradisyonal na estilo ng pagtambol tulad ng Kumina, Pukkumina, Revival Zion, Nyabinghi, at burru.&lt;ref name=&quot;Return of Reggae&quot;&gt;{{Cite news |last=Nettleford |first=Rex |date=Spring 1994 |title=Rex Nettleford: A Voice From the Caribbean |work=[[Caribbean Beat]] |url=https://www.caribbean-beat.com/issue-9/rex-nettleford-voice-caribbean#axzz8bWmj5QLA}}&lt;/ref&gt; Isinasama nito ang mga elemento ng [[rhythm and blues]], [[jazz]], mento (isang anyong katutubong pankanayunan na nagsisilbing musikang pangsayaw at alternatibo sa pag-awit sa simbahan, na pinaghalo sa [[Musikang calypso|calypso]] noong dekada '50),&lt;ref name=&quot;JIS&quot;&gt;{{Cite web |title=Mento |url=https://jis.gov.jm/jamaica/mento/#:~:text=Mento%20typically%20features%20acoustic%20instruments,bass%20part%20of%20the%20music. |website=Jamaican Information Service (JIS)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MG&quot;&gt;{{Cite web |last=Michael Garnice |date=11 March 2012 |title=Mento Music Lord Flea |url=http://www.mentomusic.com/flea.htm |access-date=15 April 2013}}&lt;/ref&gt; at mga tradisyonal na ritmong panlungsod ng Africa.&lt;ref name=&quot;Grove Music Online&quot;&gt;{{Cite book |last=Stephen Davis |title=Reggae |publisher=The New Grove Dictionary of Jazz |edition=second}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anderson, Rick. &quot;Reggae Music: A History and Selective Discography&quot;. ''Notes'' 61.1 (2004): 206–214.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Reggae]]</text>
      <sha1>kc33p093ut6eowp4ay0ocfvgqfggkjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238703</id>
      <parentid>2238702</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga pinagmulan at impluwensiya */</comment>
      <origin>2238703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="r37v1h20vauk9sjxgz9ru584z0vgrez" xml:space="preserve">Ang '''Reggae''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}}) ay isang [[Uri ng musika|genre ng musika]] na nagmula sa [[Jamaica]] noong huling bahagi ng dekada '60. Ang termino ay tumutukoy rin sa modernong [[Musika ng Jamaica|musikang popular ng Jamaica]] at sa [[Diasporang Jamaicano|diaspora]] nito.&lt;ref&gt;Stephen Davis. &quot;Reggae.&quot; ''Grove Music Online''. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Ang single noong 1968 ng [[Toots and the Maytals]] na pinamagatang &quot;[[Do the Reggay]]&quot; ang unang sikat na kanta na gumamit ng salitang ''reggae'', na epektibong nagbigay ng pangalan sa genre at nagpapakilala nito sa pandaigdigang madla.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frederick &quot;Toots&quot; Hibbert Biography |url=http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809204903/http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-date=9 August 2016 |access-date=2 July 2016 |website=Biography.com}}&lt;/ref&gt;

== Mga pinagmulan at impluwensiya ==
Ang Reggae ay nabuo mula sa mga naunang genre ng Jamaica kabilang ang [[mento]], [[ska]], at [[rocksteady]], at nakaugat sa mga tradisyonal na estilo ng pagtambol tulad ng Kumina, Pukkumina, Revival Zion, Nyabinghi, at burru.&lt;ref name=&quot;Return of Reggae&quot;&gt;{{Cite news |last=Nettleford |first=Rex |date=Spring 1994 |title=Rex Nettleford: A Voice From the Caribbean |work=[[Caribbean Beat]] |url=https://www.caribbean-beat.com/issue-9/rex-nettleford-voice-caribbean#axzz8bWmj5QLA}}&lt;/ref&gt; Isinasama nito ang mga elemento ng [[rhythm and blues]], [[jazz]], mento (isang anyong katutubong pankanayunan na nagsisilbing musikang pangsayaw at alternatibo sa pag-awit sa simbahan, na pinaghalo sa [[Musikang calypso|calypso]] noong dekada '50),&lt;ref name=&quot;JIS&quot;&gt;{{Cite web |title=Mento |url=https://jis.gov.jm/jamaica/mento/#:~:text=Mento%20typically%20features%20acoustic%20instruments,bass%20part%20of%20the%20music. |website=Jamaican Information Service (JIS)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MG&quot;&gt;{{Cite web |last=Michael Garnice |date=11 March 2012 |title=Mento Music Lord Flea |url=http://www.mentomusic.com/flea.htm |access-date=15 April 2013}}&lt;/ref&gt; at mga tradisyonal na ritmong panlungsod ng Africa.&lt;ref name=&quot;Grove Music Online&quot;&gt;{{Cite book |last=Stephen Davis |title=Reggae |publisher=The New Grove Dictionary of Jazz |edition=second}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anderson, Rick. &quot;Reggae Music: A History and Selective Discography&quot;. ''Notes'' 61.1 (2004): 206–214.&lt;/ref&gt;

== Mga katangiang pangmusika ==
Ang reggae ay nakikilala sa mas mabagal na tempo kaysa sa ska o rocksteady, isang malakas na diin sa downbeat sa drum at bass, at maikli, staccato na mga chord ng gitara o piano sa offbeat. Ang [[bass guitar]] ay gumaganap ng isang sentral na papel, na may makapal at mabigat na tono at ang mataas na prekwensiya ay nabawasan upang bigyang-diin ang low end. Karaniwan ang mga padron ng tawag at tugon, at ang seksiyon ng ritmo ay kadalasang gumagamit ng bass bilang instrumentong perkusyon, isang katangiang dala mula sa rocksteady.&lt;ref&gt;Wilton, Peter. &quot;reggae.&quot; ''The Oxford Companion to Music''. Ed. Alison Latham. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga kilalang manlalaro ng ritmo sina [[Jackie Jackson (basista)|Jackie Jackson]], [[Carlton Barrett]], [[Lloyd Brevett]], [[Paul Douglas (musikero)|Paul Douglas]], [[Lloyd Knibb]], [[Winston Grennan]], [[Sly Dunbar]], at Anthony &quot;Benbow&quot; Creary.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Campbell |first=Howard |date=16 March 2012 |title=Jackie Jackson: Bass player extraordinaire |work=[[Jamaica Observer]] |url=http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002617/http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire |archive-date=6 February 2018}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Reggae]]</text>
      <sha1>r37v1h20vauk9sjxgz9ru584z0vgrez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238704</id>
      <parentid>2238703</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T12:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga katangiang pangmusika */</comment>
      <origin>2238704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4319" sha1="st8ni3x3oclk3ex7gu0l5w4xp074n6x" xml:space="preserve">Ang '''Reggae''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|g|eɪ}}) ay isang [[Uri ng musika|genre ng musika]] na nagmula sa [[Jamaica]] noong huling bahagi ng dekada '60. Ang termino ay tumutukoy rin sa modernong [[Musika ng Jamaica|musikang popular ng Jamaica]] at sa [[Diasporang Jamaicano|diaspora]] nito.&lt;ref&gt;Stephen Davis. &quot;Reggae.&quot; ''Grove Music Online''. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Ang single noong 1968 ng [[Toots and the Maytals]] na pinamagatang &quot;[[Do the Reggay]]&quot; ang unang sikat na kanta na gumamit ng salitang ''reggae'', na epektibong nagbigay ng pangalan sa genre at nagpapakilala nito sa pandaigdigang madla.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frederick &quot;Toots&quot; Hibbert Biography |url=http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809204903/http://www.biography.com/people/frederick-toots-hibbert-10673303#acclaimed-musician |archive-date=9 August 2016 |access-date=2 July 2016 |website=Biography.com}}&lt;/ref&gt;

== Mga pinagmulan at impluwensiya ==
Ang Reggae ay nabuo mula sa mga naunang genre ng Jamaica kabilang ang [[mento]], [[ska]], at [[rocksteady]], at nakaugat sa mga tradisyonal na estilo ng pagtambol tulad ng Kumina, Pukkumina, Revival Zion, Nyabinghi, at burru.&lt;ref name=&quot;Return of Reggae&quot;&gt;{{Cite news |last=Nettleford |first=Rex |date=Spring 1994 |title=Rex Nettleford: A Voice From the Caribbean |work=[[Caribbean Beat]] |url=https://www.caribbean-beat.com/issue-9/rex-nettleford-voice-caribbean#axzz8bWmj5QLA}}&lt;/ref&gt; Isinasama nito ang mga elemento ng [[rhythm and blues]], [[jazz]], mento (isang anyong katutubong pankanayunan na nagsisilbing musikang pangsayaw at alternatibo sa pag-awit sa simbahan, na pinaghalo sa [[Musikang calypso|calypso]] noong dekada '50),&lt;ref name=&quot;JIS&quot;&gt;{{Cite web |title=Mento |url=https://jis.gov.jm/jamaica/mento/#:~:text=Mento%20typically%20features%20acoustic%20instruments,bass%20part%20of%20the%20music. |website=Jamaican Information Service (JIS)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MG&quot;&gt;{{Cite web |last=Michael Garnice |date=11 March 2012 |title=Mento Music Lord Flea |url=http://www.mentomusic.com/flea.htm |access-date=15 April 2013}}&lt;/ref&gt; at mga tradisyonal na ritmong panlungsod ng Africa.&lt;ref name=&quot;Grove Music Online&quot;&gt;{{Cite book |last=Stephen Davis |title=Reggae |publisher=The New Grove Dictionary of Jazz |edition=second}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anderson, Rick. &quot;Reggae Music: A History and Selective Discography&quot;. ''Notes'' 61.1 (2004): 206–214.&lt;/ref&gt;

== Mga katangiang pangmusika ==
Ang reggae ay nakikilala sa mas mabagal na tempo kaysa sa ska o rocksteady, isang malakas na diin sa downbeat sa drum at bass, at maikli, staccato na mga chord ng gitara o piano sa offbeat. Ang [[bass guitar]] ay gumaganap ng isang sentral na papel, na may makapal at mabigat na tono at ang mataas na prekwensiya ay nabawasan upang bigyang-diin ang low end. Karaniwan ang mga padron ng tawag at tugon, at ang seksiyon ng ritmo ay kadalasang gumagamit ng bass bilang instrumentong perkusyon, isang katangiang dala mula sa rocksteady.&lt;ref&gt;Wilton, Peter. &quot;reggae.&quot; ''The Oxford Companion to Music''. Ed. Alison Latham. Oxford University Press. Retrieved 16 February 2016.&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga kilalang manlalaro ng ritmo sina [[Jackie Jackson (basista)|Jackie Jackson]], [[Carlton Barrett]], [[Lloyd Brevett]], [[Paul Douglas (musikero)|Paul Douglas]], [[Lloyd Knibb]], [[Winston Grennan]], [[Sly Dunbar]], at Anthony &quot;Benbow&quot; Creary.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Campbell |first=Howard |date=16 March 2012 |title=Jackie Jackson: Bass player extraordinaire |work=[[Jamaica Observer]] |url=http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002617/http://www.jamaicaobserver.com/entertainment/Jackie-Jackson--Bass-player-extraordinaire |archive-date=6 February 2018}}&lt;/ref&gt;

Ang mga tinig ay kadalasang binibigkas sa [[Kriolyong Jamaikino|Jamaican Patois]], [[Jamaikinong Ingles]], o [[Iyariko]]. Ang mga temang liriko ay mula sa komentaryong pampolitika at panlipunan hanggang sa relihiyon, pag-ibig, at mga aktibidad sa paglilibang.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ben Ratliff |date=20 September 1999 |title=It's About New Beginnings And Keeping the Faith |work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Reggae]]</text>
      <sha1>st8ni3x3oclk3ex7gu0l5w4xp074n6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>L'Hospitalet del Llobregat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340891</id>
    <redirect title="L&#039;Hospitalet de Llobregat" />
    <revision>
      <id>2238712</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>161768</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Antgartor ang pahinang [[L'Hospitalet del Llobregat]] sa [[L'Hospitalet de Llobregat]]</comment>
      <origin>2238712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="99kodne0wh1rd2q9j2qqtmi30r8iep7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[L'Hospitalet de Llobregat]]</text>
      <sha1>99kodne0wh1rd2q9j2qqtmi30r8iep7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panloob na makinang kombustiyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340892</id>
    <revision>
      <id>2238713</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1377075087|Internal combustion engine]]&quot;</comment>
      <origin>2238713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="6zyfeb454hplhv2z8depqg4hk63jnuu" xml:space="preserve">
Ang '''panloob na makinang kombustiyon''' (sa Ingles ay '''''internal combustion engine''''' na pinaiikli bilang '''ICE''' o '''IC engine''') ay isang [[Pampaningning|makinang init]] kung saan ang [[kombustiyon]] ng panggatong ay nangyayari gamit ang isang [[oksidante]] (karaniwan ay hangin) sa isang [[kamara ng kombustiyon]] na isang mahalagang bahagi ng [[working fluid]] flow circuit. Sa isang panloob na makinang kombustiyon, ang paglawak ng mga gas na may mataas na [[temperatura]] at [[presyon]] na nalilikha ng combustion ay naglalapat ng direktang [[puwersa]] sa mga bahagi ng makina. Ang puwersa ay karaniwang inilalapat sa mga [[piston]] ([[motor ng piston]]), mga [[turbinang talim]] ([[turbinang gas]]), isang [[Motor Wankel|rotor (motor Wankel)]], o isang [[Propulsive nozzle|nozzle]] ([[motor ng reaksiyon]]). Ang puwersang ito ang nagpapagalaw sa bahagi sa isang distansiya. Ang prosesong ito ay nagbabago ng [[enerhiyang kimika]] tungo sa [[enerhiyang kinetiko]] na ginagamit upang magtulak, gumalaw, o magpagana ng anumang nakakabit sa makina.</text>
      <sha1>6zyfeb454hplhv2z8depqg4hk63jnuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238715</id>
      <parentid>2238713</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3331" sha1="2d2zqr4tdeuizei6pfxjx62r3z9jqwi" xml:space="preserve">
Ang '''panloob na makinang kombustiyon''' (sa Ingles ay '''''internal combustion engine''''' na pinaiikli bilang '''ICE''' o '''IC engine''') ay isang [[Pampaningning|makinang init]] kung saan ang [[kombustiyon]] ng panggatong ay nangyayari gamit ang isang [[oksidante]] (karaniwan ay hangin) sa isang [[kamara ng kombustiyon]] na isang mahalagang bahagi ng [[working fluid]] flow circuit. Sa isang panloob na makinang kombustiyon, ang paglawak ng mga gas na may mataas na [[temperatura]] at [[presyon]] na nalilikha ng combustion ay naglalapat ng direktang [[puwersa]] sa mga bahagi ng makina. Ang puwersa ay karaniwang inilalapat sa mga [[piston]] ([[motor ng piston]]), mga [[turbinang talim]] ([[turbinang gas]]), isang [[Motor Wankel|rotor (motor Wankel)]], o isang [[Propulsive nozzle|nozzle]] ([[motor ng reaksiyon]]). Ang puwersang ito ang nagpapagalaw sa bahagi sa isang distansiya. Ang prosesong ito ay nagbabago ng [[enerhiyang kimika]] tungo sa [[enerhiyang kinetiko]] na ginagamit upang magtulak, gumalaw, o magpagana ng anumang nakakabit sa makina.

Ang mga unang matagumpay na pangkomersiyong panloob na makinang kombustiyon ay inimbento noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo. Ang unang modernong panloob na makinang kombustiyon, ang [[makinang Otto]], ay dinisenyo noong 1876 ng inhinyerong Alemang si [[Nicolaus Otto]].&lt;ref name=&quot;EB1&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=History of Technology: Internal Combustion engines |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |publisher=Britannica.com |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1350805/history-of-technology/10451/Internal-combustion-engine |access-date=20 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang terminong ''[[wiktionary:internal combustion engine|internal combustion engine]]'' ay karaniwang tumutukoy sa isang makina kung saan ang pagkasunog ay [[intermitensiya]], tulad ng mas pamilyar na [[Makinang dalawahang-tiyempo|dalawahang-tiyempo]] at [[Makinang apatang-tiyempo|apatang-tiyempo]] makinang piston, kasama ang mga variant, tulad ng [[Makinang animang-tiyempo|animang-tiyempo]] makinang piston at ang [[Wankel engine|Wankel rotary engine]]. Ang pangalawang uri ng mga panloob na makinang kombustiyon ay gumagamit ng tuluy-tuloy na combustion: mga [[turbinang gas]], [[motor ng reaksiyon]], at karamihan sa mga [[makinang kohete]], na ang bawat isa ay mga internal combustion engine na may parehong prinsipyo gaya ng naunang inilarawan.&lt;ref name=&quot;EB1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pulkrabek&quot;&gt;{{Cite book |last=Pulkrabek |first=Willard W. |url=https://archive.org/details/engineeringfunda00pulk |title=Engineering Fundamentals of the Internal Combustion Engine |publisher=Prentice Hall |year=1997 |isbn=978-0-13-570854-5 |page=[https://archive.org/details/engineeringfunda00pulk/page/n15 2] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Sa kabaligtaran, sa mga[[panlabas na makinang kombustiyon]], tulad ng [[Makinang pinasisingawan|singaw]] o [[makinang Stirling]], ang enerhiya ay inihahatid sa isang working fluid na hindi binubuo, hinaluan, o kontaminado ng mga produkto ng kombustiyon. Ang mga gumaganang pluido para sa mga ''panlabas'' na makinang kombustiyon ay kinabibilangan ng hangin, mainit na tubig, may [[Reaktor na tubig na may presyon|tubig na may presyon]] o kahit na [[Mabilisang reaktor na pinalamig ng sodio|likidong sodio]] na pinainit ng [[Kaldera (makina)|kaldera]].

== Mga sanggunian ==</text>
      <sha1>2d2zqr4tdeuizei6pfxjx62r3z9jqwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simponiya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340893</id>
    <revision>
      <id>2238714</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1381522547|Symphony]]&quot;</comment>
      <origin>2238714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="46mfuv25fdoxofcoy62zs4sreixwpy2" xml:space="preserve">[[File:8th_symphony_of_Mahler,_Kölner_Philharmonie,_27-6-2009.JPG|thumb|300x300px| Isang pagtatanghal ng [[Ikawalong Simponiya (Mahler)|Ikawalong Simponiya]] ni [[Gustav Mahler]] sa [[Kölner Philharmonie]] ng {{Interlanguage link|Sinfonieorchester Wuppertal|de}} isinagawa ni {{Interlanguage link|Heinz Walter Florin|de}}]]
Ang '''simponiya''' ay isang pinahabang [[komposisyong pangmusika]] sa [[Musikang klasiko|musikang klasiko ng Kanluran]], kadalasan para sa [[orkestra]]. Bagaman ang termino ay nagkaroon ng maraming kahulugan mula sa pinagmulan nito sa [[sinaunang Gresya]], pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, ang salita ay nagkaroon ng karaniwang kahulugan ngayon: isang akda na karaniwang binubuo ng maraming magkakaibang seksyon o galaw, kadalasan ay tatlo o apat, kung saan ang unang galaw ay nasa [[anyong sonata]]. Ang mga simponiya ay halos palaging tinutugtog para sa isang orkestra na binubuo ng isang [[seksiyon ng kuwerdas]] ([[Biyulin|biyolin]], [[biyola]], [[tselo]], at [[doble baho]]), [[Instrumentong tanso|tanso]], [[Instrumentong kahoy-hangin|kahoy-hangin]], at mga [[Instrumento (musika)|instrumentong]] [[Instrumentong pinapalo|pinapalo]] na sa kabuuan ay may bilang na humigit-kumulang 30 hanggang 100 musikero. Ang mga simponiya ay itinatala sa isang [[iskor ng musika]], na naglalaman ng lahat ng bahagi ng instrumento. Ang mga musikero ng orkestra ay tumutugtog mula sa mga piyesang naglalaman lamang ng musikang may nota para sa kanilang sariling instrumento. Ang ilang simponya ay naglalaman din ng mga bahaging pangtinig (hal., ang [[Ikasiyam na Simponiya ni Beethoven]], o ang [[Ikalawang Simponiya ni Mahler]]).
[[Kategorya:Mga artikulong may hAudio microformats]]</text>
      <sha1>46mfuv25fdoxofcoy62zs4sreixwpy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Panloob na makinang kombustyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340894</id>
    <redirect title="Panloob na makinang kombustiyon" />
    <revision>
      <id>2238716</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: #rediretc [[Panloob na makinang kombustiyon]]</comment>
      <origin>2238716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="dyi1ouub4kkioo8rt0qdu56i8zw2pgv" xml:space="preserve">#rediretc [[Panloob na makinang kombustiyon]]</text>
      <sha1>dyi1ouub4kkioo8rt0qdu56i8zw2pgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238718</id>
      <parentid>2238716</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ikinakarga sa [[Panloob na makinang kombustiyon]]</comment>
      <origin>2238718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="81iiynvhxevzulkxn40y51vciqtne3v" xml:space="preserve">#redirect [[Panloob na makinang kombustiyon]]</text>
      <sha1>81iiynvhxevzulkxn40y51vciqtne3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simponya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340895</id>
    <redirect title="Simponiya" />
    <revision>
      <id>2238717</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Simponiya]]</comment>
      <origin>2238717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="lsfk13bibft5zl24pp60v1yo1yynj47" xml:space="preserve">#redirect [[simponiya]]</text>
      <sha1>lsfk13bibft5zl24pp60v1yo1yynj47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internal combustion engine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340896</id>
    <redirect title="Panloob na makinang kombustiyon" />
    <revision>
      <id>2238719</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Panloob na makinang kombustiyon]]</comment>
      <origin>2238719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="9ux4eylepw7n3a9q8hb52kd8qj8j4tm" xml:space="preserve">#Redirect [[Panloob na makinang kombustiyon]]</text>
      <sha1>9ux4eylepw7n3a9q8hb52kd8qj8j4tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palihamang elektroniko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340897</id>
    <redirect title="Elektronikong liham" />
    <revision>
      <id>2238720</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Elektronikong liham]]</comment>
      <origin>2238720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="1sy5yqocecfn5g2bw1lg9cx6uv7tssa" xml:space="preserve">#redirect [[Elektronikong liham]]</text>
      <sha1>1sy5yqocecfn5g2bw1lg9cx6uv7tssa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Symphony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340898</id>
    <redirect title="Simponiya" />
    <revision>
      <id>2238722</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Simponiya]]</comment>
      <origin>2238722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="lsfk13bibft5zl24pp60v1yo1yynj47" xml:space="preserve">#redirect [[simponiya]]</text>
      <sha1>lsfk13bibft5zl24pp60v1yo1yynj47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Swimming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340899</id>
    <redirect title="Paglangoy" />
    <revision>
      <id>2238723</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Paglangoy]]</comment>
      <origin>2238723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="9mvyhkz2lw01egfjtgzszhpi1zjhkp8" xml:space="preserve">#redirect [[paglangoy]]</text>
      <sha1>9mvyhkz2lw01egfjtgzszhpi1zjhkp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kilusang Walang Pinapanigan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340900</id>
    <revision>
      <id>2238724</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382248004|Non-Aligned Movement]]&quot;</comment>
      <origin>2238724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="7j78vk2k185cvtgdkwg23vxl5xlakk9" xml:space="preserve">
Ang '''Kilusang Walang Pinapanigan''' o '''Non-Aligned Movement''' ('''NAM''') ay isang foro ng 120 bansa na [[Hindi beliherante|hindi pormal na nakahanay]] o laban sa anumang pangunahing [[bloke ng kapangyarihan]]. Itinatag ito nang may layuning isulong ang mga interes ng mga umuunlad na bansa sa konteksto ng komprontasyon noong [[Digmaang Malamig]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Non-Aligned Movement - Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus |url=https://mfa.gov.by/en/mulateral/organization/list/bc1f7d8446a445ed.html#:~:text=The%20Non-Aligned%20Movement%20(NAM,and%20democratization%20of%20international%20relations. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225190017/https://mfa.gov.by/en/mulateral/organization/list/bc1f7d8446a445ed.html#:~:text=The%20Non-Aligned%20Movement%20(NAM,and%20democratization%20of%20international%20relations. |archive-date=25 December 2024 |access-date=2023-11-24 |website=mfa.gov.by}}&lt;/ref&gt; Kasunod ng [[Nagkakaisang Bansa]], ito ang pinakamalaking grupo ng mga estado sa buong mundo.&lt;ref name=&quot;NAM members&quot;&gt;{{Cite web |title=NAM Members &amp; Observers |url=https://mnoal.org/nam-members/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085806/https://mnoal.org/nam-members/ |archive-date=27 March 2019 |access-date=20 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NAM about&quot;&gt;{{Cite web |title=About NAM |url=https://mnoal.org/nam-about/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323135155/https://mnoal.org/nam-about/ |archive-date=23 March 2019 |access-date=20 March 2019 |website=mnoal.org |publisher=Non Aligned Movement}}&lt;/ref&gt;
[[Kategorya:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>7j78vk2k185cvtgdkwg23vxl5xlakk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238725</id>
      <parentid>2238724</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3812" sha1="g248s850k1hbyxtadi1pzv6o21o9m61" xml:space="preserve">
Ang '''Kilusang Walang Pinapanigan''' o '''Non-Aligned Movement''' ('''NAM''') ay isang foro ng 120 bansa na [[Hindi beliherante|hindi pormal na nakahanay]] o laban sa anumang pangunahing [[bloke ng kapangyarihan]]. Itinatag ito nang may layuning isulong ang mga interes ng mga umuunlad na bansa sa konteksto ng komprontasyon noong [[Digmaang Malamig]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Non-Aligned Movement - Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus |url=https://mfa.gov.by/en/mulateral/organization/list/bc1f7d8446a445ed.html#:~:text=The%20Non-Aligned%20Movement%20(NAM,and%20democratization%20of%20international%20relations. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225190017/https://mfa.gov.by/en/mulateral/organization/list/bc1f7d8446a445ed.html#:~:text=The%20Non-Aligned%20Movement%20(NAM,and%20democratization%20of%20international%20relations. |archive-date=25 December 2024 |access-date=2023-11-24 |website=mfa.gov.by}}&lt;/ref&gt; Kasunod ng [[Nagkakaisang Bansa]], ito ang pinakamalaking grupo ng mga estado sa buong mundo.&lt;ref name=&quot;NAM members&quot;&gt;{{Cite web |title=NAM Members &amp; Observers |url=https://mnoal.org/nam-members/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085806/https://mnoal.org/nam-members/ |archive-date=27 March 2019 |access-date=20 March 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NAM about&quot;&gt;{{Cite web |title=About NAM |url=https://mnoal.org/nam-about/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323135155/https://mnoal.org/nam-about/ |archive-date=23 March 2019 |access-date=20 March 2019 |website=mnoal.org |publisher=Non Aligned Movement}}&lt;/ref&gt;

Ang kilusan ay nagmula pagkatapos ng [[Digmaang Koreano]], bilang isang pagsisikap ng ilang mga bansa na balansehin ang mabilis na [[Polaridad (ugnayang pandaigdig)|bipolarisasyon]] ng mundo noong Digmaang Malamig, kung saan ang dalawang pangunahing kapangyarihan ay bumuo ng mga bloke at nagpasimula ng isang patakaran upang hilahin ang natitirang bahagi ng mundo sa kanilang mga orbito. Isa sa mga ito ay ang maka-Sobyetikong [[Sosyalismo|sosyalistang]] bloke na ang pinakakilalang alyansa ay ang [[Pakto ng Varsovia]], at ang isa pa ay ang maka-Amerikanong [[Kapitalismo|kapitalistang]] grupo ng mga bansa, na marami sa mga ito ay kabilang sa [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko]] (NATO). Noong 1961, batay sa mga prinsipyong napagkasunduan sa [[Kumperensiya sa Bandung]] noong 1955, pormal na itinatag ang Kilusang Walang Pinapanigan sa [[Belgrado]], [[Sosyalistang Pederatibong Republika ng Yugoslabya|Yugoslavia]], sa pamamagitan ng isang inisyatibo na pinangunahan ng pangulong Yugoslav na si [[Josip Broz|Josip Broz Tito]], pangulo ng Ehipto na si [[Gamal Abdel Nasser]], punong ministro ng India na si [[Jawaharlal Nehru]], pangulo ng Ghana na si [[Kwame Nkrumah]], at pangulo ng Indonesya na si [[Sukarno]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nehru, Jawaharlal |title=Jawaharlal Nehru.: an autobiography. |date=2004 |publisher=Penguin Books |isbn=9780143031048 |oclc=909343858}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Non-Aligned Movement {{!}} Definition, Mission, &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/topic/Non-Aligned-Movement |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227123949/https://www.britannica.com/topic/Non-Aligned-Movement |archive-date=27 February 2021 |access-date=10 July 2020 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mukherjee |first=Mithi |year=2010 |title='A World of Illusion': The Legacy of Empire in India's Foreign Relations, 1947-62. |journal=The International History Review |volume=32: 2 |issue=2 |pages=253–271 |doi=10.1080/07075332.2010.489753 |jstor=25703954}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters]]</text>
      <sha1>g248s850k1hbyxtadi1pzv6o21o9m61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Non-Aligned Movement</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340901</id>
    <redirect title="Kilusang Walang Pinapanigan" />
    <revision>
      <id>2238726</id>
      <timestamp>2026-11-03T14:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Kilusang Walang Pinapanigan]]</comment>
      <origin>2238726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="fjhqxrros40q9ijo03ktsm4t6vx5sua" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kilusang Walang Pinapanigan]]</text>
      <sha1>fjhqxrros40q9ijo03ktsm4t6vx5sua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sufismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340902</id>
    <revision>
      <id>2238728</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383452083|Sufism]]&quot;</comment>
      <origin>2238728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="68ap36u3trt0jo6hpyk7x9thf3wu69k" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>68ap36u3trt0jo6hpyk7x9thf3wu69k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238729</id>
      <parentid>2238728</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5925" sha1="nx7gxch186t985on7b97ycmwyyr6n81" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>nx7gxch186t985on7b97ycmwyyr6n81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238730</id>
      <parentid>2238729</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6640" sha1="t6zk6bz7s67ucnov66v0yrfd4i3nvbx" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>t6zk6bz7s67ucnov66v0yrfd4i3nvbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238731</id>
      <parentid>2238730</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7273" sha1="ddj1alhyudaqmbcemarkwxo0bys1949" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Institusyonalisasyon at mga kasanayan ==
{{Pangunahin|Tariqa|Janqa}}
Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng &quot;mga panalanging sunnah&quot;). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>ddj1alhyudaqmbcemarkwxo0bys1949</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238732</id>
      <parentid>2238731</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Institusyonalisasyon at mga kasanayan */</comment>
      <origin>2238732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9426" sha1="a9nib0hejsboqd0sauvyqn9pv6vpdf2" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Institusyonalisasyon at mga kasanayan ==
{{Pangunahin|Tariqa|Janqa}}
Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng &quot;mga panalanging sunnah&quot;). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':{{blockquote|Ang aking lingkod ay lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang bagay na aking minamahal nang higit pa sa mga bagay na aking ginawang obligado para sa kaniya. Ang aking lingkod ay hindi tumitigil sa paglapit sa Akin sa pamamagitan ng mga gawaing lampas sa batas hanggang sa siya ay mahalin ko. Pagkatapos, kapag siya ay minahal ko, Ako ang kaniyang pandinig na kanyang naririnig, ang kaniyang paningin na kaniyang nakikita, ang kaniyang kamay na kaniyang hinahawakan, at ang kaniyang paa na kaniyang nilalakad.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/qudsi40:25|title=Hadith 25, 40 Hadith Qudsi - Forty Hadith Qudsi - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;}}Kinakailangan din para sa naghahanap na magkaroon ng tamang kredo (''aqidah''),&lt;ref&gt;For an introduction to the normative creed of Islam as espoused by the consensus of scholars, see Hamza Yusuf, ''The Creed of Imam al-Tahawi'', {{ISBN|978-0-9702843-9-6}}, and Ahmad Ibn Muhammad Maghnisawi, ''Imam Abu Hanifa's Al-Fiqh Al-Akbar Explained'', {{ISBN|978-1-933764-03-0}}.&lt;/ref&gt; at yakapin nang may katiyakan ang mga prinsipyo nito.&lt;ref&gt;The meaning of ''certainty'' in this context is emphasised in Muhammad Emin Er, ''The Soul of Islam: Essential Doctrines and Beliefs'', Shifâ Publishers, 2008, {{ISBN|978-0-9815196-0-9}}.&lt;/ref&gt; Ang naghahanap ay dapat ding, dahil sa pangangailangan, tumalikod sa mga kasalanan, pagmamahal sa mundong ito, pagmamahal sa kasama at katanyagan, pagsunod sa tukso ni Satanas, at mga panghihikayat ng mababang pagkatao. (Ang paraan kung paano nakakamit ang paglilinis ng puso ay nakabalangkas sa ilang mga aklat, ngunit dapat na detalyadong itakda ng isang gurong Sufi.) Ang naghahanap ay dapat ding sanayin upang maiwasan ang pagkasira ng mga mabubuting gawa na naipon sa kaniyang karangalan sa pamamagitan ng pagdaig sa mga bitag ng pagpapasikat, pagmamataas, kayabangan, inggit, at mahabang pag-asa (ibig sabihin ay ang pag-asa para sa isang mahabang buhay na nagpapahintulot sa atin na itama ang ating mga landas sa ibang pagkakataon, sa halip na kaagad, dito at ngayon).

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>a9nib0hejsboqd0sauvyqn9pv6vpdf2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238733</id>
      <parentid>2238732</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Institusyonalisasyon at mga kasanayan */</comment>
      <origin>2238733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10547" sha1="if5k2la20z2m9icpmuwf4htgkr9hb4a" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Institusyonalisasyon at mga kasanayan ==
{{Pangunahin|Tariqa|Janqa}}
Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng &quot;mga panalanging sunnah&quot;). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':{{blockquote|Ang aking lingkod ay lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang bagay na aking minamahal nang higit pa sa mga bagay na aking ginawang obligado para sa kaniya. Ang aking lingkod ay hindi tumitigil sa paglapit sa Akin sa pamamagitan ng mga gawaing lampas sa batas hanggang sa siya ay mahalin ko. Pagkatapos, kapag siya ay minahal ko, Ako ang kaniyang pandinig na kanyang naririnig, ang kaniyang paningin na kaniyang nakikita, ang kaniyang kamay na kaniyang hinahawakan, at ang kaniyang paa na kaniyang nilalakad.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/qudsi40:25|title=Hadith 25, 40 Hadith Qudsi - Forty Hadith Qudsi - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;}}Kinakailangan din para sa naghahanap na magkaroon ng tamang kredo (''aqidah''),&lt;ref&gt;For an introduction to the normative creed of Islam as espoused by the consensus of scholars, see Hamza Yusuf, ''The Creed of Imam al-Tahawi'', {{ISBN|978-0-9702843-9-6}}, and Ahmad Ibn Muhammad Maghnisawi, ''Imam Abu Hanifa's Al-Fiqh Al-Akbar Explained'', {{ISBN|978-1-933764-03-0}}.&lt;/ref&gt; at yakapin nang may katiyakan ang mga prinsipyo nito.&lt;ref&gt;The meaning of ''certainty'' in this context is emphasised in Muhammad Emin Er, ''The Soul of Islam: Essential Doctrines and Beliefs'', Shifâ Publishers, 2008, {{ISBN|978-0-9815196-0-9}}.&lt;/ref&gt; Ang naghahanap ay dapat ding, dahil sa pangangailangan, tumalikod sa mga kasalanan, pagmamahal sa mundong ito, pagmamahal sa kasama at katanyagan, pagsunod sa tukso ni Satanas, at mga panghihikayat ng mababang pagkatao. (Ang paraan kung paano nakakamit ang paglilinis ng puso ay nakabalangkas sa ilang mga aklat, ngunit dapat na detalyadong itakda ng isang gurong Sufi.) Ang naghahanap ay dapat ding sanayin upang maiwasan ang pagkasira ng mga mabubuting gawa na naipon sa kaniyang karangalan sa pamamagitan ng pagdaig sa mga bitag ng pagpapasikat, pagmamataas, kayabangan, inggit, at mahabang pag-asa (ibig sabihin ay ang pag-asa para sa isang mahabang buhay na nagpapahintulot sa atin na itama ang ating mga landas sa ibang pagkakataon, sa halip na kaagad, dito at ngayon).

Ang mga kasanayang Sufi, bagaman kaakit-akit sa ilan, ay hindi isang ''paraan'' upang magkamit ng kaalaman. Ang mga tradisyonal na iskolar ng Sufismo ay naniniwalang lubos na aksiyomatiko na ang kaalaman sa Diyos ay hindi isang sikolohikong estado na nalilikha sa pamamagitan ng pagkontrol sa paghinga. Kaya naman, ang pagsasagawa ng mga &quot;teknika&quot; ay hindi ang dahilan, kundi ang ''pagkakataon'' upang makamit ang naturang kaalaman (kung mayroon man), na binibigyan ng wastong mga kinakailangan at wastong gabay ng isang dalubhasa sa daan. Bukod pa rito, ang pagbibigay-diin sa mga gawain ay maaaring magpalabo sa isang mas mahalagang katotohanan: Ang naghahanap, sa isang diwa, ay magiging isang taong wasak, na nawalan ng lahat ng mga gawi sa pamamagitan ng pagsasagawa ng (sa mga salita ni Imam Al-Ghazali) pag-iisa, katahimikan, kawalan ng tulog, at gutom.&lt;ref&gt;See in particular the introduction by T. J. Winter to Abu Hamid Muhammad al-Ghazali, ''Al-Ghazali on Disciplining the Soul and on Breaking the Two Desires: Books XXII and XXIII of the Revival of the Religious Sciences'', {{ISBN|978-0-946621-43-9}}.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>if5k2la20z2m9icpmuwf4htgkr9hb4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238765</id>
      <parentid>2238733</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11104" sha1="anc1ye18udt37kb7vovwzzemmlfet3p" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Institusyonalisasyon at mga kasanayan ==
{{Pangunahin|Tariqa|Janqa}}
Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng &quot;mga panalanging sunnah&quot;). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':{{blockquote|Ang aking lingkod ay lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang bagay na aking minamahal nang higit pa sa mga bagay na aking ginawang obligado para sa kaniya. Ang aking lingkod ay hindi tumitigil sa paglapit sa Akin sa pamamagitan ng mga gawaing lampas sa batas hanggang sa siya ay mahalin ko. Pagkatapos, kapag siya ay minahal ko, Ako ang kaniyang pandinig na kanyang naririnig, ang kaniyang paningin na kaniyang nakikita, ang kaniyang kamay na kaniyang hinahawakan, at ang kaniyang paa na kaniyang nilalakad.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/qudsi40:25|title=Hadith 25, 40 Hadith Qudsi - Forty Hadith Qudsi - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;}}Kinakailangan din para sa naghahanap na magkaroon ng tamang kredo (''aqidah''),&lt;ref&gt;For an introduction to the normative creed of Islam as espoused by the consensus of scholars, see Hamza Yusuf, ''The Creed of Imam al-Tahawi'', {{ISBN|978-0-9702843-9-6}}, and Ahmad Ibn Muhammad Maghnisawi, ''Imam Abu Hanifa's Al-Fiqh Al-Akbar Explained'', {{ISBN|978-1-933764-03-0}}.&lt;/ref&gt; at yakapin nang may katiyakan ang mga prinsipyo nito.&lt;ref&gt;The meaning of ''certainty'' in this context is emphasised in Muhammad Emin Er, ''The Soul of Islam: Essential Doctrines and Beliefs'', Shifâ Publishers, 2008, {{ISBN|978-0-9815196-0-9}}.&lt;/ref&gt; Ang naghahanap ay dapat ding, dahil sa pangangailangan, tumalikod sa mga kasalanan, pagmamahal sa mundong ito, pagmamahal sa kasama at katanyagan, pagsunod sa tukso ni Satanas, at mga panghihikayat ng mababang pagkatao. (Ang paraan kung paano nakakamit ang paglilinis ng puso ay nakabalangkas sa ilang mga aklat, ngunit dapat na detalyadong itakda ng isang gurong Sufi.) Ang naghahanap ay dapat ding sanayin upang maiwasan ang pagkasira ng mga mabubuting gawa na naipon sa kaniyang karangalan sa pamamagitan ng pagdaig sa mga bitag ng pagpapasikat, pagmamataas, kayabangan, inggit, at mahabang pag-asa (ibig sabihin ay ang pag-asa para sa isang mahabang buhay na nagpapahintulot sa atin na itama ang ating mga landas sa ibang pagkakataon, sa halip na kaagad, dito at ngayon).

Ang mga kasanayang Sufi, bagaman kaakit-akit sa ilan, ay hindi isang ''paraan'' upang magkamit ng kaalaman. Ang mga tradisyonal na iskolar ng Sufismo ay naniniwalang lubos na aksiyomatiko na ang kaalaman sa Diyos ay hindi isang sikolohikong estado na nalilikha sa pamamagitan ng pagkontrol sa paghinga. Kaya naman, ang pagsasagawa ng mga &quot;teknika&quot; ay hindi ang dahilan, kundi ang ''pagkakataon'' upang makamit ang naturang kaalaman (kung mayroon man), na binibigyan ng wastong mga kinakailangan at wastong gabay ng isang dalubhasa sa daan. Bukod pa rito, ang pagbibigay-diin sa mga gawain ay maaaring magpalabo sa isang mas mahalagang katotohanan: Ang naghahanap, sa isang diwa, ay magiging isang taong wasak, na nawalan ng lahat ng mga gawi sa pamamagitan ng pagsasagawa ng (sa mga salita ni Imam Al-Ghazali) pag-iisa, katahimikan, kawalan ng tulog, at gutom.&lt;ref&gt;See in particular the introduction by T. J. Winter to Abu Hamid Muhammad al-Ghazali, ''Al-Ghazali on Disciplining the Soul and on Breaking the Two Desires: Books XXII and XXIII of the Revival of the Religious Sciences'', {{ISBN|978-0-946621-43-9}}.&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{main|Kasaysayan ng Sufismo}}

=== Mga pinagmulan ===
Ang kasalukuyang konsenso ay ang Sufismo ay umusbong sa [[Hejaz]], na kasalukuyang [[Saudi Arabia]], at ito ay umiral bilang isang gawain ng mga Muslim mula pa noong mga unang araw ng Islam, nauna pa nga sa ilang pagkakahating sekta.&lt;ref name=&quot;Nasr-2008&quot;&gt;{{Cite book |last1=Nasr |first1=Seyyed Hossein |title=The garden of truth: the vision and promise of Sufism, Islam's mystical tradition |date=2008 |publisher=Harper Collins |isbn=978-0061625992 |pages=45–3736–45-3736}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>anc1ye18udt37kb7vovwzzemmlfet3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238766</id>
      <parentid>2238765</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Mga pinagmulan */</comment>
      <origin>2238766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11100" sha1="k37az60x16v57ktohomf0wn7gj3d93b" xml:space="preserve">
Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong&lt;ref name=&quot;Mannopov&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts &amp; Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}&lt;/ref&gt; paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}&lt;/ref&gt; pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}&lt;/ref&gt; at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Chittick|2007}}&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-2014&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;

Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')&lt;ref name=&quot;al-Bāʿūniyyah-20142&quot;&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot;&gt;{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}&lt;/ref&gt; at yaong sumasalamin sa Kaniya.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chittick&quot; /&gt; Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}&lt;/ref&gt; at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].&lt;ref name=&quot;Nasr-2008a&quot; /&gt;

Ang manlalakbay ([[salik]])&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}&lt;/ref&gt; ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}&lt;/ref&gt; sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .&lt;ref name=&quot;Nasr-2008b&quot; /&gt;

== Institusyonalisasyon at mga kasanayan ==
{{Pangunahin|Tariqa|Janqa}}
Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng &quot;mga panalanging sunnah&quot;). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':{{blockquote|Ang aking lingkod ay lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang bagay na aking minamahal nang higit pa sa mga bagay na aking ginawang obligado para sa kaniya. Ang aking lingkod ay hindi tumitigil sa paglapit sa Akin sa pamamagitan ng mga gawaing lampas sa batas hanggang sa siya ay mahalin ko. Pagkatapos, kapag siya ay minahal ko, Ako ang kaniyang pandinig na kanyang naririnig, ang kaniyang paningin na kaniyang nakikita, ang kaniyang kamay na kaniyang hinahawakan, at ang kaniyang paa na kaniyang nilalakad.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sunnah.com/qudsi40:25|title=Hadith 25, 40 Hadith Qudsi - Forty Hadith Qudsi - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}&lt;/ref&gt;}}Kinakailangan din para sa naghahanap na magkaroon ng tamang kredo (''aqidah''),&lt;ref&gt;For an introduction to the normative creed of Islam as espoused by the consensus of scholars, see Hamza Yusuf, ''The Creed of Imam al-Tahawi'', {{ISBN|978-0-9702843-9-6}}, and Ahmad Ibn Muhammad Maghnisawi, ''Imam Abu Hanifa's Al-Fiqh Al-Akbar Explained'', {{ISBN|978-1-933764-03-0}}.&lt;/ref&gt; at yakapin nang may katiyakan ang mga prinsipyo nito.&lt;ref&gt;The meaning of ''certainty'' in this context is emphasised in Muhammad Emin Er, ''The Soul of Islam: Essential Doctrines and Beliefs'', Shifâ Publishers, 2008, {{ISBN|978-0-9815196-0-9}}.&lt;/ref&gt; Ang naghahanap ay dapat ding, dahil sa pangangailangan, tumalikod sa mga kasalanan, pagmamahal sa mundong ito, pagmamahal sa kasama at katanyagan, pagsunod sa tukso ni Satanas, at mga panghihikayat ng mababang pagkatao. (Ang paraan kung paano nakakamit ang paglilinis ng puso ay nakabalangkas sa ilang mga aklat, ngunit dapat na detalyadong itakda ng isang gurong Sufi.) Ang naghahanap ay dapat ding sanayin upang maiwasan ang pagkasira ng mga mabubuting gawa na naipon sa kaniyang karangalan sa pamamagitan ng pagdaig sa mga bitag ng pagpapasikat, pagmamataas, kayabangan, inggit, at mahabang pag-asa (ibig sabihin ay ang pag-asa para sa isang mahabang buhay na nagpapahintulot sa atin na itama ang ating mga landas sa ibang pagkakataon, sa halip na kaagad, dito at ngayon).

Ang mga kasanayang Sufi, bagaman kaakit-akit sa ilan, ay hindi isang ''paraan'' upang magkamit ng kaalaman. Ang mga tradisyonal na iskolar ng Sufismo ay naniniwalang lubos na aksiyomatiko na ang kaalaman sa Diyos ay hindi isang sikolohikong estado na nalilikha sa pamamagitan ng pagkontrol sa paghinga. Kaya naman, ang pagsasagawa ng mga &quot;teknika&quot; ay hindi ang dahilan, kundi ang ''pagkakataon'' upang makamit ang naturang kaalaman (kung mayroon man), na binibigyan ng wastong mga kinakailangan at wastong gabay ng isang dalubhasa sa daan. Bukod pa rito, ang pagbibigay-diin sa mga gawain ay maaaring magpalabo sa isang mas mahalagang katotohanan: Ang naghahanap, sa isang diwa, ay magiging isang taong wasak, na nawalan ng lahat ng mga gawi sa pamamagitan ng pagsasagawa ng (sa mga salita ni Imam Al-Ghazali) pag-iisa, katahimikan, kawalan ng tulog, at gutom.&lt;ref&gt;See in particular the introduction by T. J. Winter to Abu Hamid Muhammad al-Ghazali, ''Al-Ghazali on Disciplining the Soul and on Breaking the Two Desires: Books XXII and XXIII of the Revival of the Religious Sciences'', {{ISBN|978-0-946621-43-9}}.&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{main|Kasaysayan ng Sufismo}}

=== Mga pinagmulan ===
Ang kasalukuyang konsenso ay ang Sufismo ay umusbong sa [[Hejaz]], na kasalukuyang [[Saudi Arabia]], at ito ay umiral bilang isang gawain ng mga Muslim mula pa noong mga unang araw ng Islam, nauna pa sa ilang pagkakahating sekta.&lt;ref name=&quot;Nasr-2008&quot;&gt;{{Cite book |last1=Nasr |first1=Seyyed Hossein |title=The garden of truth: the vision and promise of Sufism, Islam's mystical tradition |date=2008 |publisher=Harper Collins |isbn=978-0061625992 |pages=45–3736–45-3736}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Monoteismo]]
[[Kategorya:Esoterismo]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>k37az60x16v57ktohomf0wn7gj3d93b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:HannaHanni</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340903</id>
    <revision>
      <id>2238734</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="dmxby0qo667wdxjfvxc4cch3om02oop" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na HannaHanni,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]]. Ang iyong ginawang artikulong ''[[Stray Kids]]'' ay maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:16, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dmxby0qo667wdxjfvxc4cch3om02oop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Rinconada227</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340904</id>
    <revision>
      <id>2238735</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="nl1adcjnkkuqhxc5y3k44oouikb05tx" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Rinconada227,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]]. 

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:20, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nl1adcjnkkuqhxc5y3k44oouikb05tx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238736</id>
      <parentid>2238735</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */</comment>
      <origin>2238736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="cgac5t7xvpoabuffs0titwgiqywsjb1" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Rinconada227,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]]. 

Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:20, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cgac5t7xvpoabuffs0titwgiqywsjb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Antgartor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340905</id>
    <revision>
      <id>2238739</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="58zohuzalusuoukqvqp09b14csqzfld" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Antgartor,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [['''Asya'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Ang iyong ginawang artikulong ''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[['''Allah Peliharakan Sultan''']]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:29, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>58zohuzalusuoukqvqp09b14csqzfld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238740</id>
      <parentid>2238739</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */</comment>
      <origin>2238740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1038" sha1="rr2no1pdq8z5163inwjrauifn8efoge" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Antgartor,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [['''Asya'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Allah Peliharakan Sultan]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:29, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rr2no1pdq8z5163inwjrauifn8efoge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238741</id>
      <parentid>2238740</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */</comment>
      <origin>2238741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="tedt7rv9e8iybo6qyg76mi301ah2ktc" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Antgartor,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [['''Asya''']].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Allah Peliharakan Sultan]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:29, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tedt7rv9e8iybo6qyg76mi301ah2ktc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timeline ng tunggalian sa Moro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340906</id>
    <redirect title="Timeline ng tunggaliang Moro" />
    <revision>
      <id>2238743</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Timeline ng tunggalian sa Moro]] sa [[Timeline ng tunggaliang Moro]]</comment>
      <origin>2238743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="g9jf5h2prgt5wrbcgcm8ilgevz05ozk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Timeline ng tunggaliang Moro]]</text>
      <sha1>g9jf5h2prgt5wrbcgcm8ilgevz05ozk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Samarblvd22</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340907</id>
    <revision>
      <id>2238747</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="it7j4z7stl449d72wet18ghibxbrxtk" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Samarblvd22,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [['''Asya'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Ang iyong ginawang artikulong ''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[['''Rommel Sandoval''']]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito'''&lt;nowiki&gt;]].&lt;/nowiki&gt;

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

&lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:32, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>it7j4z7stl449d72wet18ghibxbrxtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:CarlessParking</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340908</id>
    <revision>
      <id>2238750</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="jco4ngl9jbv5p38va0vqaf8wtgvnamo" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na CarlessParking,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Indûng Kapampángan]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|'''ito''']].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:36, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jco4ngl9jbv5p38va0vqaf8wtgvnamo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:EricMendez09</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340909</id>
    <revision>
      <id>2238751</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="966" sha1="3xmozi542w2ohip2tiauii2ipftlyz8" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na EricMendez09,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Saturnina Hidalgo]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:38, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3xmozi542w2ohip2tiauii2ipftlyz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Flynniepedia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340910</id>
    <revision>
      <id>2238752</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="oc3p006wvllvf9ykv9tuwlfg2c28ybb" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Flynniepedia,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:39, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oc3p006wvllvf9ykv9tuwlfg2c28ybb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Myrabert015</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340911</id>
    <revision>
      <id>2238754</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="nbwiox5ab5ad7fwrq7bqqueezhl7cor" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Myrabert015,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Bahura ng Panganiban]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:41, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nbwiox5ab5ad7fwrq7bqqueezhl7cor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Ian1237</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340912</id>
    <revision>
      <id>2238756</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="mdh5kqoe05i0mun35fr7woxbj2k9ftj" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Ian1237,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:44, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mdh5kqoe05i0mun35fr7woxbj2k9ftj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Myrnamyers</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340913</id>
    <revision>
      <id>2238757</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="e3bluwoeh3ug9x51onnal2vc59qnybe" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Myrnamyers,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:46, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e3bluwoeh3ug9x51onnal2vc59qnybe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Niqkscribewondersandwise</title>
    <ns>3</ns>
    <id>340914</id>
    <revision>
      <id>2238758</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2238758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="lakjp8bkfoszpn8p09xz1r9mhpk40kc" xml:space="preserve">== Imbitasyong lumahok sa Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 ==
Minamahal na Niqkscribewondersandwise,

Maraming salamat sa iyong mga kamakailang ambag sa Tagalog Wikipedia! Kasalukuyan nang iginagaod ang Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia 2026 sa layuning magdagdag o/at palawigin ang mga artikulong may kinalaman sa [[Asya]].

Ang iyong ginawang artikulong ''[[Labs Kita... Okey Ka Lang?]]'' ay isang halimbawa ng paksang maaaring maging bahagi ng pagsusumikap na ito. Makatutulong ang paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya sa pagpaparami rin ng bilang ng artikulo sa Tagalog Wikipedia.

Para sa buong detalye gaya ng mga pamantayan at tuntunin sa paglahok, bisitahin lamang [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2026|ito]].

Muli, maraming salamat at nawa makasama namin kayo sa paglikha ng maraming artikulong may kinalaman sa Asya ngayong buwan.

--[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|kausapin]]) 15:49, 3 Nobyembre 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lakjp8bkfoszpn8p09xz1r9mhpk40kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finale (konsiyerto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340915</id>
    <revision>
      <id>2238759</id>
      <timestamp>2026-11-03T16:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: Ang '''''Finale''''' ay isang ''arena concert'' ng Pilipinong mang-aawit na si [[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]], na ginanap noong 17 hanggang 19 Oktubre 2026, sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Inilarawan ni Velasquez ang konsiyerto bilang ang kaniyang huling malakihang solong konsiyerto, kasabay ng pagdiriwang ng ikaapatnapung anibersaryo ng kaniyang karera sa industriya ng musika. Nagsilbi si Raul Mitra bilang ''music dire...</comment>
      <origin>2238759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="9nrdom34wb8sluepyyl4vyor038s80o" xml:space="preserve">Ang '''''Finale''''' ay isang ''arena concert'' ng Pilipinong mang-aawit na si [[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]], na ginanap noong 17 hanggang 19 Oktubre 2026, sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Inilarawan ni Velasquez ang konsiyerto bilang ang kaniyang huling malakihang solong konsiyerto, kasabay ng pagdiriwang ng ikaapatnapung anibersaryo ng kaniyang karera sa industriya ng musika. Nagsilbi si Raul Mitra bilang ''music director'', habang kinuha naman si Paolo Valenciano bilang ''stage director''.

== Kaligiran at pagbuo ==
Nagsimula ang konsepto ng konsiyerto sa kagustuhan ni Velasquez na markahan ang apat na dekada niya sa industriya ng musika sa pamamagitan ng isang pagtatanghal. Bago ang opisyal na anunsyo, nabanggit ni Velasquez sa isang panayam sa ''Billboard Philippines'' ang posibilidad na ang naturang konsiyerto ang kaniyang magiging huling malakihang solong konsiyerto.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manuel |first=Andrea |date=4 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez To Hold 40th Anniversary 'Finale' Concert |url=https://billboardphilippines.com/music/news/regine-velasquez-marks-her-40th-anniversary-with-finale-concert-in-october/ |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Billboard Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>9nrdom34wb8sluepyyl4vyor038s80o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238760</id>
      <parentid>2238759</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1591" sha1="31qtd8a5wxn2para5pwij7pzis8tlvh" xml:space="preserve">Ang '''''Finale''''' ay isang ''arena concert'' ng Pilipinong mang-aawit na si [[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]], na ginanap noong 17 hanggang 19 Oktubre 2026, sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Inilarawan ni Velasquez ang konsiyerto bilang ang kaniyang huling malakihang solong konsiyerto, kasabay ng pagdiriwang ng ikaapatnapung anibersaryo ng kaniyang karera sa industriya ng musika. Nagsilbi si Raul Mitra bilang ''music director'', habang kinuha naman si Paolo Valenciano bilang ''stage director''.

== Kaligiran at pagbuo ==
Nagsimula ang konsepto ng konsiyerto sa kagustuhan ni Velasquez na markahan ang apat na dekada niya sa industriya ng musika sa pamamagitan ng isang pagtatanghal. Bago ang opisyal na anunsyo, nabanggit ni Velasquez sa isang panayam sa ''Billboard Philippines'' ang posibilidad na ang naturang konsiyerto ang kaniyang magiging huling malakihang solong konsiyerto.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manuel |first=Andrea |date=4 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez To Hold 40th Anniversary 'Finale' Concert |url=https://billboardphilippines.com/music/news/regine-velasquez-marks-her-40th-anniversary-with-finale-concert-in-october/ |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Billboard Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=28 Marso 2026 |title=Regine Velasquez announces retirement plans |url=https://tribune.net.ph/2026/03/28/regine-velasquez-announces-retirement-plans |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>31qtd8a5wxn2para5pwij7pzis8tlvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238761</id>
      <parentid>2238760</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2142" sha1="ij2ez5bzrsusdeepuqbp0pojg8cxuv1" xml:space="preserve">Ang '''''Finale''''' ay isang ''arena concert'' ng Pilipinong mang-aawit na si [[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]], na ginanap noong 17 hanggang 19 Oktubre 2026, sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Inilarawan ni Velasquez ang konsiyerto bilang ang kaniyang huling malakihang solong konsiyerto, kasabay ng pagdiriwang ng ikaapatnapung anibersaryo ng kaniyang karera sa industriya ng musika. Nagsilbi si Raul Mitra bilang ''music director'', habang kinuha naman si Paolo Valenciano bilang ''stage director''.

== Kaligiran at pagbuo ==
Nagsimula ang konsepto ng konsiyerto sa kagustuhan ni Velasquez na markahan ang apat na dekada niya sa industriya ng musika sa pamamagitan ng isang pagtatanghal. Bago ang opisyal na anunsyo, nabanggit ni Velasquez sa isang panayam sa ''Billboard Philippines'' ang posibilidad na ang naturang konsiyerto ang kaniyang magiging huling malakihang solong konsiyerto.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manuel |first=Andrea |date=4 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez To Hold 40th Anniversary 'Finale' Concert |url=https://billboardphilippines.com/music/news/regine-velasquez-marks-her-40th-anniversary-with-finale-concert-in-october/ |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Billboard Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=28 Marso 2026 |title=Regine Velasquez announces retirement plans |url=https://tribune.net.ph/2026/03/28/regine-velasquez-announces-retirement-plans |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt; Noong 1 Mayo 2026, inanunsyo niya sa kaniyang mga ''account'' sa hatirang pangmadla ang ''Finale: The Final Major Solo Concert'', na unang itinakdang idaos sa 17 at 18 Oktubre 2026 sa Mall of Asia Arena.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez to mark 40th anniversary with 'final major solo concert' |url=https://www.philstar.com/music/2026/05/02/2525163/regine-velasquez-mark-40th-anniversary-final-major-solo-concert |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ij2ez5bzrsusdeepuqbp0pojg8cxuv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238762</id>
      <parentid>2238761</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2238762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="ttq00vkurm30ka95lmtkkqjtg9dl86m" xml:space="preserve">Ang '''''Finale''''' ay isang ''arena concert'' ng Pilipinong mang-aawit na si [[Regine Velasquez|Regine Velasquez-Alcasid]], na ginanap noong 17 hanggang 19 Oktubre 2026, sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Inilarawan ni Velasquez ang konsiyerto bilang ang kaniyang huling malakihang solong konsiyerto, kasabay ng pagdiriwang ng ikaapatnapung anibersaryo ng kaniyang karera sa industriya ng musika. Nagsilbing ''music director'' si Raul Mitra bilang, habang nagsilbing ''stage director'' si Paolo Valenciano.

== Kaligiran at pagbuo ==
Nagsimula ang konsepto ng konsiyerto sa kagustuhan ni Velasquez na markahan ang apat na dekada niya sa industriya ng musika sa pamamagitan ng isang pagtatanghal. Bago ang opisyal na anunsyo, nabanggit ni Velasquez sa isang panayam sa ''Billboard Philippines'' ang posibilidad na ang naturang konsiyerto ang kaniyang magiging huling malakihang solong konsiyerto.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manuel |first=Andrea |date=4 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez To Hold 40th Anniversary 'Finale' Concert |url=https://billboardphilippines.com/music/news/regine-velasquez-marks-her-40th-anniversary-with-finale-concert-in-october/ |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Billboard Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=28 Marso 2026 |title=Regine Velasquez announces retirement plans |url=https://tribune.net.ph/2026/03/28/regine-velasquez-announces-retirement-plans |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}&lt;/ref&gt; Noong 1 Mayo 2026, inanunsyo niya sa kaniyang mga ''account'' sa hatirang pangmadla ang ''Finale: The Final Major Solo Concert'', na unang itinakdang idaos sa 17 at 18 Oktubre 2026 sa Mall of Asia Arena.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=2 Mayo 2026 |title=Regine Velasquez to mark 40th anniversary with 'final major solo concert' |url=https://www.philstar.com/music/2026/05/02/2525163/regine-velasquez-mark-40th-anniversary-final-major-solo-concert |access-date=4 Nobyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ttq00vkurm30ka95lmtkkqjtg9dl86m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imperyong Seljuk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340916</id>
    <revision>
      <id>2238768</id>
      <timestamp>2026-11-03T22:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1382180485|Seljuk Empire]]&quot;</comment>
      <origin>2238768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="pa4zcyoncknzfm3z17hq0p6bi3qqemf" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]</text>
      <sha1>pa4zcyoncknzfm3z17hq0p6bi3qqemf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238769</id>
      <parentid>2238768</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="ll9qa11fkqlh9zh9p0q23zd2dyn0dph" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ll9qa11fkqlh9zh9p0q23zd2dyn0dph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238770</id>
      <parentid>2238769</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="t98pi0uo929715czrp2ggl9ge6d7tgz" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>t98pi0uo929715czrp2ggl9ge6d7tgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238771</id>
      <parentid>2238770</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="qem06347r0c9deupfvks6pe997bt2ky" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran.

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>qem06347r0c9deupfvks6pe997bt2ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238772</id>
      <parentid>2238771</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3389" sha1="g3x7896rdbsrz0azli7id2gxrwtcu95" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran.

Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon.

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>g3x7896rdbsrz0azli7id2gxrwtcu95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238773</id>
      <parentid>2238772</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="51cy80rjz617uhf2smxphyqzifyf9us" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran.

Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon.

Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}&lt;/ref&gt; Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308.

== Kasaysayan ==

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>51cy80rjz617uhf2smxphyqzifyf9us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238774</id>
      <parentid>2238773</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5740" sha1="e6h7mo1ehgp8lm8qvnf0jk05xm8eipk" xml:space="preserve">
Ang '''Imperyong Seljuk''' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|uː|k}} {{Respell|SEL-jook}} BrE {{IPAc-en|s|ɛ|l|ˈ|dʒ|u|k}} {{Respell|sel-JOOK}} AmE), o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran.

Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon.

Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}&lt;/ref&gt; Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308.

== Kasaysayan ==

=== Tagapagtatag ng dinastiya ===
Ang nagtatag ng dinastiya ay si Seljuk, isang panginoon ng digmaan, na kabilang sa tribong [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].{{Sfn|Johanson|Johanson|2015}} Pinangunahan niya ang kaniyang angkan sa mga pampang ng ilog [[Syr Darya]], malapit sa lungsod ng [[Jand (Transoxania)|Jend]], kung saan sila nagbalik-loob sa [[Islam]] noong 985.{{Sfn|Peacock|2015}} Ang Khwarezm, na pinamumunuan ng mga [[Mga Ma'munid|Ma'munid]], ay nasa ilalim ng nominal na kontrol ng [[Imperyong Samanida]].{{Sfn|Peacock|2015}} Pagsapit ng 999, ang mga Samanida ay bumagsak na sa kamay ng [[Kanatong Kara-Khanid]] sa [[Transoxiana]], habang ang [[Imperyong Gasnabida|mga Ghaznavid]] ay sinakop ang mga lupain sa timog ng [[Amu Darya]].{{Sfn|Frye|1975}} Sinuportahan ng mga Seljuk ang huling emir ng Samanida laban sa mga Kara-Khanid bago nagtatag ng isang malayang base.{{Sfn|Peacock|2015}}

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>e6h7mo1ehgp8lm8qvnf0jk05xm8eipk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238789</id>
      <parentid>2238774</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2238789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5625" sha1="6eb9vqwhukjp10hojg8meyg8urys6ol" xml:space="preserve">Ang '''Imperyong Seljuk''' o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&amp;pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].&lt;ref&gt;{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}&lt;br /&gt;{{•}} Bosworth, C. E. (2001). &lt;/ref&gt; Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194.

Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}}

Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran.

Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon.

Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}&lt;/ref&gt; Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308.

== Kasaysayan ==

=== Tagapagtatag ng dinastiya ===
Ang nagtatag ng dinastiya ay si Seljuk, isang panginoon ng digmaan, na kabilang sa tribong [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].{{Sfn|Johanson|Johanson|2015}} Pinangunahan niya ang kaniyang angkan sa mga pampang ng ilog [[Syr Darya]], malapit sa lungsod ng [[Jand (Transoxania)|Jend]], kung saan sila nagbalik-loob sa [[Islam]] noong 985.{{Sfn|Peacock|2015}} Ang Khwarezm, na pinamumunuan ng mga [[Mga Ma'munid|Ma'munid]], ay nasa ilalim ng nominal na kontrol ng [[Imperyong Samanida]].{{Sfn|Peacock|2015}} Pagsapit ng 999, ang mga Samanida ay bumagsak na sa kamay ng [[Kanatong Kara-Khanid]] sa [[Transoxiana]], habang ang [[Imperyong Gasnabida|mga Ghaznavid]] ay sinakop ang mga lupain sa timog ng [[Amu Darya]].{{Sfn|Frye|1975}} Sinuportahan ng mga Seljuk ang huling emir ng Samanida laban sa mga Kara-Khanid bago nagtatag ng isang malayang base.{{Sfn|Peacock|2015}}

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]]
[[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]]
[[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>6eb9vqwhukjp10hojg8meyg8urys6ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:Kurthenry18</title>
    <ns>2</ns>
    <id>340917</id>
    <redirect title="Tagagamit:Sera-Bwi" />
    <revision>
      <id>2238776</id>
      <timestamp>2026-11-03T22:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>157602</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Mfield ang pahinang [[Tagagamit:Kurthenry18]] sa [[Tagagamit:Sera-Bwi]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Kurthenry18|Kurthenry18]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Sera-Bwi|Sera-Bwi]]&quot;</comment>
      <origin>2238776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="cv387kjo5ofs1ms8wx3cvb5iyhl2jgp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tagagamit:Sera-Bwi]]</text>
      <sha1>cv387kjo5ofs1ms8wx3cvb5iyhl2jgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SM Sultan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340918</id>
    <revision>
      <id>2238779</id>
      <timestamp>2026-11-03T23:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1376767580|SM Sultan]]&quot;</comment>
      <origin>2238779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="5db0g85vv6n9jpkvb9ggqebj38dnu2y" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit.
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5db0g85vv6n9jpkvb9ggqebj38dnu2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238780</id>
      <parentid>2238779</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1785" sha1="jw51g1kinjsf334e8dt0rs9ewc5qnod" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>jw51g1kinjsf334e8dt0rs9ewc5qnod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238781</id>
      <parentid>2238780</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="mmfttga68o2w3ytjy0ouw96usctowa5" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

Para sa kanyang tagumpay sa sining, ginawaran siya ng [[Ekushey Padak]] noong 1982; ng Gantimpalang Bangladesh Charu Shilpi Sangsad noong 1986; at ng [[Gantimpalang Araw ng Kalayaan]] noong 1993.&lt;ref name=&quot;bdnews&quot;&gt;{{Cite news |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 August 2005 |title=Birth anniversary of SM Sultan Wednesday |work=bdnews24 |url=http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |access-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317072354/http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |archive-date=17 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang mga obta ay nakaimbak sa ilang pangunahing koleksyon sa Bangladesh, kabilang ang [[Pambansang Museo ng Bangladesh]], [[Pambansang Galeriya ng Sining (Bangladesh)|Pambansang Galeriya ng Sining]], Pang-alaalang Museo SM Sultan, at [[Bengal Foundation]].

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>mmfttga68o2w3ytjy0ouw96usctowa5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238782</id>
      <parentid>2238781</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="7kk6v2ste7rtkkj1g7abwawgbidq5ns" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

Para sa kanyang tagumpay sa sining, ginawaran siya ng [[Ekushey Padak]] noong 1982; ng Gantimpalang Bangladesh Charu Shilpi Sangsad noong 1986; at ng [[Gantimpalang Araw ng Kalayaan]] noong 1993.&lt;ref name=&quot;bdnews&quot;&gt;{{Cite news |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 August 2005 |title=Birth anniversary of SM Sultan Wednesday |work=bdnews24 |url=http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |access-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317072354/http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |archive-date=17 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang mga obta ay nakaimbak sa ilang pangunahing koleksyon sa Bangladesh, kabilang ang [[Pambansang Museo ng Bangladesh]], [[Pambansang Galeriya ng Sining (Bangladesh)|Pambansang Galeriya ng Sining]], Pang-alaalang Museo SM Sultan, at [[Bengal Foundation]].

== Maagang buhay ==

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>7kk6v2ste7rtkkj1g7abwawgbidq5ns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238783</id>
      <parentid>2238782</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2238783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="nzluo7corr324p9g7hm33ok5qvbkvil" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

Para sa kanyang tagumpay sa sining, ginawaran siya ng [[Ekushey Padak]] noong 1982; ng Gantimpalang Bangladesh Charu Shilpi Sangsad noong 1986; at ng [[Gantimpalang Araw ng Kalayaan]] noong 1993.&lt;ref name=&quot;bdnews&quot;&gt;{{Cite news |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 August 2005 |title=Birth anniversary of SM Sultan Wednesday |work=bdnews24 |url=http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |access-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317072354/http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |archive-date=17 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang mga obta ay nakaimbak sa ilang pangunahing koleksyon sa Bangladesh, kabilang ang [[Pambansang Museo ng Bangladesh]], [[Pambansang Galeriya ng Sining (Bangladesh)|Pambansang Galeriya ng Sining]], Pang-alaalang Museo SM Sultan, at [[Bengal Foundation]].

== Maagang buhay ==
Si Sultan ay ipinanganak sa nayon ng Machimdia, sa dating Distrito ng [[Jessore]], [[Mga presidensiya at lalawigan ng Britanikong India|Britanikong India]] (ngayon ay [[Distrito ng Narail]], Bangladesh) noong ika-10 ng Agosto 1923. Pagkatapos ng limang taon ng elementarya sa Victoria Collegiate School sa Narail, nagtrabaho siya para sa kaniyang ama, isang kantero. Kahit noong bata pa siya ay nakaramdam na siya ng matinding hilig sa sining. Sinamantala niya ang bawat pagkakataon upang gumuhit gamit ang uling, at pinaunlad ang kanyang talento sa pagguhit ng mga gusaling pinagtatrabahuhan ng kaniyang ama.&lt;ref name=&quot;german&quot;&gt;{{Cite book |title=S.M. Sultan and His Paintings |date=1987 |publisher=German Cultural Institute, Dhaka |pages=11–35}}&lt;/ref&gt; Nais ni Sultan na mag-aral ng sining sa [[Kolkata|Calcutta (Kolkata)]], ngunit walang kakayahan ang kaniyang pamilya para siya ay pag-aralin. Kalaunan, nakakuha siya ng suportang pinansiyal mula sa lokal na [[zamindar]] at nagtungo sa Calcutta noong 1938.&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book |last=Islam |first=Syed Manzoorul |author-link=Syed Manzoorul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Sultan, SM |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sultan,_SM}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>nzluo7corr324p9g7hm33ok5qvbkvil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238784</id>
      <parentid>2238783</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maagang buhay */</comment>
      <origin>2238784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5044" sha1="py3wd9q9vpirb585v2znudwygf6pcjn" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

Para sa kanyang tagumpay sa sining, ginawaran siya ng [[Ekushey Padak]] noong 1982; ng Gantimpalang Bangladesh Charu Shilpi Sangsad noong 1986; at ng [[Gantimpalang Araw ng Kalayaan]] noong 1993.&lt;ref name=&quot;bdnews&quot;&gt;{{Cite news |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 August 2005 |title=Birth anniversary of SM Sultan Wednesday |work=bdnews24 |url=http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |access-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317072354/http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |archive-date=17 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang mga obta ay nakaimbak sa ilang pangunahing koleksyon sa Bangladesh, kabilang ang [[Pambansang Museo ng Bangladesh]], [[Pambansang Galeriya ng Sining (Bangladesh)|Pambansang Galeriya ng Sining]], Pang-alaalang Museo SM Sultan, at [[Bengal Foundation]].

== Maagang buhay ==
Si Sultan ay ipinanganak sa nayon ng Machimdia, sa dating Distrito ng [[Jessore]], [[Mga presidensiya at lalawigan ng Britanikong India|Britanikong India]] (ngayon ay [[Distrito ng Narail]], Bangladesh) noong Agosto 10, 1923. Pagkatapos ng limang taon ng elementarya sa Victoria Collegiate School sa Narail, nagtrabaho siya para sa kaniyang ama, isang kantero. Kahit noong bata pa siya ay nakaramdam na siya ng matinding hilig sa sining. Sinamantala niya ang bawat pagkakataon upang gumuhit gamit ang uling, at pinaunlad ang kanyang talento sa pagguhit ng mga gusaling pinagtatrabahuhan ng kaniyang ama.&lt;ref name=&quot;german&quot;&gt;{{Cite book |title=S.M. Sultan and His Paintings |date=1987 |publisher=German Cultural Institute, Dhaka |pages=11–35}}&lt;/ref&gt; Nais ni Sultan na mag-aral ng sining sa [[Kolkata|Calcutta (Kolkata)]], ngunit walang kakayahan ang kaniyang pamilya para siya ay pag-aralin. Kalaunan, nakakuha siya ng suportang pinansiyal mula sa lokal na [[zamindar]] at nagtungo sa Calcutta noong 1938.&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book |last=Islam |first=Syed Manzoorul |author-link=Syed Manzoorul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Sultan, SM |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sultan,_SM}}&lt;/ref&gt;

Samantala, sumali si Sultan sa kilusang Khaksar ni Allama Mashriqi sa British India. Sa artikulong pinamagatang &quot;Revisiting Lal Mia's vision&quot; na isinulat ni Mustafa Zaman: &quot;Ang kaniyang mga pabago-bagong galaw sa napakaraming heograpiyang panlipunan at ang kanyang pagiging malapit sa ilang natatanging personalidad, ang kaniyang pakikipag-ugnayan sa kilusang Khaksar ni Allama Mashriqi na naghahangad na isaayos ang 'sarili' at 'sosyalidad ng mga Muslim' upang ihanda ang daan para sa [[deskolonisasyon]]; at ang kaniyang mga paglalakbay sa Amerika at Europa ay naghanda sa kanya para sa kanyang mga canvas na di-nagtagal ay napuno ng maskuladong mga lalaki at babae. Ito ay mga malinaw na pagtukoy sa populasyon ng mga magsasaka na kaniyang kinabilangan&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mustafa |first=Zaman |date=10 August 2019 |title=Revisiting Lal Mia's vision |work=New Age |url=http://www.newagebd.net/article/81178/revisiting-lal-mias-vision}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>py3wd9q9vpirb585v2znudwygf6pcjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238785</id>
      <parentid>2238784</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maagang buhay */</comment>
      <origin>2238785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7439" sha1="4vv2ignnkyyi7h94zazf7kx3tx596lj" xml:space="preserve">
Si '''Sheikh Mohammed Sultan''' ({{Langx|bn|শেখ মহম্মদ সুলতান}}; Agosto 10, 1923 – Oktubre 10, 1994), mas kilala bilang '''SM Sultan''', ay isang [[Mga Bengali|Bengali]] na dekolonyal na artista na nagtrabaho sa pagpipinta at pagguhit. Ang kaniyang katanyagan ay nakasalalay sa kanyang kapansin-pansing paglalarawan ng mga magsasakang Bengali na labis na maskulado at abala sa mga aktibidad ng kanilang pang-araw-araw na buhay.&lt;ref name=&quot;samaj&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt; Ang mga unang obra ni Sultan ay naimpluwensiyahan ng mga teknik at anyo ng Kanluran, lalo na ang impresyonismo, gayunpaman, sa kanyang mga sumunod na gawa, partikular na ang mga gawang ipinakita noong 1976, natuklasan natin na mayroong patuloy na tukso na alisin sa kolonyalismo ang kaniyang mga teknik at anyo sa sining.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nizar |first=Syed |title=Colonization of Indian Art and Sultan (ভারতশিল্পের উপনিবেশায়ন ও সুলতানের বিউপনিবেশায়ন ভাবনা) |publisher=Chaitanya Publishing House |year=2017 |isbn=978-98-49-271154 |location=Sylhet, Bangladesh.}}&lt;/ref&gt;

Para sa kanyang tagumpay sa sining, ginawaran siya ng [[Ekushey Padak]] noong 1982; ng Gantimpalang Bangladesh Charu Shilpi Sangsad noong 1986; at ng [[Gantimpalang Araw ng Kalayaan]] noong 1993.&lt;ref name=&quot;bdnews&quot;&gt;{{Cite news |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 August 2005 |title=Birth anniversary of SM Sultan Wednesday |work=bdnews24 |url=http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |access-date=1 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317072354/http://ns.bdnews24.com/details.php?id=15123&amp;cid=21 |archive-date=17 March 2012}}&lt;/ref&gt; Ang kaniyang mga obta ay nakaimbak sa ilang pangunahing koleksyon sa Bangladesh, kabilang ang [[Pambansang Museo ng Bangladesh]], [[Pambansang Galeriya ng Sining (Bangladesh)|Pambansang Galeriya ng Sining]], Pang-alaalang Museo SM Sultan, at [[Bengal Foundation]].

== Maagang buhay ==
Si Sultan ay ipinanganak sa nayon ng Machimdia, sa dating Distrito ng [[Jessore]], [[Mga presidensiya at lalawigan ng Britanikong India|Britanikong India]] (ngayon ay [[Distrito ng Narail]], Bangladesh) noong Agosto 10, 1923. Pagkatapos ng limang taon ng elementarya sa Victoria Collegiate School sa Narail, nagtrabaho siya para sa kaniyang ama, isang kantero. Kahit noong bata pa siya ay nakaramdam na siya ng matinding hilig sa sining. Sinamantala niya ang bawat pagkakataon upang gumuhit gamit ang uling, at pinaunlad ang kanyang talento sa pagguhit ng mga gusaling pinagtatrabahuhan ng kaniyang ama.&lt;ref name=&quot;german&quot;&gt;{{Cite book |title=S.M. Sultan and His Paintings |date=1987 |publisher=German Cultural Institute, Dhaka |pages=11–35}}&lt;/ref&gt; Nais ni Sultan na mag-aral ng sining sa [[Kolkata|Calcutta (Kolkata)]], ngunit walang kakayahan ang kaniyang pamilya para siya ay pag-aralin. Kalaunan, nakakuha siya ng suportang pinansiyal mula sa lokal na [[zamindar]] at nagtungo sa Calcutta noong 1938.&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book |last=Islam |first=Syed Manzoorul |author-link=Syed Manzoorul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Sultan, SM |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sultan,_SM}}&lt;/ref&gt;

Samantala, sumali si Sultan sa kilusang Khaksar ni Allama Mashriqi sa British India. Sa artikulong pinamagatang &quot;Revisiting Lal Mia's vision&quot; na isinulat ni Mustafa Zaman: &quot;Ang kaniyang mga pabago-bagong galaw sa napakaraming heograpiyang panlipunan at ang kanyang pagiging malapit sa ilang natatanging personalidad, ang kaniyang pakikipag-ugnayan sa kilusang Khaksar ni Allama Mashriqi na naghahangad na isaayos ang 'sarili' at 'sosyalidad ng mga Muslim' upang ihanda ang daan para sa [[deskolonisasyon]]; at ang kaniyang mga paglalakbay sa Amerika at Europa ay naghanda sa kanya para sa kanyang mga canvas na di-nagtagal ay napuno ng maskuladong mga lalaki at babae. Ito ay mga malinaw na pagtukoy sa populasyon ng mga magsasaka na kaniyang kinabilangan&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mustafa |first=Zaman |date=10 August 2019 |title=Revisiting Lal Mia's vision |work=New Age |url=http://www.newagebd.net/article/81178/revisiting-lal-mias-vision}}&lt;/ref&gt;

Doon, ni [[Hasan Shahid Suhrawardy]], makata at kritika ng sining, ang estilo ng niya at siya ay naging SM Sultan at inalok siya ng tuluyan sa kaniyang tahanan at gamit ang kaniyang aklatan.&lt;ref name=&quot;german2&quot;&gt;{{Cite book |title=S.M. Sultan and His Paintings |date=1987 |publisher=German Cultural Institute, Dhaka |pages=11–35}}&lt;/ref&gt; Hindi natugunan ni Sultan ang mga kinakailangan sa pagpasok sa [[Pampamahalaang Kolehiyo ng Sining at Kasanayan|Pampamahalaang Kolehiyo ng Sining]], ngunit noong 1941 ay nakapasok siya sa tulong ni Suhrawardy, na miyembro ng namamahalang lupon ng paaralan.&lt;ref name=&quot;Banglapedia2&quot;&gt;{{Cite book |last=Islam |first=Syed Manzoorul |author-link=Syed Manzoorul Islam |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor-last=Islam |editor-first=Sirajul |editor-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Sultan, SM |editor-last2=Jamal |editor-first2=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sultan,_SM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foundation&quot;&gt;{{Cite web |title=S. M. Sultan |url=http://www.bengalfoundation.org/old/index.php?view=artist/ArtistProfile.php&amp;artistID=235&amp;page=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804051133/http://www.bengalfoundation.org/old/index.php?view=artist%2FArtistProfile.php&amp;artistID=235&amp;page=5 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014 |publisher=Bengal Foundation}}&lt;/ref&gt; Sa ilalim ng Punong-guro na si [[Mukul Chandra Dey|Mukul Chandra Dey,]] hindi gaanong pinahalagahan ng paaralan ang pagkopya ng mga [[Mga Lumang Maestro|Lumang Maestro]] at lumampas na sa mga paksang mitolohiko, alegoriko, at kasaysayan ng India. Hinikayat ang mga mag-aaral na magpinta ng mga kontemporaneong tanawin at mga larawan na nagpapahayag ng mga orihinal na tema mula sa kanilang sariling karanasan sa buhay.&lt;ref name=&quot;samaj2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Selim |first=Lala Rukh |year=2014 |title=Art of Bangladesh: the Changing Role of Tradition, Search for Identity and Globalization |url=https://journals.openedition.org/samaj/3725 |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |publisher=Association pour la Recherche sur l'Asie du Sud |issue=9 |pages=10–19 |doi=10.4000/samaj.3725 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804050858/http://samaj.revues.org/3725 |archive-date=4 August 2014 |access-date=28 July 2014}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Namatay noong 1994]]
[[Kategorya:Ipinanganak noong 1923]]
[[Kategorya:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>4vv2ignnkyyi7h94zazf7kx3tx596lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikang Hindustani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340919</id>
    <redirect title="Wikang Indostaniko" />
    <revision>
      <id>2238790</id>
      <timestamp>2026-11-03T23:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Wikang Indostaniko]]</comment>
      <origin>2238790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="kilqo6kpt5w4ueg2ot85644dd8mkc1b" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Wikang Indostaniko]]</text>
      <sha1>kilqo6kpt5w4ueg2ot85644dd8mkc1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsaketa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340920</id>
    <redirect title="Dyaket" />
    <revision>
      <id>2238791</id>
      <timestamp>2026-11-03T23:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Dyaket]]</comment>
      <origin>2238791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="mr4jm88hmybom6xdwcvlen3lxh8n9gg" xml:space="preserve">#REDIRECT[[Dyaket]]</text>
      <sha1>mr4jm88hmybom6xdwcvlen3lxh8n9gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Flag country</title>
    <ns>10</ns>
    <id>340921</id>
    <redirect title="Padron:Flagcountry" />
    <revision>
      <id>2238798</id>
      <timestamp>2026-11-04T01:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{country data {{{1}}}|flag country/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>2238798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="429" sha1="5ttzf95ic6p5x1uyrlml6fbk6xi6ij9" xml:space="preserve">{{country data {{{1}}}|flag country/core|variant={{{variant|{{{2|}}}}}}|size={{{size|}}}|name={{{name|}}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using flagcountry template with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Flagcountry]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | 2 | name | size | variant }}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ttzf95ic6p5x1uyrlml6fbk6xi6ij9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2238799</id>
      <parentid>2238798</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Ikinakarga sa [[Padron:Flagcountry]]</comment>
      <origin>2238799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="qc3i5vdux3mzfkeplzodvcq45l6vva0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Padron:Flagcountry]]</text>
      <sha1>qc3i5vdux3mzfkeplzodvcq45l6vva0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>