Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1310 2238920 2212176 2026-11-05T10:04:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238920 wikitext text/x-wiki {{Economics sidebar}} Ang '''ekonomika''' o '''ekonomiks''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''economics'') bilang isang [[agham panlipunan]], ay ang pag-aaral sa [[paglikha, halaga, at presyo|paglikha]], [[pamamahagi (kalakalan)|pamamahagi]], at [[pagkonsumo (ekonomika)|pagkonsumo]] ng kalakal.<ref name="Economics-2006-11-09">{{cite wikipedia | title = Economics | url = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economics&oldid=86691169 | language = English | interwiki = en | accessmonthday = Nobyembre 9 | accessyear = 2006 }}</ref> Ang salitang "ekonomika" ay nagmula sa Sinaunang Griyegong ''{{lang|grc|[[wikt:οἰκονομία|οἰκονομία]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|oikonomia}}'', "pangangasiwa ng isang sambahayan, administrasyon") mula sa ''{{lang|grc|[[wikt:οἶκος|οἶκος]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|oikos}}'', "bahay") + ''{{lang|grc|[[wikt:νόμος|νόμος]]}}'' (''{{lang|grc-Latn|nomos}}'', "kustombre" o "batas") at kaya ay "mga batas ng sam (bahay)an".<ref name="etymology">{{cite web | last = Harper | first = Douglas | authorlink = Douglas Harper | title = Online Etymology Dictionary&nbsp;– Economy | month = November | year = 2001 | url = http://www.etymonline.com/index.php?term=economy | accessdate=27 Oktubre 2007}}</ref> Ang larangang ito ay mahahati sa iba't ibang paraan. Ang pokus ng paksang ito ay kung paanong ang mga ahenteng ekonomiko ay umaasal o nakikipag-ugnayan at kung paanong ang mga [[ekonomiya]] ay gumagana. Sa pag-ayon dito, ang isang pangunahing pagtatangi sa mga aklatan ay sa pagitan ng [[mikroekonomika]] at [[makroekonomika]]. Ang [[mikroekonomika]] ay sumusuri sa pag-aasal ng mga pangunahing elemento sa ekonomiya kabilang ang mga indibidwal na ahente (gaya ng mga sambahayan at negosyo o bilang mga mamimili o tagatinda) at mga [[pamilihan]] (''markets'') at mga interaksiyon nito. Ang [[makroekonomika]] ay sumusuri sa kabuuang ekeonomiya at sa mga isyu na umaapekto rito kabilang ang [[kawalang trabaho]], [[inplasyon]], [[paglagong ekonomiko]], at patakarang piskal at pananalapi. Nagsisimula ang ekonomiya sa ''[[premisa]] (premise)'' o proposisyon na kakaunti ang kayamanan at kinakailangang mamili sa pagitan ng mga napapaligsahang alternatibo. Sa ibang salita, binibigyan ng pansin ng ekonomika ang mga [[tradeoff]]. Sa kakulangan, kung pipili sa isang alternatibo, nangangahulugang sinusuko ang isang pang alternatibo—ang [[halaga ng pagkakataon]] (''opportunity cost''). Nililikha ng halaga ng pagkakataon ang isang tahasang ugnayan ng halaga sa pagitan ng nagpapaligsahang alternatibo. Sa karagdagan, sa parehong nakasalig sa merkado (''market oriented'') at nakaplanong ekonomika, kadalasang di na tahasang ipinapaliwanag ang dami ng kakulangan sa pamamagitan ng kaugnay na [[halaga]].<ref name="Economics-2004-11-14">{{cite wikipedia | title = Economics | url = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Economics&oldid=7758992 | language = English | interwiki = en | accessmonthday = Nobyembre 14 | accessyear = 2004 }}</ref> Ang iba pang mga malawak na distinksiyon sa ekonomika ay kinabibilangan ng sa pagitan ng [[positibong ekonomika]] at [[normatibong ekonomika]], sa pagitan ng teoriyang ekonomika at [[nilalapat na ekonomika]], sa pagitan ng [[teoriyang makatwirang pagpili]] at [[ekonomikang pag-aasal]], at sa pagitan ng [[nananaig na ekonomika]] (mas ortodokso at nakikitungo sa "rasyonalidad-indibidwalismo-ekwilibrium nexus") at [[ekonomikang heterodokso]] (mas radikal at nakikitungo sa "mga institusyon-kasaysaysan-panlipunan na istrakturang nexus").<ref>Andrew Caplin and Andrew Schotter, ''The Foundations of Positive and Normative Economics'', Oxford University Press, 2008, ISBN 0195328310</ref><ref>Davis, John B. (2006). "Heterodox Economics, the Fragmentation of the Mainstream, and Embedded Individual Analysis", in ''Future Directions in Heterodox Economics''. Ann Arbor: University of Michigan Press.</ref> Ang analis na ekonomiko ay maaaring ilapat sa buong lipunan gaya ng sa [[negosyong ekonomika]], [[pinansiyang ekonomika]], [[kalusugang ekonomika]] at pamahalaan gayundin din sa krimen,<ref>[[David D. Friedman|Friedman, David D.]] (2002). [http://www.econlib.org/LIBRARY/Enc/Crime.html "Crime,"] ''The Concise Encyclopedia of Economics.'.' Retrieved 21 Oktubre 2007.</ref> edukasyon<ref>[[The World Bank]] (2007). [http://go.worldbank.org/78EK1G87M0 "Economics of Education."]. Retrieved 21 Oktubre 2007.</ref>, pamilya, batas, politika, relihiyon,<ref>Iannaccone, Laurence R. (1998). "Introduction to the Economics of Religion", ''Journal of Economic Literature'', 36(3), [https://web.archive.org/web/20110715171833/http://www.religionomics.com/old/erel/S2-Archives/Iannaccone%20-%20Introduction%20to%20the%20Economics%20of%20Religion.pdf pp. 1465–1495.].</ref> [[ekonomikang institusyonal|mga institusyong panlipunan]], [[digmaan]],<ref>[[William D. Nordhaus|Nordhaus, William D.]] (2002). "The Economic Consequences of a War with Iraq", in ''War with Iraq: Costs, Consequences, and Alternatives'', [http://nordhaus.econ.yale.edu/AAAS_War_Iraq_2.pdf pp. 51–85.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202005510/http://nordhaus.econ.yale.edu/AAAS_War_Iraq_2.pdf |date=2007-02-02 }} American Academy of Arts and Sciences. Cambridge, Massachusetts. Retrieved 21 Oktubre 2007.</ref> at [[agham]].<ref>Arthur M. Diamond, Jr. (2008). "science, economics of", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]'', 2nd Edition, Basingstoke and New York: [[Palgrave Macmillan]]. Pre-publication [https://web.archive.org/web/20120311140511/http://cba.unomaha.edu/faculty/adiamond/WEB/DiamondPDFs/PalgraveEconSci07.pdf cached ccpy.]</ref> Sa pagliko ng ika-21 siglo, ang lumalawig na sakop ng ekonomika sa mga agham panlipunan ay inilarawan bilang [[imperalismong ekonomiko (ekonomika)|imperialismong ekonomiko]].<ref name="Imperialism">• [[Edward Lazear|Lazear, Edward P.]] (2000). "Economic Imperialism", ''Quarterly Journal Economics'', 115(1)|, p [http://www.jstor.org/pss/2586936 p. 99]–146. [http://66.102.1.104/scholar?hl=en&lr=&q=cache:fD0VzttXRUMJ:flash.lakeheadu.ca/~kyu/E5111/Lazear2000.pdf+ Cached copy.] [https://web.archive.org/web/20030424210316/http://faculty-gsb.stanford.edu/lazear/personal/PDFs/economic%20imperialism.pdf Pre-publication copy] (larger print.)<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Gary Becker|Becker, Gary S.]] (1976). ''The Economic Approach to Human Behavior''. [http://books.google.com/books?id=iwEOFKSKbMgC&dq=%22The+Economic+Approach+to+Human+Behavior%22+Introduction&lr=&source=gbs_summary_s&cad=0 Links] to arrow-page viewable chapter. University of Chicago Press.</ref> ==Mikroekonomika== {{main|Mikroekonomika}} ===Mga pamilihan=== [[Talaksan:Ballard Farmers' Market - vegetables.jpg|thumb|250px|Isang [[pamilihan]]]] [[Talaksan:Photos NewYork1 032.jpg|thumb|250px|[[New York Stock Exchange]]. Ang [[pamilihan ng stock]] (''stock market'') ang [[pamilihan]] kung saan ang mga [[stock (negosyo)|stock]] ng mga [[kompanya]] ay iniisyu at kinakalakal sa pamamagitan ng mga [[stock exchange]].]] Ang mikroekonomika (''microeconomics'') ang pag-aaral ng ekonomika na sumusuri ng mga indibidwal na manlalaro sa isang [[pamilihan]] (''market'') at ang istraktura ng mga pamilihang ito. Ito ay umuukol bilang hindi mapaliliit na saligang kapayakan nito ang mga pribado, publiko at mga domestikong manlalaro. Ang mikroekonomika ay nag-aaral kung paanong nag-uugnayan ang mga manlalarong ito sa pamamagitan ng mga indibidwal na pamilihan (kung ipagpapalagay na may kakulangan ng mga makakalakal na unit at [[regulasyon ng pamahalaan]]). Ang isang pamilihan ay maaaring umukol sa isang ''produkto''(gaya ng mga [[mansanas]], [[aluminum]], at mga [[mobile phone]]) o sa mga ''serbisyo ng isang paktor ng produksiyon''(paglalagay ng larko, paglilimbag ng aklat, o pagpapake ng pagkain). Ang teoriya ng mikroekonomika ay nagsasaalang alang ng mga agregato (kabuuan) ng kantidad na hinihingi ng mga mamimili at kantidad na sinusuplay ng mga nagtitinda na nag-aaral ng bawat posibleng presyo kada unit. Pinag-aaralan din nito ang komplikadong interaksiyon sa pagitan ng mga manlalaro ng pamilihan sa pamamagitan ng parehong pagbili at pagbebenta. Ang teoriyang ito ay nagsasaad na ang mga pamilihan ay maaaring umabot sa isang [[ekwilibrium]] sa pagitan ng ''hininging kantidad'' at ''sinuplay na kantidad'' sa paglipas ng panahon. Sinusuri rin ng mikroekonomika ang iba't ibang mga istraktura ng pamilihan. Ang ''[[perpektong kompetisyon]]'' ay naglalarawan sa isang istraktura ng pamilihan sa paraang walang mga kalahok ang sapat na malaki upang magkaroon ng kapangyarihan sa pamilihan upang magtakda ng presyo sa parehong produkto. Masasabi ring ang isang perpektong kompetetibong pamilihan ay umiiral kapag ang bawat kalahok ay isang tagakuha ng presyo at walang kalahok ang umiimpluwensiya sa presyo ng produktong binibili o tinitinda nito. Ang ''[[hindi perpektong kompetisyon]] ''ay tumutukoy sa mga istraktura ng pamilihan kung saan ang mga kondisyon ng perpektong kompetisyon ay hindi umiiral. Ang mga anyo ng hindi perpektong kompetisyon ay kinabibilangan ng: ''[[monopoloyo]]'' kung saan mayroon lamang isang tagatinda ng isang kalakal, [[duopolyo]] kung saan mayroon lamang dalawang tagatinda ng isang kalakal, ''[[oligopolyo]]'' kung saan may ilan lamang mga tagatinda ng isang kalakal, ''[[monopolistikong kompetisyon]]'' kung saan mayroong maraming mga tagatindang lumilikha ng mataas na [[diperensiasyon (ekonomika)|diperensiyadong]] kalakal at ''[[monopsonya]] ''kung saan mayroon lamang isang tagabili ng isang kalakal at ''[[oligopsonya]]'' kung saan may kakaunting mga tagabili ng isang kalakal. Hindi tulad ng ''perpektong kompetisyon'', ang ''hindi perpektong kompetisyon'' ay palaging nangangahulugang ang kapangyarihan sa pamilihan (''market power'') ay hindi pantay na ipinamahagi. Ang mga negosyong nasa ilalim ng ''hindi perpektong kompetisyon'' ay may potensiyal na maging mga ''tagagawa ng presyo'' na nangangahulugang sa paghawak ng isang mataas na hindi bahagi ng kapangyarihan sa pamilihan, maaari nitong impluwensiyahan ang mga presyo ng kanilang mga produkto. Ang mikroekonomika ay nag-aaral ng mga indibidwal na pamilihan sa pamamagitan ng pagpapasimple ng sistemang ekonomiko sa pagpapalagay na ang gawain sa pamilihan na sinusuri ay hindi umaapekto sa iba pang mga pamilihan. Ang paraan na ito ng analisis ay kilala bilang analisis na [[suplay at pangangailangan|parsiyal-ekwilibrium]] (suplay at pangangailangan). Ang teoriyang [[pangkalahatang ekwilibrium]] ay nag-aaral ng iba't ibang mga pamilihan at mga pag-aasal nito. Ito ay nagtitipon (ang suma ng lahat ng mga gawain) sa buong ''lahat'' na mga pamilihan. Ang paraang ito ay nag-aaral ng parehong mga pagbabago sa pamilihan at mga interaksiyon nito na tumutungo sa ekwilibrium.<ref>• [[Mark Blaug|Blaug, Mark]] (2007). "The Social Sciences: Economics", Microeconomics, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, pp. 347–49. Chicago. ISBN 0-85229-423-9<br />&nbsp;&nbsp; • [[Hal R. Varian|Varian, Hal R.]] (1987). "microeconomics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 461–63. London and New York: Macmillan and Stockton.ISBN 0-333-37235-2</ref> ===Produksiyon, gastos, kaigihan=== {{main|Kaigihang ekonomiko|gastos ng pagkakataon|teoriya ng produksiyon}} Sa mikroekonomika, ang [[produksiyon (ekonomika)|produksiyon]] ang konbersiyon ng [[paktor ng produksiyon|mga input]] tungo sa [[output (ekonomika)|mga output]]. Ito ay isang prosesong ekonomiko na gumagamit ng mga input upang lumikha ng isang [[kalakal (ekonomika)|komoditad]] para sa [[kalakalan|pagpapalit]] o direktang gamit. Ang produksiyon ay isang [[stock at daloy|daloy]] at kaya ay isang rate ng output kada yugto ng panahon. Ang mga distinksiyon ay kinabibilangan ng gayong mga alternatibong produksiyon gaya ng sa [[pagkonsumo (ekonomika)|pagkonsumo]] (pagkain, gupit, etc) vs. [[pamumuhunang kalakal]] (bagong mga traktor, gusali, kalye, etc), [[pampublikong kalakal]] ([[pambansang pagtatanggol]], mga [[bakuna]] etc.) o mga pribadong kalakal (bagong kompyuter, saging etc) at [[modelong mga baril laban sa mantikilya]]. Ang [[gastos ng pagkakataon]] ay tumutukoy sa [[gastos ekonomiko]] ng produksiyon: ang halaga ng susunod na pinakamahusay na pagkakataon ay nawala. Ang mga pagpipilian ay dapat gawin sa pagitan ng kanais nais ngunit mutwal na eksklusibong mga aksiyon. Ito ay inilarawan bilang paghahayag ng "basikong ugnayan sa pagitan ng kakulangan at pagpipilian". <ref>[[James M. Buchanan|Buchanan, James M.]] (1987). "opportunity cost", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 718–21.</ref> Ang gastos ng pagkakataon ng isang gawain ay isang elemento sa pagsisiguro na ang mga kulang na mapagkukunan ay ginagamit ng maigi upang ang gastos ay matitimbang laban sa halaga ng gawaing ito sa pagpapasya sa dami o kaunti nito. Ang mga gastos ng pagkakataon ay hindi nakarestrikto sa mga gastos na pang-salapi o pinansiyal ngunit maaaring sukatain ng [[real laban sa nominal na halaga ekonomika|real na halaga]] ng nawalang output, libangan, o anumang nagbibigay ng alternatibong kapakinabangan ([[utilidad]]).<ref>''[[The Economist]], Economics A-Z, ''[http://www.economist.com/research/Economics/searchActionTerms.cfm?query=OPPORTUNITY+COST "Opportunity Cost."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605131544/http://www.economist.com/research/Economics/searchActionTerms.cfm?query=OPPORTUNITY+COST |date=2011-06-05 }} Accessed 3 Agosto 2010</ref> Ang mga input na ginagamit sa prosesong produksiyon ay kinaibilangan ng gayong pangunahing [[mga paktor ng produksiyon]] bilang [[trabaho (ekonomika)|mga serbisyong trabaho]], [[kapital (ekonomika)|kapital]] (matibay na nilikhang mga kalakal na ginagamit sa produksiyon gaya ng isang umiiral na pabrika) at [[lupain (ekonomika)|lupain]] (kabilang ang mga likas na mapagkukunan). Ang ibang mga input ay maaaring kabilangan ng mga [[pagitang kalakal]] na ginagamit sa produksiyon ng huling mga kalakal gaya ng bakal sa isang bagong kotse. Ang [[kaigihang ekonomiko]] ay naglalarawan kung gaano kahusay ang isang sistema ay lumilikha ng isang ninais na output sa isang ibinigay na hanay ng mga input at makukuhang teknolohiya. Ang kaigihan ay mapapabuti kung ang mas maraming output ay malilikha nang walang pagbabago sa mga input o sa ibang salita ay ang halaga ng "itinapon" ay napaliit. Ang isang malawak na tinatanggap na pangkalahatang pamantayan ang [[kaigihang Pareto]] na naabot kapag wala nang karagdagang pagbabago ang gagawa sa isa na mas mabuti nang hindi gagawa sa isa pa na mas masahol. [[File:Production Possibilities Frontier Curve.svg|thumb|220px|left|Isang halimbawa ng PPF]] Ang [[production-possibility frontier]] (PPF) ay isang ekspositoryong pigura sa pagkakatawan ng kakulangan, gastos at kaigihan. Sa pinakasimpleng kaso, ang isang [[ekonomiya]] ay maaari lamang lumikha ng dalawang kalakal (sabihing "mga baril" at "mantikilya"). Ang PPF ay isang tabla o grapo na nagpapakita ng iba't ibang mga kombinasyon ng kantidad ng dalawang mga kalakal na malilikha sa isang ibinigay na teknolohiya at kabuuang paktor na mga input na naglilimita sa magagawang kabuuang output. Ang bawat punto sa kurba ay nagpapakita ng [[potensiyal na output|potensiyal na kabuuang output]] para sa ekonomiya na maksimum na magagawang output ng isang kalakal sa ibinigay na magagawang kantidad na output ng iba pang kalakal. Ang bawat punto sa [[punsiyon (matematika)|kurba]] ay nagpapakita ng potensiyal na kabuuang output para sa ''[[ekonomiya]]'' na ang maksimum na magagawang output ng isang kalakal sa ibinigay na magagawang kantidad ng output ng iba pang kalakal. Ang kakulangan ay kinakatawan sa pigura ng mga tao na handa ngunit walang sa kabuuan na magkonsumo ''ng lagpas sa PPF''(gaya ng sa ''X'') at ng negatibong [[lihis]] ng [[punsiyon (matematika)|kurba]].<ref>Montani, Guido (1987), "scarcity", [[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], v. 4, p. 254.</ref> Kung ang produksiyon ng isang kalakal ay ''dumadami'' sa kahabaan ng kurba, ang produksiyon ng iba pang kalakal ay ''umuunti'' na isang [[relasyong inberso]]. Ito ay dahil ang pagdami ng output ng isang kalakal ay nangangailangan ng paglipat ng mga input dito mula sa produksiyon ng iba pang kalakal na nagpapaunti sa huli. Ang [[lihis]] ng kurba sa isang punto dito ay nagbibigay ng [[trade-off]] sa pagitan ng dalawang mga kalakal. Ito ay sumusukat sa kung anong karagdagang unit sa isang kalakal ang nagkakahalaga sa mga unit na nawala sa isa pang kalakal na isang halimbawa ng ''real na pagkakataong gastos''. Kaya kung ang isang baril ay nagkakahalaga ng 100 mantikilya, ang gastos ng pagkakataon ng isang baril ay 100 mantikilya. Sa kahabaan ng PPF, ang kakulangan ay nagpapahiwatig na ang pagpipili ng mas marami ng isang kalakal sa agregato ay nag-aatas sa paggawa ng kaunti ng isa pang kalakal. Sa karagdagan, sa isang [[ekonomiyang pamilihan]], ang pagkilos sa kahabaan ng kurba ay maaaring magpakita na ang [[utilidad|pagpipilian]] ng dumaming output ay inaasahang nagkakahalaga sa gastos ng mga ahente. Sa konstruksiyon, ang bawat punto sa kurba ay nagpapakita ng [[kaigihang produktibo]] sa pagmamaksima ng ouput sa ibinigay na kabuuang mga input. Ang isang punto sa loob ng kurba (gaya ng sa ''A'') ay magagawa ngunit kumakatawan sa ''kawalang kaigihan sa produksiyon''(maaksayang paggamit ng mga input) sa paraang ang output ng isa o parehong mga kalakal ay maaaring dumami sa pamamagitan ng paglipat sa isang hilagang-silaganganing direksiyon sa isang punto sa kurba. Ang mga halimbawang binanggit ng gayong kawalang kaigihan ay kinabibilangan ng mataas na [[kawalang trabaho]] sa isang [[siklo ng negosyo]]ng [[resesyon]] o organisasyong ekonomiko ng isang bansa na nagpipigil sa buong paggamit ng mga mapagkukunan. Sa pagiging nasa kurba ay maaari pa ring hindi buong sumapat sa kaigihang paglalaan na tinatawag ring [[kaigihang Pareto]] kung ito ay hindi lumilikha ng isang halo ng mga kalakal na pinapaboran ng mga konsumer sa iba pang mga punto. Ang karamihan ng [[nilalapat na ekonomika]] sa [[patakarang pampubliko]] ay nauukol sa pagtukoy kung paanong ang kaigihan ng isang ekonomiya ay mapapabuti. Ang pagkilala ng realidad ng kakulangan at pagkatapos ay pagtukoy kung paanong pangasiwaan ang lipunan para sa pinaka maiging paggamit ng mga mapagkukunan ay inilarawan bilang "esensiya ng ekonomika" kung saan ang paksang to ay "gumagawa ng walang katulad nitong kontribusyon".<ref>{{Cite book|first=Paul A.|last=Samuelson|authorlink2=William Nordhaus|last2=William D. Nordhaus |year=2004|title=''[[Economics (textbook)|Economics]]''|pages= ch. 1, p. 5 (quotation) and sect. C,"The Production-Possibility Frontier", pp. 9–15; ch. 2, "Efficiency" sect.; ch. 8, sect. D, "The Concept of Efficiency."|nopp=yes|publisher=McGraw-Hill}} </ref> ===Espesyalisasyon=== {{Main|Paghahati ng trabaho|Komparatibong pakinabang|Mga pakinabang mula sa kalakalan}} Ang espesyalisasyon ay itinuturing na susi sa kaigihang ekonomiko batay sa mga pagsasaalang-alang na teoretikal at [[empirikal]]. Ang iba't ibang mga indibidwal o bansa ay may iba't ibang mga real na [[gastos]] ng pagkakaton ng produksiyon, sabihing mula sa mga pagkakaiba sa [[stock at daloy|mga stock]] ng [[kapital na tao]] kada manggagawa o [[kapital (ekonomika)|kapital]]/[[pwersang trabaho|trabaho]]ng mga [[rasyo]]. Ayon sa teoriya, ito ay maaaring magbigay ng isang [[komparatibong pakinabang]] sa produksiyon ng mga kalakal na gumagamit ng mas intensibong ng relatibong mas sagana at kaya ay ''relatibong'' mas murang input. Kahit ang isang rehiyon ay may isang [[absolutong pakinabang]] gaya ng sa rasyo ng mga output nito sa mga input sa bawat uri ng output, ito ay maaari pa ring mag-espesyalisa sa output kung ito ay may komparatibong pakinabang at kaya ay nakikinaban mula sa pakikipagkalakalan sa isang rehiyon na kulang sa anumang absolutong pakinabang ngunit may isang komparatibong pakinabang sa paglikha ng iba pa. Napagmasan na ang mataas na bolyum ng kalakalan ay nangyayari sa mga rehiyon kahit sa may pagpalapit sa isang katulad na teknolohiya at halao ng mga input na paktor kabilang ang mga mataas-na-sahod na mga bansa. Ito ay tumungo sa imbestigasyon ng mga ekonomiya ng [[mga pagbabalik sa iskala|iskala]] at [[mga ekonomiya ng aglomerasyon|aglomerasyon]] upang ipaliwanag ang espesyalisasyo sa pareho ngunit diperensiyadong mga linyang produkto sa kabuuang pakinabang ng mga respektibong nangangalakal na partido o mga rehiyon.<ref>[[Paul Krugman|Krugman, Paul R.]] (1980). "Scale Economies, Product Differentiation, and the Pattern of Trade", ''American Economic Review'', 70(5), pp. [http://www.princeton.edu/~pkrugman/scale_econ.pdf 950–59.]<br/>&nbsp;&nbsp; • William C. Strange, 2008, "urban agglomeration", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_U000064&q=agglomeration&topicid=&result_number=1 Abstract.]</ref> Ang pangkalahatang teoriya ng espesyalisasyon ay lumalapat sa kalakalan sa mga indibidwal, mga kabukiran, mga tagayari, mga tagabigay ng [[serbisyo (ekonomika)|serbisyo]] at mga [[ekonomiya]]. Sa bawat ng mga sistemang produksiyong ito, maaaring may tumutugong ''[[paghahati ng trabaho]]'' na iba't ibang mga pangkat ng trabaho na nag-eespesyalisa o tumutugong iba't ibang mga uri ng [[kapital (ekonomika)|kapital na kasangkapan]] at diperensiyadong mga paggamit ng [[lupain (ekonomika)|lupain]].<ref>• Groenewegen, Peter (2008). "division of labour", ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_D000176&edition=current&q=division%20of%20labour&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Johnson, Paul M. (2005).[http://www.auburn.edu/~johnspm/gloss/specialization "Specialization,"] ''A Glossary of Political Economy Terms''.<br/>&nbsp;&nbsp; • Yang, Xiaokai, and Yew-Kwang Ng (1993). ''Specialization and Economic Organization''. [http://books.google.com/books?id=xuG4AAAAIAAJ&q=%22Specialization+and+Economic+Organization.%22&dq=%22Specialization+and+Economic+Organization.%22&hl=en&ei=1ZxZTN_nMMKgnAeOjaWKCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA Description.] Amsterdam: North-Holland.</ref> Ang isang halimbawa na nagsasama ng mga katangian sa itaas ang isang bansa na nag-eespesyalisa sa produksiyon ng mga high-tech na kaalamang mga produkto gaya ng ginagawa ng mga maunlad na bansa at nakikipagkalakalan sa mga umuunlad na bansa para sa mga kalakal na nilikha sa mga pabrika kung saan ang trabaho ay relatibong mura at sagana na nagreresulta sa iba ibang gastos ng pagkakataon sa produksiyon. Kaya ang maraming kabuuang output at utilidad ay nagreresulta mula sa pag-eespesyalisa sa produksiyon at pakikipagkalakalan kesa sa kung ang bawt bansa ay lumikha ng sarili nitong mga produktong high-tech at low-tech. Ang teoriya at obserbasyon ay nagtakda ng mga kondisyon gaya ng mga [[presyo]]ng pamilihan ng mga output at ang mga produktibong input ay pumipili ng paglalaan ng mga input na paktor sa pamamagitan ng komparatibong pakinabang upang ang mababang gastos na mga input ay napupunta sa paglikha ng mga mababang gastos na output. Sa proseo, ang agregatong output ay maaaring tumaas bilang nagresultang produkto o ng [[disenyong mekanismo|disenyo]].<ref>[[Rondo Cameron|Cameron, Rondo]] (1993, 2nd ed.). ''A Concise Economic History of the World: From Paleolithic Times to the Present, Oxford, pp. 25, 32, 276–80.</ref> Ang gayong espesyalisasyon ng produksiyon ay lumilikha ng mga pagkakataon para sa [[mga pakinabang mula sa kalakalan]] kung saan ang mga may ari ng mapagkukunan ay nakikinabang mula sa kalakalan sa pagbebenta ng isang uri ng output para sa isa pang mas mataas na halagang mga kalakal. Ang isang sukat ng mga pakinabang ang ''tumaas na mga lebel ng sahod'' na maaaring tulungan ng kalakalan.<ref>• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'',ch. 2, "Trade, Specialization, and Division of Labor" section, ch. 12, 15, "Comparative Advantage among Nations" section", "Glossary of Terms", Gains from trade.<br/>&nbsp;&nbsp; • Findlay, Ronald (2008). "comparative advantage", ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000254&edition=current&q=comparative%20advantage&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Kemp, Murray C. (1987). "gains from trade", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 2, pp. 453–54.</ref> ===Suplay at pangangailangan=== {{main|Suplay at pangangailangan}} [[File:Supply-demand-right-shift-demand.svg|thumb|250px|Ang modelong [[suplay at pangangailangan]] ay naglalarawan kung paanong ang mga presyo ay nagbabago bilang resulta ng balanse sa pagitan ng pagiging makukuha ng produkto at pangangailangan. Ang [[grapo]] ay nagpapakita ng pagtaas (paglipat sa kanan) sa pangangailangan mula D₁ tungo sa D₂ kasama ng sumunod na pagtaas sa presyo at kantitad na kinakailangan upang maabot ang isang bagong puntong ekwilibrium sa kurbang suplay (S).|alt=A graph depicting Quantity on the X-axis and Price on the Y-axis]] Ang [[Mga presyo at kantidad]] ay inilarawan bilang pinadirektang mapagmamasdang mga katangian ng mga kalakal na nilikha at ipinalit sa ekonomiyang pamilihan.<ref>Brody, A. (1987). "prices and quantities", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 957.</ref> Ang teoriya ng suplay at pangangailangan (''supply and demand'') ay isang nangangasiwang prinsipyo upang ipaliwanag kung paanong ang mga presyo ay nakikipagtulungan sa mga halagang nalilikha at nakokonsumo. Sa [[mikroekonomika]], ito ay lumalapat sa pagtukoy ng presyo at output para sa isang pamilihan na may perpektong kompetisyon na kinabibilangan ng kondisyon na walang mga mamimili o tagantinda ay sapat na malaki upang magkaroon ng kapangyarihan sa pagtatakda ng presyo. Sa isang ibinigay na pamilihan ng isang komoditad, ang ''pangangailangan'' ang ugnayan ng kantidad na handang bilhin ng lahat ng mga mamimili sa bawat unit presyo ng kalakal. Ang pangangailangan ay kadalasang kinakatawan ng isang tabla o grapo na nagpapakita ng presyo at kantidad na kinakailangan (gaya ng sa pigura). Ang teoriya ng pangangailangan ay naglalarawan sa mga indbidiwal na konsumer bilang mga makatwirang pumipili ng pinaka-ninanais na kantidad ng bawat kalakal, ibinigay na sahod, mga presyo, panlasa, etc. Ang termino para dito ay 'tinatakdaang maksimisasyon ng utilidad' (kasama ng sahod at kayamanan bilang mga pagtatakda sa pangangailangan). Dito, ang [[utilidad]] ay tumutukoy isang isang hinipotesis na relasyon ng bawat inbidwal na konsumer sa pagraranggo ng iba't ibang kumpol ng komoditad bilang mas o hindi mas nais. Ang [[batas ng pangangailangan]] ay nagsasaad na sa pangkalahatan, ang presyo at kantidad na kinakailangan sa isang ibinigay na pamilihan ay magkaugnay ng magkabaligtaran. Ang ibig sabihin nito, kung mas mataas ang presyo ng isang produkto, ang kaunti ng mga tao ay mas handang bumili nito (ang ibang mga bagay ay hindi nagbago). Habang ang presyo ng komoditad ay bumabagsak, ang mga konsumer ay lumilipat tungo dito mula sa relatibong mas mahal na mga kalakal (ang [[epektong paghalili]]). Sa karagdagan, ang kapangyarihan ng pagbili mula sa pagbagsak ng presyo ay nagpapataas ng kakayahan na bumili (ang [[epektong sahod]]). Ang ibang mga paktor ay maaaring magpabago ng pangangailangan. Halimbawa, ang pagtaas ng sahod ay maglilipat sa kurba ng pangangailangan para sa isang [[normal na kalakal]] papalabas relatibo sa pinagmulan gaya ng sa pigura. Ang lahat ng mga tagatukoy ay nananaig na kinukuha bilang mga konstanteng paktor ng suplay at pangangailangan. Ang suplay ang ugnayan sa pagitan ng presyo ng isang kalakal at sa kantitad na makukuha para sa pagbebenta sa presyong ito. Ito ay maaaring ikatawan bilang isang tabla o grapo na nag-uugnay sa presyo at kantitad na sinuplay. Ang mga prodyuser halimbawa ang mga negosyo ay hinipotesis na nagmamaksima ng tubo na nangangahulugan ang mga ito ay nagtatangka na lumikha at magsuplay ng halaga ng mga kalakal na magdadala sa kanila ng pinakamataas na [[tubo (ekonomika)|tubo]]. Ang suplay ay karaniwang kinakatawan bilang isang direktang proporsiyonal na relasyon sa pagitan ng presyo at kantitad na sinuplay (ang ibang mga bagay ay hindi nagbago). Ang ibig sabihin nito, sa mas mataas na presyo na ang isang kalakal ay maibebenta, ang mas marami nito ang isusuplay ng mga prodyuser nito gaya ng nasa pigura. Ang mas mataas na presyo ay gumagawa ritong tumubo upang tumaas ang produksiyon. Gaya ng sa panig ng pangangailangan, ang posisyon ng suplay ay maaaring lumipat sabihing mula sa isang pagbabago sa presyo ng isang produktibong input o isang teknikal na pagpapabuti. Ang batas ng suplay ay nagsasad sa pangakalahatan na ang pagtaas sa presyo ay tumutungo sa paglawig ng suplay at ang isang pagbagsak sa presyo ay tumutungo sa pagliit sa suplay. Dito rin, ang mga tagatukoy ng suplay gaya ng presyo ng mga paghalili, gastos ng produksiyon, tekonolohiyang nilapat at iba iba pang mga paktor na input ng produksiyon ay lahat kinukuha na konstante para sa isang spesipikong yugto ng panahon ng ebalwasyon ng suplay. Ang [[ekwilibrium ng pamilihan]] ay nangyayari kapag ang kantidad na sinuplay ay katumbas ng kantidad na kinailangan na interseksiyon ng mga [[punsiyon (matematika)|kurbang]] suplay at pangangailangan sa pigura sa itaas. Sa isang presyo sa ilalim ng ekwilibrium, may isang kakulangan ng kantitad na sinuplay kumpara sa kantitad na kinailangan. Ito ay ipinagpalagay na nagpapataas ng presyo. Sa isang presyo sa itaas ng ekwilibrium, mayroon isang [[surplus]] ng kantitad na sinuplay kumpara sa kantitad na kinailangan. Ito ay nagtutulak sa presyong pababa. Ang [[model (ekonomika)|modelo]] ng suplay at pangangailangan ay humuhula na sa ibinigay na mga kurbang suplay at pangangailangan, ang presyo at kantitad ay papatag sa presyo na gumagawa sa kantitad na sinuplay na katumbas ng kantidad na kinailangan. Gayundin, ang teoriyang suplay at pangangailangan ay humuhula ng isang bagong kombinasyong presyo-kantitad mula sa isang paglipat sa pangangailangan (gaya ng sa pigura) o sa suplay. Sa isang ibinigay na kantidad ng isang kalakal ng konsumer, ang punto sa kurbang pangangailangan ay nagpapakita ng halaga o [[marhinal na utilidad]] sa mga konsumer para sa unit na ito. Ito ay sumusukat kung ano ang handang ibayad ng konsumer para sa unit na ito.<ref>[[William Baumol|Baumol, William J.]] (2007). "Economic Theory", Measurement and ordinal utility, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 17, p. 719.</ref> Ang tumutugong punto sa kurbang suplay ay sumusukat sa [[marhinal na gastos]] na pagtaas sa kabuuang gastos sa suplayer para sa tumutugong unit ng kalakal. Ang presyo sa ekwilibrium ay tinutukoy ng suplay at pangangailangan. Sa isang [[perpektong kompetisyon|perpektong kompetetibong pamilihan]], ang suplay at pangangailangan ay nagtutumbas ng marhinal na gastos at marhinal na utilidad sa ekwilibrium.<ref name="Hicks">{{cite book | title=[[Value and Capital]]| last=Hicks| first=J.R.| authorlink=John Hicks| year=1939| publisher=Oxford University Press. 2nd ed., paper, 2001| location=London| isbn=978-0-19-828269-3}}</ref> Sa panig ng suplay sa pamilihan, ang ilang mga paktor ng produksiyon ay inilalarawan na nagbabago sa maikling pagtakbo na umaapekto ng gastos ng pagbabago ng mga lebel ng output. Ang mga rate ng paggamit ng mga ito ay madaling mababago gaya ng kuryente, mga input ng hilaw na materyal at trabahong over-time at temporaryo. Ang ibang mga input ay relatibong nakapirme gaya ng planta, kasangkapan at mga mahahalagang tauhan. Sa mahabang pagtakbo, ang lahat ng mga input ay maaaring ayusin ng pangasiwaan. Ang mga distinksiyong ito ay nagsasalin ng mga pagkakaiba sa [[presyong elastisisdad ng suplay|elastisidad]] (pagiging matugon) ng kurbang suplay sa mga pagtakbong maikli at mahaba at ang mga tumutugong pagkakaiba sa pagbabagong presyo-kantitad mula sa isang paglipat sa panig ng suplay o pangangailan ng pamilihan. Ang [[marhinalismo|teoriyang marhinalista]] gaya ng sa itaas ay naglalarawan ng mga konsumer bilang nagtatangka na umabot sa pinaka-ninanais na mga posisyon na sumasailalim sa mga pagtatakdang sahod at kayamanan samantalang ang mga prodyuser ay nagtatangkang magmaksima ng kanilang mga tubo na sumasailalim sa kanilang mga pagtatakda kabilang ang pangangailangan para sa mga kalakal na nilikha, teknolohiya at presyo ng mga input. Para sa konsumer, ang puntong ito ay dumarating kapag ang marhinal na utilidad ng isang kalakal, net ng presyo, ay umaabot sa sero na hindi nag-iiwan ng net na pakinabang mula sa karagdagang pagtaas ng konsumpsiyon. Sa parehong paraan, ang prodyuser ay nagkukumpara ng marhinal na kita (tulad ng presyo sa isang perpektong kompetitor) laban sa marhinal na gastos ng isang kalakal kasama ng marhinal na tubo na diperensiya. Sa punto kung saan ang marhinal na tubo ay umaabot sa sero, ang karagdagang mga pagtaas sa produksiyon ng isang kalakal ay humihinto. Para sa pagkilos sa ekwilibrium ng pamilihan at para sa mga pagbabago sa ekwilibrium, ang presyo at kantitad ay nagbabago rin sa marhin: higit o kaunti ng isang bagay kesa sa kinakailangang lahat o wala. Ang ibang mga aplikasyon ng suplay at pangangailangan ay kinabibilangan ng [[distribusyon (ekonomika)|distribusyon ng sahod]] sa mga [[paktor ng produksiyon]] kabilang ang trabaho at kapita sa pamamagitan ng mga pamilihang paktor. Sa isang kompetetibong [[pamilihan ng trabaho]] halimbawa, ang kantitad ng trabaho at ang presyo ng trabho (rate ng sahod) ay nakasalalay sa pangangailangan para sa trabaho (mula sa mga amo para sa produksiyon) at suplay ng trabaho (mula sa mga potensiyal na trabahador). Ang [[ekonomika ng trabaho]] ay sumusuri sa interaksiyon ng mga trabahador at amo sa pamamagitan ng mga gayong pamilihan upang ipaliwanag ang mga paterno at pagbabago sa mga sahod at iba pang sahod ng trabaho, mobilidad ng trabaho at pagkakaroon o kawalan ng trabaho, produktibidad sa pamamagitan ng kapital na tao, at mga kaugnay na isyung patakarang pampubliko.<ref>[[Richard B. Freeman|Freeman, R.B.]] (1987). "labour economics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 72–76.<br/>&nbsp;&nbsp; • Taber, Christopher, and Bruce A. Weinberg (2008). "labour economics (new perspectives)", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_L000241&q=labor%20economics&topicid=&result_number=14 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Hicks, J.R. (1963, 2nd ed.). ''[[The Theory of Wages]]''. London: Macmillan.</ref> Ang analisis ng suplay at pangangailangan ay ginagamit upang ipaliwanag ang pag-aasal ng isang perpektong kompetetibong mga pamilihan ngunit bilang isang pamantayan ng paghahambing, ito ay maaaring palawigin sa anumang uri ng pamilihan. Ito ay maaari ring lahatin upang ipaliwanag ang mga bariabulo sa buong [[ekonomiya]] halimbawa, ang kabuuang ouput (tinantiya bilang [[Kabuuang domestikong produkto|real na GDP]]) at ang pangkalahatang [[lebel ng presyo]] gaya ng pinag-aaralan sa [[makroekonomika]].<ref>[[Olivier Blanchard|Blanchard, Olivier]] (2006, 4th ed.). ''Macroeconomics'', ch. 7, "Putting All Markets Together: The AS–AD Model", Prentice-Hall.</ref> Ang pagbabakas ng mga kwalitatibo at kwantitatibong mga epekto ng mga bariabulong nagbabago ng suplay at pangangailangan kahit pa sa pagtakbong maikli o mahaba ay isang pamantayang pagsasanay sa [[nilalapat na ekonomika]]. Ang teoriyang ekonomika ay maaaring ring tumukoy upang ang mga kondisyon gaya ng suplay at pangangailangan sa pamamagitan ng pamilihan ay isang maiging mekanismo sa paglalaan ng mga mapagkukunan.<ref>Jordan, J.S. (1982). "The Competitive Allocation Process Is Informationally Efficient Uniquely." ''Journal of Economic Theory'', 28(1), p. 1–18. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WJ3-4CYG8P6-J&_user=10&_coverDate=10/31/1982&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1437469481&_rerunOrigin=scholar.google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=7fbfb675f637a38be44a4e906f0c87d8 Abstract.]</ref> ===Mga negosyo=== Ang mga tao ay kalimitang hindi nakikipagkalakalan ng direkta sa mga pamilihan. Bagkus, sa panig ng suplay, maaaring ang mga ito ay magtrabaho at magprodyus sa pamamagitan ng mga negosyo. Ang pinakahalatang mga uri ng mga negosyo ang mga [[korporasyon]], [[sosyohan]], at mga [[tiwala (pananalapi)|tiwala]] (trusts). Ayon kay [[Ronald Coase]], ang tao ay nagsisimulang mag-organisa ng kanilang produksiyon sa mga negosyo kapag ang halaga ng pagnenegosyo ay naging mas mababa kesa sa paggawa nito sa pamilihan. Ang mga negosyoay nagsasama ng trabaho (labor) at [[kapital]] at maaaring magtamo ng mas malaking mga ekonomiya ng iskala (kapag ang aberaheng presyo kada unit ay bumababa habang maraming mga unit ay pinoprodyus) kesa sa indibidwal na pamilihang pangangalakal. Sa [[perpektong kompetisyon|perpektong kompetetibong mga pamilihan]] na pinag-aralan sa [[teoriya ng suplay at pangangailangan]], mayroong maraming mga prodyuser na wala sa mga ito ang malaking nakakaimpluwensiya sa [[presyo]]. Ang industriyal na organisasyon ay lumalahat mula sa espesyal na kaso upang pag-aral ang stratehikong pag-aasal ng mga firm na mayroon malaking kontrol sa presyo. Ito ay nagsaalang-alang ng istraktura ng gayong mga pamilihan at ang mga interaksiyon nito. Ang karaniwang mga istraktura ng pamilihang pinag-aralan bukod sa [[perpektong kompetisyon]] ay kinabibilangan ng [[monopolistiko]]ng kompetisyon, mga iba't ibang anyo ng [[oligopolyo]] at [[monopolyo]]. Ang [[manedyerial na ekonomika]] ay naglalapat ng mikroekonomikong analisis sa spesipikong mga pagpapasya sa mga negosyo o ibang mga pinangangasiwaang unit. Ito ay mabigat na humahango mula sa kwantitatibong mga paraan gaya ng [[pagsasalik ng mga operasyon]] at pagpoprograma at mga [[estadistika|paraang estadistikal]] gaya ng [[regresyong analisis]] sa kawalan ng katiyakan at perpektong kaalaman. Ang nagpapaisang tema ang pagtatangka upang i-[[optimisasyon|optimisa]] ang mga pagpapasyang negosyo, kabilang ang minimisasyon ng unit-gastos at maksimisasyon ng tubo sa ibinigay na mga layunin ng negosyo at mga pagtatakda (constrainsts) na itinakda ng teknolohiya at mga kondisyon ng pamilihan. ===Kawalang katiyakan at teoriya ng laro=== {{main|Teoriya ng laro}} Ang kawalang katiyakan sa ekonomika ang hindi alam na pagkakataon ng pakinabang o pagkalugi kahit pa ito ay mabibilang na panganib o hindi. Kung wala nito, ang pag-aasal ng sambahayan ay hindi maaapektuhan ng kawalang katiyakan sa pagkakaroon ng trabaho at mga pagkakataon ng kita, pananalapi at mga kapital na pamilihan ay liliit sa pagpapalit ng isang instrumento sa bawat yugto ng pamilihan at walang magiging industriyang pangkomunikasyon.<ref>[[Mark J. Machina|Machina, Mark J.]] and [[Michael Rothschild]] (2008). "risk", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000152&edition=current&q=risk&topicid=&result_number=2 Abstract.]</ref> Sa ibinigay na iba't ibang mga anyo nito, may iba't ibang mga paraan upang ikatawan ang kawalang katiyakan at imodelo ang mga tugon ng mga ahenteng ekonomiko dito.<ref>Wakker, Peter P. (2008) "uncertainty", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_U000005&edition=current&q=Uncertainty&topicid=&result_number=2 Abstract.]</ref> Sa ibinigay na mga iba't ibang anyo nito, mayroon iba't ibang mga paraan ng pagkakatawan ng kawalang katiyakan at pagmomodelo ng mga tugon dito ng mga ahenteng ekonomiko. Ang [[teoriya ng laro]] ang sangay ng [[nilalapat na matematika]] na nagsasaalang-alang ng mga stratehikong interaksiyon sa pagitan ng mga ahente na isang uri ng kawalang katiyakan. Ito ay nagbibigay ng pundasyong [[matematika]]l ng industriyal na organisasyon upang imodelo ang iba't ibang uri ng pag-aasal ng mga kompnaya, halimbawa sa isang [[oligopolistiko]]ng industriya (mga ilang tagatinda) ngunit pantay ring mailalapat sa negosiasyon ng sahod, [[baratilyo]], disenyo ng kontrata, at anumang sitwasyon kung saan ang mga indibidwal na ahente ay sapat na kaunti upang magkaroon ng madadamang mga epekto sa bawat isa. Bilang paraan na mabigat na gumagamit ng [[ekonomikang pag-aasal]], ito ay nagpo-[[postulado|postula]] na ang mga ahente ay pumipili ng mga stratehiya upang palakihin ang kanilang kabayaran (pay-offs) kung ibinigay ang mga stratehiya ng ibang mga ahente na kahit papaano ay sa isang bahagi mayroon magkakatunggaling mga interes.<ref name="SamUn">Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'', 18th ed., ch. 11, "Uncertainty and Game Theory" and [end] Glossary of Terms, "Economics of information", "Game theory", and "Regulation."</ref><ref>[[Colin F. Camerer]] (2003). ''Behavioral Game Theory'' [http://press.princeton.edu/chapters/i7517.html Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514201411/http://press.princeton.edu/chapters/i7517.html |date=2011-05-14 }} and ch. 1 [http://press.princeton.edu/chapters/i7517.pdf link] (scroll down). Princeton.</ref> Dito, ito ay naglalahat ng mga pakikitungong [[maksimisasyon]] na binubuo upang siyasatin ang mga aktor ng pamilihan gaya ng modelong [[suplay at pangangailangan]]g at pumapayag sa hindi kompletong impormasyon ng mga aktor. Ang larangang ito ay nagmumula sa 1944 na Klasikong Teoriya ng mga laro ni [[John von Neumann]] at [[Oskar Morgenstern]]. Ito ay may malaking mga aplikasyon na tila sa labas ng ekonomika sa mga iba't ibang paksa gaya ng pormulasyon ng mga [[sandatang nukleyar|stratehiyang nukleyar]], [[etika]], [[agham politika]] at [[ebolusyonaryong biolohiya]].<ref>[[Robert Aumann|Aumann, R.J.]] (2008). "game theory", ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_G000007&edition=current&q=game%20theory&topicid=&result_number=4 Abstract.]</ref> Ang [[pag-ayaw sa panganib]] (''risk aversion'') ay maaaring pumukaw ng gawain na sa maiging gumaganang mga pamilihan ay nagpapakinis ng panganib at nagbabatid ng impormasyon tungkol sa panganib gaya ng mga pamilihan para sa [[kasiguruhan]], mga kontrata ng [[hinaharap ng komoditad]], at mga [[instrumentong pananalapi]]. Ito ay nagsisiyasat rin ng pagpepresyo ng mga instrumentong pananalapi, mga pinansiyal na istraktura ng mga kompanya, kaigihan at karupukan ng mga pamilihang pananalapi, mga krisis pinansiya at kaugnay na patakaran ng pamahalaan o regulasyon.<ref>[[Ben Bernanke|Bernanke, Ben]] and [[Mark Gertler (economist)|Mark Gertler]] (1990). "Financial Fragility and Economic Performance", ''Quarterly Journal of Economics'', 105(1), p [http://www.jstor.org/pss/2937820 p. 87]-114.</ref><ref>From (2008), ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition:<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Stephen Ross (economist)|Ross, Stephen A.]] "finance." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_F000071&edition=current&q=Finance&topicid=&result_number=2 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Burnside, Craig, Martin Eichenbaum, and Sergio Rebelo. "currency crises models." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000204&edition=current&q=crisis&topicid=&result_number=7 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Kaminsky, Graciela Laura. "currency crises." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000468&edition=current&q=crisis&topicid=&result_number=10 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Calomiris, Charles W. "banking crises." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000051&edition=current&q=crisis&topicid=&result_number=18 Abstract.]</ref> Ang ilang mga organisasyong pamilihan ay maaaring magsanhi ng kawalang kaigihan na kaugnay ng kawalang katiyakan. Batay sa artikulong "Market for Lemons" ni [[George Akerlof]], ang [[paradaym]] na halimbawa ang isang hindi maaasahang pamilihan ng mga ginamit na kotse. Ang mga [[kustomer]] na walang kaalaman kung ang isang kotse ay isang "lemon" ay nagpapababa ng presyo nito ng mababa sa kung anong ang may kalidad na ginamit na kotse ay magiging.<ref>Akerlof, George A. (1970). "The Market for 'Lemons': Quality Uncertainty and the Market Mechanism", ''Quarterly Journal of Economics'', 84(3), pp. [https://web.archive.org/web/20110514171310/http://hydrogen.its.ucdavis.edu/eec/education/EEC-classes/eeclimate/class-readings/akerlof-the%20market%20for%20lemons.pdf 488–500.]</ref> Ang [[asymetria ng impormasyon]] ay lumilitaw dito kung ang tagatinda ay nag-aangkin ng mas mahalagang impormasyon kesa sa namimilia ngunit walang pabuya sa paglalantad nito. Ang mga kaugnay na problema sa [[kaseguruhan]] ang [[adberso]]ng seleksiyon gaya ng sa pinaka-nanganganib ay pinakamalamang na magpaseguro (insure) gaya ng mga walang habas na motorista at ang moral na panganib gaya ng mga resulta ng kaseguruhan sa mas mapanganib na pag-aasal gaya ng walang habas na pagmamaneho ng sasakya. Ang parehong mga problema ay maaaring magtaas ng presyo ng kaseguruhan (insurance) at magbawas ng kaigihan sa pagtataboy sa mga kundi ay nagnanais na mga transaktor mula sa pamilihan (hindi kompletong pamilihan). Sa karagdagan, ang pagtatangka na bawasan ang isang problema na sabihing adbersong pagpili sa pamamagitan ng pagmamandato ng kaseguruhan (insurance) ay maaaring magdagdag ng isang pa na sabihing moral na panganib.<ref>Lippman, S.S., and J.J. McCall (2001). "Information, Economics of", ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 7480–7486. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KS&_rdoc=16&_hierId=151000134&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000134&_fmt=summary&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=28&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=748a6fddc8a0c1b70f58f6d282af81fd Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926130228/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KS&_rdoc=16&_hierId=151000134&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000134&_fmt=summary&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=28&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=748a6fddc8a0c1b70f58f6d282af81fd |date=2008-09-26 }}</ref> Ang [[impormasyong ekonomika]] na nag-aaral ng mga gayong problema ay may kaugnayan sa mga paksang gaya ng kaseruhan, batas ng kontrata, disenyo ng mekanisko, pamperang ekonomika at pangangalaga ng kalusugan. Ang mga nilalapat na paksa ay kinabibilangan ng pamilihan at mga legal na remedyo gaya ng mga [[garantiya]] (warranties), minandato ng pamahalaang parsiyal na kaseguruhan, muling pag-iistraktura o batas ng bangkarota, inspeksiyon at regulasyon para sa kalidad at paghahayag ng impormasyon.<ref>From (2008), ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition:<br/>&nbsp;&nbsp; • Wilson, Charles. "adverse selection", [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_A000040&edition=current&q=adverse%20selection&topicid=&result_number=1 Abstract.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Kotowitz, Y. "moral hazard." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000259&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=3 TOC.]<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Roger B. Myerson|Myerson, Roger B.]] "revelation principle." [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_R000137&edition=current&q=moral&topicid=&result_number=1 Abstract.]</ref><ref name="SamUn"/> ===Pagkabigo ng pamilihan=== {{main|Pagkabigo ng pamilihan|Pagkabigo ng pamahalaan}} Ang terminong "pagkabigo ng pamilihan" ay sumasakop sa ilang mga problema na nagpapahina ng pamantayang mga pagpapalagay ekonomiko. Bagaman inuuri ng mga ekonomista ang mga pagkabigo ng pamilihan ng magkakaiba, ang mga sumusunod na mga kategorya ay lumilitaw sa mga pangunahing aklat. Ang mga [[asimetria ng impormasyon]] at mga [[pamilihang hindi kompleto]] ay maaaring magresulta sa ekonomikang kawalang kaigihan ngunit isa ring posibilidad ng pagpapabuti ng kaigihan sa pamamagitan ng pamilihan, legal at mga regulatoryong remedya. Ang natural na [[monopolyo]] o ang pagsasanib ng mga konsepto ng praktikal at teknikal na monopolyo ay isang sukdulang kaso ng pagkabigo ng kompetisyon bilang isang pagpipigil sa mga prodyuser. Ang problema ay inilalarawan bilang isa kung saan na ang marami ng isang produkto ay ginawa, mas mababa ang unit na gastos. Ang ibig sabihin nito ay may ekonomikong saysay lamang na magkaroon ng isang prodyuser. Ang mga publikong kalakalal ang kalakal na kulang sa suplay sa isang tipikal na pamilihan. Ang mga naglalarawang katangian ay ang mga tao ay maaaring kumonsumo ng mga publikong kalakal na hindi nagbabayad para sa mga ito at ang mas higit sa isang tao ay maaaring kumonsumo ng kalakal sa parehong panahon. Ang mga [[eksternalidad]] ay nangyayari kung saan mayroon malaking panlipunang gastos o pakinabang mula sa produksiyon o konsumpsiyon na hindi nakikita sa mga presyo ng pamilihan. Halimbawa, ang [[polusyon ng hangin]] ay maaaring lumikha ng negatibong eksternalidad at ang [[edukasyon]] ay maaaring lumikha ng positibong eksternalidad (kaunting krimen etc). Ang mga pamahalaan ay kadalasan nagtatakda ng [[buwis]] at kundi ay naghihigpit ng pagtitinda ng mga kalakal na may mga negatibong eksternalidad sa pagsisikap na itama ang mga pagbaluktot ng presyo na sanhi ng mga eksternalidad na ito. Ang elementaryong [[teoriya ng pangangailangan-at-suplay]] ay humuhula ng [[ekwilibrium]] ngunit hindi ang bilis ng pagsasayos para sa mga pagbabago ng ekwilibrium sabhi ng paglipat sa pangangailangan o suplay. Sa maraming mga area, ang ilang anyo ng pagiging madikit ng presyo ay pinostula upang isaalang alang ang mga kantidad kesa sa mga presyo na umayos sa maikling panahon sa mga pagbabago sa panig ng pangangailangan o sa panig ng suplay. Ito ay kinabibilangan ng pamantayang analisis ng [[siklo ng negosyo]] sa [[makroekonomika]]. Ang analisis ay kadalasang umiikot sa mga dahilan ng gayong pagdikit ng presyo at ang mga implikasyon nito sa pag-aabot ng [[hipotesis|ini-hipotesis]] na pangmatagalang takbong ekwilibrium. Ang mga halimbawa ng gayong pagiging madikit ng mga presyo sa mga partikular na pamilihan ay kinabibilangan ng rate ng sahod sa mga pamilihan ng trabaho at ipinaskil na mga presyo sa mga pamilihang lumihis sa perpektong kompetisyon. Ang makronekonomikang instabilidad (hindi matatag) ay isang pangunahing pinagmumulan ng kabiguan ng pamilihan na ang pangkalahatang kawalan ng konpidensiya sa negosyo o panlabas na sindak (shock) ay maaaring magpahinto ng produksiyon at distribusyon na nagpapahina ng mga ordinaryong pamilihan na kundi nito ay ligtas. Ang mga ilang espesyalisadong larangan ng ekonomika ay umuukol sa kabiguan ng pamilihan ng higit sa iba. Ang ekonomika ng publikong sektor ay isang halimbawa dahil kapag ang mga pamilihan ay nabigo, ang ilang uri ng mga regulatoryo o programa ng pamahalaan ang lunas. Ang karamihan sa pangkapaligirang ekonomika ay umuukol sa mga eksternalidad o "mga masama sa publiko". Ang mga opsiyong patakaran ay kinabibilangan ng mga regulasyon na nagpapakita ng analisis na gastos-benepsiyo o mga solusyon ng pamilihan na nagbabago ng mga pabuya gaya ng mga kabayaran ng [[emisyon]] o muling paglalarawan ng mga [[karapatan ng pag-aari]]. ===Publikong sektor=== {{main|Ekonomika sa publikong sektor|Pinansiyang publiko|Ekonomikang kapakanan}} Ang publikong pananalapi ang larangan ng ekonomika na umuukol sa pagbabadyet ng mga kita (revenues) at gastos ng entidad na publikong sektor na karaniwan ay [[pamahalaan]]. Ang paksang ito ay tumutugon sa mga bagay gaya ng insidensiya ng [[buwis]] (sino talaga ang nagbabayad ng partikular na buwis), analisis na gastos-benepisyo ng mga [[paggasta ng pamahalaan|programa ng pamahalaan]], mga epekto sa ekonomikong kaigihan at pamamahagi ng sahod ng iba't ibang mga paggasta at buwis at mga politikang piskal. Ang huli na aspeto ng [[teoriya ng publikong pagpili]] ay nagmomodelo ng publikoong sektor na pag-aasal na [[analogo]]so sa mikroekonomika na sumasangkot sa mga interaksiyon ng may sariling interes na mga botante, mga politiko at mga burokrata.<ref>[[Richard Musgrave|Musgrave, R.A.]] (1987). "public finance", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 1055–60.</ref> Ang karamihan sa ekonomika ay positibo na naghahangad na maglarawan at humula ng ekonomikong penomena. Ang normatibong ekonomika ay naghahangad na tumukoy kung anong ang mga ekonomiya ay dapat maging tulad. Ang [[ekonomikang kapakanan]] (''welfare economics'') ang normatibong sangay ng ekonomika na gumagamit ng mga pamamaraang mikroekonomika upang sabay na matukoy ang [[kaigihang paglalaan]] sa loob ng [[ekonomiya]] at pamamahagi ng sahod na kaugnay nito. Ito ay nagtatangkang sumukat ng panlipunang kapakanan sa pamamagitan ng pagsusuri ng mga ekonomikong gawain ng mga indibidwal na bumubuo sa lipunan.<ref>Feldman, Allan M. (1987). "welfare economics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 889–95.</ref> ==Makroekonomika== [[Talaksan:Circulation in macroeconomics.svg|right|360px|thumb|Sirkulasyon sa Makroekonomika]] {{main|Makroekonomika}} Ang makroekonomika ay sumusuri ng ekonomiya sa kabuuan upang ipaliwanag ang malawak na mga agregato at mga interaksiyon gamit ang isang pinasimpleng anyo ng teoriya ng ''[[pangkalahatang ekwilibrium]]''. Ang gayong mga agregato ay kinabibilangan ng [[mga sukat ng pambansang kita at output|pambansang kita at ouput]], bilang ng [[kawalang trabaho]], [[inplasyon]] ng presyo at mga subagregato gaya ng kabuuang pagkonsumo at paggasta ng pamumuhunan at mga bahagi nito. Ito ay nag-aaral rin ng mga epekto ng [[patakarang pang-salapi]] at [[patakarang piskal]]. Simula mga 1960, ang makroekonomika ay inilarawan ng karagdagang integrasyon sa [[mikropundasyon|batay-sa-mikro]]ng mga pagmomodelo ng mga sektor kabilang ang [[makatwirang ekspektasyon|pagiging makatwiran]] ng mga manlalaro, [[hipotesis ng maiging pamiliha|maiging paggamit]] ng impormasyon ng pamiliha at [[hindi perpektong kompetisyon]].<ref>[[Yew-Kwang Ng|Ng, Yew-Kwang]] (1992). "Business Confidence and Depression Prevention: A Mesoeconomic Perspective", ''American Economic Review'' 82(2), pp. 365–371. [http://links.jstor.org/sici?sici=0002-8282%28199205%2982%3A2%3C365%3ABCADPA%3E2.0.CO%3B2-4&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage]</ref> Ito ay sumagot sa isang matagal na pagkabahala sa hindi konsistenteng mga pag-unlad sa parehong paksa.<ref>Howitt, Peter M. (1987). "Macroeconomics: Relations with Microeconomics".{{cite book | title=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], pp. 273–76| publisher=Macmillan and Stockton| location=London and New York| isbn=0-333-37235-2 | author=edited by John Eatwell, Murray Milgate, Peter Newman. | year=1987}}</ref> Ang analisis na makroekonomiko ay tumuturing rin sa mga paktor na umaapekto sa pangmatagalang lebel at [[paglagong ekonomiko|paglago]] ng pambansang sahod. Ang gayong mga paktor ay kinabibilangan ng akumulasyon ng kapital, [[pagbabagong teknolohikal]] at paglago ng [[pwersang trabaho]].<ref>• Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics", Macroeconomics, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 349.<br/>&nbsp;&nbsp; • Blanchard, Olivier Jean (1987). "neoclassical synthesis", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 634–36.</ref> ===Paglago=== {{main|Ekonomiya|paglagong ekonomiko}} Ang ekonomika ng paglago ay nag-aaral ng mga paktor na nagpapaliwanag ng [[paglagong ekonomiko]] na pagtaas ng output kada capita sa loob ng mahabang yugto ng panahon. Ang parehong mga paktor ay ginagamit upang ipaliwanag ang pagkakaiba sa lebel ng output kada capita sa pagitan ng mga bansa, sa partikular ay kung bakit ang ilang mga bansa ay lumalago ng mas mabilis kesa sa iba at kung ang mga bansa ay nagtatagpo sa parehong mga rate ng pagbabago. Ang pinaka pinag-aaralang mga paktor ay kinabibilangan ng rate ng pamumuhunan, [[sobrang populasyon|paglago ng populasyon]] at pagbabagong teknolohikal. Ang mga ito ay kinatawan sa mga anyong teoretikal at empirikal gaya ng sa neoklasiko at endohenyosong mga modelo ng paglago at sa pagkukwenta ng paglago.<ref>• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', ch. 27, "The Process of Economic Growth" McGraw-Hill. ISBN 0-07-287205-5.<br />&nbsp;&nbsp; • [[Hirofumi Uzawa|Uzawa, H.]] (1987). "models of growth", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 483–89.</ref> ===Siklo ng negosyo=== {{main|siklo ng negosyo}} Ang ekonomika ng [[dakilang depresyon]] ang nag udyok sa pagkakalikha ng makroekonomika bilang hiwalay na disiplana ng larangan ng pag-aaral. Sa panahon ng [[dakilang depresyon]] sa [[Estados Unidos]] noong mga 1930, si [[John Maynard Keynes]] ay sumulat ng aklat na pinamagatang "''Pangkalahatang Teoriya ng Trabaho, Interes at Salapi''" na bumabalangkas sa mga mahalagang teoriya ng [[ekonomikang Keynesian]]. Ikinatwiran ni Keynes na ang agregatong pangangailangan para sa mga kalakal ay maaaring maging hindi sapat habang nangayari ang mga pagbagsak ng [[ekonomiya]] na tumutungo sa hindi kinakailangang mataas na [[kawalang trabaho]] at kawalan ng mga potensiyal na output. Dahil dito, kanyang itinaguyod ang isang aktibong mga tugong patakaran ng publikong sektor ([[pamahalaan]]) kabilang ang mga aksiyon ng [[patakarang pang-salapi]] ng [[bangko sentral]] at mga aksiyon ng [[patakarang piskal]] ng pamahalaan upang patatagin ang output sa [[siklo ng negosyo]].<ref>{{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = {{cite book | last = Sullivan | first = Arthur | authorlink = Arthur O' Sullivan | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | page = 396 | url = http://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZ3R9&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbCategoryId=&PMDbProgramId=12881&level=4 {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3 }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link}} | doi = | id = | isbn = 0-13-063085-3}}</ref> Kaya ang isang sentral na konklusyon ng [[ekonomikong Keynesian]] ay sa ilang mga sitwasyon, walang malakas na automatikong mekanismo na nagpapagalaw ng ouput at pagkakaroon ng trabaho patungo sa buong lebel ng pagkakaroon ng trabaho. Ang modelong IS/LM ni [[John Hicks]] ang naging pinakaimpluwensiyang interpretasyon ng Pangkalatahang Teoriya. Sa loob ng mga taon, ang pagkaunawa ng siklo ng negosyo ay sumangay sa iba't ibang mga eskwela na kaugnay o sumasalungat sa [[Keynasianismo]]. Ang sintesis na neoklasiko ay tumutukoy sa rekonsiliasyon ng ekonomikang Keynesian sa [[ekonomikang neoklasiko]] na nagsasaad na ang Keynesianismo ay tama sa maikling pagtakbo at ang ekonomiya ay sumusunod sa teoriyang neoklasiko sa mahabang pagktakbo. Ang eskwelang bagong klasiko ay bumabatikos sa sa pananaw na Keynesian ng siklo ng negosyo. Ito ay kinabibilangan ng permanenteng sahod na pananaw ni [[Milton Friedman]] sa [[konsumpsiyon]], ang himagsikang makatwirang mga ekspektasyon<ref>[https://web.archive.org/web/20100705024756/http://www.economics.harvard.edu/files/faculty/40_Macroeconomist_as_Scientist.pdf The Macroeconomist as Scientist and Engineer], Gregory Mankiw, Harvard University, Mayo 2006</ref> na pinangunahan ni [[Robert Lucas]] at ang teoriyang tunay na siklo ng negosyo. Salungat dito, ang eskwelang bagong Keynesian ay nagpapanatili ng asumpsiyong makatwirang mga ekspektasyon. Gayunpaman ito ay nagpapalagay ng isang pagkakaiba ng mga kabiguan ng pamilihan. Sa partikular, ang Bagong mga Keynesian ay nagpapalagay na ang mga presyo at sahod ay "madikit" na nangangahulugan ang mga ito ay hindi nagsasaayos nang mabilis sa mga pagbabago sa kondisyong ekonomiko. Kaya ang mga bagong klasiko ay nagpapalagay na ang mga presyo at sahod ay automatikong nagsasaayos upang makamit ang buong pagkakaroon ng trabaho samantalang nakikita ng mga bagong Keynesian ang buong pagkakaroon ng trabaho bilang automatikong nakakamit lamang sa mahabang pagtakbo at kaya ang mga patakarang ng bangko sentral at pamahalaan ay kinakailangan dahil ang "mahabang pagtakbo" ay maaaring labis na mahaba. ===Inplasyon at patakarang pang-salapi=== {{main|Patakarang pang-salapi}} Ang [[inplasyon]] ang sitwasyong ekonomiko na nararanasang kapag ang [[suplay ng salapi]] tungo sa ekonomiya ay tumataas at kalaunan ay nagreresulta sa pagtaas ng mga presyo ng mga mahalaga at mga kinokonsumong kalakal at mga serbisyo. Ang inplasyon ay pangkalahatang nangyayari sa ilalim ng dalawang mga sirkunstansiya-paghila ng pangangailangan (''demand pull'') at pagtulak ng gastos (''cost push''). Ang [[inplasyong paghila ng pangangailangan]] ay sinasabing lumilitaw kapag ang agregatong pangangailangan sa isang [[ekonomiya]] ay humihigit sa agregatong suplay. Ito ay kinabibilangan ng inplasyon na lumilitaw bilang real na [[kabuuang produktong domestiko]] at at ang [[kawalang trabaho]] ay bumabagsak habang ang ekonomiya ay gumagalaw sa kahabaan ng [[kurbang Phillips]]. Ang [[inplasyong pagtulak ng gastos]] ay isang uri ng inplasyon na sanhi ng malaking pagtaas sa halaga ng mga mahalagang kalakal o serbisyo kung saan walang angkop na alternatibo ay makukuha. Ang isang sitwasyong kadalasang binabanggit nito ang [[krisis ng langis noong 1973]] na nakikita ng ilang mga ekonomista na isang pangunahing sanhi ng inplasyong naranasan sa mga bansang Kanluranin sa dekadang iyon. Ikinatwirang ang inplasyong ito ay nagresulta mula sa pagtataas ng halaga ng [[langis]] (petroleum) na itinakda ng [[OPEC]]. Dahil ang langis ay labis na mahalaga sa mga industriyalisadong ekonomiya, ang isang malaking pagtaas sa mga presyo nito ay maaaring magpataas ng presyo ng karamihan ng mga produkto na nagpapataas ng rate ng inplasyon. Ito ay maaaring magpataas ng normal o likas na rate ng inplasyon na rumiriplekta sa mga pag-aangkop na ekspektasyon at ang pag-ikid ng presyo/sahod upang ang pagkabigla ng suplay ay may patuloy na mga epekto. Ang mga pangunahing reporma at resolba ay inilalapat sa [[patakarang pang-salapi]] (monetary) at [[patakarang piskal]] ng isang bansa. Ang mga [[patakarang pang-salapi]] (monetary) ay karaniwang nilalapat ng mga [[bangko sentral]] samantalang ang mga [[patakarang piskal]] ay ginagamit at pinapatupad ng katawang pampamahalaan sa pakikipagtulangan ng Bangkong Apex. Ang [[salapi]] ang paraan ng huling pagbabayad ng mga kalakaal sa karamihan ng mga ekonomiyang sistema ng presyo at ang unit ng akawnt kung saan ang mga presyo ay karaniwang isinasaad. Ang isang labis na angkop na pangungusap ni Propesor Walker na isang kilalang ekonomista ay: "''Ang pera ay kung ano ang ginagawa ng pera...''". Ang pera ay may pangkalahatang pagtanggap, isang relatibong konsistensiya sa halaga, dibisibilidad, pagiging matibay, portabilidad (pagiging madadala), ellastiko sa suplay at nakaliligtas sa konpidensiya ng publikong masa. Ito ay kinabibilangan ng [[kurensiya]]ng hinahawakan ng mga publikong hindi bangko at mga matsetsekeng mga [[deposito]]. Ito ay inilarawan bilang isang panlipunang konbensiyon, tulad ng wika na magagamit para sa isa na sa malaking dahilan ay dahil sa ito ay magagamit para sa iba. Bilang midyum ng pagpapalitan, ang salapi ay nagpapadali ng kalakalan. Ito ay pangunahing isang sukat ng halaga at sa mas mahalagang paglalarawan ay imbak (store) ng halaga na basehan ng paglikha ng [[kredito]]. Ang ekonomikong tungkulin nito ay maaring isalungat sa [[barter]] (hindi pamperang pagpapalitan). Dahil sa malawak na uri ng mga nililikhang kalakal at mga espesyalisadong mga prodyuser, ang barter ay maaaring magtakakda ng mahirap na mahanap na dobleng koinsidensiya ng mga kagustuhan sa kung ano ang ipinapalit, halimbawa sa mga mansanas at isang aklat. Ang pera ay maaaring magbawas ng gastos ng pagpapalitan ng transaksiyon dahil sa handa nitong pagiging matatanggap. Sa gayon, hindi magastos para sa tagatinda na tumanggap ng pera bilang kapalit kesa sa kung ano nililikha ng tagabili.<ref>[[James Tobin|Tobin, James]] (1992). "Money" (Money as a Social Institution and Public Good), ''The New Palgrave Dictionary of Finance and Money'', v. 2, pp. 770–71.</ref> Sa lebel ng ekonomiya, ang teoriya at ebidensiya ay konsistente sa positibong ugnayang tumatakbo mula sa kabuuang suplay ng salapi tungkol sa nominal na halaga ng kabuuang output tungo sa pangkalahatang lebel ng presyo. Sa dahilang ito, ang pangangasiwa ng suplay ng salapi ay isang mahalagang aspeto ng [[patakarang pang-salapi]] (monetary).<ref>• [[Milton Friedman]] (1987). "quantity theory of money", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 15–19.<br/>&nbsp;&nbsp; • Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics'', ch. 2, "Money: The Lubroicant of Exchange" section, ch. 33, Fig. 33–3.</ref> ===Patakarang piskal at regulasyon=== {{Main|Patakarang piskal|Paggasta ng pamahalaan|Regulasyon|Mga pambansang akawnt}} Ang pambansang akawnting ay isang paraan sa pagbubuuod ng agregatong gawaing ekonomiko ng isang bansa. Ang mga pambansang akawnt ay isang mga sistemang dobleng entradang akawnting na nagbibigay ng detalyadeng pinagsasaligang mga sukat ng gayong impormasyon. Ang mga ito ay kinabibilangan ng [[Mga akawnt ng pambansang sahod at produkto]] (national income and product accounts o NIPA) ay nagbibigay ng mga pagtatantiya para sa halaga ng salapi ng output at sahod kada taon o kwarter. Ang NIPA ay pumapayag sa pagsubaybay ng pagganap ng [[ekonomiya]] at mga bahagi nito sa pamamagitan ng [[siklo ng negosyo]] o sa loob ng mas mahabang mga panahon. Ang datos ng presyo ay maaaring pumayag sa pagtatangi ng [[mga real versus nominal na halaga (ekonomika)|nominal mula sa mga real na halaga]] na pagtutuwid ng mga kabuuang salapi para sa mga pagbabago ng presyo sa loob ng panahon.<ref>• Usher, D. (1987), "real income", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, p. 104.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Amartya Sen|Sen, Amartya]] (1979), "The Welfare Basis of Real Income Comparisons: A Survey", ''Journal of Economic Literature'', 17(1), p [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-0515%28197903%2917%3A1%3C1%3ATWBORI%3E2.0.CO%3B2-6&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage p. 1–45].</ref> Ang mga pambansang akawnt ay kinabibilangan rin ng sukat ng [[kapital (ekonomika)|kapital na stock]], [[kayamanan (ekonomika)|kayamanan]] ng isang bansa at [[ekonomikang internasyonal|internasyonal na mga daloy kapital]].<ref name="Ruggles">Ruggles, Nancy D. (1987), "social accounting". {{cite book | title=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]] | pages=v. 3, 377| publisher=Macmillan and Stockton| location=London and New York| isbn=0-333-37235-2 | author=edited by John Eatwell, Murray Milgate, Peter Newman. | year=1987}}</ref> ==Ekonomikang internasyonal== {{Main|Ekonomikang internasyonal|Sistemang ekonomiko}} Ang kalakalang internasyonal ay nag-aaral ng mga tagatukoy ng mga daloy ng kalakal-at-serbisyo sa buong mga hangganang internasyona. Ito ay nauukol rin sa sukat at distribusyon ng [[pakinabang mula sa kalakalan]]. Ang mga aplikasyon g patakaran ay kinabibilangan ng pagtatantiya ng mga epekto ng pagbabago ng mga rate ng [[taripa]] at quota ng kalakalan. Ang [[pinansiyang internasyonal]] ay isang larangang makroekonomiko na sumusuri sa daloy ng [[kapital (ekonomika)|kapital]] sa buong mga hangganang internasyonal at sa mga epekto ng galaw na ito sa mga [[rate ng palitan]]. Ang tumaaas na kalakalan sa mga kalakal, serbisyon at kapital sa pagitan ng mga bansa ay isang pangunahing epekto ng kontemporaryong [[globalisasyon]].<ref>• Anderson, James E. (2008). "international trade theory", ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition]].[http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000263&q=international%20economics&topicid=&result_number=14 Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528152658/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000263&q=international%20economics&topicid=&result_number=14 |date=2013-05-28 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • Venables, A. (2001), "international trade: economic integration", ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 7843–7848. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&_rdoc=11&_hierId=151000136&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000136&_fmt=high&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. Abstract.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926171815/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&_rdoc=11&_hierId=151000136&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000136&_fmt=high&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. |date=2008-09-26 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • Obstfeld, Maurice (2008). "international finance", ''The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000169&q=international%20finance&topicid=&result_number=1 Abstract.]</ref> [[File:GDP PPP Per Capita IMF 2008.png|thumb|300px|Mapa ng daigdig na nagpapakita ng [[Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita|GDP (PPP) kada capita]].|alt=A world map with countries colored in different colors.]] Ang natatanging larangan ng [[ekonomikang pag-unlad]] ay sumusuri sa mga aspetong ekonomiko ng proseso ng pag-unlad sa relatibong mababang sahod na mga bansa na pumopokus sa [[pagbabagong istraktural]], [[kahirapan]], at [[paglagong ekonomiko]]. Ang mga pakikitungo sa ekonomikang pag-unlad ay kadalasang nagsasama ng mga paktor na panlipunan at pampolitika.<ref>• Bell, Clive (1987). "development economics", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 1, pp. 818–26.<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics", Growth and development, ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 351. Chicago.</ref> Ang mga sistemang ekonomiko ang [[JEL classification codes#Economic systems JEL: P Subcategories|sangay]] ng ekonomika na nag-aaral ng mga paraan at institusyon kung saan ang mga lipunan ay tumutukoy sa pag-aari, direksiyon at paglalaan ng mga mapagkukunang ekonomiko. Ang isang sistemang ekonomiko ng isang lipunan ang unit ng analisis. Sa mga sistemang kontemporaryo sa iba't iabng mga dulo ng spektrum na organisasyonal ang mga [[planadong ekonomiya|sistemang sosyalista]] at [[kapitalismo|sistemang kapitalista]] na ang karamihan ng produksiyon ay nangyayari sa respektibong negosyong pinapatakbo ng estado at mga pribado. Sa pagita nito ang mga [[magkahalong ekonomiya]]. Ang isang karaniwang elemento ang interaksiyon ng mga impluwensiyang ekonomiko at pampolitika na malawak na inilalarawan bilang [[ekonomiyang pampolitika]]. Ang mga sistemang komparatibong ekonomiko ay nag-aaral ng relatibong pagganap at pag-aasal ng iba't ibang mga sistema o [[ekonomiya]].<ref>• [[Robert L. Heilbroner|Heilbroner, Robert L.]] and Peter J. Boettke (2007). "Economic Systems", ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 17, pp. 908–15.<br/>&nbsp;&nbsp; • NA (2007). "economic system", ''Encyclopædia Britannica online'' Concise Encyclopedia [http://www.britannica.com/ebc/article-9363397 entry.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080426234153/http://www.britannica.com/ebc/article-9363397 |date=2008-04-26 }}</ref> ==Kasanayan== {{Main|Economic methodology|Ekonomikang matematika|Mga eskwela ng ekonomika}} Ang kontemporaryong ekonomika ay gumagamit ng [[matematika]]. Ang mga ekonomista ay humahango sa mga kasangkapan ng [[kalkulo]], [[linear algebra]], [[estadistika]], [[teoriya ng laro]] at [[agham pangkompyuter]].<ref>[[Gérard Debreu|Debreu, Gérard]] (1987). "mathematical economics", ''The [[New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 401–03.</ref> Ang mga ekonomistang propesyonal ay inaasahang maging pamilyar sa mga kasangkapang ito samantalang ang kaunti ay naeespesyalisa sa [[ekonometrika]] at mga pamamaraang [[matematika]]l. ===Teoriya=== Ang nananaig na teoriyang ekonomiko ay umaasa sa [[a priori]] na kwantitatibong [[model (ekonomika)|mga modelong ekonomiko]] na gumagamit ng iba't ibang mga konsepto. Ang teoriya ay karaniwang tumutuloy sa asumpsiyon ng ''[[ceteris paribus]]'' na nangangahulugang humahawak ng mga nagpapaliwanag na [[bariabulo]] kesa sa isa na nasa ilalim ng pagsasaalang alang. Kapag lumiliha ng mga teoriya, ang layunin ay humanap ng mga kahit papaano ay simple sa mga pangangailangang impormasyon, mas tiyak sa mga prediksiyon at mas mabunga sa paglikha ng karagdagang pagsasaliksik kesa sa mga naunang teoriya.<ref>[[Milton Friedman|Friedman Milton]] (1953). "[[Essays in Positive Economics#The Methodology of Positive Economics|The Methodology of Positive Economics]]", ''Essays in Positive Economics'', University of Chicago Press, p. 10.</ref> Sa [[mikroekonomika]], ang prinsipal na mga konsepto ay kinabibilangan ng [[suplay at pangangailangan]], [[marhinalismo]], [[teoriyang makatwirang pagpili]], [[gastos ng oportunidad]], mga [[limitasyon ng badyet]], [[utilidad]], at ang [[teoriya ng negosyo]].<ref>Boland, Lawrence A. (1987). "methodology", ''[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]'', v. 3, pp. 455–58.</ref><ref name="Dissension">{{cite journal | author=Frey, Bruno S., Werner W. Pommerehne, Friedrich Schneider, and Guy Gilbert. | title=Consensus and Dissension Among Economists: An Empirical Inquiry| journal=American Economic Review| year=1984| volume=74| issue=5|pages= p [http://links.jstor.org/sici?sici=0002–8282%28198412%2974%3A5%3C986%3ACADAEA%3E2.0.CO%3B2–E&size=LARGE p. 986–994] }} Accessed on 2007-03-17.</ref> Ang mga sinaunang modelong makroekonomiko ay pumokus sa mga relasyon sa pagitan ng mga agregatong [[bariabulo]] ngunit habang ang mga relasyon ay lumilitaw na nagbabago sa loob ng panahon, ang mga makroekonomista ay napilitang bumatay ng kanilang mga modelo sa mga [[mikropundasyon]]. Ang mga nabanggit na konspetong mikroekonomiko ay gumagampan ng isang malaking papel sa mga modelong makroekonomiko, halimbawa sa [[teoriyang pang-salapi]], ang [[teoriyang kantidad ng salapi]] ay humuhula na ang pagtaas sa [[suplay ng salapi]] ay nagpapataas ng [[inplasyon]] at ang inplasyon ay pinagpapalagay na naiimpluwensiyahan ng mga [[ekspektasyong makatwiran]]. Sa [[ekonomikang pag-unlad]], ang mas mabagal na paglago sa mga maunlad na bansa ay minsang hinuhulaan dahil sa pagbagsak ng mga pagbabalik na marhinal ng pamumuhunan at kapital at ito ay napagmasdan sa [[Mga apat na tigreng Asyano]]. Minsan, ang hipotesis na ekonomiko ay tanging [[ekonomikang kwalitatibo|kwalitatibo]] at hindi kwantitatibo.<ref>Quirk, James (1987). "qualitative economics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 4, pp. 1–3.</ref> Ang mga pagpapaliwanag ng mga pangangatwirang ekonomiko ay kadalasang gumagamit ng dalawang dimensiyonal na mga [[grapo]] upang ipakita ang mga relasyong teoretikal. Sa mas mataas na lebel ng paglalahat, ang treatise ni [[Paul Samuelson]] na ''[[Foundations of Economic Analysis]]'' (1947) ay gumamit ng mga pamamaraang matematikal upang ikatawan ang teoriya partikular na ang pagmamaksima ng mga relasyong pag-aasal ng mga ahente na umaabot sa ekwilibrium. Ang aklat ay nakapokus sa pagsusuri ng klase ng mga pahayag na tinatawag na '''mga teoremang operasyonal na makahulugan''' sa ekonomika na mga [[teorema]] na maiisip na mapapamalian ng empirikal na datos.<ref name="Foundations">{{cite book | title=[[Foundations of Economic Analysis]], Enlarged Edition| last=Samuelson| first=Paul A.| authorlink=Paul Samuelson| date=1947, 1983| page=[https://archive.org/details/foundationsofeco0000samu/page/4 4]| publisher=Harvard University Press| location=Boston| isbn=978-0-674-31301-9}}</ref> ===Imbestigasyong empirikal=== {{Main|Ekonometrika|Ekonomikang eksperimental}} Ang mga teoriyang ekonomiko ay kadalasang sinusubukan (tested) ng empirikal ng malaki sa pamamagitan ng paggamit ng [[ekonometrika]] gamit ang [[datos na ekonomika]].<ref>Hashem, M. Pesaren (1987). "econometrics", [[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]], v. 2, p. 8.</ref> Ang mga kontroladong eksperimentong karaniwang sa [[agham pisika]] ay mahirap at hindi karaniwang sa ekonomika <ref>Probability, econometrics and truth: the methodology of econometrics By Hugo A. Keuzenkamp Published by Cambridge University Press, 2000 ISBN 0-521-55359-8, ISBN 978-0-521-55359-9 312 pages, page 13: "...in economics, controlled experiments are rare and reproducible controlled experiments even more so..."</ref> at bagkus ay ang malawak na datos ay [[pag-aaral na obserbasyonal|obserbasyonal na pinag-aaralan]]. Ang uring ito ng pagsusubok ay karaniwang itinuturing na hindi mas mahigpit kesa sa kontroladong eksperimentasyon at ang mga konklusyon ay karaniwang mas tentatibo. Gayunpaman, ang larangan ng [[ekonomikang eksperimental]] ay lumalago at ang tumataas na pggamit ay ginagawa sa mga natural na eksperimento. Ang [[estadistika|mga pamamaraang estadistika]] gaya ng [[regresyong analisis]] ay karaniwan. Ang tagasanay nito ay gumagamit ng mga gayong paraan upang tantiyahin ang sukat, kahalagahang ekonomiko at [[kahalagang estadistikal]] (lakas ng hudyat) ng mga hinipotesis na relasyon at upang isaayos para sa ingay mula sa ibang mga [[bariabulo]]. Sa pamamagitan ng gayong mga paraan, ang isang hipotesis ay maaaring magkamit ng pagtanggap bagaman sa isang [[probabilidad|probabilistiko]] kesa sa tiyak na kahulugan. Ang pagtanggap ay nakasalalay sa hipotesis na nagpapatuloy na mga pasubok na [[pagiging mapapamali]]. Ang paggamit ng karaniwang tinatanggap na mga pamamaraan ay hindi kinakailangang lumikha ng isang huling konklusyon o kahit isang kasunduan sa isang partikular na tanong sa ibinigay na iba't ibang mga pagsubok, [[hanay ng datos]] at mga naunang paniniwala. Ang mga batikos batay sa mga pamantayang propesyonal at hindi [[replikasyon (estadistika)|replikabilidad]] (pagiging mauulit) ng mga resulta ay nagsisilbi bilang karagdagang pagtingin sa mga pagkiling (bias), mga kamalian at labis na paglalahat, ,<ref name="Dissension"/><ref>Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics" ( Methods of inference and Testing theories), ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 347.</ref> bagaman ang labis na pagsasaliksik na ekonomiko ay inakusahan ng pagiging hindi replikable (mauulit) at ang mga prestihiyosong hornal ay naakusahan ng hindi pagpapadali ng replikasyon sa pamamagitan ng pagbibigay ng kodigo at datos.<ref name=McCullough2007>{{cite journal | author = McCullough, B.D. | year = 2007 | title = Got Replicability? The Journal of Money, Banking and Credit Archive. | journal = Econ Journal Watch | volume = 4 | issue = 3 | pages = 326–337 | url = http://www.econjournalwatch.org/pdf/McCulloughAbstractSeptember2007.pdf | accessdate = 2008-06-07 | format = PDF | archive-date = 2008-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080625054132/http://www.econjournalwatch.org/pdf/McCulloughAbstractSeptember2007.pdf | url-status = dead }}</ref> Tulad ng mga teoriya, ang mga paggamit ng mga pagsubok [[estadistika]] ay sa sarili nito bukas sa kritikal na analisis,<ref>• Kennedy, Peter (2003). ''A Guide to Econometrics'', 5th ed., "21.2 The Ten Commandments of Applied Econometrics", pp. 390–96 [http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=B8I5SP69e4kC&oi=fnd&pg=PR11&ots=w8xiZdkYWb&sig=_YKfXmJbK4-F3H4zsMl8N-U5BGo#PRA1-PA390,M1 (excerpts).]<br/>&nbsp;&nbsp; • McCloskey, Deirdre N. and Stephen T. Ziliak (1996). "The Standard Error of Regressions", ''Journal of Economic Literature'', 34(1), pp. [http://www.deirdremccloskey.com/docs/pdf/Article_189.pdf 97–114.] <br/>&nbsp;&nbsp; • Hoover, Kevin D., and Mark V. Siegler (2008). "Sound and Fury: McCloskey and Significance Testing in Economics", ''Journal of Economic Methodology'', 15(1), pp. 1–37 [https://web.archive.org/web/20080527204129/http://129.3.20.41/econ-wp/em/papers/0511/0511018.pdf (2005 prepubication version).] Reply of McCloskey and Ziliak and rejoinder, pp. 39–68.</ref> bagaman ang mga komentaryong kritikal sa mga papel sa ekonomika sa mga prestihiyosong hornal gaya ng ''[[American Economic Review]]'' ay bumagsak ng matirik sa nakaraang 40 taon. Ito ay itinutro sa mga pabuya ng hornal na imaksima ang mga banggit upang rumanggo ng mas mataas sa Social Science Citation Index (SSCI).<ref name=Whaples2006>{{cite journal | author = Whaples, R. | year = 2006 | title = The Costs of Critical Commentary in Economics Journals | journal = Econ Journal Watch | volume = 3 | issue = 2 | pages = 275–282 | url = http://ideas.repec.org/a/ejw/volone/2006275-282.html | accessdate = 2008-06-10 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080129025046/http://ideas.repec.org/a/ejw/volone/2006275-282.html | archivedate = 2008-01-29 | url-status = live }}</ref> Sa nilalapat na ekonomika, ang mga [[modelong input-output]] na gumagamit ng mga pamamaraang [[pagpoprogramang linyar]] ay medyo karaniwan. Ang malaking mga halaga ng datos ay pinapatakbo sa pamamagitan ng mga [[sopwer|programa ng komputer]] upang siyasatin ang epekto sa ilang mga patakaran. Ang [[Minnesota IMPLAN Group|IMPLAN]] ay isang mahusay na kilalang halimbawa. Ang [[ekonomikang eksperimental]] ay nagtaguyod ng paggamit ng [[kontrol na siyentipiko|kinontrol na siyentipikong]] mga eksperimento. Ito ay nagpaliit ng matagal nang napapansing distinksiyon sa ekonomika mula sa mga pinayagan ng [[natural na agham]] na mga pagsubok ng nakaraang kinukuhang mga [[aksiyoma]].<ref>• [Bastable, C.F.] (1925). "experimental methods in economics", ''Palgrave's Dictionary of Economics'', reprinted in ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'' (1987, v. 2, p. 241.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Vernon L. Smith|Smith, Vernon L.]] (1987), "experimental methods in economics", ii. ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 2, pp. 241–42.</ref> Sa ilang mga kaso, natagpuan ng mga ito na ang mga aksiyoma ay hindi buong tama. Halimbawa, ang [[larong ultimatum]] ay naghayag na ang mga tao ay tumatakwil na hindi magkatumbas na mga alok. Sa [[ekonomikang pag-aasal]], sikolohistang si [[Daniel Kahneman]] ay nagwagi ng [[Gantimpalang Nobel]] sa ekonomika noong 2002 para sa empirikal na pagkakatuklas niya at ni [[Amos Tversky]]' ng ilang mga [[pangkiling na kognitibo]] (''cognitve biases'') at mga [[heuristika]]. Ang parehong pagsubok empirikal ay nangyayari sa [[neuroekonomika]]. Ang isa pang halimbawa ang asumpsiyon ng masikip na madamot na mga preperensiya laban sa isang mdoel na sumusubok para sa madamot, [[altruismo|altruistiko]] at matulunging mga preperensiya.<ref>• Fehr, Ernst, and Urs Fischbacher (2003). "The Nature of Human Altruism", ''Nature'' 425 Oktubre 23, [http://www.kabbalah.info/forums/arosa/engmaterials/Altruism/Ernst_Fehr___Urs_Fischbacher__The_Nature_of_Human_Altruism.pdf pp. 785–791.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828121217/http://www.kabbalah.info/forums/arosa/engmaterials/Altruism/Ernst_Fehr___Urs_Fischbacher__The_Nature_of_Human_Altruism.pdf |date=2013-08-28 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • Sigmund, Karl, Ernst Fehr, and Martin A. Nowak (2002),"The Economics of Fair Play", ''Scientific American'', 286(1) January, [http://www.scribd.com/word/full/2188440?access_key=key-2ejknqyx744p0e6mcc21 pp. 82–87.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521062428/http://www.scribd.com/word/full/2188440?access_key=key-2ejknqyx744p0e6mcc21 |date=2012-05-21 }}</ref> These techniques have led some to argue that economics is a "genuine science."<ref name="Imperialism2">{{cite journal| author=Lazear, Edward P.| title=Economic Imperialism| journal=American Economic Review| year=2000| volume=115| issue=1|pages= p [http://links.jstor.org/sici?sici=0033–5533%28200002%29115%3A1%3C99%3AEI%3E2.0.CO%3B2–W&size=LARGE&origin=JSTOR–enlargePage p. 99–994]| unused_data=Quarterly Journal of Economics }}</ref> ==Kasaysayan== {{Main|Kasaysayan ng pag-iisip na ekonomiko}} Ang mga kasulatang ekonomiko ay may petsang nagmula sa sinaunang kabihasnang [[Mesopotamiang]], Gresya, Roma, India, Tsina, Persia, at Arabo. Ang mga kilalang mga manunulat mula sa sinaunang panahon hanggang sa ika-14 siglo ay kinabibilangan nina [[Aristotle]], [[Oeconomicus|Xenophon]], [[Chanakya]] (na kilala rin bilang Kautilya), [[Qin Shi Huang]], [[Thomas Aquinas]], at [[Ibn Khaldun]]. Ang mga akda ni Aristotle ay may malalim na impluwensiya kay Aquina na nakaimpluwensiya naman sa mga huling skolastika ng ika-14 hanggang ika-17 siglo.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=uY3TITTPxTIC&pg=PA3&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false The history of economic thought: a reader]''". Steven G. Medema, Warren J. Samuels (2003). [[Routledge]]. p.3. ISBN 0-415-20550-6</ref> [[Joseph Schumpeter]] described the latter as "coming nearer than any other group to being the 'founders' of scientific economics" as to [[Monetary economics|monetary]], interest, and [[microeconomics|value]] theory within a [[natural law|natural-law]] perspective.<ref>Schumpeter, Joseph A. (1954). ''History of Economic Analysis'', pp. 97–115. Oxford.</ref> Ang dalawang mga pangkat na kalaunang tinawag na mga 'merkantilista' at 'pisiokrata' ay mas direktang nakaimpluwensiya sa kalaunang pag-unlad ng paksang ito. Ang parehong mga pangkat na ito ay nauugnay sa pagtaas na [[nasyonalismong ekonomiko]] at [[modernong kapitalismo]] sa Europa. Ang [[merkantilismo]] ay isang doktrinang ekonomiko na yumabong mula ika-16 hanggang ika-18 siglo sa isang mabungang pampletong panitikan kahit ng mga mangangalakal o tauhan ng estado. Ito ay nagsasaad na ang kayamanan ng isang bansa ay nakasalalay sa pagtitipon nito ng [[ginto]] at [[pilak]]. Ang mga bansang walang pagkuha sa mga mina ay maaari lamang magkamit ng ginto at pilak mula sa pakikipagkalakalan sa pamamagitan ng pagtitinda ng mga kalakal sa ibang bansa at paglilimita ng mga inaangkat kesa sa ginto at pilak. Ang doktrinang ito ay tumatawag sa pag-aangkat ng murang mga hilaw na materyal upang gamitin sa pamamanupaktura ng mga kalakal na maaaring iluwas at para sa regulasyon ng estado na magtakda ng mga protektibong [[taripa]] sa mga nilikhang kalakal na dayuhan at pagbabawal ng pagmamanupaktura sa mga [[kolonya]].<ref>• NA (2007). "mercantilism", {{cite book | title=The New Encyclopædia Britannica| date=| pages=v. 8, p. 26| publisher=| id=}}<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics". ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 343.</ref> Ang mga [[pisiokrata]] na isang pangkat ng ika-18 siglong mga palaisip at manunulat na Pranses ay nagpaunlad ng ideya ng ekonomiya bilang isang [[sirkular na daloy]] ng sahod at output. Ang mga pisiokrata ay naniniwalang ang tanging produksiyong agrikultural ang lumikha ng isang maliwanag na [[surplus]] sa gastos kaya ang agrikulta ang batayan ng lahat ng kayamanan. Kaya, kanilang tinutulan ang mga patakarang merkantilista ng pagtataguyod ng pagmamanupaktura at pangangalakal sa kapinsalaan ng agrikultura kabilang ang mga taripa ng pag-aangkat. Ang mga pisiokrata ay nagtaguyod ng pagpapalit na administratibo ng magastos na koleksiyon ng [[buwis]] ng isang buwis sa sahod ng mga may ari ng lupa. Bilang reaksiyon laban sa saganang regulasyong pangkalakal na merkantilista, ang mga pisiokrata ay nagtaguyod ng isang patakaran ng [[laissez-faire]] na tumatawag sa isang maliit na panghihimasok ng pamahalaan sa [[ekonomiya]].<ref>NA (2007). "physiocrat", {{cite book | title=The New Encyclopædia Britannica| date=| pages=v. 9, p. 414.| publisher=| id=}}<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (1997, 5th ed.) ''Economic Theory in Retrospect'', pp, 24–29, 82–84. Cambridge.</ref> Ang modernong analisis na ekonomiko ay sinasabing nagmula kay [[Adam Smith]] (1723–1790).<ref>E. K. Hunt (2002). [http://books.google.com/books?id=duYaugxYHdIC&pg=PA3&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false ''History of Economic Thought: A Critical Perspective''], p.3. ISBN 0-7656-0606-2</ref> Si Smith ay kritikal sa mga merkantilista ngunit inilarawan ang sistemang pisiokratiko "sa lahat ng mga imperpeksiyon nito" bilang "marahil ang pinaka dalisay na aproksimasyon ng katotohanan na hindi pa naililimbag" sa paksa.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=QV2OJqbt45oC&pg=PA36&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false The making of modern economics: the lives and ideas of the great thinkers]''". Mark Skousen (2001). p.36. ISBN 0-7656-0479-5</ref> ===Klasikong ekonomiyang pampolitika=== {{Main|Klasikong ekonomika}} [[File:AdamSmith.jpg|upright|left|thumb|Si [[Adam Smith]] ang sumulat ng ''[[The Wealth of Nations]]''|alt=A man facing the right]] Ang paglilimbag ng ''[[The Wealth of Nations]]''(Ang Kayamanan ng mga Bansa) ni [[Adam Smith]] noong 1776 ay inilarawan bilang "ang epektibong kapanganakan ng ekonomika bilang isang hiwalay na disiplina."<ref name="Blaug">[[Mark Blaug|Blaug, Mark]] (2007). "The Social Sciences: Economics". ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 343.</ref> Tinukoy ng aklat na ito ang lupain, trabaho, at kapital bilang tatlong mga paktor ng produksiyon at ang pangunahing mga taga-ambag sa kayamanan ng isang bansa bilang natatangi mula sa ideyang pisiokratiko na ang tanging agrikultura ang produktibo. Tinalakay ni Smith ang potensiyal na mga benepisyo ng espesyalisasyo ng dibisyon ng trabaho kabilang ang tumaas na produktibidad ng trabaho at tubo mula sa kalakalan kahit pa sa pagitan ng bayan at bansa o sa buong mga bansa.<ref>[[Alan Deardorff|Deardorff, Alan V.]], 2006. ''Glossary of International Economics'', [http://www-personal.umich.edu/~alandear/glossary/d.html#DivisionOfLabor Division of labor].</ref> Ang kanyang teorema na ang dibisyon ng trabaho ay limitado ng sakop ng pamilihan ay inilirawan bilang kaibuturan ng [[teoriya ng negosyo]] at industriya at isang "pundamental na prinsipyo ng ekonomikong organisasyon".<ref>[[George J. Stigler|Stigler, George J.]] (1951). "The Division of Labor Is Limited by the Extent of the Market." ''Journal of Political Economy'', 59(3), pp. [http://www.sfu.ca/~allen/stigler.pdf 185–193.]</ref> Ito ay iniliarawan rin bilang "ang pinakamahalagang substantibong proposisyon ng lahat ng mga ekonomika" at pundasyon ng teoriya ng alokasyon ng mga mapagkukunan na sa ilalim ng kompetisyon, ang mga may ari ng mapagkukunan (ng trabaho, lupain at kapital) ay naghahangad sa kanilang pinaka matubong paggamit na nagreresulta sa pantay na rate ng balik para sa lahat ng paggamit sa ekwilibrium (na isinayos para sa maliwanag na mga pagkakaibang lumilitaw mula sa mga gayong paktor gaya ng pagsasanay at kawalang trabaho).<ref>Stigler, George J. (1976). "The Successes and Failures of Professor Smith", ''Journal of Political Economy'', 84(6), p. 1202 (pp. [http://www.jstor.org/pss/1831274 1199]-1213). Also published as Selected Papers, No. 50 [http://testwww.chicagobooth.edu/research/selectedpapers/sp50c.pdf (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825213630/http://testwww.chicagobooth.edu/research/selectedpapers/sp50c.pdf |date=2016-08-25 }}, Graduate School of Business, University of Chicago.</ref> Sa isang argumento na kinabibilangan ng "isa sa pinaka sikat na mga talata sa lahat ng mga ekonomika",<ref>Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, "Markets and Government in a Modern Economy", The Invisible Hand, p. 30.</ref> kinatawan ni Smith ang bawat indibidwal bilang sumusubok na gumamit ng anumang kapital na kanilang maaaring gamitin para sa kanilang sariling kapakinabangan, hindi ng lipunan,<ref>'Capital' in Smith's usage includes [[fixed capital]] and [[circulating capital]]. The latter includes wages and labour maintenance, money, and inputs from land, mines, and fisheries associated with production per ''The Wealth of Nations'', [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22circulating+capital%22+wages&x=0&y=0&andor=and Bk. II: ch. 1, 2, and 5].</ref> at para sa kapakananan ng tubo na kinakailangan sa isang lebel sa paggamit ng kapital sa industriyang domestiko at positibong kaugnay sa halaga ng nilikha.<ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. II, "Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries of such Goods as can be Produced at Home", [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#IV.2.3 para. 3–5 and 8-9].</ref><ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. II, "Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries of such Goods as can be Produced at Home", [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#IV.2.9 para. 9].</ref> Iniugnay ng mga ekonomista ang hindi makikitang kamay na konsepto ni Smith sa kanyang pagkabahala para sa karaniwang lalake at babae sa pamamagitan ng paglagong ekonomiko at pag-unlad<ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', [[The Wealth of Nations|Bk. I-IV]] and Bk. I, ch. 1, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22in+a+well-governed+society%22+%22universal+opulence%22+%22extends+itself+to+the+lowest+ranks+of+the+people%22&andor=and para. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013323/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22in+a+well-governed+society%22+%22universal+opulence%22+%22extends+itself+to+the+lowest+ranks+of+the+people%22&andor=and |date=2013-08-28 }}.</ref> na pumapayag sa mas mataas na mga lebel ng konsumpsiyon na inilarawan ni Smith bilang "ang tanging wakas at layunin ng lahat produksiyon."<ref>• Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. IV, ch. 8, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22the+sole+end+and+purpose+of+all+production%22&x=0&y=0&andor=and para. 49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013428/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22the+sole+end+and+purpose+of+all+production%22&x=0&y=0&andor=and |date=2013-08-28 }}.</ref><ref>• Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, "Markets and Government in a Modern Economy", The Invisible Hand, p. 30.<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (2008). "invisible hand", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 4, pp. 564-66. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000220&edition=current&q=Invisible%20hand&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Kayang isinama ang hindi makikitang kamay sa isang balangkas na kinabibilangan ng paglilimita ng mga restriksiyon sa kompetisyon at kalakalang pandayuhan ng pamahalaan sa parehong kabanatang<ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN13.html#B.IV ch. II], "Of Restraints upon the Importation from Foreign Countries."</ref> and elsewhere regulation of banking and the interest rate,<ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. II, ch. II, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&id=smWN&query=%22regulations+of+the+banking+trade%22 para. 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828010942/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&id=smWN&query=%22regulations+of+the+banking+trade%22 |date=2013-08-28 }} and Bk. II, ch. IV, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22sober+people%22+%22rate+of+interest%22&x=16&y=11&andor=and para. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828011531/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22sober+people%22+%22rate+of+interest%22&x=16&y=11&andor=and |date=2013-08-28 }}.</ref> probisyon ng isang "natural na sistema ng kalayaan" - pambansang pagtatanggol, isang hustisyang [[egalitarian]] at sistemang legal at ilang mga institusyon at trabahong publiko na may pangkalahatang benepisyo sa buong lipunan na maaaring kundi dito ay hindi mapapakinabangan na lihkahin gaya ng edukasyon <ref>Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. V, ch. I, [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.180 para. 180-85] and [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.239 239 and 240].</ref> at mga kalye, kanal at tulad nito.<ref>• Smith, Adam (1776). ''The Wealth of Nations'', Bk. V, ch. I, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&id=smWN&query=contract+law+justice para. 64] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828013843/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&id=smWN&query=contract+law+justice |date=2013-08-28 }} and Bk. IV: Of Systems of political Œconomy, ch. IX, [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22system+of+natural+liberty%22&x=0&y=0&andor=and para. 51] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828014104/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=%22system+of+natural+liberty%22&x=0&y=0&andor=and |date=2013-08-28 }} and Bk. V: [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#B.V, ch. 1], "Of the Expences of the Sovereign or Commonwealth", [http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=roads%2C+bridges%2C+canals&x=15&y=12&andor=and para. 71 and 76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828020013/http://www.econlib.org/cgi-bin/searchbooks.pl?searchtype=BookSearchPara&pgct=1&sortby=R&searchfield=F&id=10&query=roads%2C+bridges%2C+canals&x=15&y=12&andor=and |date=2013-08-28 }}, and [http://www.econlib.org/library/Smith/smWN20.html#V.1.239 239-40].</ref><ref>• Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics", ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, Analysis of the market, pp. 343-44.<br/>&nbsp;&nbsp; • _____ (1997). ''Economic Theory in Retrospect'', 5th ed., in ch. 2, sect. 19, "Adam Smith as an Economist, pp. [http://books.google.com/books?id=4nd6alor2goC&printsec=find&pg=PA56=gbs_atb#v=onepage&q&f=false 56–62.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Vaughn, Karen I. (1987), "invisible hand", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 2, pp. 997-99. [http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=Invisible+hand+metaphor+twice+&field=content&edition=archive&topicid= Link].<br/>&nbsp;&nbsp; • Skinner, Andrew (2008). "Smith, Adam (1723–1790)", Policy, ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, v. 7, pp. 559-61. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000154&edition=current&q=Adam%20Smith&topicid=&result_number=1 Abstract].<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Jacob Viner|Viner, Jacob]] (1927). "Adam Smith and Laissez Faire", sect. IV. Flaws in the Natural Order, pp. 214–17, and V. The Functions of Government, ''Journal of Political Economy'', 35(2), pp. 217–32 (pp. [http://www.jstor.org/pss/1823421 198]-232).</ref> Ang isang maimpluwensiya ''(influential)'' na introduktoryong aklat pampaaralan ay kinabibilangan ng katulad na talakayan at pagtataya: "Higit sa lahat, ang pangitain ni Adam Smith ng isang nagreregula sa sariling hindi makikitang kamay ang kanyang tumagal na kontribusyon sa modernong ekonomika."<ref>Samuelson, Paul A., William D. Nordhaus (2004). ''Economics''. 18th ed., McGraw-Hill, ch. 2, "Markets and Government in a Modern Economy", Not Chaos, but Economic Order (and following, pp. 26-29; The Invisible Hand (including discussion of [[market failure]] and [[public goods]]), pp. 30-31.</ref> Ginamit ni [[Thomas Robert Malthus]] (1798) ang ideya ng papaliit na mga pagbabalik upang ipaliwanag ang mababang pamantayan ng pamumuhay. Kanyang ikinatwiran na ang [[populasyon ng tao]] ay may kagawiang tumaas na heometriko na humihigit sa produksiyon ng pagkain na na tumaas ng aritmetiko. Ang pwersa ng isang mabilis na lumalagong populasyon laban sa isang limitadong halaga ng lupain ay nangangahulugang papaliit na mga pagbabalik ng trabaho. Kanyang inangkin na ang resulta ay patuloy na mababang mga sahod na pumipigil sa pamantayan ng pamumuhay para sa karamihan ng populasyon mula sa pag-ahon sa itaas ng lebel ng susbsistensiya.<ref>[Malthus, Thomas] (1798). ''[[An Essay on the Principle of Population]].''</ref> Kinuwestiyon rin ni Malthus ang automatikong kagawian ng [[ekonomiya ng pamilihan]] na lumikha ng buong trabaho. Kanyang sinisi ang kawalang trabaho sa kagawian ng ekonomiya na limitahan ang paggastos nito sa pamamagitan ng labis na pagtitipid na isang temang nakalimutan hanggang sa muling buhayin ni [[John Maynard Keynes]] noong mga 1930. Bagaman binigyang diin ni Adam Smith ang produksiyon ng sahod, si [[David Ricardo]] (1817) ay pumokus sa distribusyon ng sahod sa mga may ari ng lupa, trabahador at kapitalista. Nakita ni Ricardo ang likas alitan sa pagitan ng mga may ari ng lupa sa isang panig at trabaho at kapital sa kabilang panig. focused on the distribution of income among landowners, workers, and capitalists. Kanyang isinaad na ang paglago ng populasyon at kapital, na tumutulak laban sa isang nakapirmeng suplay ng lupain ay nagpapataas ng mga upa at naglilimita sa mga sahot at tubo. Si Ricardo ang una na magsaad at magpatunay ng prinsipyo ng [[komparatibong pakinabang]] ayon sa kung aling bawat bansa ang dapat mag espesyalisa sa paglikha at [[pagluwas]] ng mga kalakal dahil ito ay may mas mababang gastos ng produksiyon kesa sa pag-asa lamang sa sarili nitong produksiyon.<ref>David Ricardo, 1817. ''[[On the Principles of Political Economy and Taxation]]''.</ref> It has been termed a "fundamental analytical explanation" for [[gains from trade]].<ref>[[Ronald Findlay]], 2008. "comparative advantage", ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', 2nd Edition, 1st paragraph. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000254&edition=current&q=comparative%20advantage&topicid=&result_number=1 Abstract].</ref> Sa huli ng tradisyong klasiko, si [[John Stuart Mill]] (1848) ay lumisan sa mas naunang mga klasikong ekonomista sa pagiging hindi maiiwasan ng distribusyon ng sahod na nilikha sa sistema ng pamilihan. Nagturo si Mill sa isang natatanging pagkakaiba sa pagitan ng dalawang mga papel ng pamilihan: ang paglalaan ng mga mapagkukunan at distribusyon ng sahod. Kanyang isinulat na ang pamilihan ay maaaring maigi sa paglalaan ng mga mapagkukunan ngunit hindi sa pamamahagi ng sahod na gumagawa ritong kailangan para sa lipunan na manghimasok.<ref>Mill, John Stuart (1848, 1871, 7th ed.). ''[[Principles of Political Economy]]''.</ref> Ang teoriya ng halaga ay mahalaga sa teoriyang klasiko. Isinulat ni Smith na ang "tunay na presyo ng bawat bagay... ang pagpapagod at hirap ng pagkakamit nito" gaya ng pagkaimpluwensiya nito sa kakulangan nito. Isinaad ni Smith na sa upa at tubo, ang ibang mga gastos maliban sa mga sahod ay pumapasok rin sa presyo ng isang komoditad.<ref>Smith, Adam (1776). [http://www.bartleby.com/10/105.html/ The Wealth of Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805032335/http://www.bartleby.com/10/105.html/ |date=2011-08-05 }}, Bk. 1, Ch. 5, 6.</ref> Ang ibang mga klasikong ekonomista ay nagtanghal ng mga bariasyon kay Smith na tinerminuhang trabahong teoriya ng halaga. Ang klasikong ekonomika ay pumokus sa kagawian ng mga pamilihan na lumipat sa mahabang takbong ekwilibrium. ===Marxismo=== {{Main|Ekonomikang Marxian}} [[File:Karl Marx 001.jpg|right|thumb|Ang eskwelang Marxista ng pag-iisip ekonomiko ay nagmula sa akda ni ekonomistang Aleman na si [[Karl Marx]].|alt=A man facing the viewer]] Ang ekonomikang Marxista (kalaunang Marxian) ay nagmula sa klasikong ekonomika. Ito ay hango mula sa akda ni [[Karl Marx]]. Ang unang bolyum ng pangunahing akda ni Marx na ''[[Das Kapital]]'' ay inilimbag sa wikang [[Aleman]] noong 1867. Dito, si Marx ay pumokus sa [[trabahong teoriya ng halaga]] at kanyang itinuring na pagsasamantala ng trabaho ng kapital.<ref name="Roemer">• [[John Roemer|Roemer, J.E.]] (1987). "Marxian value analysis". ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, 383.<br/>&nbsp;&nbsp; • [[Ernest Mandel|Mandel, Ernest]] (1987). "Marx, Karl Heinrich", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economicsv. 3, pp. 372, 376.</ref> Ang trabahong teoriya ng halaga ay nagsaad na ang halaga ng ipinalit na komoditad ay tinutukoy ng trabaho na napunto sa produksiyon nito. ===Ekonomikang neoklasiko=== {{Main|Ekonomikang neoklasiko}} Ang isang katawan ng teoriyang kalaunang tinawag na ekonomikang neoklasiko o [[marhinalistang rebolusyon|marhinalismo]] ay nabuo mula mga 1870 hanggang 1910. Ang terminong ekonomika ay pinasikat ng gayong mga ekonomistang neoklasiko gaya ni [[Alfred Marshall]] bilang isang maikling sinonimo para sa agham ekonomiko at isang paghalili sa mas naunang [[ekonomiyang pampolitika]].<ref name="MarshallJevons">• [[Alfred Marshall|Marshall, Alfred]], and [[Mary Paley Marshall]] (1879). ''The Economics of Industry'', Macmillan, p. [http://books.google.com/books?id=wFc4yr9xfqAC&printsec=find&pg=PA2#v=onepage&q&f=false 2.]<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; • [[William Stanley Jevons|Jevons, W. Stanley]] (1879). ''The Theory of Political Economy'', 2nd ed., Macmillan. p. [http://books.google.com/books?id=aYcBAAAAQAAJ&printsec=find&pg=PR14#v=onepage&q&f=false xiv].</ref> Ito ay tumutugon sa impluwensiya sa paksa ng mga pamamaraang matematikal sa [[natural na agham]].<ref name="Clark">Clark, Barry (1998). ''Political Economy: A Comparative Approach'', Praeger.</ref> Isinistema ng ekonomikang neoklasiko ang [[suplay at pangangailangan]] bilang magkasanib na mga tagatukoy ng presyo at kantidad sa ekwilbrium ng pamilihan na umaapekto sa parehong paglalaan ng output at pamamahagi ng sahod. Ito ay namahagi ng trabahong teorya ng halaga na minana mula sa klasikong ekonomika ng pabor sa isang teoriya ng marhinal na utilidad sa panig ng pangangailangan at isang mas pangkalahatang teoriya ng mga gastos sa panig ng suplay.<ref>Campos, Antonietta (1987). "marginalist economics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 320</ref> Noong ika-20 siglo, ang mga teoristang neoklasiko ay lumipat papalayo sa mas naunang nosyon na nagmumungkahing ang kabuuang utilidad para sa lipunan ay dapat sukatin, ng pabor sa ordinal na utilidad na naghihipotesis lamang ng batay sa pag-aasal na mga ugnayan sa mga tao.<ref name="Hicks"/><ref>R.D. Collison Black (1987 [2008])). "utility", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, p. 778.</ref> Sa mikroekonomika, ang ekonomikang neoklasiko ay kumakatawan sa mga pabuya at gastos bilang gumagampan ng isang lumalaganap na papel sa paghuhugis ng paggawa ng desisyon. Ang isang halimbawa nito ang teoriya ng konsumer ng indibidwal na pangangailangan na naghihiwalay kung paanong ang mga presyo (bilang mga gastos) ay rumiriplekta sa sinauna at tumatagal na sintesis na neoklasiko kasama ng makroekonomikang Keynesian.<ref>• [[John Hicks|Hicks, J.R.]] (1937). "Mr. Keynes and the 'Classics': A Suggested Interpretation", ''Econometrica'', 5(2), p [http://links.jstor.org/sici?sici=0012-9682%28193704%295%3A2%3C147%3AMKAT%22A%3E2.0.CO%3B2-E&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage p. 147–159].<br/>&nbsp;&nbsp; • Blanchard, Olivier Jean (1987). "neoclassical synthesis", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 634–36.</ref> Ang ekonomikang neoklasiko ay minsang tinatawag na ekonomikang ortodokso kahit ng mga kritiko o sumisimpatiya dito. Ang modernong [[nananaig na ekonomika]] ay nakabatay sa ekonomikang neoklasiko ngunit maraming mga pagpipino na nagdadagdag o naglalahat ng mas naunang analisis gaya ng [[ekonometrika]], [[teoriya ng laro]], analisis ng [[pagkabigo ng pamilihan]] at [[hindi perpektong kompetsiyon]] at ang modelong neoklasiko para sa pagsusuri ng mahabang takbong mga bariabulo na umaapekto sa [[pambansang sahod]]. ===Ekonomikang Keynesian=== {{Main|Ekonomikang Keynesian}} [[File:WhiteandKeynes.jpg|right|thumb|[[John Maynard Keynes]].]] Ang ekonomikang Keynesian ay hango mula kay [[John Maynard Keynes]] partikular sa kanyang aklat na ''[[The General Theory of Employment, Interest and Money]]'' (1936), na naglunsad ng kontemporaryong [[makroekonomika]] bilang isang natatanging larangan.<ref>• {{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=[[The General Theory of Employment, Interest and Money]] |publisher= Macmillan|year=1936 |location=London |isbn=1-57392-139-4 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics", ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 347. Chicago.</ref> Ang aklat na ito ay pumopokus sa mga tagatukoy ng pambansang sahod sa maikling pagtakbo kapag ang presyo ay relatibong hindi mababago. Tinangka ni Keynes na ipaliwanag ang malawak na detalyeng teoretikal kung bakit ang mataas na kawalang trabaho sa pamilihan ng trabaho ay maaaring hindi nagtutuwid sa sarili nito sanhi ng mababang [[pangangailangang epektibo]] at kung bakit ang pleksibilidad ng presyo at patakarang pang-salapi ay maaaring walang kwenta. Ang gayong mga termino gaya ng rebolusyonaryo ay nilapat sa aklat na ito sa epekto nito sa analisis na ekonomiko.<ref>• Tarshis, L. (1987). "Keynesian Revolution", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 47–50.<br/>&nbsp;&nbsp; • Samuelson, Paul A., and William D. Nordhaus (2004). ''[[Economics (textbook)|Economics]]'', p. 5.<br/>&nbsp;&nbsp; • Blaug, Mark (2007). "The Social Sciences: Economics", ''The New Encyclopædia Britannica'', v. 27, p. 346. Chicago.</ref> Ang ekonomikang Keynesian ay may dalawang mga kahalili. Ang [[Ekonomikang Post-Keynesian]] ay tumutuon rin sa katigasang makroekonomiko at mga proseso ng pagsaayos. Ang pagsasalik sa mga pundasyong mikro para sa kanilang mga modelo ay kinakatawan batay sa tunay na buhay na mga pagsasanay kesa sa simpleng mga modelong nag-ooptimisa. Ito ay pangkalahatang nauugnay sa [[University of Cambridge]] at sa akda ni [[Joan Robinson]].<ref>Harcourt, G.C. (1987). "Post-Keynesian Economics", ''The New Palgrave: A Dictionary of Economics'', v. 3, pp. 47–50.</ref> Ang [[Ekonomikang Bagong-Keynesian]] ay nauugnay rin sa mga pag-unlad sa anyong Keynsian. Sa loob ng pangkat na ito, ang mga mananaliksik ay may kagawiang magsalo sa ibang mga ekonomista ng pagbibigay diin sa mga modelo na gumagamit ng mga pundasyong mikro at pag-aasal na nag-ooptimisa ngunit may isang mas makitid na pokus sa pamantayang mga temang Keynesian gaya ng katigasang presyo at sahod. Ang mga ito ay karaniwang ginagawang panloob na mga katangian ng mga model kesa sa simpleng pagpapalagay gaya ng mas matandang mga istilong Keynesian. ===Eskwelang Chicago ng ekonomika=== {{Main|Eskwelang Chicago (ekonomika))}} Ang Eskwelang Chicago ng ekonomika ay mahusay na kilala sa pagtataguyod nito ng malayang pamilihan at mga ideyang monetarista. Ayon kay [[Milton Friedman]] at mga monetarista, ang mga ekonomiya ng pamilihan ay likas na matatag kung ang suplay ng pera ay hindi lapis na lumalawig o lumiliit. Si [[Ben Bernanke]] na kasalukuyang chairman ng [[Reserbang Pederal]] ng [[Estados Unidos]] ang isa sa mga ekonomista ngayon na pangkalahatang tumatanggap sa analisis ni Friedman ng mga sanhi ng [[Dakilang Depresyon]].<ref name="fed">{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/BOARDDOCS/SPEECHES/2002/20021108/default.htm|title=Remarks by Governor Ben S. Bernanke |publisher=The Federal Reserve Board|accessdate=2008-02-26|date=2002-11-08|author=Ben Bernanke}}</ref> Epektibong kinuha ni Friedman ang marami sa mga basikong prinsipyong inilatag ni Adam Smith at mga ekonomistang klasiko at minodernisa niya ang mga ito. Ang isang halimbawa nito ang kanyang artikulo sa isyu noong Setyembre 1970&nbsp;ng The New York Times Magazine kung saan kanyang inangkin na ang panlipunang responsibilidad ng negosyo ay dapat "gamitin ang mapagkukunan nito at sumali sa mga gawaing ginawa na magpataas ng tubo.. (sa pamamagitan) ng malaya at bukas na kompetisyon nang walang panloloko o daya." <ref>Friedman, Milton. "The Social Responsibility of Business is to Increase its Profits." The New York Times Magazine 13 Setyembre 1970.</ref> ===Iba pang mga eskwela at pakikitungo=== {{Main|Mga eskwela ng ekonomika}} Ang iba pang mahusay na kilalang mga eskwela ng pag-iisip na tumutukoy sa isang partikular na istilo ng ekonomikang sinanay at pinakalat mula sa mahusay na inilarawang mga pangkat ng akademiko na nakilala sa buong mundo ay kinabibilangan ng [[Eskwelang Austrian]], [[Eskwelang Feiburg]], [[Eskwela ng Lausanne]], [[ekonomikang post-Keynesian]] at [[Eskwelang Stockholm]]. Ang kontemporaryong [[nananaig na ekonomika]] ay minsang hiniwalay sa pakikitungong Saltwater ng mga unibersidad sa kahabaaan ng Silanganing baybayin ng Estados Unidos at kanlurang US at ang Freshwater o ang pakikitungong eskwelang Chicago. Sa loob ng makroekonomika, mayroong pangkalahatang kaayusan ng kanilang paglitaw sa panitikan: [[klasikong ekonomika]], [[ekonomikang Keynesian]], sintesis na neoklasiko, ekonomikang post-Keynesian, monetarismo, bagong klasikong ekonomika, panig ng suplay na ekonomika, ekonomikang konstitusyonal, ekonomikang institusyonal, ekonomikang ebolusyonaryo, [[teoriyang dependensiya]], ekonomikang istrakturalista, teoriyang mga sistema ng daigdig, ekonopisika, ekonomikang peminista at ekonomikang biopisikal.<ref>[http://www.nytimes.com/gwire/2009/10/23/23greenwire-new-school-of-thought-brings-energy-to-the-dis-63367.html?pagewanted=all New School of Thought Brings Energy to 'the Dismal Science'] [[New York Times]] Retrieved Oct-26-09</ref> ==Tingnan din== *[[Ekonomiya]] *[[Makroekonomiya]] *[[Mikroekonomiya]] {{Commonscat|Economics}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} [[Kategorya:Ekonomiya]] [[Kategorya:Ekonomika]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] rb1quhw6q1je4zo7d0j77eb7htxtc50 0 4647 2238843 2193754 2026-11-04T23:26:54Z ~2026-58611-48 168436 2238843 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = <span style="line-height:1.33em;">{{lang|ar|جمهورية العراق}} </big><br />''Jomhūrī-ye Īrāq''</span> |conventional_long_name = <span style="line- height:1.33em;">Republika ng Iraq</span> |common_name = Iraq |image_flag = Flag_of_Iraq.svg |image_coat = Coat of arms (emblem) of Iraq 2004-2007.svg |image_map = Iraq in its region.svg |national_motto = الله أكبر {{spaces|2}}<small>([[Wikang Arabe|Arabe]])</small><br />''"[[Takbir|Allahu Akbar]]"''{{spaces|2}}<small>([[transliterasyon]])<br />"Pinakadakila ang Diyos"</small> |national_anthem = ''[[:en:Mawtini|Mawtini]]''{{spaces|2}}<small>(bago)</small><br />''[[:en:Ardh Alforatain|Ardh Alforatain]]''{{spaces|2}}<small>(dati)<ref>Ginamit ng mga Kurd ang ''[[:en:Ey Reqîb|Ey Reqîb]]''</ref></small> |capital = [[Baghdad]]<ref>[[Arbil]] ang kabisera ng [[:en:Iraqi Kurdistan|Iraqi Kurdistan]].</ref> |official_languages = [[Wikang Arabe|Arabe]], [[Wikang Kurdo|Kurdo]]<ref>Ang Arabic at Kurdish ang mga opisyal na wika ng pamahalaang Iraqi. Ayon sa Artikulo 4, Seksiyon 4 ng [[:en:Constitution of Iraq|Saligang Batas ng Iraq]], ang mga Wikang [[Wikang Assyrian|Assyrian (Syriac)]] ([[isang diyalekto]] ng [[Wikang Arameo|Arameo]]) at Iraqi Turkmen (isang diyalekto ng [[Wikang Aseri|Timog Aseri]]) ay opisyal sa mga pook kung saan mas marami ang bilang ng tagapagsalita nito.</ref>, [[Wikang Arameo|Arameo]] |religion = [[Islam]] (94%), [[Kristiyanismo]] (4–5%), [[:en:Mandean|Mandean]] & [[Yazidi]] (<1%) |largest_city = Baghdad | government_type = [[Federation|Federal]] [[Parliamentary system|parliamentary]] [[:en:Constitutional republic|constitutional]] [[:en:republic|republic]] | leader_title1 = [[:en:President of Iraq|President]] | leader_name1 = {{#statements:P35}} | leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Iraq|Prime Minister]] | leader_name2 = {{#statements:P6}} | legislature = [[:en:Council of Representatives of Iraq|Council of Representatives]] |area_rank = ika-58 |area_km2 = 438317 |area_sq_mi = 169234 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 1.1 |population_estimate = 26,783,383<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |title=CIA World Factbook |access-date=2007-08-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224065934/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_rank = ika-40 |population_estimate_year = 2006 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 66 |population_density_sq_mi = 171 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-125 |GDP_PPP = $89.8 billion |GDP_PPP_rank = <small>ika-61</small> |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $2,900 |GDP_PPP_per_capita_rank = <small>ika-130</small> |sovereignty_type = [[:en:Independence|Kalayaan]] |established_event1 = mula sa [[Imperyong Otomano]] |established_date1 = 1 Oktubre 1919 |established_event2 = mula sa [[United Kingdom]] |established_date2 = 3 Oktubre 1932 |HDI = |HDI_rank = n/a |HDI_year = 2003 |currency = [[Dinar ng Iraq]] |currency_code = IQD |time_zone = AST |utc_offset = +3 |time_zone_DST = ADT |utc_offset_DST = +4 |cctld = [[.iq]] |calling_code = 964 }} Ang '''Republika ng Iraq''' ay isang bansa sa timog-kanlurang [[Asya]] na sinasakop ang sinaunang rehiyon ng [[Mesopotamia]] sa pinagsasaniban ng mga ilog [[Tigris]] at [[Euphrates]] pati na rin ang timog [[Kurdistan]]. Hinahanggan ito ng [[Kuwait]] at [[Saudi Arabia|Arabyang Saudi]] sa timog, [[Jordan|Hordan]] sa kanluran, [[Siria]] sa hilagang-kanluran, [[Turkiya]] sa hilaga, at [[Iran]] (Lalawigan ng Kurdistan) sa silangan. May makitid itong seksiyon ng baybayin sa [[Umm Qasr]] sa [[Golpong Persiko]]. Simula noong ika-6 milenyo BC, nagpaunlad ng mga unang lungsod, sibilisasyon, at mga imperyo ang matabang kapatagan sa pagitan ng mga ilog ng [[Tigris]] at [[Eufrates]] ng Irak, na tinutukoy bilang [[Mesopotamya|Mesopotamia]], kabilang ang [[Sumerya]], [[Imperyong Akkadiyo|Akkadiyo]], at [[Asirya]]. Kilala bilang duyan ng sibilisasyon, nakita ng Mesopotamia ang paglikha ng mga sistema ng [[pagsusulat]], [[Matematika|sipnayan]], nabigasyon, pag-uugali ng oras, [[talaarawan]], [[astrolohiya]], [[gulong]], [[bangka]], at kodigo ng batas. Matapos ang pananakop ng mga Muslim sa Mesopotamya, naging kabisera ng Abbasid Caliphate ang [[Baghdad]] sa kasagsagan ng ''Islamic Golden Age''. Matapos ang pagguho ng lungsod noong 1258 dulot ng mga [[Mga Mongol|Mongol]], humarap ang rehiyon sa mahabang pagdalisdis dahil sa mga salot at sunud-sunod na imperyo. Bukod pa rito, nagtataglay ng relihiyosong kahalagahan ang Irak sa [[Kristiyanismo]], [[Hudaismo]], Yazidismo, at Mandaeismo. Ito ay may malalim na kasaysayan sa Bibliya. == Pangalan == Mayroong ilang mga iminungkahing pinagmulan para sa pangalan ng bansa. Ang isa ay nagmula sa lungsod ng [[Uruk]] ng Sumerya at sa gayon ay may pinagmulang Sumeryo.<ref>{{cite web |last=Halloran |first=John A. |year=2000 |title=Sumerian Lexicon |url=http://sumerian.org/sumerlex.htm |quote=The name of the very ancient city of URUK- City of Gilgamesh is made up from the UR-city and UK- thought to mean existence (a-ku, a-Ki & a-ko. The Aramaic and Arabic root of IRQ and URQ denotes rivers or tributaries at the same times referring to condensation (of water).}}</ref> Ang isa pang posibleng etimolohiya para sa pangalan ay mula sa Gitnang Persikong salitang ''erāg'', na nangangahulugang "mababang lupain".<ref>Wilhelm Eilers (1983). "Iran and Mesopotamia". In E. Yarshater, ''The Cambridge History of Iran'', vol. 3, Cambridge: Cambridge University Press.</ref> Isa namang katutubong etimolohiyang Arabe para sa pangalan ay ang salitang ''araqa'' na nangangahulugang "[[Mabungang Gasuklay|mayabong]], malalim ang ugat; natubigan ng mabuti".<ref>"often said to be from Arabic ''araqa'', covering notions such as "perspiring, deeply rooted, well-watered", which may reflect the impression the lush river-land made on desert Arabs. [http://www.etymonline.com/index.php?search=iraq etymonline.com]; see also "{{cite book |last=Rassam |first=Suha |title=Christianity in Iraq: Its Origins and Development to the Present Day |url=https://archive.org/details/christianityinir0000rass |date=31 October 2005 |publisher=Gracewing Publishing |isbn=978-0-85244-633-1 |page=[https://archive.org/details/christianityinir0000rass/page/n50 9]}}</ref> Mayroon isang rehiyon sa Gitnang Kapanahunan na kung tawagin ay ''ʿIrāq ʿArabī'' ("Arabian Iraq") para sa Mababang Mesopotamya at ''ʿIrāq ʿAjamī'' ("Persian Iraq") para sa rehiyong kasalukuyang nakalagay sa gitna at kanlurang Iran. Sa kasaysayan, kasama ang kapatagan sa timog ng [[Kabundukan ng Hamrin]] at hindi kasama ang pinakahilagang at pinakakanlurang bahagi ng kasalukuyang teritoryo ng Irak.<ref name="Bernhardsson-97">{{cite book |author=Magnus Thorkell Bernhardsson |url={{Google books|MVHtRZwU-cAC|page=PA97|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Reclaiming a Plundered Past: Archaeology And Nation Building in Modern Iraq |publisher=University of Texas Press |year=2005 |isbn=978-0-292-70947-8 |page=97 |quote=The term Iraq did not encompass the regions north of the region of Tikrit on the Tigris and near Hīt on the Euphrates.}}</ref> Bago ang kalagitnaan ng ika-19 na dantaon, karaniwang ginagamit ang terminong ''Eyraca Arabica'' upang ilarawan ang Irak.<ref>{{cite book |last=Salmon |first=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=FlttD01OMU4C&q=Eyraca |title=A New Geographical and Historical Grammar |date=1767 |publisher=Sands, Murray, and Cochran |access-date=19 Abril 2025}}</ref> Ang terminong ''Sawad'' ay ginamit din noong unang panahon ng Islam para sa rehiyon ng pampamulatan ng ilog [[Tigris]] at [[Eufrates]]. Bilang isang salitang Arabe, ang ibig sabihin ng عراق ''ʿirāq'' ay "lupi", "baybayin", "bangko", o "bingit", kaya't nagkaroon ng kahulugan ang pangalan sa pamamagitan ng katutubong etimolohiya bilang "ang bangin", tulad ng sa timog at silangan ng Talampas ng Jazira, na bumubuo sa hilaga at kanlurang gilid ng lugar ng "al-Iraq arabi".<ref>{{cite journal |last=Boesch |first=Hans H. |date=1 Oktubre 1939 |title=El-'Iraq |url=https://archive.org/details/sim_economic-geography_1939-10_15_4/page/n3 |journal=Economic Geography |volume=15 |issue=4 |pages=325–361 |doi=10.2307/141771 |issn=0013-0095 |jstor=141771}}</ref> Nang itinatag ng mga Briton ang haring Hashemite noong 23 Agosto 1921 na si Faisal I ng Irak, ang opisyal na Ingles na pangalan ng bansa ay binago mula sa ''Mesopotamia'' tungo sa salitang endonomo na ''Iraq''.<ref name="Los Angeles Times-1990">{{Cite web |date=2 Setyembre 1990 |title=How Mesopotamia Became Iraq (and Why It Matters) |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-02-bk-1977-story.html |access-date=20 Abril 2025 |website=Los Angeles Times |language=en}}</ref> Mula noong Enero 1992, ang opisyal na pangalan ng estado ay "Republika ng Iraq" (''Jumhūriyyat al-ʿIrāq''), na muling pinagtibay ng Saligang Batas 2005.<ref name="Constitution">{{cite web |title=Iraq, Ministry of Interior – General Directorate for Nationality: Iraqi Constitution (2005) |url=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304074809/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |archive-date=4 Marso 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Refworld &#124; Iraq: Resolution No. 460 of 1991 (Official toponymy) |url=https://www.refworld.org/docid/3ae6b4df40.html}}</ref> == Mga teritoryong pampangasiwaan == {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q796}} ==Tingnan din== *[[Talaan ng mga lungsod sa Iraq]] ==Mga sanggunian== {{Commonscat|Iraq}} {{reflist}} {{Middle East}} {{Asya}} [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Iraq]] {{stub|Irak}} gbefoi6i3jnl9o5tz9i3qc1eu40l2uz 0 4805 2238833 2227328 2026-11-04T21:48:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238833 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Gray cyan hair anime girl.png|thumb|Isang karakter sa istilong anime|353x353px|thumb]] Ang '''anime''' ay ang tawag sa estilo ng pagguhit at animasyon na nagmula sa bansang Hapon. Sa limitadong kahulugan, tinutukoy lang ng salitang ito ang lahat ng mga pagguhit at animasyon mula sa Hapon. Bago ginamit ang salitang ''anime'' sa kahulugan nito ngayon, marami munang termino ang ginamit para tukuyin ito sa bansang Hapón bago magdekadang 1960. Ang salitang ''anime'' ay pinaikli mula sa ''animēshon'', isang hiram na salita sa wikang Ingles na ''animation'', bagamat marami ring mga teorya ang nabuo upang ipaliwanag ang pinagmulan ito. Gumawa na ang bansang Hapón ng sarili nitong mga animasyon simula pa noong unang bahagi ng ika-20 siglo. Gayunpaman, ang estilong kilala ngayon ay pinasimulan noong dekadang 1960 sa pangunguna ni Osamu Tezuka at unti-unting sumikat at kumalat bandang dekadang 1980 sa labas ng bansang pinagmulan nito. Ngayon, inilalabas ang mga anime bilang mga serye sa telebisyon, sa mga sinehan, sa bahay, pati na rin online. Madalas isinasa-anime ang mga sikat na serye ng manga at nobelang magaan, at larong nakabidyo, bagamat meron ding mga ginagawang orihinal sa industriya. Malawak ang saklaw ng mga kuwentong madalas isinasa-anime, kumpara sa katumbas nito sa Kanluranin, mula sa pampamilya hanggang sa mga ''niche'' na paksa. Marami ring mga anime ang nagtatampok sa karahasan. May mga anime ring nagtatampok sa pornograpiya, na tinatawag sa pangkalahatan bilang mga ''hentai''. Tinatayang umaabot sa 200 magkakaibang serye ng anime ang nagagawa ng industriya taon-taon. Sa kasalukuyan, madalas inilalabas ang mga anime sa unang buwan ng alinman sa apat na ''season'' sa bansang Hapon: taglamig (Enero - Marso), tagsibol (Abril - Hunyo), tag-init (Hulyo - Setyembre), at taglagas (Oktubre - Disyembre), bagamat may mga anime ring di sumusunod sa sistemang ito. Kumpara sa mga animasyong Kanluranin, mas binibigyang-pansin ng anime ang detalye ng mga lugar at paggamit ng [[kamera]] kaysa sa paggalaw. Dahil rito, malimit inuuri ang anime sa ilalim ng limitadong animasyon. Malaki at malawak ang industriya ng anime. Simula noong dekadang 1980's, unti-unti itong nakakuha ng manonood sa labas ng Hapón sa pamamagitan ng dub o subtitle sa lokal na wika. Noong 2016, 60% ng mga animasyong ginawa sa buong mundo ay anime. == Terminolohiya == Sinusulat ng mga [[Hapones]] ang terminong [[Wikang Ingles|Ingles]] na ''animation'' ("[[animasyon]]") sa [[Katakana]] bilang アニメーション (''animēshon,'' {{bigkas|a.ni.meː.ɕoɴ}}), at ang terminong anime (''アニメ'') ay lumitaw noong 1970 bilang pagpapaikli, ngunit ang anime ay galing sa terminong [[Pranses]] na ''dessin animé''.<ref name="manga!" /><ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=anime|title=Etymology Dictionary Reference: Anime|date=|accessdate=2007-09-13|work=Etymonline}}</ref> Sa bokabularyong Hapones, puwedeng gamitin ang dalawang salitang ito ngunit ang anime, na mas maikli, ang mas karaniwang ginagamit. Ang bigkas ng mga Hapones sa ''anime'', /a.ni.me/, ay magkaiba sa mga Ingles na /ˈæ.nɪ.meɪ/, na kung saan may iba-ibang patinig at lakas ng tono. (Sa Hapones, bawat lakas ng tono ay nagdadala ng pantay-pantay na lakas ng tono.) Tulad sa ibang Hapones na salita tulas ng ''saké'' (isang uri ng alak na bigas), [[Pokémon]] (na isang anime), and ''Kobo Abé'', ang anime ay minsang binabaybay na animé sa Ingles (na tulad din sa Pranses), na may mahabang binibigyang-diing bigkas sa huling letrang e, para lang malaman na ito ay binibigkas nang ganoon, at hindi bigkas na [anim]. == Kasaysayan == === Pinagmulan === [[Talaksan:Momotaro's Divine Sea Warriors-screeny.JPG|thumb|Isang maikling kuha mula sa unang mahabang apelikulang anime, ang ''Momotaro's Divine Sea Warriors'' (1944).]] Ang anime ay nagsimula noong ika-20 siglong kung saan ang mga Hapon na gumagawa ng mga pelikula ay nag-eksperimento sa mga pamamaraan ng animasyon na natuklasan din sa [[Pransiya]], [[Alemanya]], [[Estados Unidos]] at [[Rusya]].<ref name="manga!">{{cite book |last=Schodt |first=Frederik L. | title=Manga! Manga!: The World of Japanese Comics |url=https://archive.org/details/mangamanga00fred |publisher=[[Kodansha]] International |date=Reprint edition (18 Agosto 1997) |location =Tokyo, Japan |isbn=ISBN 0-87011-752-1 }}</ref> Ang pinakalumang anime ay napalabas noong 1917. Ito ay isang dalawang minutong tagpo ng isang samurai na sumusubok sa kanyang bagong espada, ngunit magtitiis lang sa pagkatalo.<ref>[http://imprinttalk.com/?p=1557 "Japan’s oldest animation films,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904024724/http://imprinttalk.com/?p=1557 |date=2009-09-04 }} ''ImprintTALK.'' 31 Marso 2008; {{cite web | url = http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/historic-91%11year%11old-anime-discovered-in-osaka// | title = Historic 91-year-old anime discovered in Osaka | publisher = HDR Japan | date = 2008-03-30 | accessdate = 2008-05-12 | archive-date = 2008-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080402012234/http://www.hdrjapan.com/japan/japan-news/historic-91%11year%11old-anime-discovered-in-osaka/ | url-status = dead }}</ref> Ang kauna-unahang anime na may salita ay ang ''[[Chikara to Onna no Yo no Naka]]'' na pinalabas noong 1933.<ref name="animeguide">{{cite book |title=Anime: A Guide to Japanese Animation (1958-1988) |last=Baricordi |first=Andrea |author2=de Giovanni, Massimiliano; Pietroni, Andrea; Rossi, Barbara; Tunesi, Sabrina |date=Disyembre 2000 |publisher=[[Protoculture Inc.]] |location=[[Montreal, Quebec]], [[Canada]] |isbn=2-9805759-0-9 |page= 12}}</ref><ref name="kodanasha1993">{{cite book |title=Japan: An Illustrated Encyclopedia |url=https://archive.org/details/japanillustrated0001unse |year=1993 |publisher=[[Kodansha]] |location=[[Tokyo]], [[Japan]] |isbn=9784062064897 |page= |pages= }}</ref> Noong 1930, naging kapalit ng animasyon ang mga ayos ng pagsasabuhay na kung saan ay hindi pa umuunlad sa mga aksiyong pangkasalukuyan sa Hapon. Hindi tulad ng [[Estados Unidos]], ang aksiyong pangkasalukuyan na industriya sa Hapon ay naiiwan na isang maliit na merkado at nahirapan mula sa pagbabadyet, lokasyon, at sa mga gumaganap. Ang kawalan ng mga aktor na mukhang banyaga, lalo na sa mga pelikula na kung saan ang lokasyon ng kuwento ay sa ibang bansa o sa pantasya na hindi naman angkop sa tagpuan ng bansang Hapon. Nagbukas ng pribelehiyo ang animasyon sa mga artista para gumawa ng anumang mga tauhan at tagpuan.<ref name="manga characters look white">{{cite web|title=Do Manga Characters Look "White"?|url=http://web.archive.org/web/20060517194357sh_re_/www.matt-thorn.com/mangagaku/faceoftheother.html <!-- ([[Internet Archive]] backup) --> | accessdate = 11 Disyembre 2005 }} </ref> Ang tagumpay ng pelikula ng [[Disney]] na ''[[Snow White at ang Pitong Duwende]]'' noong 1937 ay may malaking impluwensiya sa mga animador na Hapones.<ref>{{cite web|url=http://www.corneredangel.com/amwess/papers/history.html|title=A Brief History of Anime|year=1999|accessdate=2007-09-11|work=Michael O'Connell, Otakon 1999 Program Book|archive-date=2007-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824124913/http://www.corneredangel.com/amwess/papers/history.html|url-status=dead}}</ref> Noong 1960, si [[Ozamu Tezuka]] ay gumamit ng maraming pamamaraan ng animasyon ng Disney upang mabawasan ang mga gastos at bilang ng mga pramo sa produksiyon. Siya ay hinangaan nang ito ay mapabilang sa isang pansamantalang hakbang na nagpapahintulot sa kanya na gumawa ng mga materyal sa isang mahigpit na iskedyul sa mga baguhang animador. Nakakita ang paglago ng anime noong dekadang 1970 sa pagkilala ng mga [[manga]] na kung saan ay madalas na nagiging anime lalo na ang mga manga ni [[Osamu Tezuka]] at siya ay tinatawag na isang "[[alamat]]"<ref>{{cite web| url = http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200605110157.html| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060520053910/http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200605110157.html| archivedate = 2006-05-20| title = 5 missing manga pieces by Osamu Tezuka found in U.S.| accessdate = 2006-08-29| last = Ohara| first = Atsushi| authorlink = | author2 = [[Asahi Shimbun]]| date = 11 Mayo 2006| publisher = Asahi.com| url-status = live}}</ref> at ang "[[diyos]] ng [[manga]]"<ref>{{cite web| url = http://www.abcb.com/ency/t/tezuka_osamu.htm| title = Dr. Osamu Tezuka| accessdate = 2006-08-29| date = 2000-03-14| work = The Anime Encyclopedia| publisher = The Anime Café}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.paulgravett.com/articles/006_tezuka/006_tezuka.htm| title = Osamu Tezuka: The God of Manga| accessdate = 2006-08-29| last = Gravett| first = Paul|year = 2003}}</ref>. Ang kanyang mga gawa, kasama na ng iba pang mga tagapanguna ay nakapagbigay-buhay sa mga katangian at genre na naging haligi ng anime sa kasulukuyang panahon. Ang higanteng [[robot]] o demakinang gamit (kilala na [[Mecha]] sa labas ng bansang Hapon), ay nagsimula kay Tezuka na paunlarin ito bilang ''Super Robot Benre'' sa ilalim nina [[Go Nagai]] at iba pa, at mas lalo pang napaunlad ang mga ito pagkatapos ng dekada ni [[Yoshiyuki Tomino]] at siya ang nakapagpaunlad ng ''Real Robot Genre''. Ang demakinang anime tulad ng ''[[Gundam]]'' at ''[[Macross]]'' ay naging klasiko noong dekadang 1980 at ang genre na ito ay laganap hindi lamang sa Hapon kung hindi pati na rin sa buong mundo. Noong dekadang 1980, ang anime ay naging parte na ng telebisyon sa bansang Hapon at nagkaroon ng paglaki sa produksiyon. Pagkatapos ng ilang tagumpay na paghalay ng anime sa ibang bansa noong dekadang 1980, ang anime ay nakatanggap pa ng mas malaking bahagi sa merkado noong dekadang 1990 at hanggang ngayon sa ika-21 siglo. === Pagkatapos ng Digmaan === Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], biglang nagbago ang sitwasyon ng [[Hapon]]es na anime sa kamalayan ng mga tao na nagresulta sa malubhang pang-ekonomiyang krisis. Ito ay kinuha ng ilang mga taon para sa mga gawain upang ipagpatuloy sa isang pare-pareho ang paraan, at produksiyong minarkahan ang tunay na simula ng "bagong panahon ng animasyon sa Hapon"<ref>Luca Raffaelli, ''op. cit.'', p. 194.</ref> ay din ang unang animadong tampok na pelikula sa kulay, at ang unang ng bagong Toei Doga: ito ay {{nihongo|''[[Hakujaden]]''|白蛇伝}} ng Taiji Yabushita (kasaling pundador ng ​​Toei na may Sanae Yamamoto), na binuo sa 1958 at ipinamamahagi sa Kanluran (sa Italya sa ilalim ng pamagat ng "Ang Alamat ng Puting Ahas"). Ito ay sinundan ng ilan pang mga pelikulang tampok na ginawa ng Toei, kabilang ang {{nihongo|''Shōnen Sarutobi Sasuke''|少年猿飛佐助}} sa 1959 , at {{nihongo|''Saiyuki''|最遊記}} na batay sa isang manga sa pamamagitan ni Osamu Tezuka sa 1960, {{nihongo|''[[Anju to Zushiōmaru]]''|安寿と厨子王丸}} sa parehong taon, at {{nihongo|''Arabiyan Naito - Shindobado no Bōken''|アラビアンナイト シンドバッドの冒険}} sa 1962; sila rin ang ipinamamahagi sa Kanluran.<ref>cfr. Marco Pellitteri, ''Mazinga Nostalgia'', cit., p. 136. In particolare, il primo fu distribuito in Italia con il titolo ''Le tredici fatiche di Ercolino'', il secondo con quello di ''Shirab, il ragazzo di Bagdad'', mentre il terzo fu intitolato ''[[Robin e i due moschettieri e mezzo]]''.</ref> <!-- unknown source [[File:Momotaro.jpg|right|thumb|150px|Imaheng kinuha sa ''Momotaro umi no shinpei'' ni Mitsuyo Seo, 1943]] --> === Kapanganakan ng Industriyang Manga sa Telebisyon === Gayunman, ang industriya ng mga modernong diwang anime ay dapat tiyak ang kanyang kapanganakan at ang kanyang kapalaran ay may dalawang kadahilanan: una, ang pagkakaroon ng isang merkado sa [[Hapon]] sa dating pabalik ng komiks ([[manga]]), na kung saan ay lubos na masigla at matagumpay, ikalawa, ang iba pang mga pagdating na telebisyong anime sa dekadang 1960.<ref>cfr. Davide Castellazzi, ''op. cit.'', p. 11, pp. 21 e segg.</ref> Noong ika-1&nbsp;ng Enero ng 1963, ang araw ng unang pagpapalabas ng unang episodyo sa telebisyong itim at puti na ''[[Astro Boy]]'' na gawa ni [[Osamu Tezuka]], maaaring maging tiyak ang pagsasa-alang-alang ng petsa ng kapanganakan ng mga modernong Hapones na anime<ref>cfr. Luca Raffaelli, ''op. cit.'', p. 193 e segg.</ref> na ginawa ng Mushi Productions, Tezuka itinatag sa pamamagitan ng pareho, at kinuha mula sa kanyang eponymous manga, serye ay isang mahusay na tagumpay sa ibang bansa, at magkakaroon nang 193 na rin sa dulo ng episodyo, ang huling ng kung saan aired sa Hapon sa katapusan ng 1966.<ref>cfr. Saburo Murakami. ''Anime in TV – Storia dei cartoni animati giapponesi prodotti per la televisione''. Milano, Yamato, 1998, pp. 6 e segg.</ref> Ang unang animeng teleseryeng episodyo nang tatlumpung minuto, ''Tetsuwan Atom'', kasama ang mga kapanahong ''Tetsujin 28-Gō (Super Robot 28)'' na kinuha mula sa manga sa pamamagitan ng Yokoyama Mitsuteru, din ang unang animeng robot, ang tagapagtatag ng isang tinapay tiyak na kabilang sa mga pinaka-kinatawan ng Hapon,<ref name="Marco Pellitteri p. 137">cfr. Marco Pellitteri, ''op. cit.'', p. 137.</ref> upang madagdagan ang kanyang tugatog sa dekadang 1970 sa sagas ng sobrang robot Pumunta Nagai at pagiging totoo inaugurated sa pamamagitan ng Yoshiyuki Tomino.<ref>cfr. Arianna Mognato. ''Super Robot Anime – Eroi e robot da Mazinga Z a Evangelion''. Milano, Yamato Video, 1999, pp. 31 e segg.</ref> Dagdag dito, tiyak na mapalakas sa baguhang industriyang animasyon ng Tumataas na Araw sa pamamagitan ni Osamu Tezuka ay pagkatapos ay muli, na sa 1965 na maisasakatuparan laging may Mushi rin ang unang animeng teleseryeng kulay nang tagumpay, ''Kagubatan Taitei (Kimba ang Lion White)'', batay sa isa pang ng kanyang manga,<ref>cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 43; la prima serie a colori in assoluto fu ''Dolphin oji'' della ''TV Doga'', interrotta però dopo soli tre episodi per lo scarso gradimento incontrato nell'aprile del 1965 (cfr. Saburo Murakami, ''op. cit.'', p. 15).</ref> mula sa ito, dalawang taon mamaya, may-akda ang Drew ang tampok na pelikula ng parehong pangalan, magkano ang mas pino, na dumating sa Italya "disguised" sa pamamagitan ng Amerikano produksiyon sa ilalim ng pamagat ''Leo ang Hari ng Kagubatan'', at kung kanino Tezuka nanalo ng Golden Lion sa Festival Venice Film para sa mga bata XIX ng Venice.<ref name="Marco Pellitteri p. 137"/> === Pagsikat === Dahil ang kalagitnaan ng mga ikaanimnapung taon sa pinangyarihan ng Hapon nakakaalam na malaki ang patuloy na paglago, ang mga estudyo ay ang pagtaas, higit pa at higit pa diskarte ay pinuhin, at mga pribadong mga tsanel sa telebisyon, pati na rin ang estado tagapagbalita sa radyo NHK progresibong dagdagan ang kanilang demand animated serye. Bukod pa rito, mula sa simula at dumarami, ang karakter na anime ay pinagsamantalahan upang mag-anunsiyo ng iba't-ibang mga produkto at sa gayon, tinitiyak ng karagdagang kita sa Studios, at din na nagsisimula sa magtuloy direct financing ng serye mula sa mga producer ng mga laruan, lalo na sa konteksto ng pangkalahatang robotiko, na naglalayong sirain ang susunod na pangangalakal ng mga gadget at mga modelo.<ref>cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 31; Arianna Mognato, ''op. cit.'', p. 29.</ref> Hanggang sa dekadang 1980, samakatuwid, ay tinalakay bilang isang tunay na boom sa anime,<ref name="Marco Pellitteri p. 137"/> din fueled sa pamamagitan ng ang pagkalat ng VCR at ang kasunod na pagsabog ng merkado, bidyo sa tahanan, na kung saan ay inilaan para sa isang partikular na uri ng produksiyon, ang tinatawag na Orihinal Video Anime (OVA) ay opisyal na itinatag sa 1983 na may ang gawain ng siyensiyang piksiyong ''Dallos''.<ref>cfr. Andrea Fontana; Davide Tarò. ''ANIME – Storia dell'animazione giapponese 1984-2007''. Piombino, Il Foglio, 2007, p. 19.</ref> Para sa higit sa tatlumpung taon, pagkatapos, produksiyon, upang matugunan ang mga pangangailangan ng isang increasingly malawak at iba-iba, ay binubuo ng iba't-ibang mga genres at subgenres, lubos na hindi kilala sa Kanluraning mundo ng telebisyon, at ito ay tumatagal sa parehong mga kamay mula sa malaking imbakan ng tubig ng mga malikhain at manga ng mga tradisyunal na kultura ng Hapon, parehong sa paglitaw ng orihinal na may-akda na markahan ang kasaysayan, na bukod sa iba pang Isao Takahata, Hayao Miyazaki, Mamoru Oshii, at Katsuhiro Otomo, na ang blockbuster ng pelikulang ''Akira'' nang 1988, sa partikular, ay ambag tiyak ang pagkalat at tagumpay ng Anime sa Kanluran.<ref>cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 41.</ref> Dahil ang digmaan sa kalagitnaan nang dekadang 1990, ito ay tinatayang sila ay ginawa, kabilang ang teleserye, OVAs, at pelikula, ng isang kabuuang tungkol sa 3000 gumagana opisyal,<ref name="Francesco Prandoni p. 2">cfr. Francesco Prandoni, ''op. cit.'', p. 2.</ref> tinukoy sa 1990 bilang maraming bilang 350-import sa Italya <ref name="Francesco Prandoni p. 2"/>(''di cui al 1990 ben 350 importate in Italia'').<ref>cfr. Marco Pellitteri, ''ibidem''.</ref> [[Talaksan:Studio GAINAX.jpg|left|thumb|200px|Ang lumang opisina ng [[GAINAX]] sa [[Tokyo]], ang gumawa ng ''[[Neon Genesis Evangelion]]''.]] === Bagong Pagnuran ng Anime === Sa huli nang dekadang 1980 at sa dekadang 1990, gayunpaman, kung ang produksiyon ay pinagsama-samang bidyo sa tahanan, animasyon, teleseryeng alam, gayunpaman, ang isang tunay na pagiging pagod, kahit na para sa napakalaki paglago ng merkado para sa mga larong bidyo mula sa bahay. Pagkatapos ay tumagal nang ilang taon para sa Creative Animation Japan makahanap ng isang epektibong pagtugon sa krisis ng mga ideya, na kinilala sa pamamagitan ng pinaka sa mga seryeng ''Shin Seiki Evangelion (Neon Genesis Evangelion)'' sa pamamagitan ni Hideaki Anno, na sa 1995 ipataw ang tinatawag na mga bayarin sa tagumpay na "Bagong Animasyong Seryeng" Hapon.<ref>cfr. Stefano Gariglio in A. Fontana; D. Tarò, ''op. cit.'', pp. 105 e ss.</ref> Sa trabahong ito, sa katunayan, paradigmatically maaaring karanasan sa lahat ng mga makabagong-likha na pinayagan ang teknikal at artistikong malay-tao ng pag-akda Anime sa telebisyon o higit pa, ang konsentrasyon ng mga mapagkukunan sa mas kakaunting ng episodo (13 o maximum na 26), ng patnugot diskarte kahit na mas malapit sa film sa totoong buhay, isang marahas pagbabawas ng dependency ratio ng paksa ng manga at higit kalayaan mula sa mga hadlang ng paninda.<ref>cfr. Stefano Gariglio, ''op. cit.'', pp. 105 e ss.</ref> Ito ay sa loob ng ito taasan bagong talento sumulpot, at samakatuwid ang reference numero kung saan, bukod pa sa nabanggit na Hideaki Anno, Satoshi Kon, at Shinichiro Watanabe . === Industriya at Merkado === [[Talaksan:Anime DVDs.JPG|right|thumb|200px| Mga handa nang ibentang ''anime'' sa [[DVD]].]] Maaari ng isang sabihing ang anime, salamat din sa karagdagang paglago ng merkado sa bidyo sa bahay sa pagdating ng mga DVD at pagiging mapagkumpitensya sa gastos, at kaya maging isang internasyonal na kababalaghan, ay may eksportasyong umaangat nang dahan-dahan, kaya na sa 2004, 60% ng animasyon sa sirkulasyon sa buong mundo ay ginawa sa bansang Hapon. Ang Anime industriya, na ang taunang market ay nagkakahalaga ng humigit-kumulang 200,000,000,000 yen (higit sa 1 at kalahating bilyon euros), ay tungkol sa 430 mga kompanya produksiyon sa Japan, kung saan higit sa kalahati (264) ay matatagpuan sa gitnang distrito ng Tokyo, na may isang sapilitan napakalaking. Ang gastos ng paggawa ng isang episodo ng TV para sa 30 minuto sa average na hovers sa paligid ng ¥10,000,000 (80,000 €) ngunit maaari drop sa limang.<ref>JETRO, [http://www.jetro.go.jp/en/reports/market/pdf/2005_35_r.pdf ''Japan Animation Industry Trends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721214211/http://www.jetro.go.jp/en/reports/market/pdf/2005_35_r.pdf |date=2011-07-21 }} in "Japan Economic Monthly", giugno 2005, pp. 2 e segg.</ref> tiyak na upang maglaman ng mga gastos, higit pa at mas madalas japanese studies major outsource ilang mga yugto ng produksiyon sa mga banyagang kompanya, lalo na sa Tsina, Timog Korea, at sa Pilipinas, kung hindi direktang buksan ang mga sangay sa mga bansang iyon, tulad ng ginawa ng Toei Animation.<ref>[http://www.toeiphil.com/ ''Toeiphil.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303224454/http://www.toeiphil.com/ |date=2011-03-03 }}.</ref> Ang Trade Japan Panlabas na Organisasyon sa 2004 Papel JETRO White sa International Trade at Foreign Direct Investment ay nagpapahiwatig ng nilalaman ng industriya, at animasyon sa partikular, bilang isang makabuluhang palatandaan at produksiyon bilang isang "mahalaga sa kulturang mapagkukunan at turista"<ref>JETRO, [http://www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/2004.pdf ''2004 JETRO White Paper on International Trade and Foreign Direct Investment''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505172944/http://www.jetro.go.jp/en/stats/white_paper/2004.pdf |date=2006-05-05 }}, p. 35.</ref> napakahalaga para sa na nagsusulong ng mga imahe ng bansang Hapon sa buong mundo (malambot na kapangyarihan) ninanais sa view ng paglikha, sa ilalim ng kanyang pamumuno, ng isang libreng lugar kalakalan sa Malayong Silangan. == Tampok == [[Talaksan:Manga emotions-RU.jpg|thumb|300px|left|Mga halimbawa ng Emosyon na Anime]] Ang ''animasyon'' sa bansang [[Hapon]] ay naiiba mula sa mga animasyon ng ibang bansa, lalo na ang kumakatawan sa isang lumalagong kulturang may mabisyong sapin. Kinabibilangan ito ng maraming mga natatanging linyang pang-istorya at simbolong ideyolohiko, isteryotipiko, at kastikong tipiko. Ang pinakasimpleng halimbawa nito ay ang tiyak na genre ng mga anime, tulad ng mga taga-pamahalaan, na naninirahan sa kanilang sariling mga [[batas]], o madalas na nakalarawan sa anime na isang [[elemento]] ng [[kultura]]ng [[Hapones]]. Nakatayo ang anime sa pagitan ng ibang mga bansa na nagiging tagapagparami ng mga kaugnayan sa [[lipunan]]g Hapones. Humahantong ang mga ito sa malalakas na pangkalahatang pagtulak na may tiyak na porsento ng mga produkto sa isang matandang madla, na maaaring magresulta sa mas higit na atensiyon sa [[Pilosopiya|pilosopiko]] at ideyolohikal na mga sangkap, ang pamamayani ng "lumang" motibo ng mga paksa, at kasama ang mga pinagbabawal na paksa ng mga [[kasarian]] at karahasan sa [[kultura]] at lipunan. Karamihan sa mga anime ay nilikha na may isang inaasahang tiyak na, kung minsan ay medyo makitid, punto sa mga manonood. Ang mga pamantayan para sa dibisyon ay maaaring ang [[kasarian]], [[edad]], pagka[[tao]] o uri ng mga manonood. Kaya pinili ang mga tagaguhit para tumukoy sa mga malalakas na pangkalahatang tulak ng mga [[produkto]], na maaaring maapektuhan ang [[gulay]]an, mga ideya at kahit na ang estilo ng mga [[imahe]]. Ang mga [[bata]] ''(anime na [[Kodomo]])'' ay isang malaking bahagi ng buong produkto ng animasyong ginagamit sa Hapon, ngunit sa labas ng kanilang [[bansa]], mas tinatangkilik ang mga matatanda. === Pagguhit === [[Talaksan:Monster tv.jpg|thumb|250px|Mukhang totoong anime na tulad sa ''[[Monster (anime)|Monster]]'']] Hindi pa lubusang magaling ang mga gumuguhit ng mga anime na gumawa ng mga makatotohanang tao galing sa tauhang anime. Kadalasang makikita ang mga tauhang anime na may malalaking mga [[mata]]. Sa katunayan, may mga umiiral na estilo na lumilitaw sa ilalim ng mga malakas na impluwensiya ng kanluraning tradisyon ng [[karikatura]] at paninindigan ng mga tauhang anime laban sa ilang likod ng mga ito na hindi kinakaya kaya maraming mga sukat ng mata ang nagbibigay ng atensiyon na nagdadagdag sa detalye ng mukha. Ang [[ilong]] at [[bibig]] ang karaniwang ginagamit sa pamamagitan ng ilang mga linyang may alun-alon para bigyan ng ekspresyon ang mga tauhang nagsasalita. Gayon pa man, may mga gawa na ginagamit ang mga kahawig ng "totoong" [[larawan]]: ang ilong, bibig at [[pisngi]] pati na rin sa iba pang mga bahagi ng taong iginuhit at malabo na may mas malaking kasunod, halimbawa, sa isang pelikulang anime noong 1998 na ''[[Werewolves]]'' (''Jin Roh: The Wolf Brigade''). [[Talaksan:Hitohira.jpg|thumb|left|200px|Ang mga karakter ng anime sa "[[Hitohira]]", ang katangian ng bawat karakter sa literal na kahulugan, ay nakasulat sa kanilang mga mukha]] Sa mga mata kadalasang makikita ang pangkalahatang anyo ng tauhan. Ang isang tiyak, masayahin, at palakaibigang pangunahing tauhan ay madalas na malaki, nakintab at puno ang mga saradong mata. Malungkot o negatibong may mapakipot na mga mata, at kung minsan kalahating-sarado o shaded na sa pamamagitan ng isang palawit—ay madalas na sila lagyan ng kulay tulad ng mga mata anumang matalim ibong maninila o snakes, o underlined tuso magalang na karakter ay may mata soro—tulad ng sa lahat ng oras nakasara, kahit na ang karakter ay patuloy na nakangiting, ngunit humigit-kumulang sa parehong hugis ay maaaring magkaroon ng mga karaniwang dormice, at kung ang karakter ay hindi romantikong, ngunit Ito ay hindi isang kasamaan, tuso at mapanira, pintor na maaaring magbigay ng ito sa sapat na malaki mata, ngunit may mga maliliit na pupils, mga puntos, sa karagdagan, kung karakter ang biglang inalis ng isang kaakit-akit na paraan ng ay o kahit na kaluluwa, ang kanyang mga mata nawala ang kanilang mga kislap at maging walang buhay—ay mawala lahat ng liwanag na nakasisilaw. Points ay isang karagdagang paraan ng pagpapahayag, bilang isang ganap na kailangan sa katangian ng mga iskolar (bilang laban sa sira-sira henyo), iba't-ibang mga mahihiyain guys o otaku. Baso, itim, kulay o kusa makintab, ang lahat ng hugis at sukat magpaganda ng mukha, siguro 1 / 4&nbsp;ng lahat ng character kilala anime, tulad ng karamihan sa kanilang lubos na kasiyahan. Buhok sa anime ay karaniwang binubuo ng strands. Hairstyle mga character ay maaaring ibang-iba, minsan kakaiba hugis at kulay. Buhok, pati na rin ang mga detalye ng mga damit ng mga karakter, madalas na mangibabaw ang hangin o pagkawalang-kilos, paggawa ng mga ito asynchronously kapag ilipat mo ang iyong karakter. Ang buhok ng iba't-ibang kulay ay orihinal na nangangahulugan "katauhan" ang bayani, ang paggawa ng kapansin-pansin ang mga ito naiiba. Ngayon, kapag ang mga imahe ng mga karakter ay nagtrabaho hanggang sa pinakamaliit na detalye ng mukha at kilos, maraming kulay ng buhok ay hindi isang pangangailangan, sa halip - isang tradisyon. Sa karagdagan, ang kulay ng buhok madalas na sumasalamin sa katangian ng karakter. Halimbawa, ang pulang buhok ay isang katangian tagapagpahiwatig ng init ng ulo (Asuka mula sa seryeng ''Evangelion'', Lina kabaligtaran mula sa seryeng ''Slayers''). Blonde buhok din magpahiwatig ng dayuhan pinanggalingan ng mga bayani, dahil ang karamihan sa Japanese ay may itim na buhok. Hiwalay, ito ay nagkakahalaga mentioning clarified buhok bilang bahagi ng estereotipo ng isang bagamundo o sira-sira—ang nai-nabanggit na ang lubos na pinaka-Japanese ay may itim na buhok, at pag-iilaw—ay ang pinaka-epektibong paraan para sa isang tao upang tumayo out mula sa karamihan ng tao at sa labas ng paaralan. Dahil ang mga anime serye ay karaniwang ipinapakita sa telebisyon gamit ang isang dalas paligid ng isang serye ng mga linggo, para sa kanilang paggawa ng kasangkot mga tauhan mula sa manunulat, direktor, taga-disenyo at dose-dosenang mga animators. Bilang karagdagan, upang magkasya sa schedule para sa release, kung maaari, nang walang pagkawala ng kalidad, gamitin kaya-na tinatawag na limitado animation pamamaraan . Kabilang dito ang redrawing bahagi ng larawan sa pangangalaga ng karamihan ng mga larawan katulad ng dati, istatiko na bakgrawnd, ang isang pinagaan na form ng paglipat ng mga emosyon. Paghahatid ng emosyon sa anime ay ang dahilan para sa mga hiwalay na diskusyon. Sa karagdagan sa mga tradisyunal na paraan ng pagpapahayag ng damdamin anime character—pagbabago pangmukha expression o tono ng kanyang tinig, na ginamit ng isang numero ng ibang mga paraan. Damdamin ay portrayed unrealistically pagkabalisa, hypertrophied—characters makipag-usap sa kanyang mga mata sarado, upang ihatid tapusan tono, o kumuha ng isang kaakit-akit tingnan ng diyablo kapag nagpapakita galit . Sa katawa-tawa na sitwasyon, upang ipakita ang pagkawalang-saysay pakiramdam, ang icon ay ginagamit, tulad ng isang larawan "pawis" o "namamagang ugat" na nagbubuhat sa ulo ng mga bayani, alinman sa frame sa itaas ito. Bilang karagdagan sa "malubhang" larawan, diyan ay din ng isang popular na estilo "Tibi" o "super-deformed" (SD), kung saan ang character ay portrayed simplistically, may disproportionately malaki ang ulo at mga mata sa kalahating-mukha. Karaniwan na ginagamit sa ang estilo ng SD na komedyang sitwasyon, bilang ay nagpapakita ng isang malinaw na kakulangan ng kabigatan, patawa nangyayari. Gayon pa man, may mga serials, lahat na ginawa sa paraan na ito, may tulad ng isang estilo ay ginagamit upang lumikha ng pakikiramay para sa "maliit na mabalahibo at" ang pangunahing karakter. Halimbawa, sa komedyang serye "Yamato Nadeshiko Shichi Henge" sa pangunahing karakter na 90% ng screen ng oras sa kanyang Chibi form, behaving bilang kung hindi lubos na ito ng mundo. Iba pang mga character, ay mas sapat na, ay depicted, ayon sa pagkakabanggit, ay ganap pangkaraniwan. === Gamit === Sa bansang Hapon, ang terminong ito ay hindi tumutukoy sa istilo ng animasyon ng basta sa bansang Hapon lamang, bagkos ito ay tumutukoy sa kahit anong porma ng animasyon saan man sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|date=|publisher=Bellaonline|accessdate=2007-10-28|work=Lesley Aeschliman}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.artgallery.nsw.gov.au/__data/page/9842/Tezuka_Kit_1.pdf|format=PDF|title=Tezuka: The Marvel of Manga - Education Kit|year=2007|publisher=Art Gallery New South Wales|accessdate=2007-10-28|work=}}</ref> Sa talahuluganang Ingles, sinasabi na ang anime ay "isang porma ng animasyong Hapones" o "istilo ng animasyong lalo pang pinaulad ng mga Hapones"<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/anime|title=Anime Dictionary Definition|accessdate=2006-10-09|work=[[Reference.com|Dictionary.com]]}}</ref> Ang mga gawaing hindi gawa sa bansang Hapong humihiram ng istilo rito ay kadalasang tinatawag na "animasyong impluwensiya ng anime" pero minsan ay hindi alam ng manonood kung saan galing ang kanyang pinapanood kung kayat tinatawag niya ang lahat ng animasyong palabas bilang "anime." Ang ibang mga gawain ay koproduksiyong kasama ng ibang hindi Hapones na kompanya, tulad ng animadong Rankin/Bass Works, ang ginawa ng Cartoon Network at Production I.G na seryeng IGPX, o kaya ang Ōban Star-Racers. Ang ibang mga manonood ay hindi kinikilala ang mga ito bilang isang anime. Sa Ingles, ang salitang anime ay ginagamit bilang isang hindi tiyak na pangngalan, at hindi ito nabibilang ("Do you watch anime?", "How much anime have you collected?").<ref>[[American Heritage Dictionary]], 4th ed.; Dictionary.com Unabridged (v 1.1).</ref> Ngunit, sa ibang pagkakataon, ang salitang ito ay ginagamit bilang isang nabibilang na pangngalan. Ito rin ay puwedeng gamitin bilang pang-uri o pangtukoy na pangngalan ("The anime ''Guyver'' is different from the movie ''Guyver''"). Sa Filipino, ang anime ay puwedeng gamitin bilang pangngalan o pang-uri ("Nanonood ako ng anime." "Anime ang istilo ng pagguhit niya.") === Mga Kasingkahulugan === Ginagamit ng mga Anglo-Sahon ang terminong ''Japanimation'', bilang pagtukoy sa anime, ngunit ito ay malimit na ginagamit.<ref>{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=46|title=ANN: Japanimation|date=|publisher=Anime News Network|accessdate=2007-11-11|work=}}</ref> Ang terminong Japanimation ay kadalasang ginamit noong dekadang 1970 at dekadang 1980, ngunit nawala ito noong kalagitnaan nang dekadang 1990.<ref name="bookref2">{{cite book|last=Patten|first=Fred|title=Watching Anime, Reading Manga: 25 Years of Essays and Reviews|url=https://archive.org/details/watchinganimerea0000patt|publisher=Stone Bridge Press|year=2004|isbn=1880656922}}</ref> Sa katunayan, ang terminong ito ay nakikita lamang sa mga nostalhikong pagkaka-unawa.<ref name="bookref2"/> Kahit na ang termino ay nilikha sa labas ng bansang Hapon, para malaman ang animasyon ng Japan sa iba, ito ngayon ay madalas na ginagamit sa bansang Hapon, bilang isang lokal na animasyon; sapagkat ang mga Hapones ay hindi kumukilala sa anime bilang pagkilala ng pinanggalingan ng animasyon, Japanimation ang gamit para tukuyin ang gawaing Hapon sa ibang klase ng animasyon.<ref name="bookref2"/> Sa bansang Hapon, ang manga ay puwedeng gamitin sa parehong komiks at animasyon (kahit na ang paggamit ng mga manga na sumangguni sa animation ay mas limitado sa mga hindi-tagahanga). Sa mga nagsasalita ng Ingles, manga ay limitado lang sa ibig-sabihin na "komiks mula sa bansang Hapon." Puwede ring ito ang dahilan dahil sa mataas na popularidad ng Manga Entertainment, isang tagakalat ng anime sa [[Estados Unidos]] at Inglatera. Dahil ang Manga Entertainment ay mula sa Inglatera, ang paggamit ng termino ay madalas sa labas ng bansang Hapon. Ang terminong animanga ay ginagamit para sa magkasamang anime at manga, ngunit puwede irn itong gamitin para ilarawan ang mga komik na ginawa mula sa mga animation cells. == Mga Katangiang Panlabas == {{Anime/Manga}} Maraming nagsasabi na ang anime ay isang istilo ng pagguhit.<ref>{{cite web|url=http://www.animenation.net/news/askjohn.php?id=1292|title=Ask John: Do Japanese Viewers Treat Anime Shows as Fads?|date=2006-04-07|publisher=AnimeNation|accessdate=2008-01-23|work=Ask John|archive-date=2008-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080128153442/http://www.animenation.net/news/askjohn.php?id=1292|url-status=dead}}</ref> Bilang isang ''visual medium'', ito ay nagbibigay ng halaga sa guhit o iba pang istilong biswal. Ang mga istilo ay naiiba sa ibat-ibang manguguhit o/at iba't-ibang estudyo. Ang ibang anime ay gumagamit ng malaking gamit ng common na istilo tulad ng FLCL, ito ay kilala sa pagkaroon ng pinagrabeng istilo nito. Sa kabaligtaran, ang ibang anime tulad ng ''Only Yesterday'' o ''Jin-Roh'' kumuha ng maraming makakatotohanan na paglalapit, tampok ang ilang pinagrabeng pangkakanyahang. Habang ang ibang mga pamagat at iba't-ibang mga artista na may sariling estilo pansining, maraming pangkakanyahan sangkap upang maging karaniwan na sila ay inilarawan bilang depinitibo ng anime sa pangkalahatan. Gayunman, ito ay hindi nangangahulugan na ang lahat ng mga modernong anime ibahagi ang isang mahigpit na karaniwang sining estilo. Maraming mga anime ay may isang napaka-iba't-ibang istilo ng sining sa kung ano ang nais ay karaniwang tinatawag na "istilong anime," ngunit sa mga tagahanga pa rin gainagamit ang salitang "anime" upang tingnan ang mga pamagat na ito. Kadalasan, ang pinaka-karaniwang uri ng anime drawings ang mga "pinagrabeng pisikal na katangian tulad ng malaki ang mata, malaking buhok at haba ng mga paa... at pagsasalita nang pabula, bilis ng mga linya at onomatopeik, at pagsigaw."<ref>[https://web.archive.org/web/20120730032119/http://search.japantimes.co.jp/print/fl20060528x1.html Japan Times]. Retrieved 6 Pebrero 2008.</ref> Ang impluwensiya ng kaligrapiyang Hapones at pagpinta ng mga Hapon din magpakilala sa guhit katangian ng isang istilo ng anime. Ang ikot tinta magsipilyo ayon sa kaugalian na ginagamit para sa pagsusulat ng Kanji at para sa pinturang gumagawa ng isang kudlit ng malawak na iba't-ibang kapal. Mahilig din humiram ang anime ng maraming elemento mula sa manga kasama ang teksto sa background, at paghiram panel ng mga layout sa manga rin. Halimbawa, ang isang pambungad ay maaaring gamitin manga panel na sabihin ang kuwento, o upang magsadula ng isang point para sa mga nakakatawa epekto. Ito ang pinakamahusay na nagpakita sa anime na Kare Kano. === Disenyo sa mga Tauhan === Katawan ng proporsyon na nakukuha sa anime ay nanggaling mula sa proporsyon ng katawan ng tao. Ang taas ng ulo ay itinuturing bilang batayang yunit ng proporsyon. Ang tangkad ay maaaring mag-iba-iba hangga't ang naiwan ng katawan ay nananatiling proporsyonal. Karamihan sa anime character ay tungkol sa mga pito hanggang walong ulo matangkad, at matinding tangkad ay naka-set sa paligid ng siyam na ulo ang tangkad.<ref name="headheight">{{cite web|url=http://animeworld.com/howtodraw/bodies1.html|title=Body Proportion|accessdate=2007-08-16|work=Akemi's Anime World}}</ref> Pagkakaiba-iba sa proporsiyon ay maaaring modded. Super deformed karakter na katangian ang isang hindi pang-proporsiyong maliit na katawan na nakuha sa ulo. Kung minsan ang mga tiyak na bahagi sa katawan, gaya ng binti, ay pinaikli o haba para sa mga idinagdag na diin. Kadalasa'y super deformed na karakter ay dalawa hanggang apat na mga ulo ang tangkad. Ang ilang mga anime ay gumagana tulad ng ''Crayon Shin-Chan'' ganap na ipagwalang-bahala ang mga ito proporsyon. Ito ay sapat na tulad na ito itulad sa karikatura ng ibang bansa. Para sa mga pagmamalabis, ang tiyak na mga tampok katawan ay nadagdagan sa proporsyon.<ref name="headheight" /> Ang mga karaniwang pamamaraan ay ang mga malalaking mata estilo inilabas sa maraming anime at manga character. Osamu Tezuka, ang pinaniwalaang unang gumamit ng istilong ito, ay inspirasyon ng pinagrabe tampok ng American [[kartun]] tulad ng Betty Boop, Mickey Mouse, at ang Disney's Bambi.<ref name="manga!" /><ref name="Dreamland">{{cite book |last=Schodt |first=Frederik L. | title=Dreamland Japan: Writings on Modern Manga |url=https://archive.org/details/liang.dreamlandjapanwr0000scho_d1o1 |publisher=Stone Bridge Press |year=1996 |location=Berkeley, California |isbn=1-8806562-3-X }}</ref> Natagpuan ni Tezuka na ang mga malalaking mata estilo ay pinapayagan ng kanyang mga karakter upang ipakita ang damdamin tiyakan. Noong sinimulan ni Teuka ang pagguhit ng Ribbon walang Kishi, ang unang manga na partikular na naka-target sa mga batang babae, pinagrabe ni Tezuka ang laki ng mga mata ng mga tauhan. Sa katunayan, sa pamamagitan ng Ribbon no Kishi, si Tezuka ay nakagawa ng template na madalas na sinusunod ng mga shōjo artists. Kulay ang idinagdag sa mga mata, lalo na sa kornea, at binigyan ng diin. Ang diin na ito ay nakukuha sa pag pahid ng maraming kulay. Kadalasan, ang isang timpla ng mga klase ng kulay ng ilaw, ang mga tono ng kulay, at ang isang madilim na lilim ay ginagamit.<ref>{{cite web|url=http://www.biorust.com/tutorials/detail/141/en/|title=Basic Anime Eye Tutorial|accessdate=2007-08-22|work=Centi, Biorust.com|archive-date=2007-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824072700/http://biorust.com/tutorials/detail/141/en/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=VyJ9yfYl_Fc|title=How to color anime eye (YouTube)|date=2007-06-06|accessdate=2007-08-22|work=Carlus}}</ref> isang cultural antropologo na si Matt Thorn ay nagsasabi na nga mga Hapon na animator at ang mga mambabasa ay hindi maramdaman ang ganoong inilarawan sa mata bilang lokal o hindi dayuhan.<ref name="manga characters look white"/> Gayunman, hindi lahat ng anime ay may malaking mata. Halimbawa, ang ilan sa mga gawain ng Hayao Miyazaki at Toshiro Kawamoto ay kilala para sa hindi pagkakaroon ng makakatotohanang proporsyonado at wasto mata, pati na rin ang tunay na kulay ng buhok sa kanilang mga tauhan.<ref name="companion">{{cite book |last=Poitras |first=Gilles | title=Anime Companion |url=https://archive.org/details/animecompanionwh0000poit |publisher=Stone Bridge Press |year=1998 |location =Berkeley, California |isbn=ISBN 1-880656-32-9 }}</ref> Dagdag pa, maraming iba pang mga produksiyong din na ito ay kilala na gumamit ng mas maliit na mga mata. Ang disenyo ay para magkaroon ng mas maraming pagkakahawig sa mga tradisyunal na sining Hapon. Ang ilan sa mga character ay may mas maliit na mga mata, na kung saan ang mga simpleng itim na tuldok ang siyang ginagamit. Ang mga tauhan sa anime ay maaaring gamitin malawak na pagkakaiba-iba ng mga mukha na expression upang mangahulugan nilalaman at mga saloobin.<ref>{{cite web|url=http://www.mangatutorials.com/tut/expressions.htm|title=Manga Tutorials: Emotional Expressions|accessdate=2008-08-22|work=Rio}}</ref> Ang mga pamamaraan na ito ay madalas na sa iba't-ibang anyo kaysa sa kanilang katumbas sa kanluranin animation. Mayroong bilang ng mga iba pang mga elemento pangkakanyahan na pangkaraniwan sa anime , ngunit mas madalas na ginagamit sa [[komedya]]. Ang isang tauhan na nabigla o namangha ay magsagawa ng "face fault," na kung saan sila ipinapakita isang balisang pinagrabe expression. Galit na mga character na maaaring magpalabas ng isang "ugat" o "stressmark" effect, kung saan ang mga linya na kumakatawan nakaumbok veins ay lalabas sa kanilang mga noo. Galit na mga kababaihan ay paminsan-minsan tawagan ng maso mula sa walang pinanggalingan at hampasin ng isang tao sa mga ito, nangunguna sa mga konsepto ng Hammerspace at pisika sa [[kartun]]. Male character ay bumuo ng isang duguan ng ilong sa paligid ng kanilang mga babaeng love interes (kadalasan upang ipahiwatig ang pagpukaw, batay sa isang lumang kuwento).<ref name="bloody">{{cite web|url=http://www.umich.edu/~anime/info_emotions.html|title=Emotional Iconography in Animae|author=University of Michigan Animae Project|date=Current}}</ref> Napahiya ang alinman sa mga character na gumawa ng isang malaki at mabigat sweat-drop (na ito ay naging isa sa mga pinaka-malawak na kinikilala motifs ng maginoo anime) o ng isang nahahalata pulang pamumula o mga set ng kahilera na linya sa ilalim ng mga mata, lalo na bilang isang paghahayag ng repressed romantikong damdamin. Ang ilang mga anime, kadalasan sa mga pampolitikang plots at iba pang mga paksa ng mga bagay na mas grabe, ay iniwan na sa paggamit ng mga pamamaraan na ito. === Pamamaraan ng Animasyon === Tulad ng lahat ng animasyon, ang produksiyon ng mga proseso ng storyboarding, voice acting, character disenyo, buo na produksiyon at sa gayon pa rin mag-aplay. Sa pamamagitan ng pagpapabuti sa pangkompyuter na teknolohiya, ang kompyuter na animasyon ay nadagdagan ang kahusayan ng buong proseso ng produksiyon. Ang anime ay madalas na itinuturing na isang porma ng limitadong animation. Ito ay nangangahulugan na ang istilo, kahit na sa mas malaki ang produksiyong na ng limitadong animasyon ay ginagamit upang lokohin ang mga mata sa pag-iisip ng may mas marami pang galaw kaysa sa naroon na.<ref name="manga!" /> Marami sa mga pamamaraan na ginamit ay napapaloob nangmay cost-cutting na hakbang habang nagtatrabaho sa ilalim ng isang set na badyet. Ang scene sa anime ay binibigyan diin upang maipakita ang three-dimensional view. Ang background ay para ilarawan ang mga tanawin at kapaligiran.<ref name="manga!" /> Halimbawa, ang anime ay madalas inilalagay diin sa mga pagbabago ng panahon, bilang ay makikita sa maraming anime, tulad ng ''Tenchi Muyo!''. Kung minsan ang mga aktwal na mga setting ay na dodoble sa isang anime. Ang pinagmulan ng ''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' ay batay sa mga iba't-ibang lokasyon sa loob ng lungsod ng [[Nishinomiya, Hyogo]], Japan.<ref>{{cite web|url=http://www.rinku.zaq.ne.jp/p_v/haruhi.html|title=Reference pictures to actual places|accessdate=2007-01-25}}</ref> Ang camera angles, camera movement, at lighting play ng isang mahalagang papel sa tanawin. Ang direktor ay nagkaroon ng pagpapasiya ng pagtukoy tumitingin angulo para sa mga tanawin, lalo na tungkol sa pinagmulan. Sa karagdagan, ang camera angles ay nagpapakita ng perspektibo.<ref name="production">{{cite web|url=http://www.huitula.com/productionIG2_page2.htm|title=Anime production process - feature film|year=2000|accessdate=2007-08-27|work=PRODUCTION I.G}}</ref> Ang direktor ay maaari ring pumili ng camera effect sa loob ng sinematograpia, tulad ng panning, mag-zoom, mukha closeup, at malawak na tanawin.<ref>{{cite web|url=http://www.understandinganime.com/cinematography.php|title=Cinematography: Looping and Animetion Techniques|year=1999|accessdate=2007-08-29|work=Understanding Anime|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613154025/http://www.understandinganime.com/cinematography.php|url-status=dead}}</ref> Ang malaking mayorya ng anime ay gumagamit ng tradisyonal na animation, na kung saan ay nagbibigay-daan para sa mas mahusay na dibisyon ng trabaho, mag-ayos sa magpose diskarte at checking ng guhit bago sila pagpapaubaya ng industriya.<ref name="Jouvanceau2004">{{cite book | last = Jouvanceau | first = Pierre | authorlink = Pierre Jouvanceau | author2 = Clare Kitson (translator) | title = The Silhouette Film | publisher = [[Le Mani]] | year = 2004 | location = Genoa | pages = 103, | url = http://www.heeza.fr/description.php?lang=2&path=64&sort=Article&page=0&id=296 | doi = | id = | isbn = 88-8012-299-1 | access-date = 2009-06-06 | archive-date = 2008-03-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080320051512/http://www.heeza.fr/description.php?lang=2&path=64&sort=Article&page=0&id=296 | url-status = dead }}</ref> Ang ibang medium ay limitado lamang sa independently-made short films,<ref name="Sharp2003">{{cite web | last = Sharp | first = Jasper | authorlink = Jasper Sharp | title = Beyond Anime: A Brief Guide to Experimental Japanese Animation | work = Midnight Eye | publisher = | year = 2003 | url = http://www.midnighteye.com/features/beyond_anime.shtml | doi = | accessdate = 2008-07-21}}</ref> halimbawa nito ay ang silhouette at iba pang cutout animation nina Noburo Ofuji,<ref name="Jouvanceau2004"/><ref name="Cinémathèque2008">{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = Tribute to Noburo Ofuji | work = To the Source of Anime: Japanese Animation | publisher = Cinémathèque québécoise | year = 2008 | url = http://www.cinematheque.qc.ca/animation_japonaise.pdf | format = PDF | doi = | accessdate = 2008-07-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080819214736/http://www.cinematheque.qc.ca/animation_japonaise.pdf | archivedate = 2008-08-19 | url-status = live }}</ref> ang stop motion puppet animation ni Tadahito Mochinaga, Kihachirō Kawamoto<ref name="Sharp2004">{{cite web | last = Sharp | first = Jasper | authorlink = Jasper Sharp | title = Interview with Kihachirō Kawamoto | work = Midnight Eye | publisher = | year = 2004 | url = http://www.midnighteye.com/interviews/kihachiro_kawamoto.shtml | doi = | accessdate = 2008-07-21}}</ref> at Tomayasu Morata <ref>{{cite web | last = Hotes | first = Catherine | authorlink = Catherine Munroe Hotes | title = Tomoyasu Murata and Company | work = Midnight Eye | publisher = | year = 2008 | url = http://www.midnighteye.com/features/tomoyasu-murata-and-company.shtml | doi = | accessdate = 2008-07-21}}</ref> at ang computer animation ni Satoshi Tomioka <ref>{{cite book | last = Walters | first = Helen | authorlink = Helen Walters | author2 = | title = Animation Unlimited: Innovative Short Films Since 1940 | publisher = Laurence King | year = 2004 | location = London | pages = | url = http://lib.leeds.ac.uk/record=b2662684 | doi = | id = | isbn = 18-5669-346-5 | access-date = 2009-06-06 | archive-date = 2015-11-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151103123138/http://lib.leeds.ac.uk/record=b2662684 | url-status = dead }}</ref> (pinaka kilala ang ''Usavich''). <ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | title = Works | work = KANABAN-Web | publisher = Kanaban Graphics | year = 2008 | url = http://www.kanaban.com/html/Kanaban_E.html | doi = | accessdate = 2008-07-21 | archive-date = 2008-07-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080720163334/http://www.kanaban.com/html/Kanaban_E.html | url-status = dead }}</ref> == Industriya == [[Talaksan:Producció anime.jpg|thumb|center|800px|Istruktura ng modernong industriyang anime.<ref>{{citar web|url = http://www.jetro.go.jp/chile/revista_electro/revista200510.pdf|títol = Japanese Marked Trend Octubre 2005, N°1|consulta = 24 de març de 2008|últim = Okubo|primer = Atsushi|publicació = Japanese Tech and Market Magazine.|idioma= castellà}}</ref>]] Sa pagitan nang 1900 at unang bahagi nang 2000, ang Anime produksiyon ay nadagdagan malaki.<ref>{{citar publicació|url = http://web-japan.org/nipponia/nipponia27/es/feature/feature02.html|títol = La Animación Japonesa: Hechos y Cifras|autor = Yoshihiro, Yonezawa| publicació = NIPPONIA}}</ref> Sa 2001, pelikula, mga video at telebisyon Productions naabot isang tinatayang halaga ng 180,000,000,000 yen (€ 1350000000), at kung paano eksibisyon ay tinatayang na 43 bilyong yen (323,400,000). Gayundin ang halaga ng broadcasts sa telebisyon ay matibay: <center> {| class="wikitable" border="1" ! Taon ! Pagpapalabas ng umaga ! Pagpapalabas ng hapon ! Pagpapalabas ng gabi ! Kabuuan |-align="center" | 1996 | 643 | 850 | 1,090 | 2,583 |-align="center" | 1997 | 667 | 660 | 1,261 | 2,588 |-align="center" | 1998 | 673 | 452 | 1,406 | 2,531 |-align="center" | 1999 | 906 | 393 | 1,254 | 2,553 |-align="center" | 2000 | 724 | 271 | 1,291 | 2,286 |} </center> === Mga Kompanyang Anime === Ang bilang ng mga tagalikha Anime sa Japan ay 3657 at ng kompanya ng mga 247. Ang bilang ng mga lisensiya ito ay nakabuo ay € 2772500000, at 5,709,000 pa eksibisyon. Dapat ka ring mapapansin na, Toei Animation , na ang pinakamalaking kompanya Anime sa Japan, ay nakabuo ng malalaking halaga ng kita mula sa benta ng mga produkto Anime parehong sa loob at labas ng bansang Hapon: <center> {| class="wikitable" border="1" ! Taon ! Kita sa halagang milyong [[yen]] sa labas ng Hapon ! Kita sa halagang milyong [[yen]] sa Hapon |----- | 1999 | 1,561 | 8,233 |-bgcolor="#EFEFEF" | 2000 | 5,452 | 9,393 |----- | 2001 | 7,154 | 8,876 |-bgcolor="#EFEFEF" | 2002 | 6,253 | 11,442 |----- |} </center> Sa loob ng kompanya, animation Studios ay sa negosyo, na humahantong sa bilang: <center> {| class="wikitable" border="1" !Pangalan !Pagkakatatag !Kabuuang manggagawa |-align="center" |[[Aniplex]] |1997 |50 |-align="center" |[[Bee Train]] |1997 |70 |-align="center" |[[BONES (estudi)|BONES]] |1998 |-align="center" |[[Eiken]] |1952 |50 |-align="center" |[[Gainax|GAINAX]] |1981 |20 |-align="center" |[[Gonzo]] |1992 |155 |-align="center" |[[J.C.STAFF]] |1986 |120 |-align="center" |[[Kyoto Animation]] |1981 |67 |-align="center" |[[Madhouse]] |1972 |120 |-align="center" |[[Manglobe]] |2002 |-align="center" |[[Nippon Animation]] |1975 |100 |-align="center" |[[Production I.G]] |1987 |184 |-align="center" |[[Satelight]] |1995 |77 |-align="center" |[[Studio 4°C]] |1986 | |-align="center" |[[Studio Ghibli]] |1985 |150 |-align="center" |[[Studio Nue]] |1972 |-align="center" |[[Studio Pierrot]] |1979 |-align="center" |[[Sunrise]] |1972 |170 |-align="center" |[[Tatsunoko]] |1962 |43 |-align="center" |[[Toei Animation]] |1956 |462 |-align="center" |[[Tokyo Movie Shinsha|TMS Entertainment]] |1995 |298 |} </center> == Pagpapakalat == Habang ang anime ay ipinasok merkado na Japan sa pagkatapos ng 1960, ito ay lumago bilang isang pangunahing cultural export market sa panahon ng paglago nito sa panahon nang dekadang 1980 at dekadang 1990. Ang animeng merkado para sa Estados Unidos ay lamang ay "nagkakahalaga ng humigit-kumulang sa $4.35 bilyon, ayon sa Japan External Trade Organization."<ref>{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB118851157811713921.html?mod=googlenews_wsj|title=Manga Mania|date=2007-08-31|accessdate=2007-08-31|work=Bianca Bosker (Wall Street Journal)}}</ref> Ang anime ay isang pangkalakalan ''(commercial)'' na tagumpay sa Asia, Europa at Latin America, kung saan ang anime ay naging mas pangunahing kaysa sa Estados Unidos. Halimbawa, ang Saint Seiya video game ay inilabas sa Europa dahil sa ang pagiging popular ng ipakita kahit na ilang taon matapos ang serye ay na-off-air. Ang anime distrubution companies ay may hawak ng licensing at pamamahagi ng mga anime na sa labas ng bansang Hapon. Ang nakalisensiyang anime ay puwedeng mabago sa pamamagitan ng Distributor sa pamamagitan ng dubbing sa wika ng mga bansa at ang pagdadagdag ng wika ng subtitles sa wikang Hapon. Gamit ang isang katulad global pamamahagi pattern tulad ng Hollywood, ang mundo ay nahahati sa limang rehiyon. Ang ilang mga pag-edit ng mga kalinangang pangsangunian ay maaaring mangyari sa mas mahusay na sundin ang mga sanggunian ng mga hindi Hapon na kalnangan.<ref>{{Cite web |url=http://w3.salemstate.edu/~poehlkers/Emerson/Pokemon.html |title=Pokemon Case Study<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-06-06 |archive-date=2008-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820181118/http://w3.salemstate.edu/%7Epoehlkers/Emerson/Pokemon.html |url-status=dead }}</ref> Ang ilang mga kompanya ay maaaring tanggalin ang anumang katutol-tutol na nilalaman, sumusunod sa lokal na batas. Ang pagbabago ng proseso ay malayo mas laganap sa ang nakaraan (hal. Robotech), ngunit ang paggamit nito ay tinanggihan dahil sa ang demanda para sa mga anime sa kanyang orihinal na anyo. Ang "light touch" na diskarte sa localisasyon ay pinapaboran na tumitingin ang orihinal na anyo ng anime. Ang paggamit ng ganitong uri ng pamamaraan ay tanda ng tagumpay ng Naruto at Cartoon Network ng Adult Swim programming bloke, pareho ng mga menor de edad na ng mga pagbabago. Sa pagdating ng mga DVD, ito ay naging posible na maisama ang maramihang wika ng mga track sa isang simpleng produkto. Na ito ay hindi na ang kaso sa VHS cassette, sa hiwalay na VHS ng media ay ginagamit at sa bawat VHS cassette pareho ang presyo sa isang solong DVD. Ang "dapyo" diskarte din naaangkop sa DVD release sa dahilang sila kabilang pareho ang dubbed audio at ang orihinal na Japanese audio na may subtitles, kadalasang hindi inilathala. Inedit na anima na para sa telebisyon ay karaniwang pinalabas sa DVD "uncut", kasama ang lahat ng tanawin buo. Ang mga TV network ay madalas ay madalas na magpalabas ng anime. Sa Japan, ang mga pangunahing pambansang TV network, tulad ng sa TV Tokyo broadcast anime regular. Mas maliit na mga panrehiyong estasyon ng broadcast anime sa ilalim ng UHF. Sa [[Estados Unidos]], cable TV channels tulad ng Cartoon Network, Disney, Sci-fi, at iba pa ay inaalay ang ilan sa kanilang mga timeslots sa anime. Ang ilan, tulad ng Anime Network at ang FUNimation Channel, ay anime lang ang madalas na ipinapalabas. Ang Sony-based Animax at Disney's Jetix channel ay nagpapalabas ng anime sa loob ng maraming mga bansa sa mundo. AnimeCentral naman ang sa Inglatera. Kahit na ito ay lumabag sa karapatang-kopya ng mga batas sa maraming bansa, ang ilang mga tagahanga ay nagdaragdag ng subtitles sa anime para sa kanilang mga sarili. Ang mga ito ay ipinamamahagi na fansubs. Ang etikal epekto ng paggawa, pamamahagi, o nanonood fansubs ay paksa ng maraming kontrobersiya kahit kung ang mga fansub groups ay hindi kumikita mula sa kani-kanilang mga gawain. Kapag ang serye na ito ay lisensiyado sa labas ng bansang Hapon, fansub groups ng madalas na ay namamahagi ng kanilang trabaho. Sa isang kaso, ang Media Factory Incorporated ay hiniling na walang fansubs ng kanilang materyal na gagawin, na kung saan ay iginagalang ng fansub community.<ref>{{cite web|title=Anxious times in the cartoon underground|work=CNet|url=http://news.cnet.com/Anxious-times-in-the-cartoon-underground/2100-1026_3-5557177.html|accessdate=2007-09-06|date=2005-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617005708/http://news.cnet.com/Anxious-times-in-the-cartoon-underground/2100-1026_3-5557177.html|archive-date=2011-06-17|url-status=dead}}</ref> Sa katunayan, ang Bandai mismo ay nagpasalamat sa mga fansubbers para sa kanilang mga papel sa pagtulong sa anime na The Melancholy of Haruhi Suzumiya na kilala sa mga bansang nagsasalita ng Ingles.<ref>{{cite web | title=Adventures of the ASOS Brigade Episode 00: Made by Fans for Fans | work= | url=http://asosbrigade.com/ | accessdate=2006-12-23 | archive-date=2007-01-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070101232949/http://www.asosbrigade.com/ | url-status=dead }}</ref> Ang Internet ay nagkaroon ng isang makabuluhang papel sa ang pagpapalabas ng mga anime na sa labas ng bansang Hapon. Bago ang 1990, ang anime lang sa loob ng bansang Hapon.Tulad din ng katanyagan ng Internet na lumago, lumago rin ang interes sa anime. Karamihan sa fandom ng anime ay lumago sa pamamagitan ng Internet. Ang kumbinasyon ng internet communities at ang pagtaas ng halaga ng mga anime material, mula sa mga video sa mga imahe, ay tumulong sa paglago ng fandom.<ref name="anime-internet">{{cite web|url=http://comipress.com/article/2006/07/20/489|title=100 Questions About Anime & Manga Overseas|date=2006-07-20|accessdate=2007-08-23|work=Comipress}}</ref> At dahil, mas lumago pa ang gamit ng internet, ang internet advertising ay lumago mula 1.6 bilyon yen hanggang sa 180 na yen sa pagitan ng 1995 at 2005.<ref>{{cite web|url=http://en.j-cast.com/2005/12/21000171.html|title=Free Anime: Providers Bear Losses to Build Business|date=2005-12-21|accessdate=2007-08-27|work=J-Cast Business News|archive-date=2007-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823111524/http://en.j-cast.com/2005/12/21000171.html|url-status=dead}}</ref> == Impluwensiya sa Pandaigdigang Kalinangan == Anime ay naging pangkalakalan ''(commercial)'' pinakinabangang sa kanluranin na bansa, tulad ng unang bahagi ng pangkalakalan ''(commercial)'' matagumpay kanluranin adaptations ng mga anime, tulad ng ''Astro Boy'', ay may naigawa.<ref name="commercially successful">{{cite web | title = Progress Against the Law: Fan Distribution, Copyright, and the Explosive Growth of Japanese Animation | url = http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/student-papers/fall03-papers/Progress_Against_the_Law.html | accessdate = 1 Mayo 2006 }}</ref> Ang kahanga-hanga ang tagumpay ng Nintendo ng multi-bilyong dolyar [[Pokemon]] franchise <ref>{{cite news | title = Pokemon (sic) Franchise Approaches 150 Million Games Sold | url = http://sev.prnewswire.com/entertainment/20051004/LATU06404102005-1.html | publisher = PR Newswire | date = 2005-10-04 | accessdate = 2006-09-16 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216034141/http://sev.prnewswire.com/entertainment/20051004/LATU06404102005-1.html | url-status = dead }}</ref> ay nakatulong ng malaki ang spin-off na anime serye na unang pinalabas sa dulo nang 1990, ay tumatakbo pa rin sa buong mundo sa araw na ito. Sa paggawa nito, ang anime ay ginawa ng makabuluhang epekto sa kalinangang kanluranin. Dahil ang ika-19 siglo, maraming mga banyaga ay nagpahayag ng isang partikular na interes patungo sa bansang Hapon. Ang anime ay nagpakita ng kalinangan ng mga Hapon sa mga banyaga. Bukod sa anime, ibang parte pa ng kalinangang Hapon ay nadagdagan sa pagkakatangkilik.<ref>{{cite news| last = Faiola| first = Anthony| title = Japan's Empire of Cool| work = [[The Washington Post]]| page = A1| publisher = [[Washington Post Company]]| date = 2003-12-27| url = http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A33261-2003Dec26?language=printer| accessdate = 2007-08-17| archiveurl = https://archive.today/20121216135122/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A33261-2003Dec26?language=printer| archivedate = 2012-12-16| url-status = live}}</ref> Sa buong mundo, ang bilang ng tao nag-aaral sa wikang Hapon ay nadagdagan. Noong 1984, ang mga Japanese Language Proficiency Test ay ginawa upang matugunan ang pagtaas ng demanda.<ref>{{cite web |title=Introduction |publisher=The Japan Foundation |url=http://www.jlpt.jp/e/about/index.html |accessdate=2009-05-01}}</ref> Ang anime-influenced animation ay tumutukoy sa mga animasyon na hindi gawa sa bansang Hapon na gumagaya sa istilong biswal ng anime.<ref name="whatisanime">{{cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/editorial/2002-07-26|title=What is anime?|date=2002-07-26|accessdate=2007-08-18|work=ANN}}</ref> Karamihan ng mga gumagawa ay nilikha sa pamamagitan ng studios sa Estados Unidos, Europa, at iba pang bahagi ng Asya; at sila ay pangkalahatang incorporate stylizations, pamamaraan, at katatawanang inilarawan sa anime physics, tulad ng sa kaso ng [[Avatar: The Last Airbender]]. Kadalasan, produksiyon crews alinman sa mga tagahanga ng mga anime o ay kinakailangan tingnan ang anime.<ref>{{cite web|url=http://www.scifi.com/sfw/anime/sfw12366.html|title=SciFi Channel Anime Review|accessdate=2006-10-16|work=SciFi}}</ref> Ang iba pa ngang mga mangugughit ay ginagawa na ang anime bilang ang kanilang inspirasyon sa kani-kanilang mga proyekto.<ref>{{cite web|url=http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17924|title=Aaron McGruder - The Boondocks Interview|date=|accessdate=2007-10-14|work=Troy Rogers|publisher=UnderGroundOnline|archive-date=2007-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030033247/http://www.ugo.com/ugo/html/article/?id=17924|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.g4tv.com/screensavers/features/49962/Ten_Minutes_with_Megas_XLR.html], ''Ten Minutes with "Megas XLR"'', 13 Oktubre 2004</ref> Bukod dito, ang isang Pranses na production team para sa Ōban Star-Racers inilipat sa Tokyo upang makipagtulungan sa isang Japanese production team mula sa Hal Film Maker.<ref name="company">{{cite web|url=http://www.savtheworld.com/eng/company.php|title=''STW company background summary''|access-date=2009-06-06|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813141936/http://www.savtheworld.com/eng/company.php|url-status=dead}}</ref> Ang mga kritiko at ng pangkalahatang anime fanbase hindi kinikilala ang mga ito bilang mga anime.<ref>{{cite web|url=http://www.animenation.net/blog/2006/05/15/ask-john-how-should-the-word-anime-be-defined/|title=How should the word ''Anime'' be defined?|date=2006-05-15|accessdate=2008-09-26|work=AnimeNation}}</ref> Ang ilang mga animated na teleserye ng [[Estados Unidos]] ay may ibang anime styling sa layuning [[komedya]], halimbawa ''South Park'' (na may "Chinpokomon" at "Good Times with Weapons"). ''South Park'' ay may nakaka-aliw na pagguhit at ginaya nito ang "Brittle Bullet", ang ikalimang episode ng FLCL, na ipinalabas ng ilang buwan matapos ang "Chinpokomon" ay malabas. Ang layunin sa [[komedya]]ng anime ay ang pambuwelo para sa mga pangunahing saligan ng Kappa Mikey, isang Nicktoons Network orihinal na [[kartun]]. Kahit clichés karaniwang matatagpuan sa anime na ginaya sa ilang serye, tulad ng Perfect Hair Forever. Anime na nagsimula na lumabas sa unang bahagi nang dekadang 1990, sa panahon ng Anime boom, simula sa Anime Expo, Animethon, Otakon, at JACON. Kasalukuyang ang mga anime conventions ay taunang ginagawa sa ibat-ibang lugar sa ibat-ibang bansa sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=http://www.animecons.com/events/|title=Convention Schedule|accessdate=2007-09-06|work=AnimeCons}}</ref> Marami sa mga pumupunta sa mga convention na ito ay sumasali sa cosplay, na kung saan sila ay nagsusuot ng mga damit katulad ng mga tauhan sa anime. Paminsan minsan, may mga bisita mula sa bansang Hapon tulad ng mga manunulat, direktor, manguguhit at marami pang iba. Dumarami rin ang mga anime clubs hindi lamang sa mga paaralan o kung saan nagkakakita-kita ang mga tagahanga ng anime ngunit pati sa internet ay laganap na rin ito.<ref>{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2002/5/21/animeAchievesGrowingPopularityAmongStanfordStudents |title=Anime achieves growing popularity among Stanford students<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-06-06 |archive-date=2009-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124162244/http://daily.stanford.edu/article/2002/5/21/animeAchievesGrowingPopularityAmongStanfordStudents |url-status=dead }}</ref> === Kultura === ==== Shinto at Budismo ==== Ang Shinto ay ang katutubong relihiyon ng bansang Hapon, characterized sa pamamagitan ng isang pangitain animistic likas na katangian. Ang {{nihongo|''Shintō''|神道}} ay ang paraan ng mga diyos, ang pag-uugali na sa masarap na pagsasamahan sa espiritung kalikasan at ninuno, ang {{nihongo|''[[kami]]''|神}}, sa pangkalahatan ay positibo, itakda ang laban sa {{nihongo|''[[oni (folclore)|oni]]''|鬼}}, marahas na demonyo. May mga hindi mabilang paksa at legends pagkatapos ay kinuha mula sa tradisyon Shinto, na nagsisimula sa mga nakolekta sa Kojiki at Nihongi (mga teksto ng dating mula sa ikawalo siglo AD), na nagbibigay ng higit pa sa isang Anime inspirasyon ng mga kuwento nila sabihin.<ref>cfr. Antonia Levi. ''Samurai from Outer Space: Understanding Japanese Animation''. Open Court, 1996, p. 34; Marcello Ghilardi. ''Cuore e acciaio. Estetica dell'animazione giapponese''. Padova, Esedra, 2003, p. 38.</ref> Sa partikular, ang isang katangian ng Shintoism ay tiyak na upang pagsamahin ang mga elemento ng pantasya at katotohanan na kabilang sa matatagpuan sa ibayo ng normal na limitasyon ng pang-unawa ng tao sa ordinaryong araw-araw na buhay, isang katangian na kung saan ay madaling makikita sa maraming mga Hapon animated gumagana.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 40.</ref> Ngunit madalas na-play ng isang papel sa isang lagay ng lupa rin ang Budismo , sa mga partikular na ang {{nihongo|''[[Buddhismo Zen|Zen]]''|禅}}. Hindi alintana ang mga madalas na presensiya sa mga kuwento ng Monaco, ay susi sa karikatura kaysa sa malubhang, ang Zen tradisyon, para sa kanyang direktang at praktiko diskarte sa katotohanan, hindi madaling kapitan ng sakit sa konstruksiyon ng mga haka-haka system na claim na ipaliwanag ito, lends mismo na rin sa mga kuwento kung saan ang mga character na maglaro mga tungkulin ng aksiyon, ibig sabihin ang mga diwa pa rin ng entertainment at panoorin.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 42.</ref> [[Talaksan:Kuniyoshi Utagawa, Dragon 2.jpg|thumb|left|200px|Mitolohikong alamat ng mga shintohista (ginawa ni Kuniyoshi Utagawa, noong 19 siglo).]] ==== ''Bushidō'' ==== Ang isa pang kadahilanang leads sa tradisyong anime, anecdotes, at sitwasyong etika ay tiyak na angkop na lalo na sa militar kumplikadong code ng-uugali itinatag sa pamamagitan ng bushi-gawin, ang paraan ng marangal mandirigma.<ref>Il testo di riferimento in materia è costituito da ''Hakagure kikigaki'' (Annotazioni su cose udite all'ombra delle foglie), scritto dal samurai [[Yamamoto Tsunetomo]] nel XVIII secolo. Sull'argomento in fatto di animazione giapponese cfr. Gianluca Di Fratta. ''La via dei samurai'', in AA.VV., ''Con gli occhi a mandorla. Sguardi sul Giappone dei cartoon e dei fumetti'', Tunué, 2007, pp. 217 e segg.; Arianna Mognato, ''op. cit.'', p. 85.</ref> Ang mga kuwento ng mga diwa sa mga partikular na may posibilidad na pagsamahin ang mga aspeto ng Bujutsu "ang diskarte at militar {{nihongo|''[[bujutsu]]''|武術,|'la tecnica e l'abilità marziale'}} at {{nihongo|''[[budō]]''|武道,|'la via marziale che conduce alla pace'}} ang militar na paraan na humahantong sa kapayapaan" upang magbigay ng tamang dami ng isang ipakita ng fighting, ngunit din upang kumatawan sa landas ng moral at character pagsasanay.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 45.</ref> Gayunpaman, na ibinigay na ang Bushido ay characterized sa pamamagitan ng pagkakaroon ng moral katangian gabay, tulad ng hustisya, kahulugan ng duty, katapatan, pakikiramay, karangalan, katapatan at tapang, ito ay mabuti upang panatilihin sa isip na ito ay hindi lamang ang mga kultural na background ng mga diwa na kahit paano ang mga ito ay nakatutok sa labanan, o direkta sa kontrahan set sa pyudal Japan, ngunit din sa maraming mga kuwento ng ordinaryong buhay, nanirahan sa pagitan ng mga bangko paaralan tulad ng sa bahay.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 46; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 218.</ref> Ito ay {{nihongo|''shugyō''|修行}}, ang matinding pagsasanay ensayado ng bushi (o budoka) upang dumating sa pagpipigil sa sarili at disiplina sa sarili, upang makilala ang mga lokasyon at ebolusyon protagonists ng Anime, madalas ay nakikibahagi sa mga negosyo na maglagay ng isang pilay sa kanilang mga panloob na mga mapagkukunan at nangangailangan ng mga ito sa pagtagumpayan ang kanilang mga takot at kahinaan.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 47 e 108.</ref> Minsan, pagkatapos, ang tunay na layunin ng path na ito, ang pagpasa sa pamamagitan ng kontrol ng {{nihongo|''[[Ki (filosofia)|ki]]''|氣 oppure 气}}, ang panloob na enerhiya, ay kahit na makakuha ng isang kamalayan ng kawalan ng laman ng mga katotohanan na hahantong sa pagbibigay ng up ang pag-angkin ng kaakuhan at upang Pinahahalagahan ang paglipad ng materyal na pag-iral, sa gayon ay hindi kahit na kamatayan ay walang dahilan upang takot.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 50; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 222.</ref> Gayunpaman, ito di-prodromal pananaliksik at ay din na tinukoy sa pamamagitan ng bayani ng kanyang sariling identity, bilang laban sa di-umano'y ang pag-apruba ng kompanya.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', p. 79.</ref> ==== Mga ''Senpai'' at ''Kōhai'' ==== Ang path ng budoka, gayunpaman, ang isang patakaran ay hindi maaaring nagsimula nang walang isang gabay, ito ay kinakatawan ng isang magulang o isang guro {{nihongo|maestro|先生,|sensei}} ay ng maliit na kahalagahan, na ipinapakita ang paraan sa kanyang pag-uugali.<ref>cfr. Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', p. 220.</ref> na ito relasyon sa Japanese lipunan, ay karaniwang kinakatawan ng mga pares-senpai Koha, kung saan ang una ay "ang isa na nagsimula muna," at ikalawang "ang isa na nagsimula mamaya." Ang ulat na ito, na nagpapahiwatig paggalang at malasakit ng junior mga mag-aaral sa senpai, ngunit din na dapat sila talaga magagawang payuhan at direktang mga ito sa buhay, maaaring kilalanin ang halos anumang panlipunang konteksto, mula sa paaralan sa trabaho, mula sa sports sa politika, at hindi maaaring hindi din makikita sa Anime, na madalas ay ang relasyon sa pagitan ng mga pangunahing character.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 48 e segg.</ref> ==== Ang ''Giri'' at Ang Bilis ng Tungkulin ==== Para sa mga Hapon pag-iisip, samakatuwid, ang tunay na lakas ay namamalagi sa kanyang pagwawalang-bahala ng mga personal na kaligayahan upang ituloy isang mainam at pagtupad ng isang tungkulin.<ref>cfr. Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', pp. 223 e segg.</ref> Ang bilis ay tiyak na ang duty sa tumira ng isang utang, na maaaring sa paggalang ng kanyang higit sa lahat, ang mga magulang, ninuno at kahit laban sa kanyang pangalan, ngunit sa mga kuwento ng maraming mga diwa darating na laban sa buong mundo, laban sa kung saan ang kalaban, madalas lumalagpas sa kanilang personal na mga damdamin at kulob paghihiwalay nito walang mintis pagkakaiba nagpapahiwatig, ay responsable para sa mga tagapagligtas sa matinding pagpapakasakit sa sarili {{nihongo|sacrificio di sé|我慢,|gaman}}.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 78 e segg.; Gianluca Di Fratta, ''op. cit.'', pp. 226 e segg.</ref> na ito, gayunpaman, mula sa isang ganap na walang kaugnayan sa relihiyon, dahil kalinisang-asal ay isang konsepto ng sarili nito, kung saan ang uniberso ay regarded sa pamamagitan ng Hapon amoral at walang bahala.<ref>cfr. Antonia Levi, ''op. cit.'', p. 98.</ref> Ang mga halimbawa sa mga diwa ng tulad ng isang diskarte ay maraming kultura, at ang pinakamadaling upang spot ay tiyak sa na pinakayamang robot na ugat (mecha) na lumago noong dekadang 1970 at dekadang 1980, at na, bagama't may ibang nuances, ito ay umiiral sa araw na ito. Ngunit hindi lamang, dahil ang serye tulad ng ''Saint Seiya (Knights ng Zodiac)'' ay mula sa manga sa pamamagitan ng Masami Kurumada, sa pangalan ng isa sa mga maraming, mayroong isang malinaw na hinalaw.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 97 e segg.</ref> ==== Tao, Kalikasan, at Teknolohiya ==== Ano ang sinabi tungkol sa tradisyon Shinto ay din kapaki-pakinabang sa kung paano ang mga komplikadong talakayan sa kaugnayan sa pagitan ng kalikasan at teknolohiya sa lugar para sa isang mahabang oras sa Hapong lipunan (pati na rin ang lahat ng bagay sa mundo) ay makikita sa Anime. Habang, sa katunayan, ang teknolohiya ay minsan kinakatawan bilang isang positibong tao, na kung saan mas malaki kagalingan at pag-unlad garantiya, hindi sa banggitin kapag ang paksa ng kakila-kilabot pagbabanta, sa kabilang banda ito sa iba pang mga gawa, ay nagiging sa pinakamasama kalamidad, tulad ng dahil sa kapaligiran ganap na pagkasira, o kahit isang tagapagtaguyod ng mass pagkawasak. Pagkatapos doon ay ito pagtitigalawa ng mga damdamin na may paggalang sa isang posisyon ng pagbubuo, tulad ng nakikita sa maraming mga gumagana na kung saan ito dalawahan positibo at negatibong halaga nangyayari nang sabay-sabay sa isang dramatic resulta ay madalas na makabalighuan: ang pinsala na sanhi ng teknolohiya para lamang sa kalahati ng mga ito maaaring repaired.<ref>cfr. Marcello Ghilardi, ''op. cit.'', pp. 133 e segg.</ref> Narito muli, ang pinaka-agarang halimbawa magtagpo sa genre mecha, lalo na tungkol sa teknolohiya sa kanyang salvific halaga (sa tingin ng Pumunta Nagai ay gumagana), habang ang dungis sa pangalan nito, walang armonya kaugnayan sa mga katangian na kung saan ay kakaiba sa likas na katangian, ay madalas na natagpuan sa ang gawain ng mga may-akda tulad ng Hayao Miyazaki at Tatsuo Yoshida .<ref>cfr. ad esempio, per Go Nagai, la trilogia formata dalle serie TV ''[[Mazinga Z]]'', ''[[Grande Mazinga]]'' e ''[[UFO Robot Goldrake]]''; per Hayao Miyazaki, la serie TV ''[[Conan, il ragazzo del futuro]]'' e il lungometraggio ''[[Princess Mononoke]]''; per Tatsuo Yoshida, la serie TV ''[[Kyashan il ragazzo androide]]''.</ref> Mula sa isa pang pananaw, ang ugnayan sa pagitan ng tao at teknolohiya, sa partikular, ay din sa gilid sa pamamagitan ng kung saan ang mga diwa privileged isama kamakabaguhan at rework, na nagreresulta sa huling isang inseparable kumbinasyon ng mga luma at bagong.<ref>cfr. Dani Cavallaro, ''op. cit.'', p. 6.</ref> == Diwa ng ''Anime'' sa mundo == === Asya === Ang mga diwa ay sa paglipas ng panahon isang pandaigdigang kumalat. Higit pa sa Japan, Asia animation Japan ay lubhang popular sa mga bansa tulad ng Taiwan, ang South Korea at timog-silangan, kung saan, halimbawa, ang mga bata serye Doraemon ay lubhang matagumpay sa Thailand at sa Pilipinas dahil sa ang maagang nineties, bilang isang resulta ng Pokémon.<ref>cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 5 e segg.</ref> Mas karaniwan, gayunpaman, ang mga telebisyon sa Gitnang Silangan, bagaman UFO Robo Grendizer edition serye bilang Arab ay nagkaroon ng isang malaking sumusunod na doon, masyadong.<ref>cfr. Wasim. [http://www.grendizer.net/Grendizer.html ''Grendizer'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> Hindi lamang sa ibang bansa Sumikat ang [http://www.aniplogs.com anime] kundi ito rin ay malugod na tinanggap sa Pilipinas. Isa sa mga naunang nagpalabas nito ay ang mga lokal na channel na ABS-CBN, GMA7 at ABC 5. Dahil sa hindi pa naging uso ang "cable TV" noon at kakaunti lamang ang kayang magbayad sa serbisyo, ang anime ay napagtuunan ng pansin ng mga kabataan at dito ay nagsimula itong sumikat. Isa sa mga pinaka sikat na anime noon ay ang Voltes V na naunang pinalabas sa GMA7, bagamat ito'y luma na, sumikat ito sa mga kabataan dahil isa ito sa mga pinakaunang anime na nagpalabas ng ''genre'' na robot o kilala rin sa tawag na ''Mecha'' o ''Meka''. Sinundan ito ng pagbabalabas ng ''Daimos'' at kung ano ano pa. Sumunod nito ang pagsibol ng mas bago na anime kabilang ang ''Ghost Fighter'' na kilala rin sa tawag na ''Yu Yu Hakusho'' kasunod nito ang biglaang paglagananap ng ''Dragonball Z'' na ikinatuwa ng mga kabataan. === Hilagang Amerika === Ang unang Anime aired sa US ay mga serye Boy Astro (Tetsuwan Atom) network NBC sa pagitan ng 1963 at 1964, halos sabay-sabay sa Japan.<ref>cfr. JETRO, ''Japan Animation Industry Trends'', cit., p. 7; Hal Marcovitz, ''op. cit.'', pp. 29 e segg.</ref> Simula noon, pag-import ay maging matatag, bagaman hindi hanggang sa ang napakalaking ' maagang nineties. Sa eytis ng maraming klasikong serye, gayunpaman, ay ipinadala sa pamamagitan ng iba't-ibang mga TV, kahit na madalas na iniangkop at reassembled sa dialogues at ang masamang balak sa panlasa ng mga Amerikano publiko, tulad ng sa kaso ng ''Tranzor Z (Mazinger Z), Labanan ng Planeta (Gatchaman Kagaku Ninja Tai)'' at ''Star Blazers'',<ref>cfr. John Gosling. (1996) [http://www.awn.com/mag/issue1.5/articles/goslingeuro1.5.html ''Anime in Europe'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> o ang pinaka-kapansin-pansin ng ''Force Limang , Voltron'' at ''Robotech''. Ang unang binubuo ng isang serye na nagreresulta mula sa pagsama-sama ng limang magkakahiwalay na mga diwa (''Gaiking Daiku maryū, Robo Danguard alas wakusei, Starzinger SF Saiyuki, Getter Robo G'', at ''UFO Robo Grendizer''), para sa isang kabuuan ng 130 episodes (26 sa bawat serye);<ref>cfr. Sseligma. [http://web.mit.edu/sseligma/www/force5.html ''Force Five''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416173700/http://web.mit.edu/sseligma/www/force5.html |date=2009-04-16 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> huli ay din makuha sa pamamagitan ng patungan ng isang serye na may dalawang orihinal na serye (''O Hyakujū Golion'' at ''Kiko kantai Dairugger XV''), pati na rin ang third, na pinagsasama ang tatlong (''Chōjikū Yosa Macross, Mospeada'', at ''Kiko Soseiki Chōjikū Kidan Southern Cross'') para sa isang kabuuang 85 episodes. Mamaya, din sa tagumpay ng pelikula ''Akira'' sa Amerikanong sinehan, sa maagang nineties siya nagsimulang upang bumuo ng isang mas pansin ang hindi pangkaraniwang bagay, mula sa parehong TV at mga operator ng sektor home video, kaya na sa huling sampung taon US Anime merkado ay lumago tremendously.<ref>cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 6.</ref> Ang mahusay na tagumpay nakamit sa pamamagitan ng iba't-ibang mga sagas ng Gundam at Pokemon, ang unang lugar sa Billboard naabot mula sa Ghost pelikula sa Shell sa 1998 , at ang pagtaas ng katanyagan ng gumagana Studio Ghibli<ref>cfr. JETRO, ''Japan Animation Industry Trends'', cit., p. 7. Nel 1996 la ''Walt Disney Enterprises'' ha acquisito i diritti di distribuzione di tutte le opere dello Studio Ghibli per il Nord America (cfr. Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 8); inoltre, la filiale giapponese del colosso americano attualmente si occupa anche di acquistare ''anime'' che distribuisce in ben 54 paesi (cfr. JETRO, cit.).</ref> na humantong sa US merkado para sa mga diwa na ang pangalawang sa likod ng mga Hapon domestic market, na may 38 serye at 500 nakatanggap ng mga bagong mga DVD inilabas sa 2007 , at isang halaga ng industriya home video lamang tinatayang sa $400,000,000 sa 2006 , bagaman isang nagpasya drop.<ref>cfr. [[Anime News Network]]. (2007) [http://www.animenewsnetwork.com/convention/2007/nyaf-icv2/icv2/whitepaper ''ICv2 Whitepaper'']. URL consultato il 30 dicembre 2007. Secondo molti operatori, la flessione delle vendite di ''anime'' nel settore ''home video'' negli Stati Uniti è dovuta sia all'aumento del fenomeno del ''[[file sharing]]'' e del ''[[fansub]]'' (cfr. Arthur Smith. [http://www.animenewsnetwork.com/industry-comments/arthur-smith-open-letter-on-fansubbing ''Open Letter from GDH International's Arthur Smith''], 2007), sia ad una serie di altri fattori, come la saturazione del mercato e la svalutazione dei prodotti attraverso adattamenti ed edizioni di scarsa qualità (cfr. [http://www.animenation.net/blog/2008/09/18/ask-john-what-are-the-top-ten-reasons-for-animes-decline-in-america/ ''What are the top ten reasons for anime decline in America?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811010225/http://www.animenation.net/blog/2008/09/18/ask-john-what-are-the-top-ten-reasons-for-animes-decline-in-america/|date=2011-08-11}}, in ''AnimeNation News Blog'', ''Ask John'', Sept. 18 2008).</ref> Ito rin ang isa sa mga pinakamahalagang Amerikano portal web western Hapon animation, ang ' Anime News Network . === Europa === Pantay-pantay kung hindi mas malaki ang pagsasahimpapawid ng Anime mayroon sa Europa : hiwalay mula sa Italya, na kung saan ay sinabi, kahit Espanya at Pransiya ay sa katunayan pinagdudusahan sa huling dekadang 1970 at dekadang 1980, ang isang "mapayapang imbasyon." Sa katunayan, sa Pransiya sa unang mga diwa ay isinumite pabalik sa 1974 , na may mga serye Ang Prince Saphir (Ribbon walang kishi) at Le ROI Leo (Kagubatan Taitei), ngunit ang pag-import ay hindi magsisimula hanggang matapos ang napakalaking tagumpay ng serye Goldorak (UFO Robo Grendizer), pumasa sa 1978.<ref>cfr. John Gosling, ''op. cit.''. Attualmente la Francia è il maggior editore europeo di animazione giapponese con società di rilievo come la [http://www.beez-ent.com/ Beez Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081106175500/http://www.beez-ent.com/ |date=2008-11-06 }} e la [http://www.dybex.com Dybex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223135709/http://www.dybex.com/ |date=2012-02-23 }}.</ref> Sa Espanya sa simula ng eytis nagpunta sa hangin serye tulad ng ''Mazinger Z, El Vengador (Kotetsu Jeeg), Captain Harlock, Robotech Star Blazers'' at pagkatapos,<ref>cfr. Acier Garcia. (1999) [http://www.geocities.com/Hollywood/Derby/8798/anime.htm ''El anime en España: la mediocridad al poder'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> kahit na ito ay ang susunod na pagdating Los Caballeros ng Zodiac (Saint Seiya) at Dragon Ball na idedeklara ang pagsabog ng kababalaghan doon pati na rin.<ref>cfr. John Gosling, ''op. cit.''; Acier Garcia, ''op. cit.''.</ref> Sa parehong mga bansang ito, gayunpaman, katulad ng kung ano ang nangyari sa Italya, ang mga diwa na aroused strong makipagtalo, madalas sumasailalim Narito interruptions at sensura.<ref name="cfr. John Gosling, op. cit.">cfr. John Gosling, ''op. cit.''.</ref> Sa Alemanya, gayunpaman, kung saan nagkaroon ng isang serye ng mga partikular na tagumpay sa Lead, ang Anime programming sa telebisyon ay isang walang kinikilingan kamakailang kababalaghan. Ang unang ilang serye ipinadala sa pagkatapos West Germany, mula sa Speed ​​ang magkakarera (Mach Pumunta! Pumunta! Pumunta!) sa 1971 Captain Hinaharap (Fuch Captain) sa 1980 , sila ay mahusay na puna, dahil minsan ay inakusahan ng pagiging masyadong marahas at hindi naaangkop mga anak, lamang sa pamamagitan ng kasunod na paghahatid ng mga naturang serye bilang Lady Oscar (Versailles walang bara) at sports Kickers (Ganbare! Kickers) at Mila superstar (atake No. 1), sa kalagitnaan ng nineties, ang mga Hapon animation ay natagpuan pinaka puwang sa Aleman programming sa telebisyon.<ref>cfr. John Gosling, ''op. cit.''. A favorire una precoce diffusione televisiva degli ''anime'' in Germania non bastò la co-produzione nippo-tedesca di ben due serie: ''Heidi'' (''[[Heidi (anime)|Alps no shōjo Heidi]]'') nel 1974 e ''Die Biene Maja'' (''[[L'ape Maia|Mitsubachi Maya no bōken]]'') nel 1975, entrambe trasmesse dalla [[ZDF]], rispettivamente nel 1977 e nel 1976.</ref> sitwasyon ay iba't-ibang sa United Kingdom , kung saan ang animation sa nakalipas na Japan ay hindi kadalasan matatagpuan sa isang lugar sa iskedyul ng telebisyon, ngunit sa salungat, kung saan ang mga diwa ng merkado home video ay nakuha na hold sa pamamagitan ng huli eytis, na may mga benta talaan ng VHS ng film at ang kapanganakan ng Akira Manga Video, hindi katulad Italya at France kung saan ito ay naganap lamang sa ikalawang kalahati ng nineties.<ref>cfr. John Gosling, ''op. cit.''; Susan J. Napier, ''op. cit.'', p. 5.</ref> Ang kamakailang mga internasyonal na tagumpay kinawiwilihan sa pamamagitan ng pelikula Hayao Miyazaki at Studio Ghibli pagkatapos ay binuksan ang pinto sa Japanese animation sa mga bansa tulad ng Finland at Poland,<ref name="cfr. John Gosling, op. cit."/> at sa Abril 2007 sa Romania, Hungary at Czech Republic kinuha lugar sa European ilunsad ng Animax, ang satellite channel pampakay pagbabayad ng Sony Pictures Entertainment, na broadcasts 24 na oras ng 24 na mga diwa, at pagkatapos ay kumalat sa Alemanya.<ref name="Sony Animax">cfr. il sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax''].</ref> === Timog Amerika === Ang pagtagos ng mga diwa sa Latin America ay nakatutok lamang sa mga bansa tulad ng Mexico , ang Chile at Argentina . Sa partikular, ang unang broadcast Anime sa Mexico, pinakamalaking importador Latin America, ang ay nasa dulo ng seventies ''Heidi Meteoro (Mach Pumunta! Pumunta! Pumunta!), Mazinger Z, Candy , Kimba (Kagubatan Taitei)'' at ''Abeja Maya (Maya walang boken Mitsubachi)'',<ref>cfr. [http://www.animexico.net/Portada ''Historia del Anime en México''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226140702/http://animexico.net/Portada |date=2007-12-26 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007; [http://www.animexis.com.mx/ ''Guías de anime transmitido en México'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> na may pare-pareho ang presence sa panahon ng Hapon animation sa mga iskedyul ng mga lokal na TV. Mula sa Mexico ang parehong bilang sila ay pagkatapos ay kumalat sa Venezuela at Peru, ngunit lalo na sa Chile, sa TV na ang Anime dating na sa maagang eytis,<ref>cfr. [https://web.archive.org/web/20060428100428/http://members.tripod.com/~GabZWing/Anime_Chile_inicio1.html ''Anime in Chile'']. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> at pagkatapos ay sa Argentina kung saan ang mga animation ng bansang Hapon, pagkatapos ng ilang appearances sa telebisyon ng ''Mazinger Z'' sa 1981 <ref>cfr. Walter Medina. (2005) [http://www.solesdigital.com.ar/cine/mazinger.htm ''Mazinger: El regreso del gigante mecánico''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705030257/http://www.solesdigital.com.ar/cine/mazinger.htm |date=2009-07-05 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> at ''Robotech'' sa ikalawang kalahati nang dekadang 1980,<ref>cfr. Leandro Vizcaya. (2007) [http://www.animeforos.com.ar/3506-post1.html ''Robotech: un fenomeno que sigue facturando''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005004523/http://www.animeforos.com.ar/3506-post1.html |date=2013-10-05 }}. URL consultato il 30 dicembre 2007.</ref> ay kalat na kalat nang higit pa dahil sa ang maagang dekadang 1990. Bilang katibayan ng katanyagan ng Anime sa Latin America ay din lumapaw ang buong teritoryo ng nabanggit pampakay satellite channel Animax mula sa Sony.<ref name="Sony Animax"/> === Aprika === Ang pagkalat ng mga diwa sa Africa ay kamakailan-lamang na kasaysayan. Maliban sa Arabic edisyon ng ''UFO Robo Grendizer'' na namin ang tinutukoy, na ipinadala matagumpay sa Ehipto sa maagang dekadang 1980,<ref>cfr. Gerdha. [http://www.nagaifans.it/goldrake/Episodi/Episodi.htm ''Nagaifans.it - Goldrake: episodi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021185444/http://www.nagaifans.it/goldrake/Episodi/Episodi.htm |date=2018-10-21 }}. URL consultato il 24 febbraio 2008.</ref> Hapon animation market at may natagpuan ng isang lugar sa African kontinente lamang dahil sa ang taon Dalawang libo, lalo na sa South Africa.<ref>cfr. Anime Direct – South Africa. [http://animedirect.za.net/index.php?m=co&c=2 ''About Anime & Manga in SA''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080208232133/http://animedirect.za.net/index.php?m=co&c=2 |date=2008-02-08 }}. URL consultato il 24 febbraio 2008.</ref> Sa 2007, gayunpaman, Sony ay inilunsad nito satellite channel Animax sa ilang mga African estado, kabilang ang, bilang karagdagan sa South Africa, Namibia, Kenya, Botswana, Zambia, Mozambique, Lesotho, at Zimbabwe.<ref>cfr. Anime News Network. [http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-08-25/sony-brings-anime-channel-to-africa ''Sony Brings Anime Channel to Africa'']. URL consultato il 24 febbraio 2008; sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax''].</ref> === Awstralya === Dahil ang huli pasulong nineties, kahit ang Australia ay naging isang pangunahing mang-aangkat ng mga Hapon animation, pati na ipinapakita ng ang matinding mga gawain ng mga publisher ng ​​bahay Libangan video baliw,<ref>cfr. il sito ufficiale della [http://www.madman.com.au/actions/about.do?pageId=3 ''Madman Entertainment''].</ref> at ang pagkalat dito ng pampakay channel Animax Sony sa mobile TV.<ref>cfr. il sito ufficiale di [http://www.animaxtv.com/ ''Sony Animax'']. ''Animax'' è attualmente diffuso anche in [[India]] e nel [[Sud-est asiatico]].</ref> == Talababa == <references group="lower-alpha" responsive="" /> == Tingnan din == {{col-begin}} {{col-break}} * Mga artikulo ** [[Industriyang Anime]] ** [[Wikt:Appendix:Japanese film credit terms]] ** [[Orihinal na bidyong animasyon]] ** [[Q-version]] (anime extras) ** [[Seiyū]] (voice acting) ** [[Hentai]] (materyales na may pagkasekswal na dating) ** [[Manga]] ** [[Fandom ng Anime at Manga]] ** [[Talaan ng mga henero ng anime]] {{col-break}} {{Portada|Anime at Manga}} {{Wikipedia-Books|Anime at Manga|position=left}} * Talaan ** [[Tala ng mga anime]] ** [[Tala ng mga anime ayon sa bilang ng mga kabanata]] <br /> (para sa mga mahahabang serye) {{col-end}} == Sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliyograpiya == === Sa Ibang Wika === * {{in lang|en}} Antonia Levi. ''Samurai from Outer Space: Understanding Japanese Animation''. Open Court, 1996, pp.&nbsp;169. ISBN 0-8126-9332-9. * {{in lang|en}} [[Fred Patten]]. ''Watching Anime, Reading Manga. 25 Years of Essays and Reviews''. Berkeley, Stone Bridge Press, 2004, pp.&nbsp;384. ISBN 1-880656-92-2. * {{in lang|en}} [[Susan J. Napier]]. ''ANIME. From Akira to Howl's Moving Castle''. New York, Palgrave Macmillan, 2005, pp.&nbsp;355. ISBN 1-4039-7052-1. * {{in lang|en}} [[Jonathan Clements]]; [[Helen McCarthy]]. ''The Anime Encyclopedia. A guide to japanese animation since 1917''. Berkeley, Stone Bridge Press, 2006, pp.&nbsp;867. ISBN 1-933330-10-4. * {{in lang|en}}AA.VV. ''Cinema Anime'', a cura di Steven T. Brown. New York, Palgrave Macmillan, 2006, pp.&nbsp;248. ISBN 978-0-230-60621-0. * {{in lang|en}} Dani Cavallaro. ''Anime Intersections. Tradition and Innovation in Theme and Technique''. Jefferson, McFarland, 2007, pp.&nbsp;209. ISBN 978-0-7864-3234-9. * {{in lang|en}}Hal Marcovitz. ''ANIME''. Gale, 2008, pp.&nbsp;104. ISBN 978-1-59018-995-5. * {{in lang|en}}AA.VV. ''Japanese Visual Culture. Explorations in the World of Manga and Anime'', a cura di Mark W. MacWilliams. New York, M. E. Sharpe Inc., 2008, pp.&nbsp;350. ISBN 978-0-7656-1602-9. * {{in lang|en}}Simon Richmond. ''The Rough Guide to Anime. Japan's finest from Ghibli to Gankutsuō''. New York, Rough Guides, 2009, pp.&nbsp;292. ISBN 978-1-85828-205-3. == Mga kawing panlabas == {{Commonscat|Anime}} {{Wiktionary}} {{Wikiquote}} * [http://animeresearch.com/ AnimeResearch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509092720/http://www.animeresearch.com/ |date=2008-05-09 }}{{in lang|en}} — katalog ng mga kaurian ng anime. * [http://www.corneredangel.com/amwess/ Online Bibliography of Anime and Manga Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112103921/http://corneredangel.com/amwess/ |date=2016-01-12 }}{{in lang|en}} ; Hornal * [http://www.animemagazine.ru/ Online аниме-журнал Animemaniacs] * [http://www.aniguide.ru/ Сайт журнала «Lahat ng mga Anime»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002162313/http://www.aniguide.ru/ |date=2008-10-02 }} ; Kategorya ng Anime at manga * {{dmoz|Arts/Animation/Anime}} * {{dmoz|World/Russian/Искусство/Анимация/Аниме/|Anime}}. * [http://www.animeoxide.com/ Anime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320033346/http://www.animeoxide.com/ |date=2009-03-20 }} {{Authority control}} {{linktext|アニメ}} [[Kategorya:Anime]] [[Kategorya:Mga genre ng pelikula]] t75gu0pg5vfil8ts98qtsaeswu39jjn 0 6793 2238867 2208534 2026-11-05T02:26:31Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238867 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Burkina Faso |common_name = Burkina Faso |image_flag = Flag of Burkina Faso.svg |image_coat = Burkina Faso COA.png |national_motto = "Unité, Progrès, Justice"{{spaces|2}}<small>([[Wikang Pranses|Pranses]])<br />"Unity, Progress, Justice"</small> |image_map = LocationBurkinaFaso.svg |national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"One Single Night"</small> |official_languages = [[Wikang Pranses|Pranses]] |capital = [[Ouagadougou]] |largest_city = capital |government_type = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[Republika|republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Burkina Faso|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Burkina Faso|Punong Ministro]] |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 274000 |area_sq_mi = 105792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ika-74 |percent_water = 0.1% |population_estimate = {{formatnum:{{Infobox settlement/Wikidata/population_total}}}} |population_estimate_year = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} |population_estimate_rank = |population_census = 10,312,669 |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 48 |population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-145 |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $16.845 bilyon¹ |GDP_PPP_rank = ika-117 |GDP_PPP_per_capita = $1,284 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-163 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.342 |HDI_rank = ika-174 |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa [[Pransiya]] |established_event1 = Petsa |established_date1 = 5 Agosto 1960 |currency = [[:en:CFA franc|CFA franc]] |currency_code = XOF |time_zone = [[:en:Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = ''-'' |utc_offset_DST = |cctld = [[.bf]] |calling_code = 226 |footnotes = ¹ Ang data dito ay isang pagtataya para sa taong 2005 na ginawa ng International Monetary Fund noong Abril 2005. }} Ang '''Burkina Faso''' ay isang [[bansang looban]] sa [[Kanlurang Aprika]] na napapaligiran ng anim na mga bansa — [[Mali]] sa hilaga, [[Niger]] sa silangan, [[Benin]] sa timog-silangan, [[Togo]] at [[Ghana]] sa timog, at [[Côte d'Ivoire]] sa timog-kanluran. Dating [[Upper Volta|Republika ng Upper Volta]], binago ang pangalan noong 4 Agosto 1984 ni Pangulong [[Thomas Sankara]] upang ikahulugang "ang lupain ng mga matutuwid na tao" (o "matuwid na lupain") sa [[Mossi]] at [[Dioula]], ang pangunahing mga wika sa bansa. Naging malaya sila sa [[Pransiya]] noong 1960. Nagkaroon ng halalang may maramihang partido noong dekada [[dekada 1970|1970]] at [[dekada 1980|1980]] dahil sa hindi pagiging matatag ng [[pamahalaan]]. May mga ilang daang libong manggagawa sa mga kabukiran ang nangibang-pook bawat taon sa [[Côte d'Ivoire]] at [[Ghana]] upang maghanap ng trabaho. Tinatawag na [[Burkinabé]] ang mga nakatira sa Burkina Faso. Ang Burkina Faso ay isa sa mga hindi gaanong maunlad na bansa sa mundo, na may GDP na $16.226 bilyon. Humigit-kumulang 63.8 porsiyento ng populasyon nito ang nagsasagawa ng [[Islam]], habang 26.3 porsiyento ang nagsasagawa ng [[Kristiyanismo]].<ref name=":1">{{cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina: 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB – Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |archive-date=2023-03-26}}</ref> Ang opisyal na wika ng pamahalaan at negosyo ng bansa dati ay ang [[wikang Pranses]]; ang katayuan nito ay ibinaba sa pamamagitan ng pag-amyenda sa konstitusyon na niratipikahan noong Enero 2024, na ginawang "wika ng trabaho" ng bansa ang Pranses, kasama ng [[wikang Ingles|Ingles]].<ref>{{Cite web |last=Toe |first=Olivier |date=2024-01-26 |title=Burkina Faso: Captain Ibrahim Traoré formalises constitutional amendment in line with national realities |url=https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |access-date=2024-02-11 |website=AfrikTimes |language=en-GB |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215235549/https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2024-01-22 |title=Decret Promulguant La Loi Constitutionnelle N° 045-2023/ALT |trans-title=Decree Promulgating Constitutional Law No. 045-2023/ALT |url=https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |language=fr |access-date=2024-06-01 |archive-date=2024-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801113654/https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |url-status=dead }}</ref> Mayroong 60 katutubong wika na opisyal na kinikilala ng gobyerno ng Burkinabè, na may pinakakaraniwang wika, ang Mooré, na sinasalita ng mahigit kalahati ng populasyon. Ang bansa ay may malakas na kultura at heograpikal na biodiverse, na may maraming reserbang [[ginto]], [[mangganeso]], [[tanso]], at [[limestone]]. Ang sining ng Burkinabè ay may mayaman at mahabang kasaysayan, at kilala sa buong mundo para sa istilong orthodox nito.<ref>Roy, Christopher D. "Countries of Africa: Burkina Faso," Art and Life in Africa, {{cite web |title=Countries Resources |url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140115211048/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-date=2014-01-15 |access-date=2014-04-14}}</ref> Ang bansa ay pinamamahalaan bilang isang semi-presidential na republika na may executive, legislative at judicial na kapangyarihan. Ang Burkina Faso ay miyembro ng United Nations, La Francophonie at Organization of Islamic Cooperation. Kasalukuyan itong sinuspinde mula sa [[ECOWAS]] at [[African Union]]. ==Heograpiya== [[Talaksan:Burkina sat.png|thumb]] [[Talaksan:Burkina Faso Map.jpg|thumb|Mapa ng Burkina Faso]] Ang Burkina Faso ay kadalasang nasa pagitan ng mga latitud na 9° at 15° H (isang maliit na lugar ang nasa hilaga ng 15°), at mga longhitud na 6° K at 3° S. Ito ay binubuo ng dalawang pangunahing uri ng kanayunan. Ang mas malaking bahagi ng bansa ay natatakpan ng isang peneplain, na bumubuo ng isang banayad na alun-alon na tanawin na may, sa ilang mga lugar, ilang nakahiwalay na burol, ang mga huling labi ng isang Precambrian massif. Ang timog-kanluran ng bansa, sa kabilang banda, ay bumubuo ng [[Precambrian|isang sandstone]] [[massif]], kung saan ang pinakamataas na tuktok, ang [[Ténakourou]], ay matatagpuan sa taas na 749 metro (2,457 talampakan). Ang massif ay napapaligiran ng matatalim na bangin na hanggang 150 m (492 talampakan) ang taas. Ang average na altitude ng Burkina Faso ay 400 m (1,312 talampakan) at ang pagkakaiba sa pagitan ng pinakamataas at pinakamababang lupain ay hindi hihigit sa 600 m (1,969 talampakan). Utang ng bansa ang dating pangalan nito na Upper Volta sa tatlong ilog na tumatawid dito: ang [[Black Volta]] (o ''Mouhoun''), ang [[White Volta]] (''Nakambé'') at ang [[Red Volta]] (''Nazinon''). Ang Black Volta ay isa sa dalawang ilog lamang ng bansa na dumadaloy sa buong taon, ang isa pa ay ang [[Komoé]], na dumadaloy patungong timog-kanluran. Ang basin ng [[Ilog Niger]] ay umaagos din ng 27% ng ibabaw ng bansa. Ang mga sanga ng Niger – ang Béli, Gorouol, Goudébo, at Dargol – ay mga pana-panahong sapa at umaagos lamang sa loob ng apat hanggang anim na buwan sa isang taon. Gayunpaman, maaari pa rin silang umapaw at umapaw. Ang bansa ay mayroon ding maraming lawa – ang mga pangunahin ay ang Tingrela, Bam, at Dem. Ang bansa ay mayroon ding malalaking lawa, tulad ng Oursi, Béli, Yomboli, at Markoye. Ang [[kakulangan ng tubig]] ay kadalasang isang problema, lalo na sa hilaga ng bansa. [[Talaksan:WP 35, SDr9776.JPG|thumb|Savannah malapit sa [[Departamento ng Gbomblora]], sa kalsada mula [[Gaoua]] patungong [[Batié]]]] Ang Burkina Faso ay nasa loob ng dalawang terrestrial ecoregion: ang [[Sahelian Acacia savanna]] at ang [[West Sudanian savanna]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> Sa Burkina Faso, ang sakop ng kagubatan ay nasa humigit-kumulang 23% ng kabuuang lawak ng lupain, katumbas ng 6,216,400 ektarya (ha) ng kagubatan noong 2020, mas mababa mula sa 7,716,600 ektarya (ha) noong 1990. Noong 2020, ang natural na nagbabagong-buhay na kagubatan ay sumasaklaw sa 6,039,300 ektarya (ha) at ang nakatanim na kagubatan ay sumasaklaw sa 177,100 ektarya (ha). Sa natural na nagbabagong-buhay na kagubatan, 0% ang naiulat na pangunahing kagubatan (binubuo ng mga katutubong uri ng puno na walang malinaw na nakikitang indikasyon ng aktibidad ng tao) at humigit-kumulang 16% ng lawak ng kagubatan ay matatagpuan sa loob ng mga protektadong lugar. Para sa taong 2015, 100% ng lawak ng kagubatan ay naiulat na nasa ilalim ng pagmamay-ari ng publiko.<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Burkina Faso |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BFA/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> ===Klima=== [[File:Koppen-Geiger Map BFA present.svg|thumb|Mapa ng [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]]] Ang Burkina Faso ay may pangunahing tropikal na klima na may dalawang magkaibang panahon. Sa tag-ulan, ang bansa ay tumatanggap ng nasa pagitan ng 600 at 900 mm (24 at 35 in) ng ulan; sa tag-araw, ang harmattan – isang mainit at tuyong hangin mula sa Sahara – ay umiihip. Ang tag-ulan ay tumatagal ng humigit-kumulang apat na buwan, Mayo/Hunyo hanggang Setyembre, ngunit mas maikli sa hilaga ng bansa. Tatlong sona ng klima ang maaaring tukuyin: ang Sahel, ang Sudan-Sahel, at ang Sudan-Guinea. Ang Sahel sa hilaga ay karaniwang tumatanggap ng mas mababa sa 600 mm (24 in)<ref name=relationship>{{cite web|url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1|archive-date=9 March 2008|title=SIM Country Profile: Burkina Faso|access-date=5 August 2006}}</ref> ng ulan bawat taon at may mataas na temperatura, 5–47 °C (41–117 °F). Isang medyo tuyong tropikal na savanna, ang Sahel ay umaabot lampas sa mga hangganan ng Burkina Faso, mula sa Horn of Africa hanggang sa Karagatang Atlantiko, at nasa hangganan ng Sahara sa hilaga nito at ng matabang rehiyon ng Sudan sa timog. Matatagpuan sa pagitan ng 11° 3′ at 13° 5′ hilagang latitud, ang rehiyon ng Sudan-Sahel ay isang transisyonal na sona pagdating sa ulan at temperatura. Sa timog naman, ang sona ng Sudan-Guinea ay tumatanggap ng mahigit 900 mm (35 in)<ref name=relationship/> ng ulan bawat taon at may mas malamig na karaniwang temperatura. [[File:Wreckage of a dam (Dourtenga, 2008).jpg|thumb|Pinsalang dulot ng mga pagbaha sa Dourtenga noong 2007]] Ang heograpiya at kapaligiran ay nakadaragdag sa kawalan ng seguridad sa pagkain ng Burkina Faso.<ref>{{Cite journal|title = Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_world-development_1996-05_24_5/page/900|last = Reardon|first = Thomas|year = 1996|journal = World Development|doi = 10.1016/0305-750x(96)00009-5|volume=24|issue = 5|pages=901–914 | bibcode=1996WoDev..24..901R }}</ref> Dahil ang bansa ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Sahel]], mayroon itong ilan sa mga pinaka-radikal na pagkakaiba-iba ng klima sa mundo, mula sa matinding pagbaha hanggang sa matinding tagtuyot.<ref>{{Cite journal|title = Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|last = Ostergaard Nielsen|first = Jonas|date = February 2010|journal = Global Environmental Change|doi = 10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002|volume=20| issue=1 |pages=142–152| bibcode=2010GEC....20..142N }}</ref> Ang hindi mahuhulaan na mga pagyanig sa klima ay maaaring magpahirap sa mga mamamayan ng Burkina Faso na umasa at umunlad mula sa agrikultura.<ref>{{Cite journal|title = Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_environmental-management_2009-05_43_5/page/790|author = Barbier|year = 2009|journal = Environmental Management|doi = 10.1007/s00267-008-9237-9|pmid = 19037691|display-authors=etal|volume=43|issue = 5|pages=790–803|bibcode = 2009EnMan..43..790B|s2cid = 9634833}}</ref> Ang klima ng Burkina Faso ay nagpapahina rin sa mga pananim nito sa mga pag-atake ng insekto, kabilang ang mga pag-atake mula sa mga balang at kuliglig, na sumisira sa mga pananim at lalong pumipigil sa produksyon ng pagkain.<ref>{{cite journal|last1 = Groten|first1 = S. M. E.|year = 1993|title = NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-remote-sensing_1993-05-20_14_8/page/1494|journal = International Journal of Remote Sensing|volume = 14|issue = 8|pages = 1495–1515|doi=10.1080/01431169308953983|bibcode = 1993IJRS...14.1495G }}</ref> Hindi lamang ang karamihan sa populasyon ng Burkina Faso ay umaasa sa agrikultura bilang pinagkukunan ng kita, kundi umaasa rin sila sa sektor ng agrikultura para sa pagkain na direktang magpapakain sa sambahayan.<ref name="Coping"/> Dahil sa kahinaan ng agrikultura, parami nang paraming pamilya ang kailangang maghanap ng iba pang pinagkukunan ng kita na hindi mula sa bukid, at kadalasang kailangang maglakbay palabas ng kanilang rehiyonal na sona upang makahanap ng trabaho.<ref name="Coping">{{Cite journal|title = Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|issue = 9|pages = 1065–1074|journal = World Development|volume = 16|doi = 10.1016/0305-750X(88)90109-X|date = September 1988|last1 = Reardon|first1 = Thomas|last2 = Matlon|first2 = Peter|last3 = Delgado|first3 = Christopher|bibcode = 1988WoDev..16.1065R|url = https://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|archive-url = https://web.archive.org/web/20260417153356/https://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|archive-date = 2026-04-17|access-date = 2026-04-03|url-status = dead}}</ref> ===Mga likas na yaman=== Kabilang sa [[mga likas na yaman ng Burkina Faso]] ang [[ginto]], [[manganese]], [[limestone]], [[marmol]], [[phosphates]], [[pumice]], at [[asin]]. ===Mga hayop=== Mas maraming [[elepante]] ang matatagpuan sa Burkina Faso kaysa sa maraming bansa sa Kanlurang Aprika. Makikita rin dito ang mga leon, leopardo, at kalabaw, kabilang ang duwende o pulang kalabaw, isang mas maliit na mapula-pula-kayumangging hayop na mukhang mabangis na uri ng baka na maikli ang paa. May iba pang malalaking mandaragit na naninirahan sa Burkina Faso, tulad ng cheetah, caracal o African lynx, spotted hyena, at African painted dog, isa sa mga pinakananganganib na uri ng hayop sa kontinente.<ref>{{cite web |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |title=Geography & Wildlife |work=www.our-africa.org |access-date=15 October 2014 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> Ang mga hayop at halaman ng Burkina Faso ay protektado sa apat na pambansang parke: * Ang [[W National Park]] sa silangan, ang iba pang mga bahagi nito ay matatagpuan sa [[Benin]] at [[Niger]] * Ang Arly Wildlife Reserve ([[Arly National Park]] sa silangan) * Ang Léraba-Comoé Classified Forest at Partial Reserve of Wildlife sa kanluran * Ang [[Mare aux Hippopotames]] sa kanluran ==Mga dibisyong administratibo== Ang bansa ay nahahati sa [[Mga Rehiyon sa Burkina Faso|13 rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay sumasaklaw sa [[Mga Lalawigan sa Burkina Faso|45 lalawigan]] at [[Mga Departamento sa Burkina Faso|301 departamento]]. Ang bawat rehiyon ay pinangangasiwaan ng isang gobernador. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Africa}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga bansa sa Aprika]] hhycxyqr29j5lifoasdv69q5ml5wqpp 0 7281 2238844 1768599 2026-11-04T23:27:44Z ~2026-58611-48 168436 2238844 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Marawi}} {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Malawi''' ay isang bansa walang pampang, sa [[Katimogang Aprika]], bagaman madalas na tinuturing na nasa [[Silangang Aprika]]. Napapaligiran ng [[Tanzania]] sa hilaga, [[Zambia]] sa hilaga-kanluran, at [[Mozambique]] sa silangan, timog, at kanluran. Binubuo ng mga 20 bahagdan ng teritoryo ng bansa ang [[Lawa ng Malawi]] at bumabagtas sa karamihan ng silangang hangganan nito. Hindi malinaw ang pinagmulan ng pangalan ng Malawi; pinanghahawakan na hinango ito mula sa katimogang tribo, o binibigyan pansin ang 'kislap ng araw na sumisikat sa ibayo ng lawa' (katulad ng makikita sa watawat). {{Africa}} {{stub|Aprika|Bansa}} {{DEFAULTSORT:Malawi}} [[Kaurian:Mga bansa sa Aprika]] [[Kaurian:Malawi|*]] njvkxprztolu7g1yuqwux17d5te7zsj 0 19800 2238825 2238421 2026-11-04T19:37:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238825 wikitext text/x-wiki {{isapanahon}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = AKB48 | image = Ax10akb18.jpg | caption = AKB48 (2010) | landscape = yes | background = group_or_band | origin = Akihabara, [[Tokyo]], [[Hapon (bansa)|Hapon]] | genre = [[J-pop]], [[pop music|pop]] | years_active = 2005–kasalukuyan | label = AKS<br />DefStar Records<br />You,&nbsp;Be Cool!/King Records | associated_acts = [[:en:SKE48|SKE48]]<br />[[:en:SDN48|SDN48]]<br />[[:en:NMB48|NMB48]]<br />[[:en:JKT48|JKT48]]<br />[[:en:HKT48|HKT48]]<br />[[:en:SNH48|SNH48]]<br />no3b<br />Watarirouka Hashiritai<br />French Kiss<br />Not Yet<br />DiVA<br />OJS48<br />MNL48<br />TPE48<br />STU48<br />No Sleeves<br />DiVA<br />Nogizaka46<br />Keyakizaka46 | website = {{URL|http://www.akb48.co.jp/|AKB48.co.jp}} | current_members = [[#Team A|Team A <small>Details</small>]]<br />[[#Team K|Team K <small>Details</small>]]<br />[[#Team B|Team B <small>Details</small>]]<br />[[#Team 4|Team 4 <small>Details</small>]] | past_members = [[#Former members|Former Members]] }} Ang '''AKB48''' ay isang idol group na binubuo ng mga kababaihan mula sa [[Hapon (bansa)|Hapon]]. Ito ay kinonsepto at binuo ni [[Yasushi Akimoto]]. Ang grupo na ito ay nagtamo ng malawak na popularidad sa [[Hapon (bansa)|Hapon]]. Ang siyam na pinakabagong singles nila ay nanguna sa Oricon Weekly Singles Chart. Ang mga single nila na "[[:en:Beginner (song)|Beginner]]" at "[[:en:Heavy Rotation (song)|Heavy Rotation]]" ay kapwa naging una at pangalawa sa pinakamabentang single sa Hapon ng taong 2010.<ref>{{cite web | url=http://www.oricon.co.jp/rank/js/y/ | title=シングル年間ランキング-ORICON STYLE ランキング | publisher=Oricon Inc. | accessdate=2011-07-17 | language=Hapones}}</ref> Samantala, ang mga single naman na [[:en:Everyday, Katyusha|Everyday, Kachuusha]], [[:en:Sakura no Ki ni Narō|Sakura no Ki ni Naro]] at [[:en:Flying Get|Flying Get]] ang kasalukuyang nangunguna sa mga listahan ng mabentang single ngayong 2011. Ang AKB48 ay hango sa [[Akihabara]], isang lugar sa [[Tokyo]] kung saan matatagpuan ang [[Don Quijote (tindahan)|Don Quijote]].<ref>{{cite web | url=http://www.akb48.co.jp/english/theater/index.html | title=AKB48 Official Site｜Where to see them | publisher=AKB48 | accessdate= | archive-date=2008-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081218030159/http://www.akb48.co.jp/english/theater/index.html | url-status=dead }}</ref> Sa ika-walong palapag ng nasabing lugar makikita ang sariling teatro ng AKB48, kung saan sila nagtatanghal. Ang ideya ni Akimoto ay gumawa ng isang grupo na nagtatanghal sa teatro kung saan maaari silang makita araw-araw ng kanilang mga tagahanga; kinalaunan tinawag ang konseptong ito bilang "idols you can meet" (mga idolong maaaring makahalubilo).<ref name="What is AKB48">{{cite web | url=http://www.youtube.com/watch?v=98f2J7h-Ya0|title=What is AKB48? / AKB48 [Official] | work=AKB48 | date=2011-02-14 | accessdate=2011-06-29}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.reuters.com/article/2009/07/28/idUS219130+28-Jul-2009+BW20090728 | title=Japanese Idol Group AKB48 to Perform at MIPCOM | publisher=Reuters | date=2009-07-28 | accessdate=2011-06-29 | archive-date=2012-06-16 | archive-url=https://www.webcitation.org/68TMydg2B?url=http://www.reuters.com/article/2009/07/28/idUS219130+28-Jul-2009+BW20090728 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112144223/http://www.reuters.com/article/2009/07/28/idUS219130+28-Jul-2009+BW20090728 |date=2012-11-12 }}</ref> Nagtatanghal parin ang AKB48 sa teatro nila, ngunit ang mga tiket ay pinalolotarya na lamang dahil sa dami ng gustong makapanood ng pagtatanghal nila sa teatro. Ang AKB48 ay nabilang din sa Guiness World Record bilang grupo na may pinakamaraming miyembro sa larangan ng musika.<ref>{{cite web | url=http://yeinjee.com/2010/akb48-officially-world-biggest-group/ | title=AKB48 is officially the world's biggest group | date=2010-11-15 | accessdate=2011-06-29 | archive-date=2011-07-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110718140453/http://yeinjee.com/2010/akb48-officially-world-biggest-group/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.guinnessworldrecords.com/Search/Details/Largest-popgroup/73468.htm | title=Guinness Worlds Records - Largest pop group | publisher=Guinness World Records | accessdate=2011-06-29}}</ref> Ang AKB48 ay kasalukuyanh binubuo ng 4 na koponan, ito ay ang [[Team A]], [[Team B]], [[Team K]] na may 16 na miyembro bawat isa, at [[Team 4]] na may 12 na miyembro; noong 24 Hulyo 2011 naitala na may 60 na miyembro ang AKB48.<ref>{{cite web | url=http://www.akb48.co.jp/members/ | title=AKB48公式サイト｜メンバー情報 | language=Hapones | access-date=2011-10-11 | archive-date=2006-06-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060613072555/http://www.akb48.co.jp/members/ | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613072555/http://www.akb48.co.jp/members/ |date=2006-06-13 }} (might not reflect recent promotion and graduation)</ref> Meron ding mga "Kenkyusei"; mga di pa ganap na miyembro na nagsasanay pa lamang upang opisyal na mapabilang sa grupo. Gumawa rin ng ibang pang mga grupo si [[Yasushi Akimoto]], ito ay ang : [[:en:SKE48|SKE48]], na nakabase ang teatro sa [[Sakae]], isang lugar sa [[Nagoya]], SDN48, isang groupo na mayroong mas matandang imahe, at NMB48, na nakabase [[Osaka]]. Nagkakaroon na rin ng mga audition para sa HKT48, TPE48 at JKT48. Isa pangkonsepto na ginawa ni [[Yasushi Akimoto]] noong 2009 ay ang "halalan para sa Senbatsu", kung saan ang mga tagahanga ay maaaring bumoto kung sino sa mga miyembro ng AKB48 ang makakasali sa susunod na single. Sa huling halalan para sa Senbatsu na ginanap noong Hunyo hangang Hulyo 2011, mahigit isang milyong boto ang naitala, 40 na miyembro ang napili mula sa 152 na miyembro ng AKB48, SKE48, SDN48, at NMB48.<ref>{{cite web | url=http://www.excite.co.jp/News/music/20110412/Natalie_12603.html | title=第3回選抜総選挙にAKB、SKE、NMB全152名が立候補 | work=Natalie | publisher=Excite Japan Co., Ltd. | date=2011-04-12 | accessdate=2011-07-22 | language=Hapones | archive-date=2012-06-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120609171051/http://www.excite.co.jp/News/music/20110412/Natalie_12603.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://music.jp.msn.com/news/article.aspx?articleid=556636 | title=AKB48、第3回選抜総選挙の詳細が明らかに | work=Listen Japan | publisher=MSN (Microsoft) | date=2011-04-12 | accessdate=2011-07-22 | language=Hapones | archive-date=2011-04-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110416203231/http://music.jp.msn.com/news/article.aspx?articleid=556636 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110416203231/http://music.jp.msn.com/news/article.aspx?articleid=556636 |date=2011-04-16 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://smash.music.yahoo.co.jp/top/20110411-00000043-natalien/ | title=第3回選抜総選挙にAKB、SKE、NMB全152名が立候補 | work=Natalie | publisher=Yahoo Japan Corporation | date=2011-04-12 | accessdate=2011-06-29 | language=Hapones}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.oricon.co.jp/music/special/2011/akb_senkyo0609/index.php?cat_id=rankph00 | title=AKB48『第3回選抜総選挙！選抜メンバーフォト＆完全レポート』-ORICON STYLE ミュージック | date=2011-06-09 | accessdate=2011-07-22 | work= | publisher=Oricon Inc. | language=Hapones | archive-date=2012-10-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121002133640/http://www.oricon.co.jp/music/special/2011/akb_senkyo0609/index.html?cat_id=rankph00 | url-status=dead }}</ref> Noong 2010 naman, nagkaroon ng bagong paraan ng pagpili ng miyembro ng Senbatsu; ito ay ang Janken Tournament. Isa itong torneo kung saan ang mga napiling mga kalahok ay maglalaban sa pamamagitan ng larong bato-bato-pik; ang matitirang 16 na miyembro ang magiging Senbatsu sa susunod na single; ang mananalo naman ang magiging sentro ng nasabing single. Ang ikalawang Janken Tournament ay naganap noong 20 Setyembre 2011. == Kasaysayan == === 2005 === [[Talaksan:AKB48 theater.jpg|thumb|AKB48 Theater in Akihabara, Tokyo]] Noong Hulyo 2005, nagpa-audition si [[Yasushi Akimoto]] upang gumawa ng isang grupo ng mga nagtatanghal sa teatro.<ref name="AKBINGO 2!">{{Cite episode| title=AKBINGO!| url=http://www.ntv.co.jp/AKBINGO/| series=AKBINGO! | credits= | network=[[Nippon Television]] | location = Hapon | airdate=2010-07-07 | season=4 | number=91}}</ref> Mula sa 7,924 na babae nag-audition, 45 ang nakapasa sa unang yugto ng auditions. Nagkaroon ng mas detalyadong pagpili ng mga aplikante, hanggang sa 24 na kababaihan ang napili upang mapabilang sa grupo. Noong ika-8&nbsp;ng Disyembre taong 2005, nagsimulang magtanghal sa teatro ang grupo na may 20 na miyembro lamang; kinalaunan ay nakilala bilang Team A.<ref>{{cite web | url = http://ameblo.jp/akihabara48/entry-10005708848.html | title = 今月も | publisher = AKB48 Official Blog | date = 2005-11-01 |language= Hapones}}</ref> Inanunsiyo na magkakaroon ng panibagong audition, kasama ang [[NTT DoCoMo]] , isang telecom na kompanya sa [[Hapon]]. Ito ang kauna-unahang audition kung saan kailangang magpadala ng audition video ang mga aplikante. Mula sa 11,892 na aplikante, 19 ang napili upang mapabilang sa AKB48, ngunit sa huli, 18 na miyembro lang ang sumali sa grupo upang maging Team K noong taong 2006.<ref name="AKBINGO!">{{Cite episode|title=AKBINGO! |series=AKBINGO! |url=http://www.ntv.co.jp/AKBINGO/ | network=[[Nippon Television]] | location=[[Hapon]] | airdate=2010-07-14}}</ref> === 2006 === Noong Enero 2006, pinayagan ni [[Yasushi Akimoto|Akimoto]] si [[Shinoda Mariko]] na sumali sa grupo kahit hindi siya sumali ng audition,<ref>{{cite web | url = http://ameblo.jp/akihabara48/entry-10008278107.html | title = 本日1月22日18時公演よりAKB４８に新メンバー篠田麻里子が入りました。| publisher = AKB48 Official Blog | date = 2006-01-22 |language= Hapones}}</ref>; ito ay dahil nanalo siya sa isang popularity vote ng mga tagahanga niya. Siya ay nagta-trabaho bilang isang serbidora sa Cafe sa teatro ng AKB48, dahilan ng hindi niya pagkakasali sa naunang audition.<ref>{{cite web | url = http://news.livedoor.com/article/detail/2622381/ | title = インタビュー：AKB48「天然が多いんです」 | publisher = livedoor Co.,Ltd. | date = 2006-10-25 |language= Hapones}}</ref> Naglabas ang AKB48 ng kanilang kauna-unahang single na pinamagatang "[[Sakura no Hanabiratachi]]"" noong Pebrero 2006. Naging ika-sampu ito sa [[Oricon]] weekly charts at bumenta ng 22,011 na sa unang linggo nito, isang katangi-tanging pangyayari para sa isang grupo wala pang label.<ref>{{cite web | title=AKB48、デビュー作が初登場TOP10入り！モー娘。以来の快挙達成！ |publisher=Oricon |url=http://www.oricon.co.jp/news/ranking/11500/ |language=Hapones | date=2006-02-06 | accessdate=2010-05-17}}</ref> Noong ika-1 ng Marso, inilabas ng AKB48 ang kanilang unang photobook, ang ''[[Micchaku! "AKB48" ~Shashinshuu Vol.1 the DEBUT]]''. Noong ika-31 ng Marso, nagtapos si [[Yuki Usami]]; siya ang pinakaunang miyembro na nagtapos sa AKB48. [[Talaksan:AKB48‐桜の花びらたち.jpg|thumb|left|Naghahanda ang AKB48 para sa kanilang unang patatanghal noong 26 Marso 2006.]] Simula noong ika-1 ng Abril, nagsimula nang magtanghal ang Team K sa teatro. Noong 7 Hunyo 2006, inilabas ang pangalawang single ng AKB48 na pinamagatang "[[Skirt, Hirari]]"", and kinanta nila ito sa mga programang pantelebisyon na ''Music Station'' at ''Music Fighter'' noong ika-9 ng Hunyo. Grumadweyt si Ayako Uemura noong ika-17 ng parehong buwan. Noong Agosto 2006, lumagda ang AKB48 sa [[DefStar Records]] na kaparte ng [[Sony Music Entertainment]]. Ang unang single nila sa DefStar Records ay pinamagatang "[[Aitakatta]]", inilabas noong ika-25 ng Oktubre; ito ay nagtala ng ika-labing dalawang puwesto sa Oricon weekly single charts.<ref name="Oricon20061025">{{cite web|url=http://ranking.oricon.co.jp/free_contents/search/ranking_list.asp?itemcd=677995&samecd=1&linkcd=40404500&chart_kbn=111&p=1|title=アーティスト&楽曲検索 会いたかった|publisher=Oricon |language=Hapones|accessdate=2011-04-24}}</ref> Ang "[[Aitakatta]]" ay nakabenta ng 25,544 na kopya sa unang anim na linggo nila sa Oricon. Oktubre ng nasabing taon, inanunsiyo na magkakaroon ng panibagong audition para buoin ang Team B.<ref>{{cite web | url = http://ameblo.jp/akihabara48/archive70-200610.html#main | title = チームBオーディション締め切り決定！ | publisher = AKB48 Official Blog | date = 2006-10-05|language= Hapones}}</ref> Nagkaroon ng 12,828 na aplikante ngunit 13 lamang ang nakapasa. Sila ang naging bagong Team B noong Disyembre ng nasabing taon.<ref>{{cite web | url = http://ameblo.jp/akihabara48/archive16-200612.html#main | title = 来年からの新体制について | publisher = AKB48 Official Blog | date = 2006-12-19 |language= Hapones}}</ref> Noong ika-3 at 4 ng Nobyembre, itinanghal ng AKB48 ang kanilang unang konsiyerto na pinamagatang''[[AKB48 First Concert "Aitakatta ~Hashira wa Nai ze!~]]'' sa Nippon Seinenkan, Sendagaya, Shinjuku. Noong Disyembre 2006, nagkaroon ng unang pagbabago sa mga miyembro ng grupo. Sina [[Kazumi Urano]], [[Shiho Watanabe]] at si [[Natsumi Hirajima]] mula Team A ay inilipat sa Team B para maging mga supporting members. Nagtapos si [[Ayumi Orii]] pagkatapos nito, ngunit pagkatapos ng kanyang pagtatapos, lumabas siya sa [[Crayon Friends from AKB48]], isang sub-unit ng AKB48. === 2011 === Ang unang labas na “single” para sa taon ay ang "Sakura no Ki ni Narō". Nilabas ito noong Pebrero 16. Naka abot ng 655,000 na kopya ang nabenta mula sa unang araw ng paglabas ng AKB48 ng “single” na ito. Tinalo nito ang dating “top record” nilang single “Beginner” na bumenta naman ng 568,000 na kopya sa unang araw ng labas. Ito ay bumenta ng hanggang 942,479 na kopya sa unang linggo ng paglabas, at ito ang pinakamataas na record ng AKB48 sa panahong iyon. Nung Pebrero, inihayag na sina Yūki Kanazawa at Manami Oku ay mag-tatapos na bilang miyembro ng grupong AKB48. Ang kanilang pangatlong “studio album” na “Koko ni Ita Koto” (ここにいたこと?) ay inihayag noong 21 Pebrero 2011. Ito ang kanilang kauna-unahang orihinal na “album” (kumpara sa dati na mga pagtitipon ng mga nailabas na “singles”). May laman itong labing isang (11) bagong mga kanta na hindi pa nailalabas dati, kasama dito ang “title track Koko ni Ita Koto”. Ito ay itinakdang ma-“release” sa Japan noong 6 Abril 2011. Inanunsiyo nila sa kanilang “blog” nung 12 Marso 2011 na pansamantalang magsasara ang “AKB Theater” dahil sa naganap na trahedyang “2011 Tohoku earthquake and tsunami” pati na din lahat ng kanilang mga palabas pangpubliko ay pansamantalang na kansela. Pagkalipas ng dalawang araw, na anunsiyo sa kanilang “official blog” na ang kanilang konsiyertong “Takamina ni tsuite ikimasu (たかみなについて行きます?, lit. "(We) will follow Takamina" na sana ay gaganapin noong Marso 25-27, 2011 sa “Yokohama Arena” ay kanila ring kinanselang pansamantala. Naglungsad sila ng proyektong kanilang tinawag na “Dareka no Tame ni" (誰かのために lit. "For someone's sake"?)-(“para sa kapakanan ng iba”). Ginamit nila ang “Yokohama Arena” para sa kanilang “charity event” na ginanap sa loob ng dalawang araw na nagsimula ng 26 Marso 2011. 12 sa kanilang mahalaga o pinaka sikat na miyembro ay pumunta naman sa “Okinawa International Movie Festival“ noong Marso 26 para din sa [[kawanggawa]] para sa mga biktima ng “2011 Tohoku earthquake and tsunami”. Tatlong araw pagkaraan nito, kanilang inanunsiyo na maghahandog sila ng ¥500 milyon (humigit – kumulang P 250 milyon) para sa mga biktima ng trahedya. Ang nasabing donasyon ay nanggaling sa AKB48, SKE48, NMB48, SDN48 at sa kanilang “producer” na si Yasushi Akimoto. Sa araw na iyon, inanunsiyo din nila na kanilang ipagpapaliban ang paglabas ng kanilang album na ,Koko ni Ita Koto (ここにいたこと?) at sinabi rin nila na parte ng kikitain ng “album” na iyon ay ibibigay din nila sa mga biktima ng trahedya. Bukod dito, inihayag din nila na gaganapin nila ang “senbatsu election” para mapili ang mga myembrong gaganap sa kanilang pang 22 na “single”. Nung Abril 1, naglabas sila ng “single” na "Dareka no Tame ni (What can I do for someone?)" (誰かのために -What can I do for someone?-?). Sa pamamagitan ng “Recochoku website” pwede itong mabili bilang “digital download” at lahat ng kikitain nito ay kanilang ihahandog sa mga biktima ng trahedya ng lindol at tsunami. (ang “. Dareka no Tame ni” ay dati na nilang kanta na kasama sa isang “live” album na nilabas nila noong 2007) Nung Abril 6, nagtapos si Manami Oku pagkawakas ng pagtanghal ng “Team B stage”. Nung Mayo 1, may ibinalita na may lilikhaing bagong 48 na grupo na HKT48. Ito ay nakapwesto sa “Fukuoka sa Kyushu” at ang “theater” nito ay matatagpuan sa “Hawks Town Mall of Fukuoka’s Chuo ward”. Nung Mayo 3, Ihinayag sa “The Straits Times” na ang AKB48 ay magbubukas ng kauna-unahang “overseas theater” nila sa Singapore. Ito ay matatagpuan sa SCAPE Youth Park. 16 na miyembro ng AKB48 at mga iba pang grupong 48 ay nakatakdang gumanap dito ng dalawang araw sa isang buwan na may dalawang pagganap kada araw. Nagbukas ito nuong 14 Mayo 2011 at unang beses silang nagtanghal nuong 15 Mayo 2011 doon. Nagbukas din sa SCAPE Youth Park, Singapore ng “AKB48 Café” nuong 25 Hunyo 2011. Sabi nila, iyon daw ang pinaka-unang “AKB48 café” na maghahanda ng “Japanese fusion cuisine” at mga panghimagas. Ibinalita ng “AKB staff blog” na dalawang “trainee” na sina Nau Yamaguchi at Sara Ushikobu ay aalis ng grupo at hindi nila sinabi kung ano ang rason. Ang huli nilang pagtanghal bilang miyembro ng grupo ay 19 Hunyo 2011. Nilabas ng AKB48 ang kanilang pang 21 na “single album” na "Everyday, Kachūsha" noong 25 Mayo 2011. Sa unang araw ng paglabas nito, 942,475 na kopya ang kanilang nabenta at 1,333,969 na kopya naman ang nabenta sa unang linggo kaya ito ang nagging pinakamabentang “single” sa Japan base sa mga kopyang nabenta sa unang linggo nung panahong iyon. Nung 7 Hunyo 2011, ibinalita ng AKB48 na magbubuo sila ng bagong koponan na kanilang binansagang “Team 4” bago nila ganapin ang kanilang “nationwide tour concerts” sa Japan. Ang bagong koponan na ito ay may sampung miyembro (magdadagdag pa sila ng anim para maging 16 ang miyembro kapag may napili nang mga idadagdag). Ang team na ito ay ang dating 'Team Kenkyuusei' (mga “trainee” o estudyante ng AKB48). Nung 11 Hunyo 2011, ibinalita sa isa nilang “handshake event” na may bagong babae na tatanggapin sa AKB48 bilang “Kenkyuusei” na si Aimi Eguchi (nag “audition” daw sya para sa NMB48 pero sa AKB48 sya tatanggapin). Napag-alaman na pakana lang pala ito para sa kanilang iniindorso na produktong “Ice no Mi” ng Glico at di pala tunay na tao si Aimi Eguchi. Inihayag ng Oricon nung 22 Hunyo 2011 na base sa kanilang ranggo ng pagbenta noong unang kalahating yugto ng taong 2011, ang grupong AKB48 ay nagpakita ng pinakamalas na pagbenta ng “singles”. Ang AKB48 lang ang nagkaroon ng bentang dalawang milyon poara sa kanilang “singles” na “Everyday, Kachūsha at "Sakura no Ki ni Narō". Ang mga ito ay ang mga pinakamalakas at pangalawang pinakamalakas na nabentang “singles”. Sa isang pagsusuri para sa panahong 27 Disyembre 2010 hanggang 20 Hunyo 2011, napag-alaman na kumita ng humigit-kumulang na ¥6.66 bilyon ang AKB48 mula sa pagbenta ng kanilang paninda. Ibinalita ng “producer” ng AKB48 na si Yasushi Akimoto noong 28 Hunyo 2011 na gagawa siya ng isang grupong magiging karibal ng AKB48. Binansagan nya ito ng pangalang “Nogizaka46 (乃木坂46?) “. Nasabi din na Maguumpisa ang grupong ito na may 20 na miyembro. Isiniwalat ni Yasushi Akimoto na nabuo ang grupong ito sa kanyang pakikipag ugnayan sa “Sony Music Japan” para mag “produce” ng nasabing karibal na grupo. Nung Agusto 22, 2011, inilabas ng AKB48 ang kanilang pang 22 na “single” ang “Flying Get (フライングゲット Furaingugetto?)”. Ito ay nakabenta ng 1,025,952 na kopya sa unang araw ng paglabas at 1,354,000 sa unang linggo ng paglabas. Ang “Flying Get “ ay ang pang apat na “single” ng AKB48 na nakabenta ng higit sa isang milyong kopya sa unang linggo ng paglabas. Dalawang AKB48 “Kenkyuusei” o “trainees” ang idadagdag para sa “Team 4” ng AKB48 nung 23 Hulyo 2011. Ang dalawang ito ay sina Abe Maria at Iriyama Anna. Nung oras rin nay un, ibinunyag din nila na may napili nang lider ng “Team 4” na walang iba kundi si Oba Mina. Nagpalabas muli ng kanilang pang 23 na major “single” (Kaze wa Fuiteiru) ang AKB48 noong 26 Oktubre 2011. Ito ay bumenta ng 1,045,937 na kopya sa unang araw ng paglabas at ito din ang nagging bagong tala ng pinakamabentang “single” ng AKB48 base sa unang araw ng paglabas. Pagkatapos nito, naglabas sila muli ng kanilang pang 24 na “single” (Ue kara Mariko) noong 7 Disyembre 2011. Ito naman ay nakabenta ng 1,199,000 na kopya sa unang linggo ng labas nito. Para sa taong 2011, ang AKB48 ay nanguna sa pito (7) ng 16 na batayan ng Oricon “top rankings”. Kasama sa pinangunahan nilang mga kategorya ay ang mga sumusunod: “Total sales by an artist, Copies sold for a single, Total sales for a single, Total sales by an artist (for singles), Copies sold for a music Blu-ray disc, Total sales for a music Blu-ray disc and Total sales by an artist (for Blu-rays discs)”. Bukod dito, ibinalita din na ang AKB48 ay humahawak ng mga titolong “all-time records for the most singles selling over 1 million copies in a year, the best-selling single by a female group and the highest-earning female group”. Nanalo din sa “53rd Japan Record Award” ang “Flying Get.single” ng AKB48. == Miyembro (2017 Enero) == === Team A === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="2"| Pangalan<ref name="team a">{{cite web|url=http://www.akb48.co.jp/about/members/?team_id=1|title=AKB48公式サイト|trans-title=AKB48 Official Roster &ndash; Team A|language=Hapones|work=AKB48 official website|accessdate=5 Enero 2017}}</ref> ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) ! colspan="8" class="unsortable" |"Senbatsu Sousenkyō" Resulta |- ! data-sort-type="number" | 1<ref name="vote1">{{cite web |url=http://ameblo.jp/akihabara48/entry-10295990045.html |title=AKB48 13thシングル選抜総選挙　結果発表 | trans-title = 13th single selection general election result announced | work=AKB48 Official Blog | publisher = [[Ameba (website)|Ameblo.jp]] | language = Hapones | date=2009-07-08|accessdate=2014-01-13}}</ref> ! data-sort-type="number" | 2<ref name="vote2">{{cite web |url=http://ameblo.jp/akihabara48/entry-10558537022.html |title=AKB48　選抜総選挙　結果 | trans-title = AKB48 Selection Election | work=AKB48 Official Blog | publisher = Ameblo.jp | language = Hapones | date=2010-06-09|accessdate=2014-01-13}}</ref> ! data-sort-type="number" | 3<ref name="vote3">{{cite web |url=http://ameblo.jp/akihabara48/entry-10918551053.html |title=AKB48 22ndシングル選抜総選挙結果 |trans-title = AKB48 22nd Single selection Election | work=AKB48 Official Blog | publisher = Ameblo.jp | language = Hapones | date=2011-06-10|accessdate=2014-01-13}}</ref> ! data-sort-type="number" | 4<ref name="vote4">{{cite web |url=http://ameblo.jp/akihabara48/entry-11270743041.html |title=AKB48 27thシングル選抜総選挙　開票結果 | trans-title = AKB48 27th Single selection election vote counting result | work=AKB48 Official Blog | publisher = Ameblo.jp | language = Hapones | date=2012-06-06|accessdate=2014-01-13}}</ref> ! data-sort-type="number" | 5<ref name="election2013">{{cite web | url = http://www.akb48.co.jp/sousenkyo/32ndsingle/result.php | title = AKB48 32ndシングル 選抜総選挙 | trans-title = 32nd single selection elections | work = AKB48 Official Site | date = 2013-06-08 | language = Hapones | access-date = 2014-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191023190534/http://www.akb48.co.jp/sousenkyo/32ndsingle/result.php | archive-date = 2019-10-23 | url-status = dead}}</ref> ! data-sort-type="number" | 6<ref name="election2014">{{cite web | url = http://www.akb48.co.jp/sousenkyo/37thsingle/ | title = AKB48 37thシングル 選抜総選挙 | trans-title = 37th single selection elections | work = AKB48 Official Site | date = 2014-06-07 | language = Hapones | access-date = 2014-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191019205955/http://www.akb48.co.jp/sousenkyo/37thsingle/ | archive-date = 2019-10-19 | url-status = dead}}</ref> ! data-sort-type="number" | 7<ref name="election2015">{{cite web | url = http://www.akb48.co.jp/sousenkyo_41th/ | title = AKB48 41stシングル 選抜総選挙 | trans-title = 41st single selection elections | work = AKB48 Official Site | date = 2015-06-06 | language = Hapones | access-date = 2017-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150714004553/http://www.akb48.co.jp/sousenkyo_41th/ | archive-date = 2015-07-14 | url-status = dead}}</ref> ! data-sort-type="number" | 8<ref name="election2016">{{cite web|url=http://sousenkyo.akb48.co.jp/result.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160619021712/http://sousenkyo.akb48.co.jp/result.php|script-title=Hapones:AKB48公式サイト AKB48 45thシングル 選抜総選挙|trans-title=45th single selection elections|archivedate=2016-06-19|accessdate=2016-07-08|work = AKB48 Official Site|language=Hapones}}</ref> |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Iriyama, Anna" | {{Nihongo4|[[Anna Iriyama]]|入山 杏奈|Iriyama Anna}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|12|3}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 30 <!--- does not have page but search redirects here ---> | 20 | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 18 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Oya, Shizuka" | {{Nihongo4|Shizuka Oya|大家 志津香|Ōya Shizuka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1991|12|28}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 29 | 59 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kojima, Natsuki" | {{Nihongo4|Natsuki Kojima|小嶋 菜月|Kojima Natsuki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|3|8}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sasaki, Yukari" | {{Nihongo4|Yukari Sasaki|佐々木 優佳里|Sasaki Yukari}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|8|28}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 47 | 50 | 38 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shiroma, Miru" | {{nihongo|[[Miru Shiroma]]|白間 美瑠|Shiroma Miru}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|10|14}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 43 | 34 | 24 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takita, Kayoko" | {{nihongo4|Kayoko Takita|田北 香世子|Takita Kayoko}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|2|13}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Taniguchi, Megu" | {{Nihongo4|Megu Taniguchi|谷口 めぐ|Taniguchi Megu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|11|12}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 69 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nakanishi, Chiyori" | {{nihongo4|Chiyori Nakanishi|中西 智代梨|Nakanishi Chiyori}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|5|12}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hiwatashi, Yui" | {{Nihongo4|Yui Hiwatashi|樋渡 結依|Hiwatashi Yui}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|4|30}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Miyazaki, Miho" | {{Nihongo4|[[Miho Miyazaki]]|宮崎 美穂|Miyazaki Miho}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1993|7|30}} | 18 | 21 | 27 | 38 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 78 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 78 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Miyawaki, Sakura" | {{nihongo4|[[Sakura Miyawaki]]|宮脇 咲良|Miyawaki Sakura}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|3|19}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 47 | 26 | 11 | 7 | 6 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamada, Nanami" | {{Nihongo4|Nanami Yamada|山田 菜々美|Yamada Nanami}}{{efn|Nanami Yamada is a concurrent member of AKB Team A and AKB48 Team 8.|name="nanami"}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|2|9}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yokoyama, Yui" | {{Nihongo4|[[Yui Yokoyama]]|横山 由依|Yokoyama Yui}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1992|12|8}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 19 | 15 | 13 | 13 | 10 | 11 |} === Team K === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="2"|Pangalan<ref name="Kenkyuusei Team K">{{cite web|url=http://www.akb48.co.jp/about/members/?team_id=2|title=AKB48公式サイト|trans-title=AKB48 Official Roster &ndash; Team K|language=Hapones|work=AKB48 official website|accessdate=5 Enero 2017}}</ref> ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) ! colspan="8" |"Senbatsu Sousenkyō" Resulta |- ! data-sort-type="number" |1<ref name="vote1"/> ! data-sort-type="number" |2<ref name="vote2"/> ! data-sort-type="number" |3<ref name="vote3"/> ! data-sort-type="number" |4<ref name="vote4"/> ! data-sort-type="number" |5<ref name="election2013"/> ! data-sort-type="number" |6<ref name="election2014"/> ! data-sort-type="number" |7<ref name="election2015"/> ! data-sort-type="number" |8<ref name="election2016"/> |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Abe, Maria" | {{Nihongo4|Maria Abe|阿部 マリア|Abe Maria}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|11|29}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Ichikawa, Manami" | {{Nihongo4|Manami Ichikawa|市川 愛美|Ichikawa Manami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|08|26}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kodama, Haruka" | {{Nihongo4|[[Haruka Kodama]]|兒玉 遥|Kodama Haruka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|9|19}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 37 | 21 | 17 | 9 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shinozaki, Ayana" | {{Nihongo4|Ayana Shinozaki|篠崎 彩奈|Shinozaki Ayana}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|1|8}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 78 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shimada, Haruka" | {{Nihongo4|Haruka Shimada|島田 晴香|Shimada Haruka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1992|12|16}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shimoguchi, Hinana" | {{nihongo4|Hinana Shimoguchi|下口 ひなな|Shimoguchi Hinana}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|7|19}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Suzuki, Mariya" | {{Nihongo4|[[Mariya Suzuki]]|鈴木 まりや|Suzuki Mariya}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1991|4|29}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tano, Yuuka" | {{Nihongo4|[[Yuuka Tano]]|田野 優花|Tano Yūka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|3|7}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 45 | 38 | 45 | 47 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nakano, Ikumi" | {{Nihongo4|Ikumi Nakano|中野 郁海|Nakano Ikumi}}{{efn|Ikumi Nakano is a concurrent member of AKB48 Team K and AKB48 Team 8.|name="ikumi nakano"}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|8|20}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} <!-- participated in 6th, 7th, 8th elections --> | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Fujita, Nana" | {{Nihongo4|Nana Fujita|藤田 奈那|Fujita Nana}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|12|28}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Minegishi, Minami" | {{Nihongo4|[[Minami Minegishi]]|峯岸 みなみ|Minegishi Minami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1992|11|15}} | 16 | 14 | 15 | 14 | 18 | 22 | 19 | 17 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Mukaichi, Mion" | {{Nihongo4|[[Mion Mukaichi]]|向井地 美音|Mukaichi Mion}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|01|29}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 44 | 13 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Mutou, Tomu" | {{Nihongo4|Tomu Mutou|武藤 十夢|Mutō Tomu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1994|11|25}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 49 | 45 | 24 | 16 | 10 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Mogi, Shinobu" | {{Nihongo4|Shinobu Mogi|茂木 忍|Mogi Shinobu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|2|16}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 57 | 47 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yumoto, Ami" | {{Nihongo4|Ami Yumoto|湯本 亜美|Yumoto Ami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|10|03}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |} === Team B === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="2"|Pangalan<ref name="Kenkyuusei Team B">{{cite web|url=http://www.akb48.co.jp/about/members/?team_id=3|title=AKB48公式サイト |trans-title=AKB48 Official Roster &ndash; Team B|language=Hapones|work=AKB48 official website|accessdate=5 Enero 2017}}</ref> ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) ! colspan="8" |"Senbatsu Sousenkyō" Resulta |- ! data-sort-type="number" |1<ref name="vote1"/> ! data-sort-type="number" |2<ref name="vote2"/> ! data-sort-type="number" |3<ref name="vote3"/> ! data-sort-type="number" |4<ref name="vote4"/> ! data-sort-type="number" |5<ref name="election2013"/> ! data-sort-type="number" |6<ref name="election2014"/> ! data-sort-type="number" |7<ref name="election2015"/> ! data-sort-type="number" |8<ref name="election2016"/> |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Oshima, Ryoka" | {{Nihongo4|[[Ryoka Oshima]]|大島 涼花|Ōshima Ryōka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|10|21}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 80 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 32 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kashiwagi, Yuki" | {{Nihongo4|[[Yuki Kashiwagi]]|柏木 由紀|Kashiwagi Yuki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1991|7|15}} | 9 | 8 | 3 | 3 | 4 | 3 | 2 | 5 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kato, Rena" | {{Nihongo4|[[Rena Kato]]|加藤 玲奈|Katō Rena}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|7|10}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 32 | 28 | 26 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kizaki, Yuria" | {{nihongo4|[[Yuria Kizaki]]|木﨑 ゆりあ|Kizaki Yuria}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|2|11}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 31 | 22 | 23 | 22 | 37 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Goto, Moe" | {{nihongo4|Moe Goto|後藤 萌咲|Gotō Moe}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|5|20}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sakaguchi, Nagisa" | {{Nihongo4|Nagisa Sakaguchi|坂口 渚沙|Sakaguchi Nagisa}}{{efn|name="nagisa sakaguchi"|Nagisa Sakaguchi is a concurrent member of AKB48 Team B and AKB48 Team 8}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|12|23}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takeuchi, Miyu" | {{Nihongo4|Miyu Takeuchi|竹内 美宥|Takeuchi Miyu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|1|12}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tatsuya, Makiho" | {{Nihongo4|Makiho Tatsuya|達家 真姫宝|Tatsuya Makiho}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|10|19}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tanabe, Miku" | {{Nihongo4|Miku Tanabe|田名部 生来|Tanabe Miku}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1992|12|2}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 71 | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Fukuoka, Seina" |{{Nihongo4|Seina Fukuoka|福岡 聖菜|Fukuoka Seina}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|08|01}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Chia Ling, Ma" |{{Nihongo4|[[Ma Chia-ling|Chia-ling Ma]]|馬 嘉伶|Ma Chia-ling}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|12|21}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yabuki, Nako" | {{Nihongo4|Nako Yabuki|矢吹 奈子|Yabuki Nako}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|6|18}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 28 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yokoshima, Aeri" | {{nihongo4|Aeri Yokoshima|横島 亜衿|Yokoshima Aeri}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|12|17}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Watanabe, Mayu" | {{Nihongo4|[[Mayu Watanabe]]|渡辺 麻友|Watanabe Mayu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1994|3|26}} | 4 | 5 | 5 | 2 | 3 | 1 | 3 | 2 |- |} === Team 4 === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="2"|Pangalan<ref name="Kenkyuusei Team 4">{{cite web|url=http://www.akb48.co.jp/about/members/?team_id=4|title=AKB48公式サイト |trans-title=AKB48 Official Roster &ndash; Team 4|language=Hapones|work=AKB48 official website|accessdate=5 Enero 2017}}</ref> ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) ! colspan="8" |"Senbatsu Sousenkyō" Resulta |- ! data-sort-type="number" |1<ref name="vote1"/> ! data-sort-type="number" |2<ref name="vote2"/> ! data-sort-type="number" |3<ref name="vote3"/> ! data-sort-type="number" |4<ref name="vote4"/> ! data-sort-type="number" |5<ref name="election2013"/> ! data-sort-type="number" |6<ref name="election2014"/> ! data-sort-type="number" |7<ref name="election2015"/> ! data-sort-type="number" |8<ref name="election2016"/> |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Iino, Miyabi" | {{Nihongo4|Miyabi Iino|飯野 雅|Iino Miyabi}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|9|29}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Izuta, Rina" | {{Nihongo4|Rina Izuta|伊豆田 莉奈|Izuta Rina}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|11|26}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Iwatate, Saho" | {{Nihongo4|Saho Iwatate|岩立 沙穂|Iwatate Saho}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1994|10|4}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 66 | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 51 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Okawa, Rio" | {{Nihongo4|Rio Okawa|大川 莉央|Ōkawa Rio}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|03|01}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Omori, Miyuu" | {{Nihongo4|Miyuu Omori|大森 美優|Ōmori Miyū}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|9|3}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 67 | 73 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Okada, Ayaka" | {{Nihongo4|Ayaka Okada|岡田 彩花|Okada Ayaka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|11|6}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 57 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Okada, Nana" | {{Nihongo4|[[Nana Okada]]|岡田 奈々|Okada Nana}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|11|7}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 51 | 29 | 14 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kawamoto, Saya" | {{nihongo4|[[Saya Kawamoto]]|川本 紗矢|Kawamoto Saya}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|8|31}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 27 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kitagawa, Ryoha" | {{Nihongo|[[Ryoha Kitagawa]]|北川 綾巴|Kitagawa Ryōha}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|10|9}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 66 | 64 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kitazawa, Saki" | {{Nihongo4|Saki Kitazawa|北澤 早紀|Kitazawa Saki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|6|5}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kojima, Mako" | {{Nihongo4|Mako Kojima|小嶋真子|Kojima Mako}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|5|30}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 36 | 26 | 19 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Komiyama, Haruka" | {{Nihongo4|Haruka Komiyama|込山 榛香|Komiyama Haruka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|09|12}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 21 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sato, Kiara" | {{Nihongo4|Kiara Sato|佐藤 妃星|Satō Kiara}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|08|11}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shibuya, Nagisa" | {{nihongo4|Nagisa Shibuya|渋谷 凪咲|Shibuya Nagisa}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|8|25}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 58 | 56 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takahashi, Juri" | {{Nihongo4|[[Juri Takahashi]]|高橋 朱里|Takahashi Juri}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|10|3}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | 28 | 25 | 15 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tomonaga, Mio" | {{nihongo4|[[Mio Tomonaga]]|朝長 美桜|Tomonaga Mio}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|5|17}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | 59 | 27 | 21 | 23 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nozawa, Rena" | {{Nihongo4|Rena Nozawa|野澤 玲奈|Nozawa Rena}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|5|6}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Murayama, Yuiri" | {{Nihongo4|Yuiri Murayama|村山 彩希|Murayama Yuiri}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|6|15}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; |} === Team 8 === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="1"|Pangalan !! rowspan="1"| Petsa ng Kapanganakan (edad) !! rowspan="1"| [[Mga prepektura ng Hapon|Prepektura]] |- ! colspan="8" | [[Hokkaido]] & [[Tōhoku]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sakaguchi, Nagisa" | {{Nihongo|Sakaguchi Nagisa|坂口 渚沙}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|12|23}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Hokkaido]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yokoyama, Yui" | {{Nihongo|Yokoyama Yui|横山 結衣}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|2|22}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Aomori|Aomori]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tanikawa, Hijiri" | {{Nihongo|Tanikawa Hijiri|谷川 聖}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|12|26}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Akita|Akita]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sato, Nanami" | {{Nihongo|Satō Nanami|佐藤 七海}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|1|19}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Iwate|Iwate]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hayasaka, Tsumugi" | {{Nihongo|Hayasaka Tsumugi|早坂 つむぎ}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|5|12}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Yamagata|Yamagata]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sato, Akari" | {{Nihongo|Satō Akari|佐藤 朱}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|11|9}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Miyagi|Miyagi]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Mougi, Kasumi" | {{Nihongo|Mōgi Kasumi|舞木 香純}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|4|28}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Fukushima|Fukushima]] |- ! colspan="8" | [[Kantō]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Okabe, Rin" | {{Nihongo|Okabe Rin|岡部 麟}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|11|7}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Ibaraki|Ibaraki]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Honda, Hitomi" | {{Nihongo|Honda Hitomi|本田 仁美}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|10|06}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shimizu, Maria" | {{Nihongo|Shimizu Maria|清水 麻璃亜}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|9|29}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Gunma|Gunma]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takahashi, Ayane" | {{Nihongo|Takahashi Ayane|髙橋 彩音}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|12|30}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Saitama|Saitama]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yoshikawa, Nanase" | {{Nihongo|Yoshikawa Nanase|吉川 七瀬}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|7|21}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Chiba|Chiba]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Oguri, Yui" | {{Nihongo|Oguri Yui|小栗 有以}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|12|26}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Tokyo]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Oda, Erina" | {{Nihongo|Oda Erina|小田 えりな}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|4|25}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sato, Shiori" | {{Nihongo|Satō Shiori|佐藤 栞}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|2|3}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Niigata|Niigata]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hidaritomo, Ayaka" | {{Nihongo|Hidaritomo Ayaka|左伴 彩佳}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|7|29}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Yamanashi|Yamanashi]] |- ! colspan="8" | [[Chūbu]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Utada, Hatsuka" | {{Nihongo|Utada Hatsuka|歌田 初夏}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|7|28}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Aichi|Aichi]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yokomichi, Yuri" | {{Nihongo|Yokomichi Yuri|横道 侑里}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|10|23}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Shizuoka|Shizuoka]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hattori, Yuna" | {{Nihongo|Hattori Yuna|服部 有菜}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|3|30}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Gifu|Gifu]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Noda, Hinano" | {{Nihongo|Noda Hinano|野田 陽菜乃}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2004|2|8}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Mie|Mie]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hashimoto, Haruna" | {{Nihongo|Hashimoto Haruna|橋本 陽菜}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|5|25}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Toyama|Toyama]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hirano, Hikaru" | {{Nihongo|Hirano Hikaru|平野 ひかる}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|1|29}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Ishikawa|Ishikawa]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Cho, Kurena" | {{Nihongo|Chō Kurena|長 久玲奈}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|5|11}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Fukui|Fukui]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takahashi, Sayaka" | {{Nihongo|Takahashi Sayaka|髙橋 彩香}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|11|22}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Nagano|Nagano]] |- ! colspan="8" | [[Kansai]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nagano, Serika" | {{Nihongo|Nagano Serika|永野 芹佳}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|3|27}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Osaka|Osaka]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Ota, Nao" | {{Nihongo|Ōta Nao|太田 奈緒}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1994|12|5}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kyoto|Kyoto]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamada, Nanami" | {{Nihongo|Yamada Nanami|山田 菜々美}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|2|9}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Hyōgo|Hyōgo]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamamoto, Ruka" | {{Nihongo|Yamamoto Ruka|山本 瑠香}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|10|10}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Wakayama|Wakayama]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Onishi, Momoka" | {{Nihongo|Ōnishi Momoka|大西 桃香}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|9|20}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Nara|Nara]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hama, Sayuna" | {{Nihongo|Hama Sayuna|濵 咲友菜}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|8|20}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Shiga|Shiga]] |- ! colspan="8" | [[Chūgoku]] & [[Shikoku]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nakano, Ikumi" | {{Nihongo|Nakano Ikumi|中野 郁海}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|8|20}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Tottori|Tottori]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Abe, Mei" | {{Nihongo|Abe Mei|阿部 芽唯}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|2|9}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Shimane|Shimane]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hitomi, Kotone" | {{Nihongo|Hitomi Kotone|人見 古都音}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|1|19}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Okayama|Okayama]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Tani, Yuri" | {{Nihongo|Tani Yuri|谷 優里}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|7|19}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Hiroshima|Hiroshima]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shitao, Miu" | {{Nihongo|Shitao Miu|下尾 みう}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|4|3}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Yamaguchi|Yamaguchi]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hamamatsu, Riona" | {{Nihongo|Hamamatsu Riona|濵松 里緒菜}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1995|7|28}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Tokushima|Tokushima]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Gyoten, Yurina" | {{Nihongo|Gyōten Yurina|行天 優莉奈}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|3|14}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kagawa|Kagawa]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takaoka, Kaoru" | {{Nihongo|Takaoka Kaoru|高岡 薫}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|11|29}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Ehime|Ehime]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Hirose, Natsuki" | {{Nihongo|Hirose Natsuki|廣瀬 なつき}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|6|9}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kōchi|Kōchi]] |- ! colspan="8" | [[Kyushu]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yoshida, Karen" | {{Nihongo|Yoshida Karen|吉田 華恋}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|7|27}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Fukuoka|Fukuoka]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Fukuchi, Rena" | {{Nihongo|Fukuchi Rena|福地 礼奈}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1996|5|2}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Saga|Saga]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Terada, Misaki" | {{Nihongo|Terada Misaki|寺田 美咲}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|12|26}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Nagasaki|Nagasaki]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kuranoo, Narumi" | {{Nihongo|Kuranoo Narumi|倉野尾 成美}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|11|8}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kumamoto|Kumamoto]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yoshino, Miyu" | {{Nihongo|Yoshino Miyu|吉野 未優}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|2|16}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Ōita|Ōita]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yaguchi, Moka" | {{Nihongo|Yaguchi Moka|谷口 もか}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|5|28}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Miyazaki|Miyazaki]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shimoaoki, Karin" | {{Nihongo|Shimoaoki Karin|下青木 香鈴}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|10|28}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Kagoshima|Kagoshima]] |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Miyazato, Rira" | {{Nihongo|Miyazato Rira|宮里 莉羅}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|3|30}} | style="text-align:left;"| [[Prepektura ng Okinawa|Okinawa]] |} === Kenkyūsei (Ikalawang Henerasyon ng mga Draft na Miyembro) === Ang bawat miyembro ng {{Nihongo|"2nd 48Group Draft"|ドラフト二期生||Dorafuto nikisei}} ay nakatakda sa isang tiyak na pangkat. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" |- ! rowspan="2"| Pangalan ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) ! rowspan="2"| Team ! colspan="8" class="unsortable"| "Senbatsu Sousenkyō" Resulta |- ! data-sort-type="number" | 1<ref name="vote1"/> ! data-sort-type="number" | 2<ref name="vote2"/> ! data-sort-type="number" | 3<ref name="vote3"/> ! data-sort-type="number" | 4<ref name="vote4"/> ! data-sort-type="number" | 5<ref name="election2013"/> ! data-sort-type="number" | 6<ref name="election2014"/> ! data-sort-type="number" | 7<ref name="election2015"/> ! data-sort-type="number" | 8<ref name="election2016"/> |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kubo, Satone" | {{Nihongo4|Satone Kubo|久保怜音|Kubo Satone}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|11|20}} | style="text-align:left;"| Team K <ref name="Kenkyuusei Team K"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nomura, Nao" | {{Nihongo4|Nao Nomura|野村奈央|Nomura Nao}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1999|8|10}} | style="text-align:left;"| Team K <ref name="Kenkyuusei Team K"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Takahashi, Kira" | {{Nihongo4|Kira Takahashi|高橋希良|Takahashi Kira}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|1|14}} | style="text-align:left;"| Team B <ref name="Kenkyuusei Team B"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nishikawa, Rei" | {{Nihongo4|Rei Nishikawa|西川怜|Nishikawa Rei}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|10|25}} | style="text-align:left;"| Team B <ref name="Kenkyuusei Team B"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamabe, Ayu" | {{Nihongo4|Ayu Yamabe|山邊步夢|Yamabe Ayu}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|2|3}} | style="text-align:left;"| Team B <ref name="Kenkyuusei Team B"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Chiba, Erii" | {{Nihongo4|Erii Chiba|千葉恵里|Chiba Erii}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|10|27}} | style="text-align:left;"| Team 4 <ref name="Kenkyuusei Team 4"/> | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#bbb;"| {{ntsh|999}}&nbsp; | style="background:#ececec; color:gray;"| {{ntsh|888}}{{small|N/A}} |} === Kenkyūsei (Ika-Labing-Anim na Henerasyon) === Noong 8 Disyembre 2016, sa okasyon ng ika-11 Anibersaryo ng AKB48, 19 mga batang babae na naging mga miyembro ng ika-16 na henerasyon ng Kenkyūsei ay nagkaroon ng isang pasinaya pagganap sa AKB48 mula sa Akihabara Theater. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:65%;" |- ! rowspan="2"| Pangalan<ref name="Kenkyuusei">{{cite web|url=http://www.akb48.co.jp/about/members/?team_id=34|title=AKB48公式サイト|author=|date=|work=akb48.co.jp|accessdate=5 Enero 2017}}</ref> ! rowspan="2"| Petsa ng Kapanganakan (edad) |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Asai, Nanami" | {{Nihongo4| Nanami Asai|浅井七海|Asai Nanami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|5|20}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Inagaki, Kaori" | {{Nihongo4| Kaori Inagaki|稲垣香織|Inagaki Kaori}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1997|10|31}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Uemoto, Izumi" | {{Nihongo4| Izumi Umemoto|梅本和泉|Umemoto Izumi}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|1998|10|16}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Kurosu, Haruka" | {{Nihongo4|Haruka Kurosu|黒須遥香|Kurosu Haruka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|2|28}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Sato, Minami" | {{Nihongo4|Minami Sato|佐藤美波|Sato Minami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|8|3}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Shouji, Nagisa" | {{Nihongo4| Nagisa Shouji|庄司なぎさ| Shouji Nagisa}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|10|29}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Suzuki, Kurumi" | {{Nihongo4|Kurumi Suzuki|鈴木くるみ|Suzuki Kurumi}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2004|9|2}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Taguchi, Manaka" | {{Nihongo4|Manaka Taguchi|田口愛佳|Taguchi Manaka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|12|12}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Taya, Misaki" | {{Nihongo4| Misaki Taya|多屋美咲|Taya Misaki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2004|7|14}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Nagatomo, Ayami" | {{Nihongo4|Ayami Nagatomo|長友彩海|Nagatomo Ayami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|11|2}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Noguchi, Nanami" | {{Nihongo4|Nanami Noguchi|野口菜々美|Noguchi Nanami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|9|17}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Harima, Nanami" | {{Nihongo4|Nanami Harima|播磨七海|Harima Nanami}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2004|8|2}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Honma, Mai" | {{Nihongo4|Mai Honma|本間麻衣|Honma Mai}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|9|6}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Maeda, Ayaka" | {{Nihongo4|Ayaka Maeda|前田彩佳|Maeda Ayaka}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|12|18}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Michieda, Saki" | {{Nihongo4|Saki Michieda|道枝咲|Michieda Saki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2003|12|20}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Mutou, Orin" | {{Nihongo4|Orin Mutou|武藤小麟|Mutou Orin}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|7|22}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yasuda, Kana" | {{Nihongo4|Kana Yasuda|安田叶|Yasuda Kana}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2002|3|11}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamauchi, Mizuki" | {{Nihongo4|Mizuki Yamauchi|山内瑞葵|Yamauchi Mizuki}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2001|9|20}} |- | style="text-align:left;" data-sort-value="Yamane, Suzuha" | {{Nihongo4|Suzuha Yamane|山根涼羽|Yamane Suzuha}} | style="text-align:left;"| {{birth date and age|2000|8|11}} |} ===Mga Nagtapos Na Miyembro=== :''Pangunahing lathalain:'' [[:en:List of former members of AKB48|List of former members of AKB48]] == Diskograpiya == === Singles === {| style="margin: 1em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align: center" border="1" cellpadding="2" |- style="background: #efefef" ! # ! Pamagat ! Petsa ng Paglabas ! Kabuuang Benta |- style="background: #efefef" !colspan=7|DefStar Records |- | '''1''' | align="left" | {{nihongo|Aitakatta|会いたかった}} | align="left" | 25 Oktubre 2006 | align="center" | 55,308 |- | '''2''' | align="left" | {{nihongo|Seifuku ga Jama wo Suru|制服が邪魔をする}} | align="left" | 31 Enero 2007 | align="center" | 21,989 |- | '''3''' | align="left" | {{nihongo|Keibetsu Shiteita Aijou|軽蔑していた愛情}} | align="left" | 18 Abril 2007 | align="center" | 22,671 |- | '''4''' | align="left" | BINGO ! | align="left" | 18 Hulyo 2007 | align="center" | 25,611 |- | '''5''' | align="left" | {{nihongo|Boku no Taiyou|僕の太陽}} | align="left" | 8 Agosto 2007 | align="center" | 28,840 |- | '''6''' | align="left" | {{nihongo|Yuuhi wo Miteiru ka?|夕陽を見ているか?}} | align="left" | 31 Oktubre 2007 | align="center" | 18,429 |- | '''7''' | align="left" | {{nihongo|Romance de Irane|ロマンス、イラネ}} | align="left" | 23 Enero 2008 | align="center" | 23,209 |- | '''8''' | align="left" | {{nihongo|Sakura no Hanabiratachi 2008|桜の花びらたち2008}} | align="left" | 27 Pebrero 2008 | align="center" | 25,482 |- style="background: #efefef" !colspan=7|You de Be Cool!/KING RECORDS |- | '''10''' | align="left" | {{nihongo|Oogoe Diamond|大声ダイヤモンド}} | align="left" | 22 Oktubre 2008 | align="center" | 96,566 |- | '''11''' | align="left" | {{nihongo|10nen Sakura|10年桜}} | align="left" | 4 Marso 2009 | align="center" | 124,700 |- | '''12''' | align="left" | {{nihongo|Namida Surprise!|涙サプライズ!}} | align="left" | 24 Hunyo 2009 | align="center" | 168,826 |- | '''13''' | align="left" | {{nihongo|Iiwake Maybe|言い訳Maybe}} | align="left" | 26 Agosto 2009 | align="center" |145,776 |- | '''14''' | align="left" | RIVER | align="left" | 21 Oktubre 2009 | align="center" | 260,553 |- | '''15''' | align="left" | {{nihongo|Sakura no Shiori|桜の栞}} | align="left" | 17 Pebrero 2010 | align="center" | 404,696 |- | '''16''' | align="left" | {{nihongo|Ponytail to Shushu|ポニーテールとシュシュ}} | align="left" | 26 Mayo 2010 | align="center" | 740,291 |- | '''17''' | align="left" | {{nihongo|Heavy Rotation|ヘビーローテーション}} | align="left" | 18 Agosto 2010 | align="center" | 881,519 |- | '''18''' | align="left" | Beginner | align="left" | 27 Oktubre 2010 | align="center" | 1,039,362 |- | '''19''' | align="left" | {{nihongo|Chance no Junban|チャンスの順番}} | align="left" | 8 Disyembre 2010 | align="center" | 694,042 |- | '''20''' | align="left" | {{nihongo|Sakura no Ki ni Narou|桜の木になろう}} | align="left" | 16 Pebrero 2011 | align="center" | 1,081,686 |- | '''21''' | align="left" | {{nihongo|Everyday, Kachuusha|Everyday、カチューシャ}} | align="left" | 25 Mayo 2011 | align="center" | 1,608,299 |- | '''22''' | align="left" | {{nihongo|Flying Get|フライングゲット}} | align="left" | 24 Agosto 2011 | align="center" | 1,625,849 |- | '''23''' | align="left" | {{nihongo|Kaze wa Fuiteiru|風は吹いている}} | align="left" | 26 Oktubre 2011 | align="center" | 1,457,113 |- | '''24''' | align="left" | {{nihongo|Ue Kara Mariko|上からマリコ}} | align="left" | 7 Disyembre 2011 | align="center" | 1,304,903 |- | '''25''' | align="left" | GIVE ME FIVE ! | align="left" | 15 Pebrero 2012 | align="center" | 1,436,519 |- | '''26''' | align="left" | {{nihongo|Manatsu no Sounds Good !|真夏のSounds good !}} | align="left" | 23 Mayo 2012 | align="center" | 1,822,220 |- | '''27''' | align="left" | {{nihongo|Gingham Check|ギンガムチェック}} | align="left" | 29 Agosto 2012 | align="center" | 1,316,240 |- |'''28''' | align="left" | UZA | align="left" | 31 Oktubre 2012 | align="center"| 1,263,148 |- | '''29''' | align="left" | {{nihongo|Eien Pressure|永遠プレッシャー}} | align="left" | 5 Disyembre 2012 | align="center" | 1,206,869 |- | '''30''' | align="left" | So Long! | align="left" | 20 Pebrero 2013 | align="center" | 1,132,853 |- | '''31''' | align="left" | {{nihongo|Sayonara Crawl|さよならクロール}} | align="left" | 22 Mayo 2013 | align="center" | 1,955,800 |- | '''32''' | align="left" | {{nihongo|Koi Suru Fortune Cookie|恋するフォーチュンクッキー}} | align="left" | 21 Agosto 2013 | align="center" | 1,548,596 |- | '''33''' | align="left" | {{nihongo|Heart Electric|ハート・エレキ}} | align="left" | 30 Nobyembre 2013 | align="center" | 1,294,197 |- | '''34''' | align="left" | {{nihongo|Suzukake no Ki no Michi de "Kimi no Hohoemi wo Yume ni Miru" <br /> to Itteshimattara Bokutachi no Kankei wa Dou Kawatte Shimau Noka, Bokunari ni Nannichi ka Kangaeta<br /> Ue deno Yaya Kihazukashii Ketsuron no youna Mono|鈴懸の木の道で「君の微笑みを夢に見る」<br /> と言ってしまったら僕たちの関係はどう変わってしまうのか、僕なりに何日か考えた上でのやや気恥ずかしい結論のようなもの}} | align="left" | 11 Disyembre 2013 | align="center" | 1,086,491 |- | '''35''' | align="left" | {{nihongo|Mae shika mukanē|前しか向かねえ}} | align="left" | 26 Pebrero 2014 | align="center" | 1,153,906 |- | '''36''' | align="left" | {{nihongo|Labrador Retriever|ラブラドール・レトリバー}} | align="left" | 21 Mayo 2014 | align="center" | 1,787,367 |- | '''37''' | align="left" | {{nihongo|Kokoro no Placard|心のプラカード}} | align="left" | 27 Agosto 2014 | align="center" | 1,061,976 |- | '''38''' | align="left" | {{nihongo|Kibōteki Refrain|希望的リフレイン}} | align="left" | 26 Nobyembre 2014 | align="center" | 1,199,429 |- | '''39''' | align="left" | Green Flash | align="left" | 4 Marso 2015 | align="center" | 1,045,492 |- | '''40''' | align="left" | {{nihongo|Bokutachi wa Tatakawanai|僕たちは戦わない}} | align="left" | 20 Mayo 2015 | align="center" | 1,782,897 |- | '''41''' | align="left" | Halloween Night | align="left" | augusto 26, 2015 | align="center" | 1,331,573 |- | '''42''' | align="left" | {{nihongo|Kuchibiru ni Be My Baby|唇にBe My Baby}} | align="left" | 9 Disyembre 2015 | align="center" | 1,090,171 |- | '''43''' | align="left" | {{nihongo|Kimi wa Melody|君はメロディー}} | align="left" | 9 Marso 2016 | align="center" | 1,295,645 |- | '''44''' | align="left" | {{nihongo|Tsubasa wa Iranai|翼はいらない}} | align="left" | 1 Hunyo 2016 | align="center" | 1,519,387 |- | '''45''' | align="left" | LOVE TRIP/{{nihongo|Shiawase o Wakenasai|しあわせを分けなさい}} | align="left" | 31 Agosto 2016 | align="center" | 1,215,489 |- | '''46''' | align="left" | High Tension | align="left" | 16 Nobyembre 2016 | align="center" | 1,209,637 |- | '''47''' | align="left" | Shoot Sign | align="left" | 15 Marso 2017 | align="center" | 1,047,685 |- | '''48''' | align="left" | {{nihongo|Negaigoto no Mochigusare|願いごとの持ち腐れ}} | align="left" | 31 Mayo 2017 | align="center" | 1,385,393 |- | '''49''' | align="left" | {{nihongo|＃Sukinanda|#好きなんだ}} | align="left" | 30 Agosto 2017 | align="center" | 1,120,617 |- | '''50''' | align="left" | {{nihongo|11gatsu no Anklet|11月のアンクレット}} | align="left" | 22 Nobyembre 2017 | align="center" | 1,127,395 |- | '''51''' | align="left" | {{nihongo|Jabaja|ジャーバージャ}} | align="left" | 14 Marso 2018 | align="center" | 1,172,399 |- | '''52''' | align="left" | Teacher Teacher | align="left" | 30 Mayo 2018 | align="left" | 1,817,518 |- | '''53''' | align="left" | {{nihongo|Sentimental Train|センチメンタルトレイン}} | align="left" | 19 Setyembre 2018 | align="left" | 1,448,900 |- | '''54''' | align="left" | No Way Man | align="left" | 28 Nobyembre 2018 (TBA) | align="left" | TBA |} === Mga Album === {| style="margin: 1em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align: center" border="1" cellpadding="2" |- style="background: #efefef" ! # ! Pamagat ! Petsa ng Paglabas ! Kabuuang Benta |- style="background: #efefef" |- | '''1''' | align="left" | {{nihongo|SET LIST 〜Greatest Songs 2006–2007〜|SET LIST 〜グレイテストソングス 2006-2007〜}} | align="left" | 1 Enero 2008 | align="center" | 53,583 |- | '''2''' | align="left" | {{nihongo|Kamikyokutachi|神曲たち}} | align="left" | 7 Abril 2010 | align="center" | 565,117 |- | ※ | align="left" | {{nihongo|SET LIST ~Greatest Songs~ Kanzenban|SET LIST 〜グレイテストソングス〜　完全盤}} | align="left" | 14 Hulyo 2010 | align="center" | 170,861 |- | '''3''' | align="left" | {{nihongo|Koko ni Ita Koto|ここにいたこと}} | align="left" | 13 Abril 2011 | align="center" | 884,280 |- | '''4''' | align="left" | {{nihongo|1830m|1830m}} | align="left" | 15 Agosto 2012 | align="center" | 1,042,879 |- | '''5''' | align="left" | {{nihongo|Tsugi no Ashiato|次の足跡}} | align="left" | 22 Enero 2014 | align="center" | 1,041,951 |- | '''6''' | align="left" | {{nihongo|Koko ga Rhodes da, Koko de Tobe|ここがロドスだ、　ここで跳べ}} | align="left" | 21 Enero 2015 | align="center" | 780,591 |- | '''7''' | align="left" | {{nihongo|0 to 1 no Aida|0と1の間}} | align="left" | 18 Nobyembre 2015 | align="center" | 715,109 |- | '''8''' | align="left" | {{nihongo|Thumbnail|サムネイル}} | align="left" | 25 Enero 2017 | align="center" | 623,132 |- | '''9''' | align="left" | {{nihongo|Bokutachi wa, Ano Hi no Yoake wo Shitteiru|僕たちは、あの日の夜明けを知っている}} | align="left" | 24 Enero 2018 | align="center" | 584,547 |} ==== Teatro Album ==== {| style="margin: 1em; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; text-align: center" border="1" cellpadding="2" |- style="background: #efefef" ! # ! Pamagat ! Petsa ng Paglabas |- style="background: #efefef" |- | '''1''' | align="left" | {{nihongo|Team A 1st Stage "PARTY ga Hajimaru yo"|チームA 1st Stage「PARTYが始まるよ」}} | align="left" rowspan="6"| 7 Marso 2007 |- | '''2''' | align="left" | {{nihongo|Team A 2nd Stage "Aitakatta"|チームA 2nd Stage「会いたかった」}} |- | '''3''' | align="left" | {{nihongo|Team A 3rd Stage "Dareka no Tame ni"|チームA 3rd Stage「誰かのために」}} |- | '''4''' | align="left" | {{nihongo|Team K 1st Stage "PARTY ga Hajimaru yo"|チームK 1st Stage「PARTYが始まるよ」}} |- | '''5''' | align="left" | {{nihongo|Team K 2nd Stage "Seishun Girls"|チームK 2nd Stage「青春ガールズ」}} |- | '''6''' | align="left" | {{nihongo|Team K 3rd Stage "Nonai Paradise"|チームK 3rd Stage「脳内パラダイス」}} |- | '''7''' | align="left" | {{nihongo|Team A 5th Stage "Renai Kinshi Jourei"|チームA 5th Stage 「恋愛禁止条例」}} | align="left" rowspan="3"| 11 Agosto 2009 |- | '''8''' | align="left" | {{nihongo|Team K 5th Stage "Saka Agari"|チームK 5th Stage 「逆上がり」}} |- | '''9''' | align="left" | {{nihongo|Team B 4th Stage "Idol no Yoake"|チームB 4th Stage 「アイドルの夜明け」}} |- | '''10''' | align="left" | {{nihongo|Team K 6th Stage "RESET"|チームK 6th　Stage　「RESET」}} | align="left" rowspan="2"| 7 Agosto 2010 |- | '''11''' | align="left" | {{nihongo|Team B 5th Stage "Theater no Megami"|チームB 5th Stage 「シアターの女神｣}} |- | '''12''' | align="left" | {{nihongo|Team A 6th Stage "Mokugekisha"|チームA　6th Stage ｢目撃者｣}} | align="left" | 18 Setyembre 2010 |- | '''13''' | align="left" | {{nihongo|Team 4 1th Stage "Boku no Taiyou"|チーム4　1th Stage ｢僕の太陽｣}} | align="left" | 22 Enero 2013 |} === Mga DVD === # SPECIAL EDITION AKB48 「Memories」 # チームA 1st Stage「PARTYが始まるよ」(Team A Party ga Hajimaruyo) # チームA 2nd Stage「会いたかった」(Team A 2nd Stage Aitakatta) # チームA 3rd Stage「誰かのために」(Team A 3rd Stage Dareka no Tame ni) # チームA 4th Stage「ただいま恋愛中」(Team A 4th Stage Tadaima Renai Chuu) # チームK 1st Stage「PARTYが始まるよ」(Team K 1st Stage Party ga Hajimaruyo) # チームK 2nd Stage「青春ガールズ」(Team K 2nd Stage Seishun Girls) # チームK 3rd Stage「脳内パラダイス」(Team K 3nd Stage Nounai Paradise) # First Concert「会いたかった~柱はないぜ!~」in 日本青年館 Normal Version # First Concert「会いたかった~柱はないぜ!~」in 日本青年館 Shuffle Version # First Concert Tour「春のちょっとだけ全国ツアー~まだまだだぜ AKB48!~」in 東京厚生年金会館 === Mga Pagtatanghal === Ang mga araw-araw na pagtatanghal ng AKB48 sa AKB48 Theater. * Team A 1st Stage, Party Ga Hajimaruyo: 8 Disyembre 2005 hanggang 31 Marso 2006 * Team A 2nd Stage, Aitakatta: 15 Abril 2006 hanggang Agusto 11, 2006 * Team A 3rd Stage, Dareka No Tame Ni: 20 Abril 2006 hanggang 25 Enero 2007 * Team A 4th Stage, Tadaima Renai Chuu: 25 Pebrero 2007 hanggang 26 Hunyo 2007 * Team K 1st Stage, Party Ga Hajimaruyo: 1 Abril 2006 hanggang 5 Hulyo 2006 * Team K 2nd Stage, Seishun Girls: 8 Hulyo 2006 hanggang 6 Nobyembre 2006 * Team K 3rd Stage, Nounai Paradise: 17 Disyembre 2006 hanggang 22 Hunyo 2007 * Team B 1st Stage, Seishun Girls: 8 Abril 2007 hanggang 2 Oktubre 2007 * Team B 2nd Stage, Aitakatta: 7 Oktubre 2007 hanggang 21 Pebrero 2008 * Team B 3rd Stage, Pajama Drive: nagsimula noong 1 Marso 2008 at patuloy na nagtatanghal * Himawari 1st Stage, Boku No Taiyou: 1 Hulyo 2007 hanggang 30 Nobyembre 2007 * Himawari 2nd Stage, Yume Wo Shinaseru Wake Ni Ikanai: nagsimula noong 8 Disyembre 2007 at patuloy na nagtatanghal == Talababa == {{reflist|group="lower-alpha"}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga kawing panlabas == {{Commonscat}} * [http://www.akb48.co.jp/ AKB48 official website] (Hapones) * [http://www.akb48.co.jp/english/index.html AKB48 official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119120931/http://akb48.co.jp/english/index.html |date=2010-11-19 }} (Ingles) * {{Youtube|user=AKB48|AKB48}} * [http://www.kingrecords.co.jp/akb48/ AKB48 King Records website] (Hapones) * [http://www.akb48.com.hk/ AKB48 Official Shop Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131125185535/http://www.akb48.com.hk/hk/ |date=2013-11-25 }} (tradisyonal na Tsino) * [http://www.akb48hk.com/ AKB48 Official Shop Hong Kong News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110620075040/http://www.akb48hk.com/ |date=2011-06-20 }} (tradisyonal na Tsino) * [http://www.akb48.com.sg/ AKB48 Official Singapore Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424203013/http://www.akb48.com.sg/ |date=2012-04-24 }} (Ingls) * [http://filwota48.com/forum/ Filwota48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319045634/http://filwota48.com/forum/ |date=2012-03-19 }} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga musiko mula sa Hapon]] 8fzaiouyglc2azk0wddr0onsdiam6hf 0 20883 2238904 2233948 2026-11-05T08:22:32Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2238904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya |name=Benevento |frazioni=tingnan [[#Mga frazione|list]] |website={{official website |http://www.comune.benevento.it}} |area_code=0824 |day=Agosto 24 |saint=[[San Bartolome]]<ref>{{cite web |url=http://www.comuni-italiani.it/062/008/index.html |title=Comune di Benevento |publisher=Comuni di Italia |accessdate=31 March 2021}}</ref> |istat=062008 |postal_code=82100 |elevation_m=135 |elevation_footnotes= |population_demonym=Beneventani |population_footnotes=<ref>{{cite web |url=http://demo.istat.it/bilmens2020gen/index.html |title=Demo |website=Istat |language=it |access-date=2021-11-28 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727133056/http://demo.istat.it/bilmens2020gen/index.html |url-status=dead}}</ref> |area_total_km2=129 |area_footnotes= |mayor=[[Clemente Mastella]] |mayor_party= |province=[[lalawigan ng Benevento|Benevento]] (BN) |official_name=Comune di Benevento |image_shield=Benevento-Stemma (1).png |native_name={{native name|nap|Beneviento}}<br />''Beneviénte''&nbsp;&nbsp;([[Benevento dialect|Beneventano]]) |image_flag= |image_skyline=Benevento-collage.jpg |image_size= |image_alt= |image_caption=Mga pangunahing tanawin sa Benevento. Paikot pakanan, mula sa kaliwang itaas: ang Arko ni Trajano, ang simbahan ng Santa Sofia, ang pangunahing portada ng Katedral, ang kastilyo, at ang teatrong Romano |shield_alt= |region=[[Campania]] |map=Map - IT - Benevento - Benevento.svg |map_alt= |map_caption=Benevento sa loob ng Lalawigan ng Benevento |pushpin_map=Italy Campania#Italy#Europe |coordinates={{coord|41|08|N|14|47|E|display=inline titleline}} |coordinates_footnotes= |footnotes= }} Ang '''Benevento''' ({{IPAc-en|UK|ˌ|b|ɛ|n|ə|ˈ|v|ɛ|n|t|oʊ}},<ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/benevento|title=Benevento|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=30 May 2019}}</ref> {{IPAc-en|US|ˌ|b|eɪ|n|eɪ|ˈ|-}},<ref>{{Cite Merriam-Webster|Benevento}}</ref> {{IPA-it|beneˈvɛnto|lang|It-Benevento.ogg}}; {{Lang-la|Beneventum}}; [[Diyalektong Beneventano|Beneventano]]: ''Beneviénte'') ay isang lungsod at nayon ng [[Campania]], Italya, kabisera ng [[lalawigan ng Benevento]], {{Convert|50|km}} hilagang-silangan ng [[Napoles]]. Matatagpuan ito sa isang burol na {{Convert|130|m|ft|0}} [[Above sea level|ibabaw ng antas ng dagat]] sa pagtatagpo ng [[Calore Irpino]] (o Beneventano) at ng [[Sabato (ilog)|Sabato]]. Noong 2020, ang Benevento ay mayroong 58,418 naninirahan. Ito rin ang luklukan ng isang [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Benevento|Katolikong arsobispo]]. Sinasakop ng Benevento ang lugar ng sinaunang '''Beneventum''', na dating '''Maleventum''' o lalong naunang [[Wikang Osco|Maloenton]]. Ang kahulugan ng pangalan ng bayan ay napatunayan sa dating pangalan nitong Latin, na isinasalin bilang mabuti o matiwasay na hangin. Sa [[Imperyong Romano|panahong imperyal]] ito ay itinuturing na itinatag ni [[Diomedes]] pagkatapos ng [[Digmaang Troya]].<ref name="EB19112">{{EB1911|inline=1|wstitle=Benevento|volume=3|pages=727-728}}</ref> == Mga pagkakahati ng nasasakupan == Ang mga [[frazione|''frazione'']], o mga ward ng Benevento, ay kinabibilangan ng: Acquafredda, Cancelleria, Capodimonte, Caprarella, Cardoncielli, Cardoni, Cellarulo, Chiumiento, Ciancelle, Ciofani, Cretazzo, Epitaffio, Francavilla, Gran Potenza, Imperatore, Lammia, Madonna della Salute, Masseria del Ponte, Masseria del Ponte Vipera, Mascambruni, Montecalvo, Olivola, Pacevecchia, Pamparuottolo, Pantano, Perrottiello, Piano Cappelle, Pino, Ponte Corvo, Rosetiello, Ripa Zecca, Roseto, Santa Clementina, San Chirico, San Cumano (anc. ''Nuceriola''), San Domenico, San Giovanni a Caprara, Sant'Angelo a Piesco, San Vitale, Scafa, Serretelle, Sponsilli, Torre Alfieri, at Vallereccia. == Tingan din == * [[Benevento Calcio]] == Mga sanggunian ==  {{Reflist|30em}} * {{SmithDGRG|title=Benevento}} * {{cite book|first=Vera|last=von Falkenhausen|author-link=Vera von Falkenhausen|chapter=I Longobardi meridionali|title=Il Mezzogiorno dai Bizantini a Federico II|editor=Giuseppe Galasso|publisher=UTET|location=Turin|year=1983|pages=251–364}} * {{cite book|first=Nicola|last=Cilento|title=Italia meridionale longobarda|publisher=Ricciardi|location=Milan-Naples|year=1971}} == Mga panlabas na kawing == * The History Files: [http://www.historyfiles.co.uk/KingListsEurope/ItalyBenevento.htm Independent Dukes (571–774) at Princes (774–1053) ng Benevento] * [https://web.archive.org/web/20040814195132/http://www.liturgica.com/html/litWLMusDev5.jsp?hostname=null Beneventan liturgical chant, {{Circa|650|800}}] * [http://campania.italy-trip.org/photos_benevento.html Mga larawan mula sa Benevento] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714060453/http://campania.italy-trip.org/photos_benevento.html |date=2008-07-14 }} * [http://www.paesaggioitaliano.eu/gallery/benevento/index.php Photo Gallery ni Leonardo Bellotti] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Benevento}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] gve20natl1rsi80j1ppmasf9m910lmw 0 37772 2238852 2238632 2026-11-05T00:38:10Z Jojit fb 38 remove non-existing templates 2238852 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省<br />Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=<font color="#009900">high</font>|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% <br /> [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%<br />[[Mga Korea|Korea]] - 1%<br />[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% <br />[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}} Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};<ref>{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}</ref> [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]).  Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]]. Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]]. Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,<ref name="Stratfor">{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}</ref> at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon. == Etimolohiya == Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').<ref name=":12">{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Cathedral_of_Holy_Wisdom,_Harbin_5.jpg|left|thumb|[[Katedral ng Santa Sofia, Harbin|Katedral ng Santa Sofia]] sa [[Harbin]]]] Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}</ref> Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.<ref>{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}</ref> Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].<ref name="www.hlj.gov.cn-1">{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}</ref> Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.<ref name="www.hlj.gov.cn-1" /> [[File:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Amur-2572.jpg|left|thumb|Mga Lalawigan ng Heilongjiang at Jilin sa isang mapang Pranses na may petsang 1734]] Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].<ref name="edmonds">{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}</ref> Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; "pinuno ng militar, heneral" at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]]. [[File:镇守黑龙江等处地方将军印，黑龙江将军府.jpg|thumb|Selyo ng Heneral ng Guwardiya ng Heilongjiang sa Mansiyon ng mga Heneral ng Heilongjiang]] Ang orihinal na luklukan ng Gobernador Militar ng Heilongjiang, na itinatag noong 1683, ay sa Lungsod ng Heilongjiang (kilala rin bilang [[Aigun]] o [[Heihe]], o, sa [[Wikang Manchu|Manchu]], Saghalien Ula), na matatagpuan sa Ilog Amur. Gayumpaman, noong 1690 pa lamang, ang luklukan ng gobernador ay inilipat na sa [[Lungsod ng Nenjiang|Nenjiang]] (Mergen) sa [[Ilog Nen]], at, noong 1699, sa mas timog pa sa [[Qiqihar]]. Ayon sa mga modernong historyador, ang mga paglipat ay maaaring dahil sa mga pagsasaalang-alang sa suplay: Ang Nenjiang at Qiqihar ay konektado sa pamamagitan ng isang maginhawang daluyan ng tubig (Ilog Nen) sa katimugang Manchuria, samantalang ang pag-access sa Aigun (Heihe) ay mangangailangan ng alinman sa paglalayag pababa sa [[Sungari River|Ilog Sungari]] hanggang sa pagtatagpo nito sa Amur at pagkatapos ay pataas sa Amur patungong Heihe, o paggamit ng [[porteo]] sa ibabaw ng Nakabababang Kabundukang Xing'an sa pagitan ng lambak ng Ilog Nen at lambak ng Amur. Ang isa pang bentaha ng Qiqihar ay maaaring ang lokasyon nito sa sangandaan ng isang kalsadang patungong hilaga (papuntang Nenjiang) at isang kalsadang patungong kanluran (papuntang Mongolia), na nagbibigay-daan sa garison nito na ipagtanggol kapuwa laban sa mga Ruso at mga Ölöt [[Mga Mongol|Mongol]].<ref>Edmonds (1985), pp. 115–117</ref> == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived * mula sa Wikivoyage == Mga sanggunian == <references /> {{Heilongjiang topics}}{{Heilongjiang}}{{Province-level divisions of the People's Republic of China}} [[Kategorya:Manchuria]] [[Kategorya:Heilongjiang]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] al8zrwn9931lsm20fgckm59fhnuukbd 2238853 2238852 2026-11-05T00:38:39Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2238853 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省<br />Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=<font color="#009900">high</font>|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% <br /> [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%<br />[[Mga Korea|Korea]] - 1%<br />[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% <br />[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}} Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};<ref>{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}</ref> [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]).  Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]]. Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]]. Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,<ref name="Stratfor">{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}</ref> at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon. == Etimolohiya == Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').<ref name=":12">{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Cathedral_of_Holy_Wisdom,_Harbin_5.jpg|left|thumb|[[Katedral ng Santa Sofia, Harbin|Katedral ng Santa Sofia]] sa [[Harbin]]]] Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}</ref> Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.<ref>{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}</ref> Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].<ref name="www.hlj.gov.cn-1">{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}</ref> Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.<ref name="www.hlj.gov.cn-1" /> [[File:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Amur-2572.jpg|left|thumb|Mga Lalawigan ng Heilongjiang at Jilin sa isang mapang Pranses na may petsang 1734]] Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].<ref name="edmonds">{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}</ref> Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; "pinuno ng militar, heneral" at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]]. [[File:镇守黑龙江等处地方将军印，黑龙江将军府.jpg|thumb|Selyo ng Heneral ng Guwardiya ng Heilongjiang sa Mansiyon ng mga Heneral ng Heilongjiang]] Ang orihinal na luklukan ng Gobernador Militar ng Heilongjiang, na itinatag noong 1683, ay sa Lungsod ng Heilongjiang (kilala rin bilang [[Aigun]] o [[Heihe]], o, sa [[Wikang Manchu|Manchu]], Saghalien Ula), na matatagpuan sa Ilog Amur. Gayumpaman, noong 1690 pa lamang, ang luklukan ng gobernador ay inilipat na sa [[Lungsod ng Nenjiang|Nenjiang]] (Mergen) sa [[Ilog Nen]], at, noong 1699, sa mas timog pa sa [[Qiqihar]]. Ayon sa mga modernong historyador, ang mga paglipat ay maaaring dahil sa mga pagsasaalang-alang sa suplay: Ang Nenjiang at Qiqihar ay konektado sa pamamagitan ng isang maginhawang daluyan ng tubig (Ilog Nen) sa katimugang Manchuria, samantalang ang pag-access sa Aigun (Heihe) ay mangangailangan ng alinman sa paglalayag pababa sa [[Sungari River|Ilog Sungari]] hanggang sa pagtatagpo nito sa Amur at pagkatapos ay pataas sa Amur patungong Heihe, o paggamit ng [[porteo]] sa ibabaw ng Nakabababang Kabundukang Xing'an sa pagitan ng lambak ng Ilog Nen at lambak ng Amur. Ang isa pang bentaha ng Qiqihar ay maaaring ang lokasyon nito sa sangandaan ng isang kalsadang patungong hilaga (papuntang Nenjiang) at isang kalsadang patungong kanluran (papuntang Mongolia), na nagbibigay-daan sa garison nito na ipagtanggol kapuwa laban sa mga Ruso at mga Ölöt [[Mga Mongol|Mongol]].<ref>Edmonds (1985), pp. 115–117</ref> == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived * mula sa Wikivoyage == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Manchuria]] [[Kategorya:Heilongjiang]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cx1hec21zg83qjv67nw9oqihn2qvxpd 2238854 2238853 2026-11-05T00:39:11Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2238854 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省<br />Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=<font color="#009900">high</font>|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% <br /> [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%<br />[[Mga Korea|Korea]] - 1%<br />[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% <br />[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}} Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};<ref>{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}</ref> [[Postal romanization|formerly romanized]] as '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]).  Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]]. Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]]. Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,<ref name="Stratfor">{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}</ref> at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon. == Etimolohiya == Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').<ref name=":12">{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Cathedral_of_Holy_Wisdom,_Harbin_5.jpg|left|thumb|[[Katedral ng Santa Sofia, Harbin|Katedral ng Santa Sofia]] sa [[Harbin]]]] Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}</ref> Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.<ref>{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}</ref> Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].<ref name="www.hlj.gov.cn-1">{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}</ref> Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.<ref name="www.hlj.gov.cn-1" /> [[File:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Amur-2572.jpg|left|thumb|Mga Lalawigan ng Heilongjiang at Jilin sa isang mapang Pranses na may petsang 1734]] Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].<ref name="edmonds">{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}</ref> Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; "pinuno ng militar, heneral" at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]]. [[File:镇守黑龙江等处地方将军印，黑龙江将军府.jpg|thumb|Selyo ng Heneral ng Guwardiya ng Heilongjiang sa Mansiyon ng mga Heneral ng Heilongjiang]] Ang orihinal na luklukan ng Gobernador Militar ng Heilongjiang, na itinatag noong 1683, ay sa Lungsod ng Heilongjiang (kilala rin bilang [[Aigun]] o [[Heihe]], o, sa [[Wikang Manchu|Manchu]], Saghalien Ula), na matatagpuan sa Ilog Amur. Gayumpaman, noong 1690 pa lamang, ang luklukan ng gobernador ay inilipat na sa [[Lungsod ng Nenjiang|Nenjiang]] (Mergen) sa [[Ilog Nen]], at, noong 1699, sa mas timog pa sa [[Qiqihar]]. Ayon sa mga modernong historyador, ang mga paglipat ay maaaring dahil sa mga pagsasaalang-alang sa suplay: Ang Nenjiang at Qiqihar ay konektado sa pamamagitan ng isang maginhawang daluyan ng tubig (Ilog Nen) sa katimugang Manchuria, samantalang ang pag-access sa Aigun (Heihe) ay mangangailangan ng alinman sa paglalayag pababa sa [[Sungari River|Ilog Sungari]] hanggang sa pagtatagpo nito sa Amur at pagkatapos ay pataas sa Amur patungong Heihe, o paggamit ng [[porteo]] sa ibabaw ng Nakabababang Kabundukang Xing'an sa pagitan ng lambak ng Ilog Nen at lambak ng Amur. Ang isa pang bentaha ng Qiqihar ay maaaring ang lokasyon nito sa sangandaan ng isang kalsadang patungong hilaga (papuntang Nenjiang) at isang kalsadang patungong kanluran (papuntang Mongolia), na nagbibigay-daan sa garison nito na ipagtanggol kapuwa laban sa mga Ruso at mga Ölöt [[Mga Mongol|Mongol]].<ref>Edmonds (1985), pp. 115–117</ref> == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived * mula sa Wikivoyage == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Manchuria]] [[Kategorya:Heilongjiang]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8mqdx92owlhykkju48bw8q4q1zn41qp 2238855 2238854 2026-11-05T00:40:18Z Jojit fb 38 2238855 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province of China (PRC)|Header=黑龙江省<br />Heilongjiang|Abbreviation=黒|AbbrevPinyin=Hēi|Map=China Heilongjiang.svg|Simplified=黑龙江|Traditional=黑龍江|Pinyin={{Audio|Zh-黑龙江.oga|Heilongjiang}}|AdministrationType=lalawigan (省)|Capital=[[Harbin]]|LargestCity=Harbin|Secretary=Ji Bingxuan|Governor=Wang Xiankui|Area=460,000|AreaRank=6th|PopYear=2009|Pop=38,300,000|PopRank=15th|PopDensity=80|PopDensityRank=28th|GDPYear=2009|GDP=858.7 billyon|GDPRank=16th|GDPperCapital=21,640|GDPperCapitalRank=15th|HDIYear=2008|HDI=0.808|HDIRank=11th|HDICat=<font color="#009900">high</font>|Nationalities=[[Tsinong Han|Han]] - 95% <br /> [[Mga Manchu|Manchu]] - 3%<br />[[Mga Korea|Korea]] - 1%<br />[[Mga Moggolya|Monggolya]] - 0.4% <br />[[Mga Hui|Hui]] - 0.3%|Prefectures=13|Counties=128|Townships=1284|Website=http://www.hlj.gov.cn/|ISOAbbrev=23}} Ang '''Heilongjiang'''{{Efn|{{IPAc-en|ˌ|h|eɪ|.|l|ɒ|ŋ|.|ˈ|dʒ|æ|ŋ}};<ref>{{cite book |last1=Longman |first1=J.C. |title=Longman Pronunciation Dictionary |date=2008 |publisher=Pearson Education ESL |isbn=978-1405881173 |edition=3}}</ref> Dating rinomanisado bilang '''Heilungkiang'''}} ay isang [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] sa looban sa [[Northeast China|hilagang-silangang Tsina]]. Ito ang pinakahilagang at pinakasilangang lalawigan ng bansa at naglalaman ng pinakahilagang punto ng Tsina (sa [[Lungsod ng Mohe]] sa kahabaan ng Amur) at pinakasilangang punto (sa tagpuan ng mga ilog [[Amur]] at [[Ussuri]]).  Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Jilin]] sa timog at [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] sa kanluran. Nasa [[Hangganang Tsina–Rusya|hangganan]] din ito ng [[Rusya]] ([[Oblast ng Amur|Amur Oblast]], [[Awtonomong Oblast Ebreo]], [[Khabarovsk Krai]], [[Primorsky Krai]], at [[Zabaykalsky Krai]]) sa hilaga at silangan. Ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng lalawigan ay ang [[Harbin]]. Sa [[Administrative divisions of China|mga dibisyong administratibo]] sa antas probinsiyal ng Tsina, ang Heilongjiang ang [[Mga antas-panlalawigang dibisyon ng Tsina|pang-anim na pinakamalaki ayon sa kabuuang lawak]], ang ika-20 pinakamataong populasyon, at ang pangalawa sa pinakamahirap ayon sa GDP per capita pagkatapos lamang ng lalawigan ng [[Gansu]]. Kinuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]] (sa wikang Tsino: Ilog Heilong), na nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at [[Rusya]]. Ang Heilongjiang ay may malaking produksiyon ng agrikultura,<ref name="Stratfor">{{Cite web |date=5 March 2012 |title=Heilongjiang and China's Food Security |url=https://worldview.stratfor.com/article/heilongjiang-and-chinas-food-security |access-date=2019-10-20 |publisher=Stratfor}}</ref> at mga hilaw na materyales, tulad ng troso, langis, at karbon. == Etimolohiya == Kinukuha ng lalawigan ang pangalan nito mula sa Ilog [[Amur]], na ang pangalan sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]] ay ''Heilongjiang'' ('ilog itim na [[Tsinong dragon|dragon]]').<ref name=":12">{{Cite web |date=17 November 2008 |title=Amur-Heilong River Basin |url=https://www.wwf.eu/?150562/Amur-Heilong-River-Basin |access-date=2026-02-07 |website=[[World Wildlife Fund]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Cathedral_of_Holy_Wisdom,_Harbin_5.jpg|left|thumb|[[Katedral ng Santa Sofia, Harbin|Katedral ng Santa Sofia]] sa [[Harbin]]]] Nakasaad sa mga sinaunang talaang Tsino at iba pang mga sanggunian na ang Heilongjiang ay tinirhan ng mga taong gaya ng mga [[Sushen]], [[Buyeo]], [[Mga Mohe|Mohe]], at [[Mga Khitan|Khitan]]. Ang mga [[Mga Mongol|Mongol]] na [[Mga Donghu|Donghu]] ay nanirahan sa [[Nei Mongol|Mongolia Interyor]] at sa kanlurang bahagi ng Heilongjiang.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20140322043037/http://www.orientaldiscovery.com/html/2011/11/201111231554001713.html Origins of Minority Ethnic Groups in Heilongjiang]}}</ref> Ang ilang mga pangalan ay Manchu o Mongol.<ref>{{Cite web |script-title=zh:浅谈黑龙江省地名的特点 |url=http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723122439/http://www.iqh.net.cn/lsdl_dmx_show.asp?column_id=2506&column_cat_id=469 |archive-date=23 July 2011 |access-date=16 January 2011 |website=iqh.net.cn |language=zh-cn}}</ref> Ang silangang bahagi ng Heilongjiang ay pinamunuan ng [[Balhae|Kaharian ng Bohai]] sa pagitan ng ika-7 at ika-10 siglo, na sinundan ng [[Dinastiyang Liao|dinastiyang Khitan Liao]].<ref name="www.hlj.gov.cn-1">{{Cite web |title=历史沿革 - 黑龙江省人民政府网 |url=https://www.hlj.gov.cn/hlj/c108496/list_left_tt.shtml |access-date=2026-11-02 |website=www.hlj.gov.cn}}</ref> Ang [[Dinastiyang Jin (1115–1234)|Dinastiyang Jurchen Jin (1115–1234)]] na kalaunan ay namuno sa halos lahat ng hilagang Tsina ay umusbong sa loob ng mga hangganan ng modernong Heilongjiang.<ref name="www.hlj.gov.cn-1" /> [[File:CEM-44-La-Chine-la-Tartarie-Chinoise-et-le-Thibet-1734-Amur-2572.jpg|left|thumb|Mga Lalawigan ng Heilongjiang at Jilin sa isang mapang Pranses na may petsang 1734]] Ang Heilongjiang bilang isang entidad na administratibo ay nilikha noong 1683, noong panahong [[Emperador Kangxi|Kangxi]] ng [[Dinastiyang Qing]] ng [[Mga Manchu|Manchu]], mula sa hilagang-kanlurang bahagi ng lalawigan ng [[Jilin]].<ref name="edmonds">{{Cite book |last=Edmonds |first=Richard Louis |title=Northern Frontiers of Qing China and Tokugawa Japan: A Comparative Study of Frontier Policy |publisher=University of Chicago, Department of Geography; Research Paper No. 213 |year=1985 |isbn=0-89065-118-3 |page=6}}</ref> Ang Lalawigan ng Heilongjiang na ito ay sumasaklaw lamang sa kanlurang bahagi ng kasalukuyang Lalawigan ng Heilongjiang, at nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Heilongjiang (Sahaliyan Ula i Jiyanggiyūn) (ang titulo ay isinasalin din bilang Gobernador Militar ng Heilongjiang; ''ang jiyanggiyūn'' ay ang pagbasa sa Manchu ng salitang Tsino {{Lang|zh-hant|將軍}} {{Transliteration|zh|jiāngjūn}} ; "pinuno ng militar, heneral" at kaugnay ng ''[[Shogun|shōgun]]'' ng [[Wikang Hapones|Hapon]]), na ang kapangyarihan ay umabot, ayon sa [[Kasunduan ng Nerchinsk]], hanggang sa hilaga ng [[Kabundukang Stanovoy]]. Ang silangang bahagi ng tinatawag ngayong Heilongjiang ay nanatiling nasa ilalim ng pangangasiwa ng Heneral ng Jilin (Girin i Jiyanggiyūn), na ang kapangyarihan ay umabot sa [[Dagat Hapon|Dagat ng Hapon]]. Ang mga lugar na ito sa kalaliman ng [[Manchuria]] ay isinara sa migrasyon ng mga [[Tsinong Han]]. [[File:镇守黑龙江等处地方将军印，黑龙江将军府.jpg|thumb|Selyo ng Heneral ng Guwardiya ng Heilongjiang sa Mansiyon ng mga Heneral ng Heilongjiang]] Ang orihinal na luklukan ng Gobernador Militar ng Heilongjiang, na itinatag noong 1683, ay sa Lungsod ng Heilongjiang (kilala rin bilang [[Aigun]] o [[Heihe]], o, sa [[Wikang Manchu|Manchu]], Saghalien Ula), na matatagpuan sa Ilog Amur. Gayumpaman, noong 1690 pa lamang, ang luklukan ng gobernador ay inilipat na sa [[Lungsod ng Nenjiang|Nenjiang]] (Mergen) sa [[Ilog Nen]], at, noong 1699, sa mas timog pa sa [[Qiqihar]]. Ayon sa mga modernong historyador, ang mga paglipat ay maaaring dahil sa mga pagsasaalang-alang sa suplay: Ang Nenjiang at Qiqihar ay konektado sa pamamagitan ng isang maginhawang daluyan ng tubig (Ilog Nen) sa katimugang Manchuria, samantalang ang pag-access sa Aigun (Heihe) ay mangangailangan ng alinman sa paglalayag pababa sa [[Sungari River|Ilog Sungari]] hanggang sa pagtatagpo nito sa Amur at pagkatapos ay pataas sa Amur patungong Heihe, o paggamit ng [[porteo]] sa ibabaw ng Nakabababang Kabundukang Xing'an sa pagitan ng lambak ng Ilog Nen at lambak ng Amur. Ang isa pang bentaha ng Qiqihar ay maaaring ang lokasyon nito sa sangandaan ng isang kalsadang patungong hilaga (papuntang Nenjiang) at isang kalsadang patungong kanluran (papuntang Mongolia), na nagbibigay-daan sa garison nito na ipagtanggol kapuwa laban sa mga Ruso at mga Ölöt [[Mga Mongol|Mongol]].<ref>Edmonds (1985), pp. 115–117</ref> == Mga panlabas na link == {{Commons}} * [http://www.hlj.gov.cn/ Website ng Pamahalaan ng Heilongjiang] Archived * mula sa Wikivoyage == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Manchuria]] [[Kategorya:Heilongjiang]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Hapones (ja)]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]] [[Kategorya:Gumagamit ang CS1 ng sulat sa wikang Tsino (zh)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Monggol]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] skz6cd0hdqwmsw2473l1fc9932ns7jy 0 42176 2238860 2047522 2026-11-05T00:59:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238860 wikitext text/x-wiki Ang mga '''birus sa mga kompyuter''' (Ingles: ''computer virus'') ay mga masasamang aplikasyon na pwedeng makaapekto o makapanira ng kompyuter. Maaring kumalat ito dahil sa mga makabagong teknolohiya (lalo na sa mga natatanggal na mga drayb) katulad ng [[USB]], ''[[floppy disk]]'', at kahit rin sa [[e-liham]] ''(e-mail)'' at [[internet]]. Dahil dito, kailangan ng mga [[antivirus software|kontra-bayrus]] o ''anti-virus'' upang [[depensa]]han ang [[kompyuter]] mula sa mga birus. Dahil din sa pag-dami ng mga gawang birus, kailangan din na bago (nasa-panahon o ''updated'') ang [[antivirus software|kontra-birus]] na ginagamit. ==Mga klase ng birus== * ''Trojan Horse'' * ''Adware'' * ''Ransomware'' * ''Spyware'' * ''Worm'' * ''Rogueware'' * ''Fraudware'' * ''Swindleware'' * ''Rootkit'' * I love you ==Mga kawing panlabas== *[[:en:Comparison of antivirus software]] *[https://web.archive.org/web/20081123105958/http://www.virusbtn.com/ Virus Bulletin] {{in lang|en}} [[:en:Virus Bulletin|(en)]] *[http://www.av-comparatives.org AV-Comparatives] {{in lang|en}} [[:en:AV-Comparatives|(en)]] *[http://www.av-test.org AV-Test] {{in lang|en}} [[:en:AV-TEST|(en)]] *[https://www.icsalabs.com ICSA Labs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813193857/https://www.icsalabs.com/ |date=2015-08-13 }} {{in lang|en}} [[:en:International Computer Security Association|(en)]] [[Kategorya:Mga pagsasamantala sa seguridad ng kompyuter]] {{stub}} b372kjuf6ir8xkqmchpv44ftbxekosg 0 46041 2238928 2238637 2026-11-05T11:13:58Z LeonardRandomise4 76927 2238928 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization | conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko | native_name = | title = | linking_name = | logo = | image_flag = | image_symbol = | motto = | anthem = | image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg | map_caption = Member economies of APEC | admin_center_type = | admin_center = {{flag|Singapore}} | largest_city = | languages_type = | languages = | demonym = Economic meeting | membership_type = | membership = {{Collapsible list |titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = 21 ekonomiya: |{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} | {{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | government_type = | leader_title1 = Chairperson | leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]] | leader_title2 = Executive Director | leader_name2 = Eduardo Pedrosa | sovereignty_type = | sovereignty_note = | established_event1 = Establishment | established_date1 = {{start date and age|1989}} | established_event2 = | established_date2 = | area_km2 = | area_sq_mi = | percent_water = | population_estimate = | population_estimate_year = | population_census = | population_census_year = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_density_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = | GDP_nominal_per_capita = | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = | HDI_change = | HDI_ref = | HDI_rank = | HDI_year = | currency = | currency_code = | time_zone = | utc_offset = | time_zone_DST = | DST_note = | utc_offset_DST = | cctld = | calling_code = | official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}} | footnote1 = | footnote2 = | footnote3 = }} Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})<ref>{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}</ref> o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC. Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala. == Mga kasapi == * Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989: ** {{flag|Estados Unidos}} ** {{flag|Australya}} ** {{flag|Brunei}} ** {{flag|Pilipinas}} ** {{flag|Indonesya}} ** {{flag|Hapon}} ** {{flag|Canada}} ** {{flag|Timog Korea}} ** {{flag|Malaysia}} ** {{flag|New Zealand}} ** {{flag|Singapore}} ** {{flag|Thailand}} * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991: ** {{flag|Republikang Bayan ng Tsina}} ** {{flag|Hong Kong|1991}} ** {{flag|Republika ng Tsina}} * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993: ** {{flag|Mexico}} ** {{flag|Papua New Guinea}} * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994: ** {{flag|Chile}} * Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998: ** {{flag|Peru}} ** {{flag|Rusya}} ** {{flag|Vietnam}} == Mga Lider ng APEC == <gallery class="center" widths="145"> Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]''' Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''<br /> [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]''' Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]''' Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''<br />[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]''' Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''<br />[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]''' Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''<br />Chief Executive '''[[John Lee]]''' Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''<br />[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''<br />[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]''' Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''<br />[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]''' Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''<br />[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]''' Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''<br /> [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]''' Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]''' Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''<br /> [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]''' Talaksan:Keiko Fujimori in July 2026.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''<br /> [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[Keiko Fujimori]]''' Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''<br />[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]''' Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''<br />[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]''' Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''<br />[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]''' Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan]]'''<br />Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]''' Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''<br />[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]''' Talaksan:President Donald J. Trump oversees Operation Epic Fury at Mar-a-Lago (55124355922) (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''<br />[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]''' {{flagicon|VIE}} Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''<br />[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]''' </gallery> == Mga taunang pagpupulong == [[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] [[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] [[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]] [[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]] {| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="4" border="1" align="center" |+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko !#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt |- | Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || || |- | Ika-2 || Hulyo 29-31 1990 || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || || |- | Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || |- | Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || |- | Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero || |- | Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]|| |- | Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal|| |- | Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || |- | Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat || |- | Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] || |- | Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat|| |- | Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} |- | Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm] |- | Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera|| |- | Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada || |- | Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }} |- | Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok || |- | Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài || [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }} |- | Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} |- | Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] || || |- | Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || || |- | Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono || |- | Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts || |- | Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || || |- | Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]|| |- | Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || || |- | [[APEC Philippines 2015|Ika-27]] || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph |- | [[APEC Peru 2016|Ika-28]] || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] || || |- | Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] || || |- | Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] || || |- | Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] || || |- | Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || || |- | Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || || |- | Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] || || |- | Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] || || |- |Ika-36 |Nobyembre 10–16 2024 |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |[[Cusco]] | | |- |Ika-37 |Oktubre 31–Nobyembre 1 2025 |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |[[Gyeongju]] | | |- |Ika-38 |Nobyembre 18–19 2026 |{{flagicon|Tsina}} [[Tsina]] |[[Shenzhen]] | | |} == Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko] * [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007 * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date=2007-09-21 }} * [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }} [[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]] [[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]] py50mk5horri59zzpl17y3wz7irit00 0 56662 2238893 2037645 2026-11-05T05:53:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238893 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Pebrero 2014}} [[Talaksan:Seoul-Cyworld control room.jpg|thumb|Kuwarto ng pamamahala ng Cyworld control sa [[Seoul, Korea]]. Ang mga operasyon ng sayt na ito ay binabantayan ng mga manggagawa ng SK Communications.]] Ang '''Cyworld''' (싸이월드) ay isang [[Timog Korea|Koriyanong]] pampamayanang [[websayt]] na pagmamay-ari ng [[SK Communications]] (SK커뮤니케이션즈), na kompanya ng [[SK Telecom]] (SK텔레콤). Sa Cyworld, ang mga miyembro ay maaaring gumawa at baguhin ang kanilang mga "''home''" (tahanan) at mag-imbita ng mga kaibigan. Nagkakaroon ang mga miyembro ng Cyworld ng ''Ilchon'' (일촌/一寸) ang turing ng Cyworld sa mga taong may direktang koneksiyon sa isa pang miyembro. Gumagamit din ang Cyworld ng "''minihompy''" (maliit na pangunahin pahina), kung saan makikita ang mga larawan, ''[[message board]]'', ''guestbook'', listahan ng mga Ilchon, at pansariling ''[[Bulletin board system|bulletin board]]''. Maaaring maikabit ng isang miyembro ang kanyang ''minihompy'' sa ''minihompy'' ng iba upang magkaroon ng ''buddy relationship'' (ugnayang kaibigan). Katulad ito ng nasa [[Friendster]], [[Facebook]] and [[MySpace]]. Ayon sa mga pagsusuri, 90% ng mga Koryanong nasa edad na 20 hanggang 29 at 25% ng populasyon ng Timog Korea ay miyembro ng Cyworld, at sa dulo ng Setyembre 2005, ang mga bumibisita sa Cyworld ay umaabot sa 20 milyon. Ang mga sikat na tao ay sinasabing mayroon ding kani-kanilang sariling account sa Cyworld. Ngayon, mayroong Cyworld sa [[Estados Unidos]], [[Tsina]], [[Japan]], [[Taiwan]], [[Vietnam]], at [[Timog Korea]]. At noong 2007, naglunsad ang Cyworld ng isang photo sharing youth community na tinawag nilang "thephotodiary". Ang [[Sweden|Swekong]] bersiyon ng sayt na ito, ang bilddagboken.se ay mayroon nang anim na milyong miyembro. ==Mga serbisyo== ===Home2 (tinatawag na ngayon bilang Blog)=== Matapos maging sikat ang ''minihompy'', naglunsad ang Cyworld ng isang bagong serbisyong tinawag nilang Home2. Ang Home2 ay nagbibigay ng mas maraming serbisyo kaysa sa ''minihompy'', naging katulad din ng Home2 (tinatawag na ngayon bilang Blog) ay nagiging katulad ng mga web blog sites. ===Club=== Ang "''Club''" (클럽) ay mga silid pampamayanan kung saan ang mga miyembro ay nakakapag-usap tungkol sa isang bagay. Ang paggawa ng ''club'' ay katulad lamang ng paggawa ng ''miniroom'' at gumagamit din ng binibiling Acorn. Ang mga miyembro ay maaari ring hanapin ang ibang miyembro sa pamamagitan ng club. ===Paper=== Ang "''Paper''" (페이퍼) ay ang serbisyong katulad ng [[blog]]. Nagbibigay ito ng platform na katulad ng blog ngunit mas katulad ng mga [[Mail magazine]]. ===NateOn=== {{Main|NateOn}} Ang Cyworld at Nate.com ay magkasamang nagbibigay ng instant messenger service sa mga miyembro. ===Dotori (tinatawag na Acorn sa Cyworld USA)=== Ang Cyworld ay gumagamit ng sariling pera na tinatawag na “Dotori,” o “Acorn” (도토리). Ang isang ''acorn'' ay katumbas ng 100 [[won ng Timog Korea|won]]. Ang presyo ng mga bagay na mabibili gamit nito ay magkakaiba. Ang isang larawan sa pader ay nagkakahalaga ng 2 ''acorn'', ang isang kanta ay nasa 5 ''acorn'', at 40 at pataas naman para sa mga likuran ng pangunahing pahina. Ang mga kabataan ay gumagastos ng nasa 500 na acorn sa isang araw upang baguhin ang kanilang "birtuwal na tahanan". Ang Cyworld ay kumikita ng nasa 300,000 dolyar sa isang araw mula sa mga Acorn noong Setyembre 2005. ==Epekto sa kultura ng Internet== Nagkaroon ng malaking epekto sa kultura ng [[Internet]] ng Korea ang Cyworld na naiiba sa kulturang blog ng Estados Unidos. Maraming mga kilalang Koryanong personalidad ang kilala rin sa pagkakaroon nila ng kanilang sariling akawnt sa Cyworld kung saan makikita ang kanilang mga talakdaan ng mga pagdalaw sa iba't-ibang lugar at ang kanilang mga orihinal na likha. Tulad nina Duk-In Joo, isang manunulat ng tula and at awtor ng nobelang ''meaning of meanings'' (kahulugan ng kahulugan). Sa Timog Korea, kapag unang pagkakataon na magkita ang dalawang taong nasa kabataan nila, hinihingi nila ang "cyaddress" ng nakilalang tao imbis na ang kanilang numero ng telepono. Ginagamit din ng mga [[negosyo]] ang Cyworld, kung saan makikita ang kanilang mga bagong produkto. Noong Agosto 2006, naglunsad ang Cyworld ng opisyal na bersiyon sa Estados Unidos. Binago ng [[Native Instinct]] at [[Cuban Council]] ang bersiyon na ito upang pumatok at tangkilikin ng mga Amerikano habang pinananatili ang orihinal na mga konsepto at serbisyong orihinal ng Cyworld. Noon ring 2006, tumanggap ang Cyworld ng [[Wharton Infosys Business Transformation Award]] dahil sa kanilang malawakang pagbabago ng personal na interaction ng mga tao. Nagsasagawa ang Cyworld ng regular na inspeksiyon na tumatagal ng 3 hanggang 4 na oras upang magbigay ng mas magandang mga serbisyo. ==Tingnan din== * [[SK Group]] * [[Listahan ng mga social networking website]] * [[Nate]] * [[SK Telecom]] ==Pinagkunan== {{reflist}} ==Ugnay panlabas== * '''Mga opisyal na website ng Cyworld:''' ([http://www.cyworld.co.kr/ Timog Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060521220005/http://www.cyworld.co.kr/ |date=2006-05-21 }} / [http://www.cyworld.com.cn tsina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050529235628/http://www.cyworld.com.cn/ |date=2005-05-29 }} / [http://www.cyworld.jp Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805190027/http://www.cyworld.jp/ |date=2020-08-05 }} / [http://tw.cyworld.com Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731050235/http://tw.cyworld.com/ |date=2020-07-31 }} / [http://us.cyworld.com Estados Unidos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527122906/http://us.cyworld.com/ |date=2014-05-27 }}) / [http://vn.cyworld.com Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725084049/http://vn.cyworld.com/ |date=2008-07-25 }} / [http://www.cyworld.de Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003101836/http://www.cyworld.de/ |date=2015-10-03 }} * Mga opisyal na website ng SK Telecom: ([http://www.sktelecom.com/ Wikang Koryano] / [http://www.sktelecom.com/eng/ Wikang Ingles] / [http://www.sktelecom.com/chinese Wikang Tsino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313191649/http://www.sktelecom.com/chinese/ |date=2007-03-13 }}) * Mga opisyal na website ng SK Corporation: ([http://www.sk.co.kr/ Koryano] / [http://www.sk.com/ Ingles] / [http://www.sk.com.cn Tsino]) * {{in lang|en}} [http://cyworldbloggers.com Cyworldbloggers.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081009230546/http://cyworldbloggers.com/ |date=2008-10-09 }} * {{in lang|en}} [http://cyworldbloggers.com/?page_id=35 Cyworld News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113154521/http://cyworldbloggers.com/?page_id=35 |date=2009-01-13 }} * {{in lang|en}} [http://c2.cyworld.com/en/ Cyworld 2 Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321123114/http://c2.cyworld.com/en/ |date=2008-03-21 }} * {{in lang|ko}} [http://www.nate.com Nate.com] * {{in lang|ko}} [http://corp.nate.com/ SK Communications] * Detalye sa Wired: [https://web.archive.org/web/20060113053253/http://www.wired.com/news/culture/0,1284,68361,00.html Koreans Find Secret Cybersauce] * Artikulo mula sa The Industry Standard: [http://www.thestandard.com/internetnews/001303.php Online social network scores hit in South Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201151149/http://www.thestandard.com/internetnews/001303.php |date=2008-12-01 }} * Artikulo mula sa BusinessWeek: [http://www.businessweek.com/magazine/content/05_39/b3952405.htm My World Is Cyworld] * Artikulo mula sa BBC News: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4968314.stm Koreans playing the game of life] [[Kategorya:Internet]] 6r32efzedtwkhbwdzi1zkkznyj38scs 0 63437 2238838 2212550 2026-11-04T23:06:36Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2238838 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{copyedit|date=Nobyembre 2009}} {{cleanup-translation|date=Nobyembre 2009}} {{unsourced}} }} {{Infobox University |name = {{nowrap|Unibersidad ng Pilipinas Los Baños}} |native_name = University of the Philippines Los Baños |image = Unibersidad ng Pilipinas Los Banos.png |motto = ''Honor and Excellence'' |established = 6 Marso 1909 |type = Pambansang Unibersidad |president = Danilo L. Concepcion |chancellor = Fernando C. Sanchez, Jr. |city = {{flagicon|Philippines}} [[Los Baños, Laguna|Los Baños]] |state = [[Laguna]] |country = [[Pilipinas]] |campus = 14,665 hektarya (147 km²) <br>university town, land grant university |free_label = Hymn |free = "U.P. Naming Mahal" |colors = [[Image:UP colors.svg|15px|border]] Maroon at Forest Green |website = [http://www.uplb.edu.ph www.uplb.edu.ph] |affiliations = [[Association of Pacific Rim Universities]] (sa pamamagitan ng [[UP System]]) }} [[Talaksan:University_of_the_Philippines_Los_Baños_old_gate.png|thumb|Ang dating pasukan (gate) sa Unibersidad ng Pilipinas sa Los Banos]] Ang '''Unibersidad ng Pilipinas Los Baños''' (U.P. Los Baños, U.P.L.B. o mas kilala sa tawag na ''Elbi'') ay isang yunit ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] na matatagpuan sa may paanan ng [[Bundok Makiling]] sa [[Los Baños, Laguna|Los Baños]], [[Laguna]]. Itinalaga ito ng Amerikanong botanista at agrikulturistang si Edwin Copeland noong 6 Marso 1909 bilang Kolehiyo ng Agrikultura, isa sa unang dalawang yunit ng [[Unibersidad ng Pilipinas]]. Naging maka-impluwensiya ang Unibersidad sa Asia sa larangan ng Agrikultura at ''Biotechnology'', ito'y dahil sa pagsisikap nilang mapabuti ang ''plant breeding'' at ''bioengineering'', lalo na sa pagpalaganap ng ''high-yielding'' at ''pest-resistant'' na tanim. Noong 1977 pinarangalan ang Unibersidad ng [[Gawad Ramon Magsaysay]] para sa Sabansaang Pag-uunawa bilang pagkilala sa kanilang mga ambag sa larangang Agrikultura. Ang UPLB ang tumatanaw sa iba't ibang lokal at pandaigdigang sentrong pananaliksik, kabilang na ang ''International Rice Research Institute'' (IRRI), ''ASEAN Center for Biodiversity'', ''World Agroforestry Center'', at ang ''Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture'' (SEARCA). Ang UPLB ay nag-aalok ng mahigit 100 mga degree programs sa iba't ibang larangan sa ilalim ng kanilang siyam na kolehiyo at dalawang paaralan. Ang unibersidad ay binigyan ng walong ''Centers of Excellence'' para sa walong akademikong yunit at dalawang ''Centers of Development''. Kilala ang alumni ng UPLB sa iba't ibang larangan, nabibilang dito ang 13 Pambansang Dalub-agham ng Pilipinas, miyembro ng ''United Nations Intergovernmental Panel on Climate Change'' (IPCC), isang nagwagi ng 2007 Nobel Peace Prize, mga nagwagi sa [[Gawad Palanca]] at iba't ibang mga politiko at negosyante. ==Kasaysayan== Unang itinatag ang UPLB bilang Unibersidad ng Pilipinas Kolehiyo ng Agrikultura (o sa Ingles bilang ''University of the Philippines College of Agriculture'', UPCA) noong 6 Marso 1909&nbsp;ng UP ''Board of Regents''. Isang Amerikanong botanist at Tomasayt - si Edwin Copeland, na mula Normal na Pamantasan ng Maynila ay naging unang dekano nito. Nagsimula ang klase noong Hunyo 1909 na may limang propesor at 12 na mag-aaral lamang. Ang Paaralang Palagubatan (''Forestry School'') ay itinatag sa sumunod na taon. Ang UPCA ay nagsira nang nagsimula ang Pananakop ng mga Hapon sa Pilipinas, at ang paaralan ginawang punong tanggapan ng mga Hapon. Sa mahigit ng tatlong taon, ang unibersidad ay naging tahanan ng mahigit 2,000 sibilyan, karamihan ay Amerikano, na dinakip ng mga Hapon. ==Akademiko== Ang UPLB ay nag-aalok ng 27 undergraduweyt at 82 graduweyt na mga ''degree program'' sa ilalim ng siyam ng kolehiyo at dalawang paaralan. Karamihan ng mga progamang kolehiyo ay ginagawad sa mga ''degree'' ng agham. Ginagawaran din ng unibersidad ng mga hayskul diploma ang mga graduweyt ng Unibersidad ng Pilipinas Rural Hayskul, na isang sub-yunit sa ilalim ng Kolehiyo ng ''College of Arts and Sciences''. ==Kawing Panlabas== *[http://www.uplb.edu.ph UPLB Web Site]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204070701/http://www.uplb.edu.ph/ |date=2012-02-04 }} [[Kategorya:Unibersidad ng Pilipinas]] o1o9pkecyp9mlw7izx4g1do5qxo23tu 0 67316 2238894 2215547 2026-11-05T06:25:57Z ~2026-58624-00 168445 /* Talaan ng mga naging Punong Mahistrado */ 2238894 wikitext text/x-wiki {{Pulitika ng Pilipinas}} Ang '''Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas''' ang nangunguna sa [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] at ang pinakamataas na opisyal ng hustisya sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaan]] ng [[Pilipinas]]. Ang kasalukuyang Punong Mahistrado ay si [[Diosdado Peralta|Alexander Gesmundo]], na itinalaga ni Pangulong Rodrigo Duterte noong Abril 5, 2021. ==Katungkulan== Ang kapangyarihan upang magtalaga ng Punong Mahistrado ay nakasalalay sa [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]], kung saan siya ay pipili sa talaan ng tatlong nominado na ginawa ng ''[[Judicial and Bar Council]]''. Wala halos pinagkaiba ang proseso ng pagpili ng isang Punong Mahistrado mula sa pagpili ng mga [[Kasangguning Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasangguning Mahistrado]]. Gaya rin ng ibang Mahistardo ng Kataas-taasang Hukuman, walang limitasyong ang termino ng Punong Hukom, maliban na lamang kapag umabot sa ika-70 ang gulang, ay sapilitang itong magreretiro. == Talaan ng mga naging Punong Mahistrado == {{see also|Justices of the Supreme Court of the Philippines|Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines}} [[File:Scphotosjf.JPG|thumb|Portraits of the chief justices at the Supreme Court Building]] [[File:Chiefjusticejf.JPG|thumb|The chief justice's judicial chambers]] [[File:Supremecourtchambersjf.JPG|thumb|Reception room for the Office of the Chief Justice]] {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #AAAAFF solid" !Numero. ! align="center" width="0" |Larawan ! align="center" width="0" |Punong Mahistrado ! align="center" width="0" |Panunungkilan ! align="center" width="0" |Itinalaga ni !Pinagaralan ng Batas !Dating Posisyion |- !1 |[[File:Cayetano_Arellano.jpg|100px]] |'''[[Cayetano Arellano]]'''<br>{{Small|(1847–1920)}} |Hunyo 15, 1901 &ndash; Abril 12, 1920<br>{{Small|({{age in years and days|1901|6|15|1920|4|12}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[William McKinley]] | rowspan="4" |[[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]] |Pangulo of the<br>Korte Suprema<br>{{Small|(1899–1901)}} |- !2 |[[File:Victorino_Mapa.jpg|100px]] |'''[[Victorino Mapa]]'''<br>{{Small|(1855–1927)}} |Hulyo 1, 1920 &ndash; Oktubre 31, 1921<br>{{Small|({{age in years and days|1920|7|1|1921|10|31}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Woodrow Wilson]] |[[Kagawaran ng Katarungan|Kalihim ng Katanungan]]<br>{{Small|(1913–1920)}}<br>[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1901–1913)}} |- !3 |[[File:Manuel_Araullo.jpg|100px]] |'''[[Manuel G. Araullo]]'''<br>{{Small|(1853–1924)}} |Nob 1, 1921 &ndash; Hul 26, 1924<br>{{Small|({{age in years and days|1921|11|1|1924|7|26}})}}<br>{{Small|(Pumanaw)}} |[[Warren G. Harding]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1913–1921)}} |- !4 |[[File:Ramon_Avancena.jpg|100px]] |[[Ramón Q. Avanceña|'''Ramon Avanceña''']]<br>{{Small|(1872–1957)}} |Abr 1, 1925 &ndash; Dis 24, 1941<br>{{Small|({{age in years and days|1925|4|1|1941|12|24}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Calvin Coolidge]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1917–1925)}} |- !5 |[[File:Abad_Santos.jpg|100px]] |'''[[José Abad Santos|Jose Abad Santos]]'''<br>{{Small|(1886–1942)}} |Dis 24, 1941 &ndash; May 1, 1942{{ref|santos|1}}<br>{{Small|({{age in years and days|1941|12|24|1942|5|1}})}}<br>{{Small|(Namatay)}} |[[Manuel L. Quezon]] |[[Northwestern University Pritzker School of Law|Northwestern]] |[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1932–1941)}} |- !6 |[[File:Yulo Jose.jpg|100px]] |[[Jose Yulo|'''Jose Yulo''']]<br>{{Small|(1894–1976)}} |Ene 26, 1942 &ndash; Hul 9, 1945<br>{{Small|({{age in years and days|1942|1|26|1945|7|9}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Masaharu Homma]] |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Speaker of the House of Representatives of the Philippines|Speaker]] of the<br>[[National Assembly of the Philippines|National Assembly]]<br>{{Small|(1939–1941)}} |- !7 |[[File:Manuel_Moran.jpg|100px]] |'''[[Manuel Moran]]'''<br>{{Small|(1893–1961)}} |Hul 9, 1945 &ndash; Mar 20, 1951<br>{{Small|({{age in years and days|1945|7|9|1951|3|20}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Sergio Osmeña]] |[[Philippine Law School|Escuela de Derecho]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1938–1945)}} |- !8 |[[File:Ricardo_Paras.jpg|100px]] |'''[[Ricardo Paras]]'''<br>{{Small|(1891–1984)}} |Abr 2, 1951 &ndash; Peb 17, 1961<br>{{Small|({{age in years and days|1951|4|2|1961|2|17}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Elpidio Quirino]] | rowspan="2" |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1941–1951)}} |- !9 |[[File:Cesar_Bengzon.jpg|100px]] |'''[[Cesar Bengzon|Cesar Bengzon]]'''<br>{{Small|(1896–1992)}} |Abr 28, 1961 &ndash; May 29, 1966<br>{{Small|({{age in years and days|1961|4|28|1966|5|29}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Carlos P. Garcia]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1945–1961)}} |- !10 |[[File:Roberto_Concepcion.jpg|100px]] |'''[[Roberto Concepcion]]'''<br>{{Small|(1903–1987)}} |Hul 17, 1966 &ndash; Abr 18, 1973<br>{{Small|({{age in years and days|1966|6|17|1973|4|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="6" |[[Ferdinand Marcos]] |[[Unibersidad ng Pilipinas|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1954–1966)}} |- !11 |[[File:Querube_Makalintal.jpg|100px]] |'''[[Querube Makalintal]]'''<br>{{Small|(1910–2002)}} |Okt 21, 1973 &ndash; Dis 22, 1975<br>{{Small|({{age in years and days|1973|10|21|1975|12|22}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="5" |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1962–1973)}} |- !12 |[[File:Fred_Ruiz_Castro.jpg|100px]] |'''[[Fred Ruiz Castro]]'''<br>{{Small|(1914–1979)}} |Ene 5, 1976 &ndash; Abr 19, 1979<br>{{Small|({{age in years and days|1976|1|5|1979|4|19}})}}<br>{{Small|(Pumanaw sa Panununhgkulan)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1966–1976)}} |- !13 |[[File:Enrique_Fernando.jpg|100px]] |'''[[Enrique Fernando]]'''<br>{{Small|(1915–2004)}} |Hul 2, 1979 &ndash; Hul 24, 1985<br>{{Small|({{age in years and days|1979|7|2|1985|7|24}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1967–1979)}} |- !14 |[[File:Felix_Makasiar.jpg|100px]] |'''[[Felix Makasiar]]'''<br>{{Small|(1915–1992)}} |Hul 25, 1985 &ndash; Nob 19, 1985<br>{{Small|({{age in years and days|1985|7|25|1985|11|19}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]][[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|t]]<br>{{Small|(1970–1985)}} |- !15 |[[File:Ramon_Aquino.jpg|100px]] |'''[[Ramon Aquino]]'''<br>{{Small|(1917–1993)}} |Nob 20, 1985 &ndash; Mar 6, 1987<br>{{Small|({{age in years and days|1985|11|20|1987|3|6}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1973–1985)}} |- !16 |[[File:Claudio Teehankee.jpg|100px]] |'''[[Claudio Teehankee|Claudio O. Teehankee]]'''<br>{{Small|(1918–1989)}} |Abr 2, 1987 &ndash; Abr 18, 1988<br>{{Small|({{age in years and days|1987|4|2|1988|4|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="4" |[[Corazon Aquino]] |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1969–1987)}} |- !17 |[[File:Pedro_Yap.jpg|100px]] |'''[[Pedro Yap]]'''<br>{{Small|(1918–2003)}} |Abr 19 &ndash; Hun 30, 1988<br>{{Small|({{age in years and days|1988|4|19|1988|6|30}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1988)}} |- !18 |[[File:Marcelo_Fernan.jpg|100px]] |'''[[Marcelo Fernan]]'''<br>{{Small|(1927–1999)}} |Hul 1, 1988 &ndash; Dis 6, 1991<br>{{Small|({{age in years and days|1988|7|1|1991|12|6}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1988)}} |- !19 |[[File:Andres_Narvasa.jpg|100px]] |'''[[Andres Narvasa]]'''<br>{{Small|(1928–2013)}} |Dis 8, 1991 &ndash; Nob 30, 1998<br>{{Small|({{age in years and days|1991|12|8|1998|11|30}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[University of Santo Tomas Faculty of Civil Law|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1991)}} |- !20 |[[File:Scphil999jf_(cropped).JPG|100px]] |'''[[Hilario Davide Jr.]]'''<br>{{Small|(born 1935)}} |Nob 30, 1998 &ndash; Dis 20, 2005<br>{{Small|({{age in years and days|1998|11|30|2005|12|20}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Joseph Estrada]] |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1991–1998)}} |- !21 |[[File:Artemio_Panganiban.jpg|100px]] |'''[[Artemio Panganiban]]'''<br>{{Small|(born 1936)}} |Dis 20, 2005 &ndash; Dis 7, 2006<br>{{Small|({{age in years and days|2005|12|20|2006|12|7}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="3" |[[Gloria Macapagal Arroyo]] |[[Pamantasan sa Dulong Silangan|FEU]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1995–2005)}} |- !22 |[[File:Reynato_Puno.jpg|100px]] |'''[[Reynato Puno]]'''<br>{{Small|(born 1940)}} |Dis 7, 2006 &ndash; May 17, 2010<br>{{Small|({{age in years and days|2006|12|7|2010|5|17}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1993–2006)}} |- !23 |[[File:Renato_Corona_official_portrait.jpg|100px]] |'''[[Renato Corona]]'''<br>{{Small|(1948–2016)}} |May 17, 2010 &ndash; May 29, 2012'''{{ref|corona|2}}''' {{ref|carpio|3}}<br>{{Small|({{age in years and days|2010|5|17|2012|5|29}})}}<br>{{Small|([[Impeachment of Renato Corona|Pinatalsik]])}} |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2002–2010)}} |- !&ndash; |[[File:Chief_Justice_Maria_Lourdes_Sereno.jpg|100px]] |'''[[Maria Lourdes Sereno]]'''<br>{{Small|(born 1960)}} |Ago 25, 2012 &ndash; May 11, 2018{{ref|carpio|3}} {{ref|sereno|4}}<br>{{Small|({{age in years and days|2012|8|25|2018|5|11}})}}<br>{{Small|(De facto Chief Justice,<br>[[Quo warranto petition against Maria Lourdes Sereno|appointment null and void ab initio]])}} |[[Benigno Aquino III]] | rowspan="2" |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2010–2012)}} |- !24 |[[File:CJ-Decastro-2018.jpg|100px]] |'''[[Teresita de Castro]]'''<br>{{Small|(born 1948)}} |Ago 28 &ndash; Okt 10, 2018{{ref|carpio|3}} {{ref|castro|5}}<br>{{Small|({{age in years and days|2018|8|28|2018|10|10}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="4" |[[Rodrigo Duterte]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2007–2018)}} |- !25 |[[File:Bersamin_in_robes.jpg|100px]] |'''[[Lucas Bersamin]]'''<br>{{Small|(born 1949)}} |{{Dts|2018|11|28}} &ndash; {{Dts|2019|10|18}}<br>{{Small|({{age in years and days|2018|11|26|2019|10|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Pamantasan ng Silangang Pilipinas|UE]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2009–2018)}} |- !26 |[[File:Peralta in robes.jpg|alt=|145x145px]] |'''[[Diosdado Peralta]]'''<br>{{Small|(born 1952)}} |{{dts|2019|10|23|abbr=on}} &ndash; {{dts|2021|3|27|abbr=on}}<br>{{Small|({{age in years and days|2019|10|23|2021|3|27}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2009–2019)}} |- !27 |[[File:CJ Alexander Gesmundo (2021).jpg|alt=|145x145px]] |'''[[Alexander Gesmundo]]'''<br>{{Small|(born 1956)}} |{{Dts|2021|4|5|abbr=on}} &ndash; present<br>{{Small|({{age in years and days|2021|04|05|2026|11|5}})}} |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2017–2021)}} |}{{Refbegin}} :{{note|santos|1}} José Abad Santos was unable to preside over the Supreme Court due to the outbreak of World War II. :{{note|corona|2}} Renato Corona was [[impeachment|impeached]] on December 12, 2011, and convicted on May 29, 2012, removing him from office. :{{note|carpio|3}} Senior Associate Justice [[Antonio Carpio]] served as acting chief justice after the [[Impeachment of Renato Corona]] from May 30, 2012 to August 25, 2012<ref>{{cite news |title=Carpio is acting chief justice under SC order |url=http://newsinfo.inquirer.net/203485/carpio-is-acting-chief-justice-under-sc-order |work=Philippine Daily Inquirer |date=May 30, 2012 |access-date=May 30, 2012}}</ref> and after the [[Quo warranto petition against Maria Lourdes Sereno|removal of Maria Lourdes Sereno via quo warranto proceedings]] from May 14, 2018 to August 25, 2018. :{{note|sereno|4}} Maria Lourdes Sereno was removed on May 11, 2018 via ''quo warranto'' by a special ''en banc'' session; the petition alleged Sereno's appointment was void ''ab initio'' due to her failure in complying with the requirements of the Judicial and Bar Council. Hence her entire term as chief justice is considered a '''''de facto''''' tenure;<ref name=QuoWarranto>{{cite web|url=http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/may2018/237428.pdf|title=G.R. No. 237428. May 11, 2018|publisher=[[Supreme Court of the Philippines]]|date=May 11, 2018|access-date=May 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153100/http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/may2018/237428.pdf|archive-date=June 20, 2018|url-status=dead}}</ref> legally void since the ouster of her predecessor. Sereno filed an ''ad cautelam'' motion for reconsideration pleading for the reversal of the decision on May 31, 2018, but on June 19, 2018 was denied with finality (meaning no further pleading shall be entertained, as well as for the immediate entry for judgment) for lack of merit.<ref name=MRDenied>{{cite web|url=http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/june2018/237428.pdf|title=G.R. No. 237428. June 19, 2018|publisher=[[Supreme Court of the Philippines]]|date=June 19, 2018|access-date=June 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153200/http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/june2018/237428.pdf|archive-date=June 20, 2018|url-status=dead}}</ref> :{{note|castro|5}} As a result of '''''[[Republic v. Sereno]]''''', Maria Lourdes Sereno is no longer considered the 24th chief justice of the Philippines, as the court ruled that her appointment was never legal but null and void [[ab initio]]. Thus, on August 25, 2018, Teresita de Castro was appointed by President [[Rodrigo Duterte]] as the new [[de jure]] and 24th chief justice of the Supreme Court of the Philippines. {{Refend}} <ref name="ReferenceA">Updated daily according to [[UTC]].</ref> ==Representasyong Grapikal== Ito ay [[Bar chart|grapikal]] na representasyon ng haba ng buhay ng bawat punong Mahistrado Pilipinas. {{#tag:timeline| ImageSize = width:775 height:auto barincrement:50 PlotArea = top:20 bottom:20 right:20 left:20 AlignBars = late DateFormat = x.y Period = from:1847.16 till:{{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}} TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:black unit:year increment:10 start:1850 Define $now = {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} Colors = id:blackline value:rgb(0.212,0.192,0.173) id:nowline value:rgb(0,0,0.933) id:plus value:rgb(0.200, 0.800, 0) id:blank value:rgb(1, 1, 1) id:LIFESPAN value:rgb(0.88, 0.90, 0.70) id:WM value:rgb(1, 0.941, 0.961) id:TR value:rgb(1, 0.894, 0.882) id:WT value:rgb(0.980, 0.922, 0.843) id:WW value:rgb(0.961, 0.961, 0.863) id:WH value:rgb(0.753, 0.753, 0.753) id:CC value:rgb(1, 0.843, 0) id:MQ value:rgb(0.957, 0.643, 0.376) id:MH value:rgb(1, 1, 0) id:SO value:rgb(1, 0.980, 0.904) id:EQ value:rgb(0.847, 0.749, 0.847) id:CG value:rgb(0, 0.749, 1) id:FM value:rgb(1, 0.894, 0.710) id:CA value:rgb(0.933, 0.510, 0.933) id:JE value:rgb(0.961, 0.871, 0.702) id:GMA value:rgb(0.824, 0.706, 0.549) id:BA value:rgb(0, 1, 1) id:RD value:rgb(1, 1, 0.941) id:BBM value:rgb(0.545, 0.271, 0.075) PlotData= width:22 align:center fontsize:m bar:1 color:LIFESPAN from:1847.16 till:1901.51 text:Cayetano L. Arellano color:WM from:1901.45 till:1920.25 color:LIFESPAN from:1920.34 till:1920.98 bar:2 color:LIFESPAN from:1852.15 till:1920.5 text:Victorino M. Mapa color:WW from:1920.5 till:1921.83 color:LIFESPAN from:1921.83 till:1927.33 bar:3 color:LIFESPAN from:1853 till:1921.83 text:Manuel G. Araullo color:WH from:1921.83 till:1924.56 bar:4 color:LIFESPAN from:1872.28 till:1925.25 text:Ramon Q. Avanceña color:CC from:1925.25 till:1941.93 color:LIFESPAN from:1941.93 till:1957.44 bar:5 color:LIFESPAN from:1886.13 till:1941.98 text:José Abad Santos color:MQ from:1941.98 till:1942.33 bar:6 color:LIFESPAN from:1894.73 till:1942.07 text:José Y. Yulo color:MH from:1942.07 till:1945.52 color:LIFESPAN from:1945.52 till:1976.75 bar:7 color:LIFESPAN from:1893.82 till:1945.52 text:Manuel V. Moran color:SO from:1945.52 till:1951.21 color:LIFESPAN from:1951.21 till:1961.64 bar:8 color:LIFESPAN from:1891.18 till:1951.25 text:Ricardo M. Paras color:EQ from:1951.25 till:1961.18 color:LIFESPAN from:1961.18 till:1984.84 bar:9 color:LIFESPAN from:1896.41 till:1961.32 text:Cesar Fernando C. Bengzon color:CG from:1961.32 till:1966.41 color:LIFESPAN from:1966.13 till:1992.77 bar:10 color:LIFESPAN from:1903.43 till:1966.46 text:Roberto R. Concepcion color:FM from:1966.46 till:1973.21 color:LIFESPAN from:1973.21 till:1987.25 bar:11 color:LIFESPAN from:1910.97 till:1973.8 text:Querube C. Makalintal color:FM from:1973.8 till:1975.97 color:LIFESPAN from:1975.97 till:2002.85 bar:12 color:LIFESPAN from:1914.67 till:1976.01 text:Fred Ruiz Castro color:FM from:1976.01 till:1979.3 bar:13 color:LIFESPAN from:1915.58 till:1979.5 text:Enrique M. Fernando color:FM from:1979.5 till:1985.58 color:LIFESPAN from:1985.58 till:2004.78 bar:14 color:LIFESPAN from:1915.88 till:1985.58 text:Felix V. Makasiar color:FM from:1985.58 till:1985.88 color:LIFESPAN from:1985.88 till:1992.13 bar:15 color:LIFESPAN from:1917.66 till:1985.88 text:Ramon C. Aquino color:FM from:1985.88 till:1986.18 color:LIFESPAN from:1986.18 till:1993.24 bar:16 color:LIFESPAN from:1918.3 till:1986.29 text:Claudio O.Teehankee, Sr. color:CA from:1987.29 till:1988.3 color:LIFESPAN from:1988.3 till:1989.9 bar:17 color:LIFESPAN from:1918.5 till:1988.3 text:Pedro L. Yap color:CA from:1988.3 till:1988.5 color:LIFESPAN from:1988.5 till:2003.88 bar:18 color:LIFESPAN from:1917.79 till:1988.5 text:Marcelo B. Fernan color:CA from:1988.5 till:1991.98 color:LIFESPAN from:1991.08 till:1999.52 bar:19 color:LIFESPAN from:1928.91 till:1991.98 text:Andres R. Narvasa color:CA from:1991.98 till:1998.91 color:LIFESPAN from:1998.91 till:2013.83 bar:20 color:LIFESPAN from:1935.97 till:1998.91 text:Hilario G. Davide, Jr. color:JE from:1998.91 till:2005.97 color:LIFESPAN from:2005.97 till:$now bar:21 color:LIFESPAN from:1937.93 till:2005.97 text:Artemio V. Panganiban, Jr. color:GMA from:2005.97 till:2007.93 color:LIFESPAN from:2007.93 till:$now bar:22 color:LIFESPAN from:1940.38 till:2007.93 text:Reynato S. Puno color:GMA from:2007.93 till:2010.38 color:LIFESPAN from:2010.38 till:$now bar:23 color:LIFESPAN from:1948.79 till:2010.38 text:Renato C. Corona color:GMA from:2010.38 till:2012.41 color:LIFESPAN from:2012.41 till:2016.33 bar:24 color:LIFESPAN from:1960.5 till:2012.65 text:Maria Lourdes Sereno color:BA from:2012.65 till:2018.36 color:LIFESPAN from:2018.36 till:$now bar:25 color:LIFESPAN from:1948.77 till:2018.65 text:Teresita J. Leonardo-De Castro color:RD from:2018.66 till:2018.77 color:LIFESPAN from:2018.87 till:$now bar:26 color:LIFESPAN from:1949.79 till:2018.9 text:Lucas P. Bersamin color:RD from:2018.9 till:2019.79 color:LIFESPAN from:2019.79 till:$now bar:27 color:LIFESPAN from:1952.23 till:2019.81 text:Diosdado M. Peralta color:RD from:2019.81 till:2021.23 color:LIFESPAN from:2021.23 till:$now bar:28 color:LIFESPAN from:1957.85 till:2021.26 text:Alexander G. Geamundo color:RD from:2021.26 till:$now Linedata= at:$now color:nowline }} # Hilario Davide. Jr.: ##LT: {{#expr:{{#time:1935}}+{{#time:12.20}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:1998}}+{{#time:11.30}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2005}}+{{#time:12.20}}/12}} # Artemio Panganiban: ##LT: {{#expr:{{#time:1936}}+{{#time:12.7}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2005}}+{{#time:12.20}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2006}}+{{#time:12.07}}/12}} # Reynato Puno: ##LT: {{#expr:{{#time:1940}}+{{#time:5.17}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2006}}+{{#time:12.07}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2010}}+{{#time:5.17}}/12}} # Teresita de Castro: ##LT: {{#expr:{{#time:1948}}+{{#time:10.10}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:8.28}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:10.10}}/12}} # Lucas Bersamin: ##LT: {{#expr:{{#time:1949}}+{{#time:10.18}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}}; Term:{{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:11.26}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2019}}+{{#time:10.18}}/12}} # Diosdado Peralta: ##LT: {{#expr:{{#time:1952}}+{{#time:3.27}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2019}}+{{#time:10.22}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2021}}+{{#time:3.27}}/12}} # Alexander Gesmundo: ##LT: {{#expr:{{#time:1957}}+{{#time:11.16}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}}; Term:{{#expr:{{#time:2021}}+{{#time:4.05}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} ==Timeline ng mga Pamantasang Pambatas na Pinagtapusan ng Bawat Punong Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman ng Pilipinas== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:35 PlotArea = top:20 bottom:20 right:20 left:20 AlignBars = late DateFormat = x.y Period = from:1901.45 till:{{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}} TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:black unit:year increment:10 start:1902 Define $now = {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} Colors = id:blackline value:rgb(0.212, 0.192, 0.173) id:nowline value:rgb(0, 0, 0.933) id:blank value:rgb(1, 1, 1) id:Vacant value:black id:None value:gray(0.3) id:abolished value:gray(0.6) id:ADMU value:blue id:ESC value:orange id:FEU value:green id:Northwestern value:purple id:UE value:red id:UP value:rgb(0.133, 0.545, 0.133) id:UST value:rgb(1, 0.843, 0) id:linemark value:gray(0.8) id:linemark2 value:gray(0.9) PlotData= width:22 align:center fontsize:m bar:1 color:UST from:1901.45 till:1920.25 text:Cayetano L. Arellano bar:2 color:UST from:1920.5 till:1921.83 text:Victorino M. Mapa bar:3 color:UST from:1921.83 till:1924.56 text:Manuel G. Araullo bar:4 color:UST from:1925.25 till:1941.93 text:Ramon Q. Avanceña bar:5 color:Northwestern from:1941.98 till:1942.33 text:José Abad Santos bar:6 color:UP from:1942.07 till:1945.52 text:José Y. Yulo bar:7 color:ESC from:1945.52 till:1951.21 text:Manuel V. Moran bar:8 color:UP from:1951.25 till:1961.13 text:Ricardo M. Paras bar:9 color:UP from:1961.32 till:1966.41 text:Cesar Fernando C. Bengzon bar:10 color:UP from:1966.46 till:1973.29 text:Roberto R. Concepcion bar:11 color:UP from:1973.8 till:1975.97 text:Querube C. Makalintal bar:12 color:UP from:1976.01 till:1979.3 text:Fred Ruiz Castro bar:13 color:UP from:1979.5 till:1985.56 text:Enrique M. Fernando bar:14 color:UP from:1985.56 till:1985.88 text:Felix V. Makasiar bar:15 color:UP from:1985.88 till:1986.18 text:Ramon C. Aquino bar:16 color:ADMU from:1986.29 till:1988.3 text:Claudio O. Teehankee, Sr. bar:17 color:UP from:1988.3 till:1988.5 text:Pedro L. Yap bar:18 color:UP from:1988.5 till:1991.98 text:Marcelo B. Fernan bar:19 color:UST from:1991.98 till:1998.91 text:Andres R. Narvasa bar:20 color:UP from:1998.91 till:2005.97 text:Hilario G. Davide, Jr. bar:21 color:FEU from:2005.97 till:2006.93 text:Artemio V. Panganiban, Jr. bar:22 color:UP from:2006.93 till:2010.38 text:Reynato S. Puno bar:23 color:ADMU from:2010.38 till:2012.41 text:Renato C. Corona bar:24 color:UP from:2012.65 till:2018.36 text:Maria Lourdes P. A. Sereno (De facto) bar:25 color:UP from:2018.65 till:2018.77 text:Teresita J. Leonardo-De Castro bar:26 color:UE from:2018.9 till:2019.79 text:Lucas P. Bersamin bar:27 color:UST from:2019.81 till:2021.23 text:Diosdado M. Peralta bar:28 color:ADMU from:2021.27 till:$now text:Alexander G. Geamundo Linedata= at:$now color:nowline }} '''Bar Key''': '''{{legend inline|blue|ADMU}}'''&nbsp;'''{{legend inline|orange|Escuela de Derecho}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Green|FEU}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Purple|Northwestern}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Red|UE}}'''&nbsp;'''{{legend inline|ForestGreen|UP}}'''&nbsp;'''{{legend inline|gold|UST}}''' == Tingnan din == * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] * [[Saligang-batas ng Pilipinas]] == Mga Panlabas na Kawing == * [http://www.supremecourt.gov.ph/ Websayt ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512084154/http://www.supremecourt.gov.ph/ |date=2008-05-12 }} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Punong_Mahistrado_ng_Kataas-taasang_Hukuman_ng_Pilipinas}} {{Uncategorized}} 8lzp7eb8fnjytm3tb9m6nr2011fjrex 2238895 2238894 2026-11-05T06:27:49Z ~2026-58624-00 168445 /* Talaan ng mga naging Punong Mahistrado */ 2238895 wikitext text/x-wiki {{Pulitika ng Pilipinas}} Ang '''Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas''' ang nangunguna sa [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] at ang pinakamataas na opisyal ng hustisya sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaan]] ng [[Pilipinas]]. Ang kasalukuyang Punong Mahistrado ay si [[Diosdado Peralta|Alexander Gesmundo]], na itinalaga ni Pangulong Rodrigo Duterte noong Abril 5, 2021. ==Katungkulan== Ang kapangyarihan upang magtalaga ng Punong Mahistrado ay nakasalalay sa [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]], kung saan siya ay pipili sa talaan ng tatlong nominado na ginawa ng ''[[Judicial and Bar Council]]''. Wala halos pinagkaiba ang proseso ng pagpili ng isang Punong Mahistrado mula sa pagpili ng mga [[Kasangguning Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasangguning Mahistrado]]. Gaya rin ng ibang Mahistardo ng Kataas-taasang Hukuman, walang limitasyong ang termino ng Punong Hukom, maliban na lamang kapag umabot sa ika-70 ang gulang, ay sapilitang itong magreretiro. == Talaan ng mga naging Punong Mahistrado == {{see also|Justices of the Supreme Court of the Philippines|Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines}} [[File:Scphotosjf.JPG|thumb|Portraits of the chief justices at the Supreme Court Building]] [[File:Chiefjusticejf.JPG|thumb|The chief justice's judicial chambers]] [[File:Supremecourtchambersjf.JPG|thumb|Reception room for the Office of the Chief Justice]] {| class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #AAAAFF solid" !Numero. ! align="center" width="0" |Larawan ! align="center" width="0" |Punong Mahistrado ! align="center" width="0" |Panunungkilan ! align="center" width="0" |Itinalaga ni !Pinagaralan ng Batas !Dating Posisyion |- !1 |[[File:Cayetano_Arellano.jpg|100px]] |'''[[Cayetano Arellano]]'''<br>{{Small|(1847–1920)}} |Hunyo 15, 1901 &ndash; Abril 12, 1920<br>{{Small|({{age in years and days|1901|6|15|1920|4|12}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[William McKinley]] | rowspan="4" |[[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]] |Pangulo of the<br>Korte Suprema<br>{{Small|(1899–1901)}} |- !2 |[[File:Victorino_Mapa.jpg|100px]] |'''[[Victorino Mapa]]'''<br>{{Small|(1855–1927)}} |Hulyo 1, 1920 &ndash; Oktubre 31, 1921<br>{{Small|({{age in years and days|1920|7|1|1921|10|31}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Woodrow Wilson]] |[[Kagawaran ng Katarungan|Kalihim ng Katanungan]]<br>{{Small|(1913–1920)}}<br>[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1901–1913)}} |- !3 |[[File:Manuel_Araullo.jpg|100px]] |'''[[Manuel G. Araullo]]'''<br>{{Small|(1853–1924)}} |Nob 1, 1921 &ndash; Hul 26, 1924<br>{{Small|({{age in years and days|1921|11|1|1924|7|26}})}}<br>{{Small|(Pumanaw)}} |[[Warren G. Harding]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1913–1921)}} |- !4 |[[File:Ramon_Avancena.jpg|100px]] |[[Ramón Q. Avanceña|'''Ramon Avanceña''']]<br>{{Small|(1872–1957)}} |Abr 1, 1925 &ndash; Dis 24, 1941<br>{{Small|({{age in years and days|1925|4|1|1941|12|24}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Calvin Coolidge]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1917–1925)}} |- !5 |[[File:Abad_Santos.jpg|100px]] |'''[[José Abad Santos|Jose Abad Santos]]'''<br>{{Small|(1886–1942)}} |Dis 24, 1941 &ndash; May 1, 1942{{ref|santos|1}}<br>{{Small|({{age in years and days|1941|12|24|1942|5|1}})}}<br>{{Small|(Namatay)}} |[[Manuel L. Quezon]] |[[Northwestern University Pritzker School of Law|Northwestern]] |[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1932–1941)}} |- !6 |[[File:Yulo Jose.jpg|100px]] |[[Jose Yulo|'''Jose Yulo''']]<br>{{Small|(1894–1976)}} |Ene 26, 1942 &ndash; Hul 9, 1945<br>{{Small|({{age in years and days|1942|1|26|1945|7|9}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Masaharu Homma]] |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Speaker of the House of Representatives of the Philippines|Speaker]] of the<br>[[National Assembly of the Philippines|National Assembly]]<br>{{Small|(1939–1941)}} |- !7 |[[File:Manuel_Moran.jpg|100px]] |'''[[Manuel Moran]]'''<br>{{Small|(1893–1961)}} |Hul 9, 1945 &ndash; Mar 20, 1951<br>{{Small|({{age in years and days|1945|7|9|1951|3|20}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Sergio Osmeña]] |[[Philippine Law School|Escuela de Derecho]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1938–1945)}} |- !8 |[[File:Ricardo_Paras.jpg|100px]] |'''[[Ricardo Paras]]'''<br>{{Small|(1891–1984)}} |Abr 2, 1951 &ndash; Peb 17, 1961<br>{{Small|({{age in years and days|1951|4|2|1961|2|17}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Elpidio Quirino]] | rowspan="2" |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1941–1951)}} |- !9 |[[File:Cesar_Bengzon.jpg|100px]] |'''[[Cesar Bengzon|Cesar Bengzon]]'''<br>{{Small|(1896–1992)}} |Abr 28, 1961 &ndash; May 29, 1966<br>{{Small|({{age in years and days|1961|4|28|1966|5|29}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Carlos P. Garcia]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1945–1961)}} |- !10 |[[File:Roberto_Concepcion.jpg|100px]] |'''[[Roberto Concepcion]]'''<br>{{Small|(1903–1987)}} |Hul 17, 1966 &ndash; Abr 18, 1973<br>{{Small|({{age in years and days|1966|6|17|1973|4|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="6" |[[Ferdinand Marcos]] |[[Unibersidad ng Pilipinas|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1954–1966)}} |- !11 |[[File:Querube_Makalintal.jpg|100px]] |'''[[Querube Makalintal]]'''<br>{{Small|(1910–2002)}} |Okt 21, 1973 &ndash; Dis 22, 1975<br>{{Small|({{age in years and days|1973|10|21|1975|12|22}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="5" |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1962–1973)}} |- !12 |[[File:Fred_Ruiz_Castro.jpg|100px]] |'''[[Fred Ruiz Castro]]'''<br>{{Small|(1914–1979)}} |Ene 5, 1976 &ndash; Abr 19, 1979<br>{{Small|({{age in years and days|1976|1|5|1979|4|19}})}}<br>{{Small|(Pumanaw sa Panununhgkulan)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1966–1976)}} |- !13 |[[File:Enrique_Fernando.jpg|100px]] |'''[[Enrique Fernando]]'''<br>{{Small|(1915–2004)}} |Hul 2, 1979 &ndash; Hul 24, 1985<br>{{Small|({{age in years and days|1979|7|2|1985|7|24}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1967–1979)}} |- !14 |[[File:Felix_Makasiar.jpg|100px]] |'''[[Felix Makasiar]]'''<br>{{Small|(1915–1992)}} |Hul 25, 1985 &ndash; Nob 19, 1985<br>{{Small|({{age in years and days|1985|7|25|1985|11|19}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]][[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|t]]<br>{{Small|(1970–1985)}} |- !15 |[[File:Ramon_Aquino.jpg|100px]] |'''[[Ramon Aquino]]'''<br>{{Small|(1917–1993)}} |Nob 20, 1985 &ndash; Mar 6, 1987<br>{{Small|({{age in years and days|1985|11|20|1987|3|6}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1973–1985)}} |- !16 |[[File:Claudio Teehankee.jpg|100px]] |'''[[Claudio Teehankee|Claudio O. Teehankee]]'''<br>{{Small|(1918–1989)}} |Abr 2, 1987 &ndash; Abr 18, 1988<br>{{Small|({{age in years and days|1987|4|2|1988|4|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="4" |[[Corazon Aquino]] |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1969–1987)}} |- !17 |[[File:Pedro_Yap.jpg|100px]] |'''[[Pedro Yap]]'''<br>{{Small|(1918–2003)}} |Abr 19 &ndash; Hun 30, 1988<br>{{Small|({{age in years and days|1988|4|19|1988|6|30}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1988)}} |- !18 |[[File:Marcelo_Fernan.jpg|100px]] |'''[[Marcelo Fernan]]'''<br>{{Small|(1927–1999)}} |Hul 1, 1988 &ndash; Dis 6, 1991<br>{{Small|({{age in years and days|1988|7|1|1991|12|6}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1988)}} |- !19 |[[File:Andres_Narvasa.jpg|100px]] |'''[[Andres Narvasa]]'''<br>{{Small|(1928–2013)}} |Dis 8, 1991 &ndash; Nob 30, 1998<br>{{Small|({{age in years and days|1991|12|8|1998|11|30}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[University of Santo Tomas Faculty of Civil Law|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1986–1991)}} |- !20 |[[File:Scphil999jf_(cropped).JPG|100px]] |'''[[Hilario Davide Jr.]]'''<br>{{Small|(born 1935)}} |Nob 30, 1998 &ndash; Dis 20, 2005<br>{{Small|({{age in years and days|1998|11|30|2005|12|20}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Joseph Estrada]] |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1991–1998)}} |- !21 |[[File:Artemio_Panganiban.jpg|100px]] |'''[[Artemio Panganiban]]'''<br>{{Small|(born 1936)}} |Dis 20, 2005 &ndash; Dis 7, 2006<br>{{Small|({{age in years and days|2005|12|20|2006|12|7}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="3" |[[Gloria Macapagal Arroyo]] |[[Pamantasan sa Dulong Silangan|FEU]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1995–2005)}} |- !22 |[[File:Reynato_Puno.jpg|100px]] |'''[[Reynato Puno]]'''<br>{{Small|(born 1940)}} |Dis 7, 2006 &ndash; May 17, 2010<br>{{Small|({{age in years and days|2006|12|7|2010|5|17}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[University of the Philippines College of Law|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(1993–2006)}} |- !23 |[[File:Renato_Corona_official_portrait.jpg|100px]] |'''[[Renato Corona]]'''<br>{{Small|(1948–2016)}} |May 17, 2010 &ndash; May 29, 2012'''{{ref|corona|2}}''' {{ref|carpio|3}}<br>{{Small|({{age in years and days|2010|5|17|2012|5|29}})}}<br>{{Small|([[Impeachment of Renato Corona|Pinatalsik]])}} |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2002–2010)}} |- !&ndash; |[[File:Chief_Justice_Maria_Lourdes_Sereno.jpg|100px]] |'''[[Maria Lourdes Sereno]]'''<br>{{Small|(born 1960)}} |Ago 25, 2012 &ndash; May 11, 2018{{ref|carpio|3}} {{ref|sereno|4}}<br>{{Small|({{age in years and days|2012|8|25|2018|5|11}})}}<br>{{Small|(De facto Chief Justice,<br>[[Quo warranto petition against Maria Lourdes Sereno|appointment null and void ab initio]])}} |[[Benigno Aquino III]] | rowspan="2" |[[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2010–2012)}} |- !24 |[[File:CJ-Decastro-2018.jpg|100px]] |'''[[Teresita de Castro]]'''<br>{{Small|(born 1948)}} |Ago 28 &ndash; Okt 10, 2018{{ref|carpio|3}} {{ref|castro|5}}<br>{{Small|({{age in years and days|2018|8|28|2018|10|10}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} | rowspan="4" |[[Rodrigo Duterte]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2007–2018)}} |- !25 |[[File:Bersamin_in_robes.jpg|100px]] |'''[[Lucas Bersamin]]'''<br>{{Small|(born 1949)}} |{{Dts|2018|11|28}} &ndash; {{Dts|2019|10|18}}<br>{{Small|({{age in years and days|2018|11|26|2019|10|18}})}}<br>{{Small|(Nagretiro)}} |[[Pamantasan ng Silangang Pilipinas|UE]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2009–2018)}} |- !26 |[[File:Peralta in robes.jpg|alt=|145x145px]] |'''[[Diosdado Peralta]]'''<br>{{Small|(born 1952)}} |{{dts|2019|10|23|abbr=on}} &ndash; {{dts|2021|3|27|abbr=on}}<br>{{Small|({{age in years and days|2019|10|23|2021|3|27}})}}<br>{{Small|(Nagbitiw)}} |[[Unibersidad ng Santo Tomas|UST]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2009–2019)}} |- !27 |[[File:CJ Alexander Gesmundo (2021).jpg|alt=|145x145px]] |'''[[Alexander Gesmundo]]'''<br>{{Small|(born 1956)}} |{{Dts|2021|4|5|abbr=on}} &ndash; {{dts|2026|11|5|abbr=on}}<br>{{Small|({{age in years and days|2021|04|05|2026|11|5}})}} |[[Ateneo School of Law|Ateneo]] |[[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema]]<br>{{Small|(2017–2021)}} |}{{Refbegin}} :{{note|santos|1}} José Abad Santos was unable to preside over the Supreme Court due to the outbreak of World War II. :{{note|corona|2}} Renato Corona was [[impeachment|impeached]] on December 12, 2011, and convicted on May 29, 2012, removing him from office. :{{note|carpio|3}} Senior Associate Justice [[Antonio Carpio]] served as acting chief justice after the [[Impeachment of Renato Corona]] from May 30, 2012 to August 25, 2012<ref>{{cite news |title=Carpio is acting chief justice under SC order |url=http://newsinfo.inquirer.net/203485/carpio-is-acting-chief-justice-under-sc-order |work=Philippine Daily Inquirer |date=May 30, 2012 |access-date=May 30, 2012}}</ref> and after the [[Quo warranto petition against Maria Lourdes Sereno|removal of Maria Lourdes Sereno via quo warranto proceedings]] from May 14, 2018 to August 25, 2018. :{{note|sereno|4}} Maria Lourdes Sereno was removed on May 11, 2018 via ''quo warranto'' by a special ''en banc'' session; the petition alleged Sereno's appointment was void ''ab initio'' due to her failure in complying with the requirements of the Judicial and Bar Council. Hence her entire term as chief justice is considered a '''''de facto''''' tenure;<ref name=QuoWarranto>{{cite web|url=http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/may2018/237428.pdf|title=G.R. No. 237428. May 11, 2018|publisher=[[Supreme Court of the Philippines]]|date=May 11, 2018|access-date=May 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153100/http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/may2018/237428.pdf|archive-date=June 20, 2018|url-status=dead}}</ref> legally void since the ouster of her predecessor. Sereno filed an ''ad cautelam'' motion for reconsideration pleading for the reversal of the decision on May 31, 2018, but on June 19, 2018 was denied with finality (meaning no further pleading shall be entertained, as well as for the immediate entry for judgment) for lack of merit.<ref name=MRDenied>{{cite web|url=http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/june2018/237428.pdf|title=G.R. No. 237428. June 19, 2018|publisher=[[Supreme Court of the Philippines]]|date=June 19, 2018|access-date=June 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620153200/http://sc.judiciary.gov.ph/jurisprudence/2018/june2018/237428.pdf|archive-date=June 20, 2018|url-status=dead}}</ref> :{{note|castro|5}} As a result of '''''[[Republic v. Sereno]]''''', Maria Lourdes Sereno is no longer considered the 24th chief justice of the Philippines, as the court ruled that her appointment was never legal but null and void [[ab initio]]. Thus, on August 25, 2018, Teresita de Castro was appointed by President [[Rodrigo Duterte]] as the new [[de jure]] and 24th chief justice of the Supreme Court of the Philippines. {{Refend}} <ref name="ReferenceA">Updated daily according to [[UTC]].</ref> ==Representasyong Grapikal== Ito ay [[Bar chart|grapikal]] na representasyon ng haba ng buhay ng bawat punong Mahistrado Pilipinas. {{#tag:timeline| ImageSize = width:775 height:auto barincrement:50 PlotArea = top:20 bottom:20 right:20 left:20 AlignBars = late DateFormat = x.y Period = from:1847.16 till:{{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}} TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:black unit:year increment:10 start:1850 Define $now = {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} Colors = id:blackline value:rgb(0.212,0.192,0.173) id:nowline value:rgb(0,0,0.933) id:plus value:rgb(0.200, 0.800, 0) id:blank value:rgb(1, 1, 1) id:LIFESPAN value:rgb(0.88, 0.90, 0.70) id:WM value:rgb(1, 0.941, 0.961) id:TR value:rgb(1, 0.894, 0.882) id:WT value:rgb(0.980, 0.922, 0.843) id:WW value:rgb(0.961, 0.961, 0.863) id:WH value:rgb(0.753, 0.753, 0.753) id:CC value:rgb(1, 0.843, 0) id:MQ value:rgb(0.957, 0.643, 0.376) id:MH value:rgb(1, 1, 0) id:SO value:rgb(1, 0.980, 0.904) id:EQ value:rgb(0.847, 0.749, 0.847) id:CG value:rgb(0, 0.749, 1) id:FM value:rgb(1, 0.894, 0.710) id:CA value:rgb(0.933, 0.510, 0.933) id:JE value:rgb(0.961, 0.871, 0.702) id:GMA value:rgb(0.824, 0.706, 0.549) id:BA value:rgb(0, 1, 1) id:RD value:rgb(1, 1, 0.941) id:BBM value:rgb(0.545, 0.271, 0.075) PlotData= width:22 align:center fontsize:m bar:1 color:LIFESPAN from:1847.16 till:1901.51 text:Cayetano L. Arellano color:WM from:1901.45 till:1920.25 color:LIFESPAN from:1920.34 till:1920.98 bar:2 color:LIFESPAN from:1852.15 till:1920.5 text:Victorino M. Mapa color:WW from:1920.5 till:1921.83 color:LIFESPAN from:1921.83 till:1927.33 bar:3 color:LIFESPAN from:1853 till:1921.83 text:Manuel G. Araullo color:WH from:1921.83 till:1924.56 bar:4 color:LIFESPAN from:1872.28 till:1925.25 text:Ramon Q. Avanceña color:CC from:1925.25 till:1941.93 color:LIFESPAN from:1941.93 till:1957.44 bar:5 color:LIFESPAN from:1886.13 till:1941.98 text:José Abad Santos color:MQ from:1941.98 till:1942.33 bar:6 color:LIFESPAN from:1894.73 till:1942.07 text:José Y. Yulo color:MH from:1942.07 till:1945.52 color:LIFESPAN from:1945.52 till:1976.75 bar:7 color:LIFESPAN from:1893.82 till:1945.52 text:Manuel V. Moran color:SO from:1945.52 till:1951.21 color:LIFESPAN from:1951.21 till:1961.64 bar:8 color:LIFESPAN from:1891.18 till:1951.25 text:Ricardo M. Paras color:EQ from:1951.25 till:1961.18 color:LIFESPAN from:1961.18 till:1984.84 bar:9 color:LIFESPAN from:1896.41 till:1961.32 text:Cesar Fernando C. Bengzon color:CG from:1961.32 till:1966.41 color:LIFESPAN from:1966.13 till:1992.77 bar:10 color:LIFESPAN from:1903.43 till:1966.46 text:Roberto R. Concepcion color:FM from:1966.46 till:1973.21 color:LIFESPAN from:1973.21 till:1987.25 bar:11 color:LIFESPAN from:1910.97 till:1973.8 text:Querube C. Makalintal color:FM from:1973.8 till:1975.97 color:LIFESPAN from:1975.97 till:2002.85 bar:12 color:LIFESPAN from:1914.67 till:1976.01 text:Fred Ruiz Castro color:FM from:1976.01 till:1979.3 bar:13 color:LIFESPAN from:1915.58 till:1979.5 text:Enrique M. Fernando color:FM from:1979.5 till:1985.58 color:LIFESPAN from:1985.58 till:2004.78 bar:14 color:LIFESPAN from:1915.88 till:1985.58 text:Felix V. Makasiar color:FM from:1985.58 till:1985.88 color:LIFESPAN from:1985.88 till:1992.13 bar:15 color:LIFESPAN from:1917.66 till:1985.88 text:Ramon C. Aquino color:FM from:1985.88 till:1986.18 color:LIFESPAN from:1986.18 till:1993.24 bar:16 color:LIFESPAN from:1918.3 till:1986.29 text:Claudio O.Teehankee, Sr. color:CA from:1987.29 till:1988.3 color:LIFESPAN from:1988.3 till:1989.9 bar:17 color:LIFESPAN from:1918.5 till:1988.3 text:Pedro L. Yap color:CA from:1988.3 till:1988.5 color:LIFESPAN from:1988.5 till:2003.88 bar:18 color:LIFESPAN from:1917.79 till:1988.5 text:Marcelo B. Fernan color:CA from:1988.5 till:1991.98 color:LIFESPAN from:1991.08 till:1999.52 bar:19 color:LIFESPAN from:1928.91 till:1991.98 text:Andres R. Narvasa color:CA from:1991.98 till:1998.91 color:LIFESPAN from:1998.91 till:2013.83 bar:20 color:LIFESPAN from:1935.97 till:1998.91 text:Hilario G. Davide, Jr. color:JE from:1998.91 till:2005.97 color:LIFESPAN from:2005.97 till:$now bar:21 color:LIFESPAN from:1937.93 till:2005.97 text:Artemio V. Panganiban, Jr. color:GMA from:2005.97 till:2007.93 color:LIFESPAN from:2007.93 till:$now bar:22 color:LIFESPAN from:1940.38 till:2007.93 text:Reynato S. Puno color:GMA from:2007.93 till:2010.38 color:LIFESPAN from:2010.38 till:$now bar:23 color:LIFESPAN from:1948.79 till:2010.38 text:Renato C. Corona color:GMA from:2010.38 till:2012.41 color:LIFESPAN from:2012.41 till:2016.33 bar:24 color:LIFESPAN from:1960.5 till:2012.65 text:Maria Lourdes Sereno color:BA from:2012.65 till:2018.36 color:LIFESPAN from:2018.36 till:$now bar:25 color:LIFESPAN from:1948.77 till:2018.65 text:Teresita J. Leonardo-De Castro color:RD from:2018.66 till:2018.77 color:LIFESPAN from:2018.87 till:$now bar:26 color:LIFESPAN from:1949.79 till:2018.9 text:Lucas P. Bersamin color:RD from:2018.9 till:2019.79 color:LIFESPAN from:2019.79 till:$now bar:27 color:LIFESPAN from:1952.23 till:2019.81 text:Diosdado M. Peralta color:RD from:2019.81 till:2021.23 color:LIFESPAN from:2021.23 till:$now bar:28 color:LIFESPAN from:1957.85 till:2021.26 text:Alexander G. Geamundo color:RD from:2021.26 till:$now Linedata= at:$now color:nowline }} # Hilario Davide. Jr.: ##LT: {{#expr:{{#time:1935}}+{{#time:12.20}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:1998}}+{{#time:11.30}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2005}}+{{#time:12.20}}/12}} # Artemio Panganiban: ##LT: {{#expr:{{#time:1936}}+{{#time:12.7}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2005}}+{{#time:12.20}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2006}}+{{#time:12.07}}/12}} # Reynato Puno: ##LT: {{#expr:{{#time:1940}}+{{#time:5.17}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2006}}+{{#time:12.07}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2010}}+{{#time:5.17}}/12}} # Teresita de Castro: ##LT: {{#expr:{{#time:1948}}+{{#time:10.10}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:8.28}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:10.10}}/12}} # Lucas Bersamin: ##LT: {{#expr:{{#time:1949}}+{{#time:10.18}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}}; Term:{{#expr:{{#time:2018}}+{{#time:11.26}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2019}}+{{#time:10.18}}/12}} # Diosdado Peralta: ##LT: {{#expr:{{#time:1952}}+{{#time:3.27}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}}; Term:{{#expr:{{#time:2019}}+{{#time:10.22}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:2021}}+{{#time:3.27}}/12}} # Alexander Gesmundo: ##LT: {{#expr:{{#time:1957}}+{{#time:11.16}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}}; Term:{{#expr:{{#time:2021}}+{{#time:4.05}}/12}} &ndash; {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} ==Timeline ng mga Pamantasang Pambatas na Pinagtapusan ng Bawat Punong Mahistrado ng Kataastaasang Hukuman ng Pilipinas== {{#tag:timeline| ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:35 PlotArea = top:20 bottom:20 right:20 left:20 AlignBars = late DateFormat = x.y Period = from:1901.45 till:{{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/6}} TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = gridcolor:black unit:year increment:10 start:1902 Define $now = {{#expr:{{#time:Y}}+{{#time:m}}/12}} Colors = id:blackline value:rgb(0.212, 0.192, 0.173) id:nowline value:rgb(0, 0, 0.933) id:blank value:rgb(1, 1, 1) id:Vacant value:black id:None value:gray(0.3) id:abolished value:gray(0.6) id:ADMU value:blue id:ESC value:orange id:FEU value:green id:Northwestern value:purple id:UE value:red id:UP value:rgb(0.133, 0.545, 0.133) id:UST value:rgb(1, 0.843, 0) id:linemark value:gray(0.8) id:linemark2 value:gray(0.9) PlotData= width:22 align:center fontsize:m bar:1 color:UST from:1901.45 till:1920.25 text:Cayetano L. Arellano bar:2 color:UST from:1920.5 till:1921.83 text:Victorino M. Mapa bar:3 color:UST from:1921.83 till:1924.56 text:Manuel G. Araullo bar:4 color:UST from:1925.25 till:1941.93 text:Ramon Q. Avanceña bar:5 color:Northwestern from:1941.98 till:1942.33 text:José Abad Santos bar:6 color:UP from:1942.07 till:1945.52 text:José Y. Yulo bar:7 color:ESC from:1945.52 till:1951.21 text:Manuel V. Moran bar:8 color:UP from:1951.25 till:1961.13 text:Ricardo M. Paras bar:9 color:UP from:1961.32 till:1966.41 text:Cesar Fernando C. Bengzon bar:10 color:UP from:1966.46 till:1973.29 text:Roberto R. Concepcion bar:11 color:UP from:1973.8 till:1975.97 text:Querube C. Makalintal bar:12 color:UP from:1976.01 till:1979.3 text:Fred Ruiz Castro bar:13 color:UP from:1979.5 till:1985.56 text:Enrique M. Fernando bar:14 color:UP from:1985.56 till:1985.88 text:Felix V. Makasiar bar:15 color:UP from:1985.88 till:1986.18 text:Ramon C. Aquino bar:16 color:ADMU from:1986.29 till:1988.3 text:Claudio O. Teehankee, Sr. bar:17 color:UP from:1988.3 till:1988.5 text:Pedro L. Yap bar:18 color:UP from:1988.5 till:1991.98 text:Marcelo B. Fernan bar:19 color:UST from:1991.98 till:1998.91 text:Andres R. Narvasa bar:20 color:UP from:1998.91 till:2005.97 text:Hilario G. Davide, Jr. bar:21 color:FEU from:2005.97 till:2006.93 text:Artemio V. Panganiban, Jr. bar:22 color:UP from:2006.93 till:2010.38 text:Reynato S. Puno bar:23 color:ADMU from:2010.38 till:2012.41 text:Renato C. Corona bar:24 color:UP from:2012.65 till:2018.36 text:Maria Lourdes P. A. Sereno (De facto) bar:25 color:UP from:2018.65 till:2018.77 text:Teresita J. Leonardo-De Castro bar:26 color:UE from:2018.9 till:2019.79 text:Lucas P. Bersamin bar:27 color:UST from:2019.81 till:2021.23 text:Diosdado M. Peralta bar:28 color:ADMU from:2021.27 till:$now text:Alexander G. Geamundo Linedata= at:$now color:nowline }} '''Bar Key''': '''{{legend inline|blue|ADMU}}'''&nbsp;'''{{legend inline|orange|Escuela de Derecho}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Green|FEU}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Purple|Northwestern}}'''&nbsp;'''{{legend inline|Red|UE}}'''&nbsp;'''{{legend inline|ForestGreen|UP}}'''&nbsp;'''{{legend inline|gold|UST}}''' == Tingnan din == * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] * [[Saligang-batas ng Pilipinas]] == Mga Panlabas na Kawing == * [http://www.supremecourt.gov.ph/ Websayt ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512084154/http://www.supremecourt.gov.ph/ |date=2008-05-12 }} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Punong_Mahistrado_ng_Kataas-taasang_Hukuman_ng_Pilipinas}} {{Uncategorized}} afzuw6r1ilu9ntamzpu5k31iv12seh7 0 74028 2238911 2222395 2026-11-05T08:35:25Z Jojit fb 38 2238911 wikitext text/x-wiki :''Ang artikulong ito ay tungkol sa dinastiyang Turko. Para sa dinastiyang Griyego, tingnan ang [[Dinastiyang Selewsida]].'' Ang '''dinastiyang Selyusida''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Seljuk'' {{IPAc-en|ˈ|s|ɛ|l|dʒ|ʊ|k}} {{respell|SEL|juuk}}; o ''Seljukids''<ref>{{cite book|last1=Neiberg|first1=Michael S.|title=Warfare in World History|url=https://archive.org/details/warfareinworldhi0000neib|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-58342-3|pages=[https://archive.org/details/warfareinworldhi0000neib/page/19 19]–20|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Harris|first1=Jonathan|title=Byzantium and the Crusades|date=2014|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-78093-736-6|pages=39–45|language=en}}</ref> {{lang-fa|سلجوقیان}} ''Saljuqian'',<ref>{{cite book|title=Rāḥat al-ṣudūr va āyat al-surūr dar tārīkh-i āl-i saljūq|last=Rāvandī|first=Muḥammad|publisher=Intishārāt-i Asāṭīr|year=1385|isbn=978-964-331-366-1|location=Tihrān|language=en}}</ref> alternatibong binabaybay bilang Seljuq o Saljuq), kilala din bilang '''mga Turkong Selyusida''',<ref>{{cite book|last1=Tetley|first1=G.E|editor1-last=Hillenbrand|editor1-first=Carole|title=The Ghaznavid and Seljuk Turks: Poetry as a Source for Iranian History|date=2009|publisher=Routledge|location=London and New York|pages=1–16|isbn=978-0-415-43119-4|language=en}}</ref> '''mga Turkomanong Selyusida'''<ref name="manzikert">{{cite book |last1=Fleet |first1=Kate |title=The Cambridge History of Turkey: Byzantium to Turkey, 1071–1453: Volume 1 |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |page=1 |url=https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf |language=en |access-date=2023-12-01 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326094919/https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf |url-status=dead }} "The defeat in August 1071 of the Byzantine emperor Romanos Diogenes by the Turkomans at the battle of Malazgirt (Manzikert) is taken as a turning point in the history of Anatolia and the Byzantine Empire."</ref> o ang the '''mga Saljuqid''',<ref>{{cite web |title=The Saljuqids |url=https://iranicaonline.org/articles/iran-ii2-islamic-period-page-3 |website=Encyclopædia Iranica |language=en}}</ref> ay isang Turkong Oghuz na [[dinastiya]]ng [[Sunni Muslim]] na unti-unting naging Persiyanato at nag-ambag sa tradisyong Turko-Persa<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (Rutgers University Press, 1991), 161, 164; "renewed the Seljuk attempt to found a great Turko-Persian empire in eastern Iran…", "It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia, did not Turkify Persia-no doubt because they did not wish to do so. On the contrary, it was they who voluntarily became Persians and who, in the manner of the great old Sassanid kings, strove to protect the Iranian populations from the plundering of Ghuzz bands and save Iranian culture from the Turkoman menace." (sa Ingles)</ref><ref>Nishapuri, Zahir al-Din Nishapuri (2001), "The History of the Seljuq Turks from the Jami’ al-Tawarikh: An Ilkhanid Adaptation of the Saljuq-nama of Zahir al-Din Nishapuri," Partial tr. K.A. Luther, ed. C.E. Bosworth, Richmond, UK. K.A. Luther, p. 9: "[T]he Turks were illiterate and uncultivated when they arrived in Khurasan and had to depend on Iranian scribes, poets, jurists and theologians to man the institution of the Empire") (sa Ingles)</ref> sa [[medyebal]] na [[Silangang Asya|Gitnang Silangan]] at [[Gitnang Asya]]. Itinatag ng mga Selyusida ang [[Imperyong Selyusida]] (1037–1194), ang Sultanato ng Kermân (1041–1186) at ang Sultanato ng Rum (1074–1308), na sa tugatog nila ay umabot mula sa [[Iran]] hanggang sa [[Anatolia]] at pangunahing tinatarget ng [[Unang Krusada]]. ==Maagang kasaysayan== Nagmula ang mga Selyusida mula sa sangay ng Kinik ng mga Turkong Oghuz,<ref>Concise Britannica Online [http://concise.britannica.com/ebc/article-9378199/Seljuq-dynasty Seljuq Dynasty] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070114233201/http://concise.britannica.com/ebc/article-9378199/Seljuq-dynasty |date=2007-01-14 }} na artikulo (sa Ingles)</ref><ref>Merriam-Webster Online – Definition of [http://www.m-w.com/cgi-bin/dictionary?va=seljuk Seljuk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015160730/http://m-w.com/cgi-bin/dictionary?va=seljuk |date=2007-10-15 }} (sa Ingles)</ref><ref>The History of the Seljuq Turks: From the Jami Al-Tawarikh ([https://books.google.com/books?id=jmMpaJZemk0C&pg=PA3 LINK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226064408/https://books.google.com/books?vid=ISBN0700713425&id=jmMpaJZemk0C&pg=PA3 |date=2022-12-26 }}) (sa Ingles)</ref><ref>Shaw, Stanford. ''History of the Ottoman Empire and Modern Turkey'' ([https://books.google.com/books?id=UVmsI0P9RDUC&pg=PA7 LINK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226064408/https://books.google.com/books?vid=ISBN0521291631&id=UVmsI0P9RDUC&pg=PA7 |date=2022-12-26 }}) (sa Ingles)</ref><ref>Golden, Peter B. (1992). An Introduction to the History of the Turkic People. Otto Harrassowitz, Wiesbaden. p. 209 (sa Ingles)</ref> na noong [[ika-8 dantaon]] ay namuhay sa paligid ng mundong [[Muslim]], hilaga ng [[Dagat Kaspiyo]] at [[Dagat Aral]] sa kanilang [[estado]]ng Oghuz Yabgu,<ref>Wink, Andre, ''Al Hind: the Making of the Indo-Islamic World'' Brill Academic Publishers, 1996, {{ISBN|978-90-04-09249-5}} p. 9 (sa Ingles)</ref> sa kapatagan ng Kazakh ng Turkestan.<ref>''Islam: An Illustrated History'', p. 51 (sa Ingles)</ref> Noong [[ika-10 dantaon]], malapit na nakipag-ugnayan ang Oghuz sa mga lungsod ng Muslim .<ref name = Adas>Michael Adas, ''Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History'', (Temple University Press, 2001), 99. (sa Ingles)</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Iran]] [[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]] 5syhf1xbtgpggkkaguo10lib74pmbfi 0 84131 2238927 2237441 2026-11-05T10:39:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238927 wikitext text/x-wiki :''Tungkol ang artikulong ito sa mga nilalang ng kalikasan ayon sa mitolohiyang Pilipino. Para sa palabas sa telebisyon ng Pilipinas, tingnan ang [[Encantadia (seryeng pantelebisyon)]].'' {{Mitolohiya ng Pilipinas}} Ang '''engkanto''' ay isang uri ng nilalang sa [[mitolohiya ng Pilipinas|mitolohiyang Pilipino]] na pinaniniwalaang may angking kakayahang naiiba sa mga ordinaryong nilalang gaya ng tao at hayop.<ref name="library">{{Cite web |url=http://library.thinkquest.org/27661/docs/engkanto.htm |title=Engkanto |access-date=2009-04-18 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409095943/http://library.thinkquest.org/27661/docs/engkanto.htm |url-status=dead }}</ref> Sila ay inilalarawan na may mapuputlang balat, asul o luntiang mga mata at kung minsan ay hindi hamak na mas matangkad o mas maliit gaya ng sa ordinaryong [[Pilipino]].<ref name="library"/> Pinaniniwalaan din silang naninirahan sa mga punungkahoy gaya ng mga [[baliti]] at sinasabing hindi gumagalaw ng mga tao maliban na lamang ay kung gagambalain ang kanilang pananahimik.<ref>{{Cite web |url=http://www.pantheon.org/articles/e/engkanto.html |title=Encyclopedia Mythica |access-date=2009-04-18 |archive-date=2008-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622172128/http://www.pantheon.org/articles/e/engkanto.html |url-status=dead }}</ref> Karaniwan na ring iniuugnay sa mga engkanto ang ninuno ng mga Pilipino.<ref name=Aguilar>{{cite book|title=Clash of Spirits|url=https://archive.org/details/clashofspiritshi00agui|first=Filomeno V. |last=Aguilar|year=1998|publisher=University of Hawaii Press|isbn=0-8248-2082-7}}</ref><ref name=VanRheenan>{{cite book|title=Contextualization And Syncretism: Navigating Cultural Currents|author=Gailyn Van Rheenen, Gailyn Van Rheenan|year= 2006|publisher=William Carey Library|isbn=0-87808-387-1| url=http://books.google.com/books?id=E84GB2f2a9QC&pg=PA211&dq=Engkanto&sig=8BX2aPEZmMtBFoXJTO3dl9mC5kY|accessdate=2008-06-21}}</ref><ref name=Demetrio>*{{cite journal | last = Demetrio | first = Francisco | year = 1969 | title = The Engkanto Belief: An Essay in Interpretation | journal = Asian Folklore Studies | volume = 28 | issue = 1| pages = 77–90 | url = http://www.jstor.org/pss/1177781| accessdate = 2008-06-19 | doi = 10.2307/1177781 }}</ref> Sila rin ay inilalarawan bilang mga ispiritu ng kalikasan o mga maliliit na duwende.<ref name="ramos">{{cite book |last=Ramos |first=Maximo D. |title=Creatures of Philippine Lower Mythology |publisher=University of the Philippines Press |year=1971 |location=Philippines |pages=55–56 |oclc=804797 |authorlink=}} ISBN 971-06-0691-3 (Quezon City Press, 1990)</ref> Ang paniniwala sa kanilang eksistensiya ay nagtagal ng ilang siglo <ref name=Demetrio /> at may ilan pang pamayanan sa [[Pilipinas]] ang naniniwala rito.<ref>*{{cite journal | year = 2003 | last = Borchgrevink | first = Axel | title = Ideas of Power in the Philippines | journal = Cultural Dynamics | volume = 15 | issue = 1 | pages = 41–69 | url = http://cdy.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/1/41 | accessdate = 2008-06-19 | doi = 10.1177/0921374003015001108 | archive-date = 2008-09-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080909093626/http://cdy.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/1/41 | url-status = dead }}</ref> Sa wikang [[wikang Filipino|Filipino]], ang [[lalaki]]ng ''engkanto'' ay tinatawag ding engkantado, samantalang ang babaeng engkanto naman ay hindi tinatawag na engkanto kundi isang ''engkantada''. Gaya ng mga tao, sila ay pinaniniwalaan ding may kasarian ngunit naiiba sa mga tao.<ref name="geocities"/> Ang salitang engkanto ay nagmula sa salitang [[wikang Kastila|Kastila]] na ''encantar''<ref name="geocities">{{Cite web |title=Mysterious engkantos |url=http://www.geocities.com/horrorflip/engkantotxt.html |access-date=2009-04-18 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418053352/http://www.geocities.com/horrorflip/engkantotxt.html |url-status=live }}</ref> na ang ibig sabihin sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] ay "manggayuma"<ref>[http://www.lingvosoft.com/English-Tagalog-Dictionary/ Dictionary, sa [[wikang Ingles|Ingles]]: ''bewitched'']{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, "mambabalani"<ref>{{Cite web |url=http://www.lingvosoft.com/English-Tagalog-Dictionary/ |title=Dictionary, sa &#91;&#91;wikang Ingles{{!}}Ingles&#93;&#93;: ''spellbound'' |access-date=2009-04-18 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418031220/http://www.lingvosoft.com/English-Tagalog-Dictionary |url-status=dead }}</ref> o "mang-akit"<ref>[http://www.lingvosoft.com/English-Tagalog-Dictionary/ Dictionary, sa [[wikang Ingles|Ingles]]: ''enchanted/enchanter'']{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ito ay tinatawag din sa lokal na mga pangalan bilang ''tumao'' sa [[Cagayan]] at [[Misamis (paglilinaw)|Misamis]], ''meno'' sa [[Iligan]], at ''panulay'' sa [[Siquijor]].<ref name="geocities"/> Ang mga [[Bisaya]]<ref name="geocities"/> ay karaniwan nang isinalalarawan ang mga engkanto bilang: {{cquote|Dili ingon nato (dili natu kapareha)}} O sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] ay: {{cquote|Sila [ang mga engkanto] ay mga taong hindi katulad sa atin.}} Ang mga Engkanto ay pinaniniwalaang maaari ring makipagtalik sa mga tao. Ang mga ipinanganak na may depekto (tulad ng albinism o anak-araw) o may pambihirang kagandahan o kakaibang ugali ay madalas na pinaniniwalaan, ayon sa lokal na pamahiin, na mga anak ng mga Engkanto na nakaakit (o minsan ay ginahasa) ang kanilang mga ina.<ref>{{Cite journal |last=Santos |first=Josefina |date=2004-08-01 |title=Subersyon o Tradisyon?: Isang Pagsusuri sa mga Mensaheng Ipinahihiwatig ng Morning Girls at Sis. Television Review of Morning Girls (ABS-CBN) and Sis (GMA) |url=https://www.plarideljournal.org/article/subersyon-o-tradisyon-isang-pagsusuri-sa-mga-mensaheng-ipinahihiwatig-ng-morning-girls-at-sis-television-review-of-morning-girls-abs-cbn-and-sis-gma/ |journal=Plaridel |volume=1 |issue=2 |pages=155–163 |doi=10.52518/2004.1.2-07}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Reyes |first=Jun Cruz |date=2022-12-31 |title=ANG PAGHAHANAP SA MGA PUTOL-PUTOL NA NARATIBO, O KUNG BAKIT MAHALAGANG BUUIN ANG MGA MUMUNTING KASAYSAYAN |url=https://doi.org/10.70922/ppsdk746 |journal=Entrada |doi=10.70922/ppsdk746 |issn=2362-9045}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bissett |first=John |title=It's not where you live, it's how you live: class and gender struggles in a Dublin estate |url=https://archive.org/details/itsnotwhereyouli0000john |date=2023 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-4473-6821-2 |location=Bristol}}</ref> Ang mga Engkanto ay maaaring mabuti o masama. Ang ilan sa kanila ay tinatawag na '''"itim na engkanto"''', na inilalarawan bilang malulupit at mararahas na nilalang na may maiitim na balat. Sila ay kilala sa panggugulo, pananakot, at pananakit sa mga taong kanilang napupusuan o tinatangkaing landiin o angkinin<ref>{{Citation |last=ABS-CBN News |title=UKG: Engkantong itim, nanliligaw umano sa isang dalaga |date=2014-10-27 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GpClUjJGcvY |access-date=2025-02-19}}</ref>. ==Mga Uri Engkanto== '''Mahomanay''' - Nangagalaga sa kalikasan. Ang Mahomanay ay Lalaking engkanto na maganda Ang itsura at wangis, magandang lalaki na may napakaputing balat at mahabang itim na itim na buhok. May matulis at hugis dahon na tenga. Amoy matamis na bulaklak Ang mga Mahomanay. Nangunguha ng mga babae na kanilangnapupusuan dadalhin sa kanilang daigdig. Inaalok nila ito ng kaning itim. Mag aanyong panget na lalake ang Mahomanay upang subukin ang kabaitan ng babaeng kanyang napupusuan. Kapag mabait ang babae kahit anyong pangit ang Mahomanay ay ginagantimpalaan niya ang babae ng biyaya at yaman. Kapag pangit Ang ipinakitang ugali ng babae sa pangit na anyo ng Mahomanay ay paparusahan ito ng engkanto. Magkakasakit ang babae at lalagnatin. At mamalasin sa buhay di lang sya pati buong pamilya nya ay mamalasin. '''Tamalanhig''' - Ang Tamalanhig o Tahamaling ay Babaeng engkanto na katambal ng Mahomanay. Magagandang babae na may mapulang balat at mahabang itim na buhok. Matulis na hugis dahon ang tenga. Nangunguha ng mga binatang kanilang napupusuan. Inaakit ng Tamalanhig ang mga binatang mortal sa pamamagitan ng kanyang ganda at alindog, nag lalabas ng napakatamis ma amoy na nakaka humaling. Nalalasing sa bango at tamis Ang mga binatang nakaka langhap ng halimuyak ng engkantong Tamalanhig. Ang mabangong amoy ng babaeng Tamalanhig ay ayaw ng mga engkantong Mahomanay, para sa mga Lalaking Mahomanay ito ay matapang na kamandag. '''Tamawo''' - Uri ng sinaunang engkanto na tila anak araw. Maputi ang balat at kulay ginto o puti ang buhok. Anyong magagandang lalaking anak-araw, napakaputi at payat ang pangangatawan at ang tenga ay hugis dahon. Sinasalarawan bilang mga magagandang lalaki napakaputi, naka bahag at balot ng gintong alahas. Pinaniniwalaang nandudukot sila ng mga babae at dalaga upang magparami ng kanilang lahi dahil walang babaeng Tamawo ang kanilang lipi. Kailangan ng mga tamawo manguha ng mortal na babae upang sila ay makapagparami. Pinaniniwalaang sa mga batis o talon ang pintuan pantungo sa kanilang dimensyon. Ibig sabihin ng "Tamawo" sa wikang [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] ay "Mula sa ibang Mundo" o "Mula sa ibang Daig-dig". '''Banwaanon''' - Ang mga kinakatakutang Engkanto sa Kabisayaan. Matatangakad at maputi na kulay marmol ang balat at ang buhok ay kulay puting-puti o pilak. Pinaniniwalaang magkakamukha o masyadong magkakahawig ang lahat ng mga lalaking Banwaanon. Ang mga Engkantadong Banaanonay Kinakatakutan dahil nagdudulot ng sumpa at sakit sa mga taong hindi nila nagugustuhan ang itsura, at nangdudukot ng mga bata at babaeng magaganda. Sa mga makabagong kwentong bayan ang mga Banwaanon ang pinaniniwalaang masasamang engkanto na nag haharing uri sa siyudad ng Biringan. Bagamat masama Ang mga lalakeng Banwaanon kabalitaran Ang mga engkantadang Banwaanon. Angga babaeng engkantong Banwaanon ay kaawain at matulungin sa mga tao. Magkabaliktad ang ugali ng lalaki at babaeng Banwaanon. '''Itim na Engkanto''' - Mga engkanto na nagpapakita bilang mga anino o mga itim na nilalang. Mga [[maligno]] na mapanakit at mapaminsala. Sila ay tinatawag na Engkanto Negro o mga itim na elemento. Nagpapkita sa mga tao at nanahan Ang mga engkantong itim sa malalaking bahay. Mapanakit at nakakatakot. Ang mga itim na Espiritu ay minsan sumasapi sa mga taong kanilang napupusuan. Ang mga tunay nilang katawan ay nasa Mundo ng mga engkanto tanging mga anino lamang nila ang nanahan sa mundo ng mga tao. '''Anggitay''' - Ang mga Anggitay ay magagandang babaeng engkantada na ang pang itaas na bahagi ng katawan ay magaganda at mapuputing dilag. Maganda, maputi at kulay puti o pilak ang buhok, habang ang pang ibabang bahagi ng katawan ay tila sa putting kabayo o di kaya ay sa puting  usa. Nakatayo sa apat na paa ng kabayo ang iba ay usa. Pinaniniwalaang lahat ng anggitay ay babae, kung kayat nagpapalahi lamang sila sa mga Tikbalang Kahit kinasusuklaman nila ang mga ito. Kailangan lamang ng mga anggitay ang punla ng mga tikbalabg. Ayon sa mga kwentong bayan mababait nguint napaka ilap ng mga anggitay. Sila ay naakit at nahahalina sa mga makikinam o makikintab na mga bagay. '''Dalaketnon''' - Masamang uri ng engkanto, ang mga Lalaking Dalaketnon ay magagandang lalaki na may mapuputing balat at mahabang itim na buhok. Inaakit nila sa kanilang Mundo Ang mga tao upang maging asawa o di kaya ay alipin. Hinhandaan ng Dalaketnon ang biktima ng itim na kanin, kapag itoy kinain ng tao hindi na siya makakaalis sa mundo ng engkanto. Pinaniniwalaang puno ng Balete ng pinto sa patungo sa kanilang daigdig o dimensyon. Ang ibig sabihin ng Dalaketnon ay "Nagmula sa Dalakit" o puno ng Dalakit, na puno ng Balete sa Tagalog. '''Babaeng Dalaketnon''' - Ang mga babaeng Dalaketnon ay mga magagandang engkanto na may ginintuang kayumanging balat. Inaakit nila ang mga lalaki ay binata gamit ang kanilang ganda, aalukin ang binata ng itim na kanin kapag kinain ito ng tao hindi na siya makakaalis sa dimensyon ng engkanto. '''Abyan''' - Mga Engkanto na tila anak araw na napaka puti Ang mga buhok ay puti o ginintuan. Bulaw o Bulawan ang ibang tawag sa Abyan dahil sa kulay ng buhok. Tila mga bata o Hindi tumatanda, Ang matandang Abyan ay tila binatilyo o dalagita parin. Gumagabay sa mga mabubuting tao ang Abyan. Ang lalaking Abyan pag umibig sa mortal ay dadalawin at liligawan nya ito sa panaginip. At sa panaginip maaring mabuntis ang babae, na parating kambal ang anak o ipagbubuntis. Ang Isang anak ay ipapanganak ng tila anak araw o napaka puti sa Mundo ng mga tao habang ang kambal nito ay kasabay na ipapanganak sa mundo ng mga engkanto. '''Tawong Lipod''' - mga di nakikitang espiritu at masasamang maligno na kung nagpapakita ay mga itim na anino o taong itim. Mga dating mababait at magagandang diwata ng hangin, bago sila naging itim na maligno ng kasamaan. Ang mga Tawong Lipod ay magaganda at mapuputing diwata ng hangin at ulap na bumaba sa lupa. Ang mga hindi nakakabalik agad sa langit ay nagiging itim na Engkanto at nagiging masamang maligno nagdudulot ng sakit at karamdaman. '''Lambana''' - Mga nilalang na nangangalaga ng kalikasan. Mga maliliit na uri ng lumilipad na nilalang na may pakpak ng tutubi o paru-paro. Maliliit na uri ng diwata. Maykapangyarihan silang magpalit anyo na sing laki at wangis tao. Kapag anyong tao pansamantalang nawawala ang kanilang mga pakpak. Dahil sa taglay nilang ganda mapa babae man o lalaking lambana Kadalasang napagkakamalang Diwata ang mga Lambana. Ayon sa mga kwentong bayan ang mga Lambana ay abay o tagapanglingkod ng mataas na uri ng Diwata. Ang konsepto ng lambana ay may pagkakatulad sa diwata, bagamat ang lambana ay karaniwang itinuturing na mas maliit at may pakpak, habang ang diwata naman ay kadalasang inilalarawan bilang mas makapangyarihang mga nilalang. Pareho silang tagapangalaga ng kalikasan, at ang kanilang mga kwento ay nagpapakita ng pagpapahalaga at respeto ng sinaunang kulturang Pilipino sa kalikasan. ==Mga Uri ng Lamanlupa== Ang mga lamanlupa ay mga elemental na nauugnay sa lupa o mga nakatira sa ilalim ng lupa. Ang '''lamanlupa''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''gnome'') ay isang pang-[[Mitolohiya|mitolohiyang]] nilalang. Maaari itong nasa anyo ng isang [[duwende]] o [[tiyanak]] na nagbabantay ng isang nakabaong kayamanan, subalit maaari ring nasa hitsura ng matandang hukluban o uugud-ugod.<ref>{{Citation |title=Filipino, n. &amp; adj. |date=2023-03-02 |url=https://doi.org/10.1093/oed/6231799858 |work=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |access-date=2025-01-31}}</ref> '''Nuno sa Punso''' – Maliit at matandang espiritu na nakatira sa mga punso o burol ng lupa. Sila ay iginagalang at kinatatakutan dahil ang pagambala sa kanilang tirahan ay maaaring magdala ng sakit o kamalasan. Madalas sinasabi ng mga tao ang "Tabi-tabi po" upang hindi sila masaktan. '''Duwende''' – Mga maliliit na nilalang na naninirahan sa iba’t ibang lugar tulad ng mga puno, punso, o ilalim ng bato. Maaari silang maging mabait o mapaglaro depende sa pakikitungo ng tao sa kanila. Mayroong Duwendeng Puti (mabait) at Duwendeng Itim (mischievous o malisyoso). '''Tiyanak''' – Isang masamang nilalang na nag-aanyong sanggol. Ito ay umiiyak upang maakit ang mga tao sa kagubatan, at kapag lumapit ang tao, ipinapakita nito ang tunay na anyo at inaatake ang biktima. Pinaniniwalaang ang Tiyanak ay espiritu ng mga inabandonang o ipinagbuntis na sanggol. '''Tikbalang''' – Isang nilalang na kalahating kabayo at kalahating tao, may katawan ng tao pero ulo at mga paa ng kabayo. Kilala silang nanloloko sa mga naglalakbay sa kagubatan, nililigaw ang landas ng mga tao sa pamamagitan ng ilusyon. Nangunguha ng babaeng kanilang natitipuhan upang gahasain o di kaya ay buntisin ==Mga Uri ng Duwende== Ang mga duwende o nuno ay mga mahiwagang nilalang na naninirahan sa ilalim ng lupa, punso, kagubatan, o tagong sulok ng bahay. May iba’t ibang uri sila, bawat isa may natatanging kulay na sumasalamin sa kanilang kapangyarihan at ugnayan sa tao. Mahalaga ang paggalang sa kanila dahil maaari silang magdala ng suwerte o malas.<ref>{{Cite web |last=Filipinosorcerer |date=2008-08-22 |title=KULAM: Filipino Witchcraft and Sorcery Revealed: Ang mga Uri ng Duwende |url=https://filipinosorcery.blogspot.com/2008/08/ang-mga-uri-ng-duwende.html |access-date=2025-01-31 |website=KULAM}}</ref>[https://web.archive.org/web/20250608223740/https://archive.tonite.abante.com.ph/ibat-ibang-uri-ng-mga-duwende/] '''Itim na Duwende -''' Ang itim na Duwende o itim na nuno Nagbibigay proteksyon laban sa malas, masasamang espiritu, at [[aswang]]. Karaniwang mapaglaro ngunit maaasahan bilang tagapagtanggol.<ref>{{Cite web |last=Filipinosorcerer |date=2008-08-22 |title=KULAM: Filipino Witchcraft and Sorcery Revealed: Ang mga Uri ng Duwende |url=https://filipinosorcery.blogspot.com/2008/08/ang-mga-uri-ng-duwende.html |access-date=2025-01-31 |website=KULAM}}</ref> '''Pulang duwende -''' Matapang at mahigpit, nagbibigay ng swerte at panabla sa sumpa. Mapanganib kapag minaliit ngunit nagiging tapat na tagapagtanggol. '''Mangalo (Duwendeng Aswang) -'''Tahimik ngunit mabangis, nagdadala ng yaman kapalit ng dugo ng hayop o tao. Kinatatakutan dahil sa kanilang anyo at ugali. '''Puting duwende -''' Tahimik at banayad, kilala sa kanilang kaalaman sa pagpapagaling. Gabay ng mga manggagamot at nagbibigay ng mahabang buhay at mabuting kalusugan. '''Luntiang Duwende -''' Mahilig sa laro at sugal, nagbibigay ng suwerte sa mga manlalaro. Madaling mawala kapag hindi nirerespeto. '''Gintong Duwende -''' Pinakabukas-palad, nagbibigay ng kayamanan, kasikatan, at tagumpay. Bihira at pinahahalagahan ng mga tao. ==Mga Uri ng Bantay Tubig== Sa '''mitolohiyang Filipino''', ang bantay tubig ay tumutukoy sa mga mahiwagang nilalang o espiritu na pinaniniwalaang nagbabantay at nagpoprotekta sa mga anyong-tubig tulad ng ilog, lawa, sapa, batis, at dagat. Karaniwan silang inilalarawan bilang mga makapangyarihang tagapag-alaga na may kakayahang gantimpalaan o parusahan ang mga tao depende sa pakikitungo ng tao sa kanilang teritoryo.<ref>{{Cite web |title=Yamang Tubig ; Philippine Mythological creatures of the sea and waters |url=https://nightskylie.blogspot.com/2017/01/yamang-tubig-philippine-mythological.html |access-date=2025-01-31 |language=en}}</ref> '''Sirena''' - Ang Sirena ay isang nilalang na kalahating isda at kalahating tao, karaniwang inilalarawan bilang isang maganda at kaakit-akit na babae na may buntot ng isda. Kilala siya sa kanyang mapang-akit na tinig na madalas nagdudulot ng kapahamakan sa mga mandaragat.<ref>{{Citation |title=OCTOBER |date=2024-07-02 |url=https://doi.org/10.2307/jj.14686738.2 |work=Mother of Stories |pages=5–18 |publisher=Fordham University Press |isbn=978-1-5315-0649-0 |access-date=2025-01-31}}</ref> '''Sireno''' - Lalaking Sirena, gwapo o magandang lalaki na kakaakit akit ang anyo ng pang itaas na bahagi ng katawan ngunit ang baywang pababa ay buntot ng isda. Kahalihalina sa mga babae. Pagdating ng hustong gulang ay hindi na tumatanda ang sireno, nanatili silang mukhang binata at kaakit akit<ref>{{Cite web |date=2024-12-10 |title=Definition of MERMAN |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/merman |access-date=2025-01-31 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> '''Magindara''' - Ang mga magidara ay mga nilalang sa mitolohiyang Filipino na isang uri ng bantay tubig at aswang dagat. Kadalasan, inilalarawan siya bilang malupit at nakakatakot, kumpara sa mga karaniwang sirena. Ang Magindara ay may kakayahang mag-akit ng mga tao patungo sa kapahamakan.<ref>{{Citation |last=Adrados |first=Francisco Rodríguez |title=From Common Greek to the Dialects of the Second Millennium |date=2005-01-01 |url=https://doi.org/10.1163/9789047415596_005 |work=A History of the Greek Language |pages=22–41 |publisher=BRILL |isbn=978-90-474-1559-6 |access-date=2025-01-31}}</ref> Magaganda ngunit mabangis, makukulay ang kaliskis sa kanilang buntot, Sumasamba sa diyos ng buwan. Nalalason sila sa dugo ng birhen o ng mga musmos<ref>{{Cite book |last=Mintz |first=Malcolm W. |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j |title=Bikol Dictionary |date=2019-03-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-7891-7}}</ref> '''Siyokoy''' '''-''' (o Syokoy) ay mga nilalang sa mitolohiyang Filipino na kabilang sa Bantay Tubig (merfolk), na kadalasang lalaking katumbas ng Sirena. May katawang kahawig ng tao na may dalawang binti at paa, may kaliskis, hasang, at palad o paa ng isda. Hindi tulad ng maamong Sirena, sila’y mapanganib, kilala sa paghila ng mga tao sa kailaliman ng dagat o ilog upang malunod. Iniuugnay sila sa mga anyong-tubig tulad ng dagat, lawa, at ilog, bilang tagapagtanggol o banta sa kanilang nasasakupan. Karaniwang inilalarawan ang Siyokoy bilang mas nakakatakot kaysa sa Sirena, sumisimbolo ng takot at respeto sa misteryo at panganib ng karagatan.<ref>{{Cite journal |last=Houston |first=Charles O. |last2=Majul |first2=Cesar Adib |last3=Patanne |first3=E. P. |date=1975 |title=Muslims in the Philippines. |url=https://doi.org/10.2307/2756054 |journal=Pacific Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=292 |doi=10.2307/2756054 |issn=0030-851X}}</ref> '''Kataw''' '''-''' Ang '''Kataw''' ay isang makapangyarihan at marangal na nilalang mula sa mitolohiyang Filipino. Karaniwang itinuturing na mga tagapagtanggol o mga pinuno ng mga katawan ng tubig tulad ng dagat, ilog, at lawa, ang mga Kataw ay may mataas na ranggo kumpara sa ibang mga nilalang-tubig. Dalawa ang uri ng Kataw. Una ay ang '''Maharlikang Kataw''' ay itinuturing bilang pinakamataas na ranggo ng mga merfolk o nilalang mula sa tubig. Sila ay inilarawan bilang magiting at marangal, may mga kakayahang mahika at natatanging kaalaman sa mga pwersa ng dagat pangalawa ay ang '''Bisayang Kataw''' na matatagpuan sa rehiyon ng Visayas, ito ay pangit at nakakatakot berde at makaliskis at mukhang halimaw.[https://www.youtube.com/watch?v=Ae_h1FgPm2E&t=125s] Tinuturing silang mga "bantay" ng tubig at may kakayahang kontrolin ang mga natural na pwersa ng dagat, tulad ng mga alon, agos, at iba pang katangian ng tubig.<ref>{{Cite journal |last=Zafra |first=Galileo |date=2016-04-30 |title=Ang Pagtuturo ng Wika at Kulturang Filipino sa Disiplinang Filipino (Konteksto ng K-12) |url=https://doi.org/10.13185/kat2016.00102 |journal=Katipunan: Journal ng mga ng mga Pag-aaral sa Wika, Panitikan, Sining at Kulturang Filipino |issue=1 |pages=4–28 |doi=10.13185/kat2016.00102 |issn=2507-8348}}</ref> ==Tingnan din== *[[Sorserer (paglilinaw)]] *[[Lamanlupa]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]] [[Kategorya:Mitolohiya ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga ispiritu ng kalikasan]] nhxf09nzo6xbrocux2ng8udq60x4scx 0 87382 2238832 2236385 2026-11-04T21:32:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238832 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Kadalasang isinusulong ng anarkismo na palitan ang pamahalaan ng malalayang pagsasamahan. nilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang kaisipang anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Sa pananaw ng mga anarkista, ang rebolusyon, reporma, at pagsulong ng mga pagbabago sa lipunan ay iisa lamang. Kaya isinusulong nito ang pagbabagong lipunan sa labas ng estado upang direktang maipamalas at maisapraktika ang anarkiyang inaadhika nito. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928083412/http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |archive-date=28 Septiyembre 2022 |url-status=dead}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917041100/https://www.anarkismo.net/article/2923|archive-date=17 Septiyembre 2021|url-status=dead}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web|title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130203017/https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|archive-date=30 Nobiyembre 2024|url-status=dead}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227224209/http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html |date=2014-12-27 }}. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|url=https://archive.org/details/frenchandgerman00elygoog|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=[https://archive.org/details/frenchandgerman00elygoog/page/n47 35]–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|url=https://archive.org/details/locatingsoutheas0000unse|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|url=https://archive.org/details/locatingsoutheas0000unse|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|url=https://archive.org/details/superiorpersons000bowl|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar.<ref name="Gregory">{{Cite web |title=The Minarchist"s Dilemma {{!}} Strike-The-Root: A Journal Of Liberty |url=http://www.strike-the-root.com/4/gregory/gregory6.html |access-date=2026-08-02 |website=www.strike-the-root.com |language=en}}</ref> Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno.<ref>{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |last2=Machan |first2=Tibor R. |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/anarchism-minarchism-is-a-government-part-of-a-free-country/ |access-date=2026-08-02 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en-US}}</ref> Sinasabi ng mga minarkista na ang mga korte at pulisya ay dapat patakbuhin ng pamahalaan upang manatiling patas. Sinasabi naman ng mga anarkista na ang mga pribadong negosyo o grupo sa komunidad ay maaaring magbigay ng seguridad at batas. Tinatanggap ng mga minarkista ang [[buwis]] na ginagamit lamang para sa depensa at katarungan. Para sa mga anarkista, ang lahat ng uri ng pagbubuwis ay itinuturing na [[pagnanakaw]]. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live |language=en }} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live |language=en }} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies |language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405 }} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live |language=en }} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}} }} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey }} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331 |language=en }} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live |language=en }} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press |language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7 }} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford }} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press |language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2 }} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3 |language=en }} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute |language=en |url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc |language=en }} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011 }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration |language=en }} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709 |language=en }} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing |language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live }} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2 }} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1 |language=en }} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 |language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204 }} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing |language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live |language=en }} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley |language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live |language=en }} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live |language=en }} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en |url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465 |language=en |orig-date=1873 }} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal |language=en }} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live |language=en }} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en }} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration |language=en }} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en }} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022 |language=en }} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press |language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration }} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review |language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription }} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372 }} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020 |language=en |url-status=live }} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2 |title=The Russian Anarchists |url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7 }} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham }} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022 |language=em }} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live }} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|url=https://archive.org/details/italiananarchism0000pern|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020 |language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |url=https://archive.org/details/frommarxtomisesp0000stee |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|url=https://archive.org/details/isbn_9780521459327|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] edxgrxr6bunt4tns7uqxk3zupxtph3o 0 97851 2238836 2217272 2026-11-04T22:33:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238836 wikitext text/x-wiki Ang '''intelihensiyang artipisyal''' o '''artipisyal na katalinuhan''' ([[Wikang Ingles|Inglés]]: {{lang|en|artificial intelligence}} o ''AI''; [[Wikang Kastila|Kastila]]: {{lang|es|inteligencia artificial}} o ''IA'') ay ang katalinuhan ng mga makina at sangay ng [[agham pangkompyuter]] na naglalayong lumikha nito. Nagmula ang salita bilang isang paksa ng Komperensiya sa Dartmouth noong 1956 ni [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]].<ref>Bagaman may ilang kontrobersiya sa puntong ito (tingnan ang {{Harvnb|Crevier|1993|p=50}}), sinabi ni John McCarthy na naisip niya ang termino sa loob ng isang pakikipanayam sa c|net. (Tingnan ang [https://web.archive.org/web/20070630161117/http://news.com.com/Getting+machines+to+think+like+us/2008-11394_3-6090207.html ''Getting Machines to Think Like Us''].)</ref> Inilarawan ito ni McCarthy bilang isang agham at inhenyeriya ng paggawa ng intelihenteng mga makina.<ref>Tingnan ang [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]], [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ''What is Artificial Intelligence?'']</ref> ==Mga problemang nilulutas== "Maaari bang ang isang makina ay kumilos ng intelihente?" ang tanong na isa pa ring bukas na problema at maraming mga mananaliksik ang nagtatangkang lumikha ng ganoong makina. Ang pangkalahatang problema ng paggaya (o paglikha) ng katalinuhan ay nahahati sa bilang ng mga spesipikong sangay na problema. Ang mga ito ay binubuo ng mga partikular na katangian o kakayahang ninanais ng mga mananaliksik ng AI na ipamalas ng isang sistemang intelihente. Ang mga sumusunod na mga katangian ang nakatanggap ng labis na pansin sa kommunidad ng AI. ===Deduksiyon, pangangatwiran at paglutas ng problema=== Ang mga unang mananaliksik ng AI ay lumikha ng mga algoritmo na gumagaya sa sunod sunod na hakbang ng pangangatwiran na ginagamit ng mga tao upang lutasin ang mga [[puzzle]] at gumawa ng mga deduksiyong lohikal. Sa huling bahagi ng dekada 1980 at 1990, ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng paglutas sa mga hindi tiyak at hindi kumpletong impormasyon na gumagamit ng mga konseptong hango sa [[probabilidad]] at [[ekonomika]]. Para sa mga mahihirap na problema, karamihan ng mga algoritmong ito ay nangangailangan ng napakalaking mga komputasyonal na mapagkukunan dahil sa ang karamihan ay nakakaranas "[[kombinatoryal na pagsabog]]" (''combinatorial explosion''): ang halaga ng memorya o panahon na iginugugol ng kompyuter upang lutasin ang isang problema ay tumataas kapag ang isang sukat ng isang problema ay lumagpas na sa isang itinakdang sukat. Ang paghahanap ng mga mas epektibong algoritmo na makakalutas sa ganitong problema ay isang mataas na prioridad sa pananaliksik AI. Ang tao ay lumulutas ng karamihan sa kanilang mga problema gamit ang mga mabilis, intuitibong desisyon imbes na sa sunod sunod na hakbang na deduksiyong modelo na nilikha sa unang yugto ng pananaliksik AI. Ang AI ay nakasulong sa panggagaya ng ganitong uri ng "sub-simbolkong" paglutas ng problema: ang modelong kinatawang ahente ay nagbibigay diin sa kahalagahan ng mga kakayahang sensorimotor hanggang sa mas mataas na pangangatwiran; Ang pananaliksik [[neural net]] ay nagtatangka upang gayahin ang istraktura sa loob ng [[utak]] ng mga tao at hayop na nagbibigay sa mga kakayahang ito. ===Pagkakatawan ng kaalaman=== Ang [[pagkakatawan ng kaalaman]] at [[pag-iinhenyerya ng kaalaman]] ay sentral sa pananaliksik AI. Marami sa mga problema ng makina na inaasahang malutas ay nangangailangan ng malawak na kaalaman tungkol sa mundo. Kabilang sa mga bagay ikatawan ng AI ay: mga bagay, mga katangian, mga kategorya at mga relasyon sa pagitan ng mga bagay; mga sitwasyon, mga pangyayari, mga estado at panahon; mga sanhi at mga epekto; kaalaman tungkol sa kaalaman (kung ano alam ko tungkol sa kung ano alam ng iba); at maraming iba pang hindi sinasaliksik na sangay. Ang isang representasyon ng "kung ano ang umiiral" ay isang ontolohiya (paghiram ng isang salita mula sa tradisyonal na [[pilosopiya]]), kung saan ang pinaka-pangkalahatan ay tinatawag na mataas na mga [[ontolohiya]]. Ang ilan sa pinakamahirap na mga problema sa representasyon ng kaalaman ay: ====Default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon==== Marami sa mga bagay na alam ng mga tao ay nasa anyong "gumaganang mga palagay". Halimbawa, kung ang isang ibon ay pumasok sa isang usapan, ang mga karaniwang larawang naiisip ng mga taong nag uusap ay isang bagay na kasinglaki ng kamao, umaawit, at lumilipad. Hindi lahat ng mga bagay na ito ay totoo sa lahat ng mga ibon. Ang problemang ito ay tinawag ni [[John McCarthy]] noong 1969 na kwalipikasyon ng problema: para sa anumang mga batas ng sentido komon na nais ikatawan ng mga mananaliksik ng AI, meron malaking bilang ng mga esksepsiyon. Halos lahat ay hindi lamang totoo o hindi sa paraang pagkakatawan ng abstraktong lohika. Ang pananaliksik AI ay naghanap ng ilang mga solusyon sa problemang ito. ====Ang lawak ng kaalamang sentido komon==== Ang bilang ng mga atomikong katotohanan na alam ng isang karaniwang tao ay astronomikal (sobrang taas na bilang). Ang mga proyekto na nagtatangkang lumikha ng base (koleksiyon ng mga data) sa kaalaman ng sentido komon (halimbawa, [[Cyc]]) ay nangangailangan ng napakalaking paggawa sa pag-iinhenyeryanng ontolohikal - dapat ito ay binubuo, sa pamamagitan ng kamay ang mga komplikadong konsepto ng isa isa. Ang isang pangunahing layunin ay upang maintindihan ng kompyuter ang sapat na mga konsepto sa pamamagitan ng pagbabasa mula sa mga pinagkukunan tulad ng internet, at samakatuwid ay magagawang idagdag sa kaniyang sariling ontolohiya. ====Ang subsimbolikong anyo ng ilang mga kaalamang sentido komon==== Karamihan sa alam ng mga tao ay hindi maaaring ikatawan bilang mga "katotohanan" o "pangungusap" na maaaring ihayag ng berbal. Halimbawa, ang isang dalubhasa ng chess ay umiiwas sa isang partikular na posisyon ng chess dahil ito "ay masyadong nakalantad" o ang isang kritiko ng sining ay maaaring tumingin ng isang beses sa isang estatwa at matatanto agad nito na ito ay isang peke. Ito ang mga kutob o kakayahan na kinakatawan sa utak na walang kamalayan at subsimbolikal. Ang kaalaman tulad nito ay nagbibigay alam, sumusuporta at nagbibigay ng isang konteksto para sa simboliko at kaalaman na pangkamalayan. Tulad ng kaugnay na problema ng mga subsimbolikong pangangatwiran, ang intelihensiyang komputasyonal ay nagbibigay ng mga paraan upang kumatawan ng ganitong uri ng kaalaman. ===Pagpaplano=== Ang isang intelihenteng ahente ay dapat may kakayahang magtakda ng mga layunin at makamit ang mga ito. Kailangan nito ang isang paraan upang maisalarawan ang hinaharap (dapat itong magkaroon ng representasyon ng estado ng mundo at magkaroon ng kakayahang matukoy kung paanong ang kanilang mga aksiyon ay mababago ito) at magkaroon ng kakayahan na hanapin ang pinakamabuting utilidad (o "halaga") ng mga magagamit na pagpipilian. Sa mga klasikal na mga problema ng pagpaplano, ang ahente ay maaaring magpalagay na ito lamang ang tanging bagay na gumagalaw sa mundo at tumiyak kung ano ang mga kahihinatnan ng mga aksiyong gagawin nito. Gayunpaman, kung ito ay hindi totoo, dapat nitong paulit ulit na tignan kung ang mundo ay tumutugma sa mga prediksiyon at dapat nitong baguhin ang plano kung ito ay kinakailangan, na nagaatas sa isang ahente na mangatwiran sa mga sitwasyon na walang katiyakan. Ang isang pagpaplano ng maraming ahente ay gumagamit ng kooperasyon at kumpetisyon ng maraming mga ahente upang makamit ang isang ibinigay na layunin. Ang isang lumilitaw na pag-aasal tulad nito ay gumagamit ng ebolusyonaryong algoritmo at intelihensiya ng kuyog. ===Pagkatuto=== Ang [[pagkatuto ng makina]] (''machine learning'') ay sentral sa pananaliksik AI mula pa sa simula. Noong 1956, sa orihinal na tag-init na kumperensiya ng Dartmouth, ang mananaliksik na si [[Ray Solomonoff]] ay sumulat ng isang ulat tungkol sa "di pinapatnubayang probabalistikong pagkatuto ng makina". Ang [[Hindi pinapatnubayang pagkatuto]] (''unsupervised learning'') ay ang kakayahan upang mahanap ang mga paterno sa isang daloy na input. Ang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ay kinabibilangan ng [[klasipikasyon]] at [[regreasyon analisis|regresyong numerikal]]. Ang klasipikasyon ay ginagamit upang matukoy kung anong kategorya ang isang bagay ay nabibilang, pagkatapos makita ang isang bilang ng mga halimbawa mula sa ilang mga kategorya. Ang [[regresyong analisis]] ay kumukuha ng isang hanay ng mga numerikal na input/output ng mga halimbawa at nagtatangkang tuklasin ang isang [[patuloy na punsiyon]] na lilikha ng mga output mula sa mga input. Sa [[pagpapapalakas na pagkatuto]] (''reinforcement learning''), ang ahente ay ginagantimpalaan ayon sa mabuting tugon nito at pinaparusahan sa mga maling tugon nito. Ang mga ito ay maaaring suriin ayon sa mga tuntunin ng [[teoriya ng desisyon]], gamit ang mga konseptong tulad ng [[utilidad]]. Ang matematikal na pagsusuri ng [[algoritmo]] ng pagkatuto ng makina at ang kanilang pagganap ay isang sangay ng [[teoretikal na agham pangkompyuter]] na kilala bilang [[komputasyonal na teorya ng pagkatuto]]. ===Natural na pagpoproseso ng wika=== Ang [[natural na pagpoproseso ng wika]] ay nagbibigay sa makina ng kakayahan upang basahin at maunawaan ang mga wika na sinasalita ng mga tao. Ang maraming mga mananaliksik ng AI ay umaasa na ang isang sapat at makapangyarihang sistema ng natural na pagpoproseso ng wika ay magkaroon ng kakayahang magkamit ng kaalaman sa kaniyang sarili, sa pamamagitan ng pagbabasa ng mga umiiral na teksto na makukuha sa internet. Ilan sa mga direktang aplikasyon ng natural pagpoproseso ng wika ay ang pagkuha ng impormasyon (o text mining) at pagsasalin ng wika. ===Mosyon at manipulasyon=== Ang larangang ng [[robotika]] ay malapit na kaugnay ng AI. Ang intelihensiya ay kinakailangan upang ang mga robot ay magkaroon ng kakayahan gawin ang mga gawain tulad ng manipulasyon ng mga bagay at nabigasyon, sa mga sub-problema ng lokalisasyon (alam kung saan ito), pag-mamapa (pag-aaral kung ano ang nasa paligid ito) at pagpaplano ng paggalaw (pagtukoy kung paano makarating sa isang lugar). ===Persepsiyon=== Ang persepsiyon ng makina ay ang kakayahan gumamit ng input mula sa mga sensor (tulad ng mga kamera, mikropono, sonar at iba pa) upang matukoy ang mga aspeto ng mundo. Ang [[paningin ng kompyuter]] ay ang kakayahan upang masuri ang input na biswal. Ang ilang sa mga subproblema nito ay [[pagsasalita]], pagkilala ng mukha, at pagkilala ng bagay. ==Mga kasangkapan== Sa loob ng 50 taon ng pananaliksik, ang AI ay nakabuo ng malaking bilang ng mga kasangkapan upang malutas ang mga pinakamahirap na mga problema sa agham pangkompyter. Ang ilan sa mga pangkalahatang pamamaraan na ito ay ang sumusunod: ===Paghahanap at optimisasyon=== Maraming mga problema sa AI ay malulutas sa teoriya sa pamamagitan ng matalinong paghahanap ng maraming mga posibleng solusyon: Ang pangangatwiran ay maaaring paliitin sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang paghahanap. Halimbawa, ang lohikal na papapatunay ay maaaring maunawaan bilang paghahanap para sa isang landas mula sa [[premisa]] hanggang sa mga [[konklusyon]] kung saan ang bawat hakbang ay paglalapat ng [[batas inperensiya]]. Ang [[algoritmong pagpapaplano]] ay paghahanap sa mga puno ng layunin at pang-ilalim na layunin upang mahanap ang landas ng layuning pakay na isang prosesong tinatawag na "means-ends analysis". Sa algoritmong robotiko ang paggalaw ng mga braso at paghawak ng mga bagay ng isang [[robot]] ay gumagamit ng lokal na paghahanap sa konpigurasyong espasyo. Maraming algoritmo ng pagkatuto ay gumagamit ng mga algoritmong paghahanap batay sa [[optimisasyon]]. Ang simpleng lubusang paghahanap ay bihirang sapat para sa mga pinaka-tunay na mga problema ng mundo: ang [[espasyo ng paghahanap]] (ang bilang ng mga lugar upang maghanap) ay mabilis na lumalaki sa astronomikal na bilang. Ang resulta nito ay isang paghahanap na masyadong mabagal o hindi natatapos. Ang solusyon para sa maraming mga problema ay paggamit ng mga "[[heuristika]]" upang alisin ang mga pagpipilian na hindi hahantong sa layunin (na tinatawag na "pagtatabas ng hinahanap na puno"). Ang [[heuristika]] ay nagbibigay sa programa ng isang "pinakamahusay na paghula" kung saang landas sa puno (''tree'') matatagpuan ang solusyon. Isang kakaibang uri ng paghahanap ang tumanyag noong 1990s, batay sa matematikal na teoriya ng [[optimisasyon]]. Para sa maraming mga problema, ang paghahanap ay posibleng simulan ng ilang anyo ng paghuhula at pagkatapos ay pagpipino ng paghuhula ng paunti unti hanggang sa wala ng pagpipinong maaaring gawin. Ang mga algoritmong ito ay maaaring ilarawan tulad ng pag akyat sa isang bundok: ang paghahanap ay maaaring simulan sa kahit anong lokasyon sa paanan ng bundok at pagkatapos ay umakyat ng unti unti hanggang sa maabot ang tuktok ng bundok. Ang iba pang mga algoritmong optimisasyon ay [[simuladong annealing]] (ginayang pag- iinit at paglalamig ng isang metal), [[sinag paghahanap]] at [[randomang optimisasyon]] (walang direksiyong optimisasyon). Ang [[pagkukwentang ebolusyonaryo]] ay gumagamit ng isang anyo ng optimisasyong paghahanap. Halimbawa, maaaring sila ay magsimula sa isang populasyon ng mga organismo (ang mga hula) at pagkatapos ay payagan silang mag-[[mutasyon|mutado]] at muli itong pagsamahin, na piliin lamang ang magtatagumpay na mabuhay sa bawat henerasyon (pagpipino ng mga hula). Ang mga anyo ng pagkukuwentang ebolusyonaryo ay kinabibilangan ng algoritmong [[intelihensiyang kuyog]] (tulad ng mga kolonya ng langgam) at mga [[ebolusyonaryong algoritmo]] (tulad ng algoritmong henetiko at pagpoprogramang henetiko). ===Lohika=== Ang [[lohika]] ay ginagamit para ikatawan ang kaalaman at problemang paglutas, ngunit ito ay maaaring gamitin sa iba pang mga problema. Halimbawa, ang algoritmong [[satplan]] ay gumagamit ng lohika para sa pagpaplano at pasaklaw na lohikang pagpoprograma na isang paraan ng pagkatuto. Maraming iba't ibang anyo ng lohika ang ginagamit sa AI. Ang proposisyonal o sentensiyal na lohika ang lohika ng mga pahayag na maaaring totoo o hindi. Ang [[unang order na lohika]] ay gumagamit din ng mga pambilang at [[panguri]] na maaaring maghayag ng mga katotohanan ng mga bagay, ang kanilang mga katangian at mga ugnayan sa isa't isa. Ang [[lohikang hindi malinaw]] (fuzzy logic) ay isang bersiyon ng unang order na lohika na pumapayag na ang katotohanan ng isang pahayag ay maaaring ikatawan bilang halaga sa pagitan ng 0 at 1 imbis na totoo at hindi totoo lamang. Ito ay maaaring gamitin sa isang hindi tiyak na pangangatwiran at ito'y malawak na ginagamit sa modernong industriyal at mga sistemang kontrol ng mga produktong pang konsumer. Ang [[subhektibong lohika]] ay nagmomodelo ng kawalang katiyakan sa kakaiba at tahasang paraan kesa sa [[lohikang hindi malinaw]]: isang ibinigay na dalawang opinyon ay sumasapat sa paniniwala + kawalang-paniwala + aalinlangan = 1 sa loob ng isang [[distribusyong Beta]]. Sa pamamagitan ng paraang ito, ang kamangmangan ay maaaring matukoy mula sa mga probabilistikong pahayag na nililikha ng isang ahente ng may mataas na kumpiyansa. Ang [[lohikang default]], [[lohikang hindi monotoniko]] at [[sirkumpskripsiyon]] ay mga anyo ng lohika na dinisenyo upang makatulong sa pangangatwiran ng default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon. Maraming ekstensiyon ng lohika ay dinisenyo upang humawak ng mga spesipikong sinasakupang ng kaalaman gaya ng: [[lohikong paglalarawan]]; [[sitwasyong kalkulo]], [[kalkulo ng pangyayari]], [[kalkulo na fluent]] (para sa pagkakatawan ng mga kaganapan at oras); [[kalkulong pananahilan]]; paniniwalang kalkulo ; at [[modal na lohika]]. ===Mga pamamaraang probabilistiko sa hindi tiyak na pangagatwiran=== Maraming mga problema sa AI (sa pangangatwiran, pagpaplano, pagkatuto, persepsiyon at robotiko) ay nag-aatas sa isang ahente na kumilos sa hindi kumpleto o hindi tiyak na impormasyon. Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang makapangyarihang kasangkapan upang lutasin ang mga problemang ito sa pamamagitan ng paggamit ng mga pamamaraan mula sa [[teoriya ng probabilidad]] at [[ekonomika]]. Ang [[Bayesian network]] ay isang pangkalahatang kasangkapan na maaaring gamitin sa isang malaking bilang ng mga problema: pangangatwiran (gamit ang algoritmong Bayesian na inperensiya), pagkatuto (gamit ang algoritmong [[inaasahan-maksimisasyon]]) (''expected-maximization''), pagpaplano (gamit ang desisyon na network) at persepsiyon (gamit ang mga [[dinamikong Bayesian network]]). Ang mga algoritmong probabilistiko ay maaari ring gamitin para sa pagsasala (''filtering''), prediksiyon, pagkikinis at paghahanap ng mga paliwanag para sa mga daloy ng mga data na tumutulong sa mga sistemang persepsiyon upang suriin ang mga proseso na nangyari sa paglipas ng panahon gaya ng [[nakatagong modelong Markov]] (''hidden markov model'') o [[panalang Kalma]]n (''Kalman filter''). Ang isang mahalagang konsepto mula sa agham ng [[ekonomika]] ang "[[utilidad]]": isang sukatan kung gaano kahalaga ang isang bagay sa isang intelihenteng ahente. Ang mga tiyak na kasangkapang matematikal ay nilikha upang suriin kung paanong ang isang ahente ay gumagawa ng mga pagpipilian at mga plano gamit ang [[teoriya ng desisyon]], analisis ng desisyon, at teorya ng impormasyong halaga. Kabilang sa mga kasangkapang ito ang mga modelo tulad ng mga [[prosesong desisyong Markov]], [[dinamiko na desisyong network]], [[teorya ng laro]] at [[mekanismong disenyo]]. ===Mga taga-uri at mga paraang estadistikal na pagkatuto=== Ang mga aplikasyong AI ay maaaring mahati sa dalawang uri: taga-uri/classifier (halimbawa "kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay isang brilyante") at mga kontroler (halimbawa "kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay pupulutin"). Gayunpaman, ang mga kontroler ay nag-uuri ng mga kondisyon bago maghinuha ng mga aksiyon, samakatuwid ang mga anyong klasipikasyon ay sentral na bahagi ng maraming mga sistema ng AI. Ang mga taga-uri ay mga [[punsiyon]] na gumagamit ng pagtutugma ng mga paterno (pattern) upang matukoy ang isang pinakamalapit na katugma. Maaari nilang itong isaayos ayon sa mga halimbawa na nagdudulot sa kanilang maging aakit-akit para sa paggamit sa AI. Ang mga halimbawa na ito ay kilala bilang mga obserbasyon o mga pattern. Sa isang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ang bawat paterno ay nabibilang sa isang tiyak na paunang-natukoy na klase. Ang isang klase ay maaaring maunawaan bilang isang desisyon na nililikha. Lahat ng mga obserbasyon na pinagsama kasama ang kanilang tatak na klase ay kilala bilang isang hanay ng data. Kapag ang isang bagong obserbasyon ay natanggap, ang obserbasyon ito ay inuuri base sa nakaraang karanasan. Ang mga taga-uri ay maaaring sanayin sa pamamagitan ng iba't ibang paraan gaya ng maraming mga [[estatistika]]l at pamamaraan ng pagkatuto ng makina. Ang pinaka-malawak na ginagamit na taga-uri ay [[network na neural]], mga [[pamamaraang kernel]] tulad ng [[suportang bektor na makina]] (''support vector machine''), [[k-pinakamalapit na kapitbahay]] (''k-nearest neighbor''), [[modelong pinaghalong Gaussian]] (''mixed Gaussian model''), [[taga-uri na walang muwang na Bayes]] (''naive bayes classifier''), at [[desisyong puno]] (''decision tree''). Ang pagganap ng mga taga-uri ay kinumpara sa hanay ng iba't ibang mga gawain. Ang pagganap ng taga-uri ay depende sa mga katangian ng data na uuriin. Walang iisang taga-uri na pinakamahusay na gumagana sa lahat ng mga ibinigay na problema. Ito ay tinutukoy din bilang teorema na "walang libreng tanghalian". Ang pagtukoy ng isang angkop na taga-uri para sa isang naibigay na problema ay itinuturing pa ring isang sining kesa agham. ===Neural na network=== Ang pag-aaral ng mga artipisyal na [[neural network]] ay nagsimula sa dekada bago ang sangay na pananaliksik sa AI ay itinatag, sa mga ginawa ni [[Walter Pitts]] at [[Warren McCullough]]. Ang iba pang pang mahalagang mga naunang mananaliksik ay sina [[Frank Rosenblatt]], na nagimbento ng [[perceptron]] at [[Paul Werbos]] na lumikha ng algoritmong [[backpropagation]]. Ang mga pangunahing kategorya ng mga network ay asikliko (acyclic) o feedforward na neural network (kung saan ang mga signal ay ipinapasa lamang sa isa direksiyon) at pabalik-balik na neural network (na gumagamit ng feedback). Kabilang sa mga pinaka-popular na feedforward network ang perceptron, ang pang maramihang patong na perceptron at radyal na batayan network. Sa pabalik-balik na network, ang pinaka-tanyag ay ang [[Hopfield net]], ang isang anyo ng attractor network, na unang inilarawan ni [[John Hopfield]] noong 1982. Ang neural network ay maaaring ilapat sa problema ng [[intelihenteng kontrol]] (para sa [[robotika]]) o pagkatuto, gamit ang teknikong [[pagkatutong Hebbian]] at [[kompetetibong pagkatuto]]. Ang hierarkikal na temporal na memorya ay isang paraan na nagmomodelo ng ilan sa mga istraktural at algoritmikong katangian ng [[neocortex]]. ===Teorya ng kontrol=== Ang [[teoriya ng kontrol]] ay supling ng [[sibernetika]] at maraming mahahalagang paglalapatan lalo na sa [[robotika]]. ===Mga lengguwaheng pang intelehensiyang artipisyal=== Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang partikular na mga lengguwaheng ginagamit sa AI kabilang ang [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (wikang pamprograma)|Java]], at [[Prolog]]. ==Pilosopiya== Ang pilosopiya ng intelehensiyang artipisyal sa pag-aangkin na magawang muling malikha ang mga kakayahan ng isip ng tao ay parehong hamon at inspirasyon para sa [[pilosopiya]]. May mga limitasyon ba sa kung gaanong katalino ang makina? Ang intelihensiya ba ng tao at intelihensiya ng makina ay pareho? Ang makina ba ay maaaring magkaroon ng isipan at kamalayan? Ang ilan sa mga pinaka-maimpluwensiya ''(influential)'' na sagot sa mga tanong na ito ay ang sumusunod: Ang magalang na konbensiyon ng siyentipiko ng kompyuter na si [[Alan Turing]]: "Hindi natin kailangan pagpasyahan kung ang isang makina ay "makapag-iisip"; kailangan lang nating pagpasyahan kung ang isang makina ay makapag-aasal na kasing talino ng isang tao". Ang pakikitungong ito sa mga pilosopikal na problemang kaugnay ng intelihensiyang artipisyal ang bumubuo ng basehan ng [[pagsubok na Turing]] na iminungkahi sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950). Ang pagsubok na Turing ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kaniyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang Ang hipotesis na sistemang pisikal na simbolo nina Newell at Simon: "Ang isang sistemang pisikal na simbolo ay may kinakailangan at sapat na mga paraan ng pangkalahatang intelihenteng pag-aasal." Nangatwiran sina Newell at Simon na ang mga intelihensiya ay binubuo ng mga pormal na operasyon sa mga simbolo. Salungat na ikinatwiran ni [[Hubert Dreyfus]] na ang kadulabhasaan ng tao ay nakabatay sa walang kamalayang kutob kesa sa manipulasyon ng kamalayang simbolo at sa pagkakaroon ng "pakiramdam" para sa sitwasyon kesa sa hayagang simbolikong kaalaman. Ayon sa [[teorema ng pagiging hindi kompleto ni Gödel]], "Ang isang sistemang pormal (gaya ng isang programa ng kompyuter) ay hindi makapagpapatunay ng lahat ng mga totoong pangungusap". Ang teorema ni Gödel ay inaangkin ng ilan na naglilimita sa kung ano ang magagawa ng mga makina. Ang malakas na AI hipotesis ni [[John Searle]]: "Ang angkop na pinogramang kompyuter na may mga tamang input at output ay sa gayong paraan magkakaroon ng isipan sa eksaktong parehong kahulugan sa mga tao". Kinontra ni John Searle ang asersiyong ito sa kaniyang [[argumentong kwartong Tsino]] na humihiling sa ating tumingin sa loob ng kompyuter at subukang hanapin kung saan ang "isipan" ay maaari. Ang argumentong [[artipisyal na utak]]: "Ang [[utak]] ay magagaya". Sina [[Hans Moravec]], [[Ray Kurzweill]] at iba pa ay nangatwirang teknolohikal na magagawang kopyahin ng direkta ang [[utak]] sa [[hardwer]] at [[sopwer]] at ang gayong simulasyon ay likas na katulad ng sa orihinal. == Tingnan din == *[[Quantum computing]] == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Mga sanggunian== ===Mga aklat=== {{refbegin}} * {{cite book |ref=harv | first=George | last=Luger | author-link=George Luger | first2=William | last2=Stubblefield | author2-link=William Stubblefield | year=2004 | title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving|edition=5th | publisher=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc. | isbn=0-8053-4780-1 | url=http://www.cs.unm.edu/~luger/ai-final/tocfull.html}} * {{cite book |ref=harv | last=Nilsson | first=Nils | author-link=Nils Nilsson (researcher) | year=1998 | title=Artificial Intelligence: A New Synthesis|url=https://archive.org/details/artificialintell0000nils |publisher=Morgan Kaufmann Publishers | isbn=978-1-55860-467-4}} * {{Russell Norvig 2003}} * {{cite book |ref=harv | first = David | last = Poole | author-link=David Poole (researcher)| first2 = Alan | last2 = Mackworth | author2-link=Alan Mackworth | first3 = Randy | last3 = Goebel | author3-link=Randy Goebel | publisher = Oxford University Press | place = New York | year = 1998 | title = Computational Intelligence: A Logical Approach | url = http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html |isbn=0195102703 }} * {{cite book |ref=harv | first = Patrick Henry | last = Winston | author-link = Patrick Winston | publisher = Addison-Wesley | year = 1984 | place = Reading, Massachusetts | isbn = 0201082594 | title = Artificial Intelligence|url=https://archive.org/details/artificialintell0000wins_t2g6 }} {{refend}} ===Iba pang sanggunian=== {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite web | ref={{harvid|ACM|1998}} | publisher=[[Association of Computing Machinery|ACM]] | year=1998 | title=ACM Computing Classification System: Artificial intelligence | url=http://www.acm.org/class/1998/I.2.html | accessdate=2007-08-30 | archive-date=2007-10-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012025921/http://www.acm.org/class/1998/I.2.html | url-status=dead }} * {{Cite book |last = Aleksander |first = Igor |authorlink = Igor Aleksander |year = 1995 |title = Artificial Neuroconsciousness: An Update |publisher = IWANN |url = http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html |archivedate = 1997-03-02 |ref = harv |access-date = 2011-09-26 |url-status = dead }} [http://dblp.uni-trier.de/rec/bibtex/conf/iwann/Aleksander95 BibTex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html |date=1997-03-02 }} [https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html Internet Archive] * {{Cite journal | ref=harv | last=Brooks | first=Rodney | authorlink=Rodney Brooks | year=1990 | title=Elephants Don't Play Chess | journal=Robotics and Autonomous Systems | volume=6 | pages=3–15 | url=http://people.csail.mit.edu/brooks/papers/elephants.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | doi=10.1016/S0921-8890(05)80025-9 }}. * {{Cite journal | ref=harv | last=Buchanan | first=Bruce G. | title=A (Very) Brief History of Artificial Intelligence | magazine=AI Magazine | date=Winter 2005 | pages=53–60 | url=http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | archive-date=2007-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926023314/http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | url-status=dead }} * {{cite book |ref=harv | last=Dennett | first=Daniel | author-link=Daniel Dennett | year=1991 | title=[[Consciousness Explained]] | publisher=The Penguin Press | isbn= 0-7139-9037-6 }} * {{cite book |ref=harv | last=Dreyfus | first=Hubert | authorlink = Hubert Dreyfus | year = 1972 | title = [[What Computers Can't Do]] | publisher = MIT Press | location = New York | isbn = 0060110821 }} * {{cite book |ref = harv |last = Dreyfus |first = Hubert |authorlink = Hubert Dreyfus |year = 1979 |title = What Computers ''Still'' Can't Do |url = https://archive.org/details/whatcomputerssti0000drey |publisher = MIT Press |location = New York |isbn = 0262041340 }} * {{cite book |ref = harv |last = Dreyfus |first = Hubert |authorlink = Hubert Dreyfus |last2 = Dreyfus |first2 = Stuart |year = 1986 |title = Mind over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer |url = https://archive.org/details/mindovermachinep00drey |publisher = Blackwell |location = Oxford, UK |isbn = 0029080606 }} * {{cite book |ref = harv |last = Dreyfus |first = Hubert |authorlink = Hubert Dreyfus |year = 1992 |title = What Computers ''Still'' Can't Do |url = https://archive.org/details/whatcomputerssti0000drey |publisher = MIT Press |location = New York |isbn = 0-262-54067-3 }} * {{cite web | ref = harv | last = Edelman | first = Gerald | authorlink = Gerald Edelman | date = 23 Nobyembre 2007 | title = Gerald Edelman - Neural Darwinism and Brain-based Devices | url = http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html | publisher = Talking Robots | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2009-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091008184132/http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html | url-status = dead }} * {{cite book |ref = harv |last = Fearn |first = Nicholas |year = 2007 |title = The Latest Answers to the Oldest Questions: A Philosophical Adventure with the World's Greatest Thinkers |url = https://archive.org/details/latestanswerstoo0000fear |publisher = Grove Press |location = New York |isbn = 0802118399 }} * {{cite web |ref = harv |last = Forster |first = Dion |authorlink = Dion Forster |year = 2006 |title = Self validating consciousness in strong artificial intelligence: An African theological contribution |url = http://www.spirituality.org.za/files/D%20Forster%20doctorate.pdf |publisher = University of South Africa |location = Pretoria }} * {{cite book |ref=harv | last = Gladwell | first = Malcolm | authorlink= Malcolm Gladwell | year = 2005 | title = [[Blink (book)|Blink]] | isbn = 0-316-17232-4 | publisher = Little, Brown and Co. | location = New York }} * {{cite book |ref = harv |last = Haugeland |first = John |author-link = John Haugeland |year = 1985 |title = Artificial Intelligence: The Very Idea |url = https://archive.org/details/artificialintell0000haug |publisher = MIT Press |location = Cambridge, Mass. |isbn = 0-262-08153-9 }} * {{cite book |ref=harv | last=Hawkins | first=Jeff | author-link=Jeff Hawkins | last2=Blakeslee | first2=Sandra | year=2004 | title=[[On Intelligence]] | publisher=Owl Books | location=New York, NY | isbn=0-8050-7853-3 }} * {{cite book |ref=harv | last=Hofstadter | first = Douglas | author-link = Douglas Hofstadter | year = 1979 | title = [[Gödel, Escher, Bach|Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid]] | isbn=0394745027 | publisher=Vintage Books | location=New York, NY }} * {{cite web |ref = harv |first = J. |last = Howe |date = Nobyembre 1994 |title = Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective |url = http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html |accessdate = 30 Agosto 2007 }}. * {{cite book | ref=harv | last=Kahneman | first=Daniel | author-link=Daniel Kahneman | last2=Slovic | first2=D. | last3=Tversky | first3=Amos | author3-link=Amos Tversky | year=1982 | title=Judgment under uncertainty: Heuristics and biases | url=https://archive.org/details/isbn_0521240646 | publisher=Cambridge University Press | location=New York | isbn=0521284147 }} * {{Cite journal |ref = harv |first = G. |last = Kolata |year = 1982 |title = How can computers get common sense? |url = https://archive.org/details/sim_science_1982-09-24_217_4566/page/1236 |journal = Science |issue = 4566 |pages = 1237–1238 |doi = 10.1126/science.217.4566.1237 |volume = 217 |pmid = 17837639 }} * {{cite book |ref=harv | last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil | year=1999 | title=[[The Age of Spiritual Machines]] | publisher=Penguin Books | isbn=0-670-88217-8 }} * {{cite book |ref=harv | last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil | year=2005 | title=[[The Singularity is Near]] | publisher=Penguin Books | isbn=0-670-03384-7 }} * {{cite book |ref=harv |first=George |last=Lakoff |author-link=George Lakoff |year=1987 |title=Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind |url=https://archive.org/details/womenfiredangero00lako |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-46804-6 }} * {{cite book |ref=harv | last=Lakoff | first=George | author-link=George Lakoff | last2=Núñez | first2=Rafael E. | author2-link=Rafael E. Núñez| year=2000 | title=[[Where Mathematics Comes From|Where Mathematics Comes From: How the Embodied Mind Brings Mathematics into Being]] | publisher=Basic Books | isbn= 0-465-03771-2 }}. * {{cite book | ref=harv | last=Lenat | first=Douglas | author-link=Douglas Lenat | last2=Guha | first2=R. V. | year=1989 | title=Building Large Knowledge-Based Systems | url=https://archive.org/details/buildinglargekno0000lena | publisher=Addison-Wesley | isbn=0201517523 }} * {{Cite journal |ref=harv | last=Lighthill | first = Professor Sir James | author-link=James Lighthill | year = 1973 | contribution= Artificial Intelligence: A General Survey | title = Artificial Intelligence: a paper symposium | publisher = Science Research Council }} * {{cite book |ref = harv |last = Lucas |first = John |author-link = John Lucas (philosopher) |year = 1961 |contribution = Minds, Machines and Gödel |editor-last = Anderson |editor-first = A.R. |title = Minds and Machines |url = http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html |accessdate = 30 Agosto 2007 |archive-date = 19 Agosto 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070819165214/http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html |url-status = dead }} * {{cite web | ref = harv | last = Maker | first = Meg Houston | year = 2006 | title = AI@50: AI Past, Present, Future | location = Dartmouth College | url = http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | accessdate = 16 Oktubre 2008 | archive-date = 2008-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | url-status = dead }} * {{cite web | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | authorlink1 = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Minsky | first2 = Marvin | authorlink2 = Marvin Minsky | last3 = Rochester | first3 = Nathan | authorlink3 = Nathan Rochester | last4 = Shannon | first4 = Claude | authorlink4 = Claude Shannon | year = 1955 | title = A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }}. * {{cite journal | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | author-link = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Hayes | first2 = P. J. | year = 1969 | title = Some philosophical problems from the standpoint of artificial intelligence | journal = Machine Intelligence | volume = 4 | pages = 463–502 | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/mcchay69.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }} * {{cite web | ref=harv | last=McCarthy | first=John | authorlink=John McCarthy (computer scientist) | title=What Is Artificial Intelligence? | date=12 Nobyembre 2007 | url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html }} * {{cite book |ref = harv |last = Minsky |first = Marvin |author-link = Marvin Minsky |year = 1967 |title = Computation: Finite and Infinite Machines |url = https://archive.org/details/computationfinit0000mins |publisher = Prentice-Hall |location = Englewood Cliffs, N.J. |isbn = 0131654497 }} * {{cite book |ref=harv | last=Minsky | first=Marvin | author-link=Marvin Minsky | year = 2006 | title = [[The Emotion Machine]] | publisher = Simon & Schusterl | publication-place=New York, NY | isbn=0-7432-7663-9 }} * {{cite web | ref=harv | last=Moravec | first=Hans | authorlink=Hans Moravec | year=1976 | title=The Role of Raw Power in Intelligence | url=http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html | accessdate=30 Agosto 2007 }} * {{cite book | ref = harv | last = Moravec | first = Hans | author-link = Hans Moravec | year = 1988 | title = Mind Children | url = https://archive.org/details/mindchildren00hans | publisher = Harvard University Press | isbn = 0674576160 }} * {{cite book |ref=harv | last=NRC | first= (United States National Research Council) | author-link=United States National Research Council | year=1999 | chapter=Developments in Artificial Intelligence | title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research | publisher=National Academy Press }} * {{cite book |ref=harv | last=Needham | first=Joseph | authorlink = Joseph Needham | year=1986 | title=[[Science and Civilization in China]]: Volume 2 | publisher=Caves Books Ltd. }} * {{cite book |ref = harv |last = Newell |first = Allen |author-link = Allen Newell |last2 = Simon |first2 = H. A. |year = 1963 |contribution = GPS: A Program that Simulates Human Thought |editor-last = Feigenbaum |editor-first = E.A. |editor2-last = Feldman |editor2-first = J. |title = Computers and Thought |url = https://archive.org/details/computersthought00feig |publisher = McGraw-Hill |authorlink2 = Herbert Simon |publication-place = New York }} * {{cite journal | ref = harv | last = Newell | first = Allen | author-link = Allen Newell | last2 = Simon | first2 = H. A. | year = 1976 | contribution = Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search | title = Communications of the ACM | volume = 19 | url = http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | authorlink2 = Herbert Simon | issue = 3 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2008-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081007162810/http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | url-status = dead }}. * {{Citation<!-- using Citation template (rather than "cite magazine") to avoid the final period --> | last = Nilsson | first = Nils | author-link = Nils Nilsson (researcher) | year = 1983 | title = Artificial Intelligence Prepares for 2001 | journal = AI Magazine | volume = 1 | number = 1 | url = http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf }}, Presidential Address to the [[Association for the Advancement of Artificial Intelligence]]. * {{Cite journal | ref = harv | last = Searle | first = John | author-link = John Searle | year = 1980 | title = Minds, Brains and Programs | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 3 | issue = 3 | pages = 417–457 | url = http://www.bbsonline.org/documents/a/00/00/04/84/bbs00000484-00/bbs.searle2.html | doi = 10.1017/S0140525X00005756 }} * {{cite book |ref = harv |last = Searle |first = John |author-link = John Searle |year = 1999 |title = Mind, language and society |url = https://archive.org/details/mindlanguagesoci00sear |publisher = Basic Books |location = New York, NY |isbn = 0465045219 |oclc = 231867665 43689264 }} * {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Detlor | first2 = Brian | year = 2004 | title = Intelligent agents as innovations | journal = AI and Society | volume = 18 | issue = 4 | pages = 364–381 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | doi = 10.1007/s00146-004-0310-5 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120301110557/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | url-status = dead }} * {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Ruhi | first2 = Umar | last3 = Cocosila | first3 = Mihail | year = 2007 | title = Unplanned effects of intelligent agents on Internet use: Social Informatics approach | journal = AI and Society | volume = 21 | issue = 1–2 | pages = 141–166 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | doi = 10.1007/s00146-006-0051-8 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120620044024/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | ref=harv | last=Shapiro | first=Stuart C. | editor-first=Stuart C. | editor-last=Shapiro | year=1992 | contribution=Artificial Intelligence | title=Encyclopedia of Artificial Intelligence | edition=2nd | pages=54–57 | url=http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf | publisher=John Wiley | location=New York | isbn=0471503061 }} * {{cite book |ref = harv |last = Simon |first = H. A. |author-link = Herbert Simon |year = 1965 |title = The Shape of Automation for Men and Management |url = https://archive.org/details/shapeofautomatio00simo |publisher = Harper & Row |publication-place = New York }} * {{cite web | ref=harv | last=Skillings | first=Jonathan | url=http://news.cnet.com/Getting-machines-to-think-like-us/2008-11394_3-6090207.html | title=Getting Machines to Think Like Us | work=cnet | date=3 Hulyo 2006 | accessdate=3 Pebrero 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080830093710/http://news.cnet.com/Getting-machines-to-think-like-us/2008-11394_3-6090207.html | archive-date=30 Agosto 2008 | url-status=dead }} * {{Turing 1950}}. * {{cite web |ref = harv |last = van der Walt |first = Christiaan |last2 = Bernard |first2 = Etienne |year = 2006<!––year is presumed based on acknowledgements at the end of the article––> |title = Data characteristics that determine classifier performance |url = http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf |format = PDF |accessdate = 5 Agosto 2009 |archive-date = 2009-03-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090325194051/http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf |url-status = dead }} * {{cite book | ref=harv | last1=Wason | first1=P. C. | author-link=Peter Cathcart Wason | last2=Shapiro | first2=D. | editor=Foss, B. M. | year=1966 | title=New horizons in psychology | url=https://archive.org/details/newhorizonsinpsy0000foss_f7d6 | location=Harmondsworth | publisher=Penguin | chapter=Reasoning }} * {{cite book |ref=harv | last=Weizenbaum | first = Joseph | authorlink=Joseph Weizenbaum | year = 1976 | title = [[Computer Power and Human Reason]] | publisher = W.H. Freeman & Company | location = San Francisco | isbn = 0716704641 }} {{refend}} [[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]] [[Kategorya:Agham]] 5c0ht7d6ptax5pl10w3pybkbdgqii3k 0 98740 2238828 2238424 2026-11-04T20:22:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238828 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive] {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] im547tjkadt8ficj3zteci2mr8880yx 0 115899 2238880 1947096 2026-11-05T04:19:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238880 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Cecile Licad | image = | alt = | caption = | image_size = | background = non_vocal_instrumentalist | birth_name = | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1961|05|11}} | birth_place = [[Maynila]] | death_date = | death_place = | origin = [[Pilipinas]] | instrument = Piyano | genre = [[Musikang Klasikal]] | occupation = Nagtatanghal, Recording Artist | years_active = 1968-kasalukuyan | label = [[Sony Classical]], [[EMI]], [[Naxos Records|Naxos]], Musical Heritage Society | associated_acts = | website = {{url|http://www.cecilelicad.com|cecilelicad.com}} | notable_instruments = }} Si '''Cecile Licad''' (Ipinanganak 11 Mayo 1961) ay isang tanyag na [[Pilipina]]ng [[piyanista]]. Maaga siyang natutong tumugtog ng piyano. Isa siya sa magagaling na Pilipinong iskolar sa musika na pinag-aral sa Estados Unidos. Nanalo na siya sa ilang paligsahang pandaigdig sa pagtugtog ng piyano. Binansagan siyang "piyanista ng isang piyanista" ng ''[[The New Yorker]]'', ang kanyang kasiningan niya, ay pinaghalong likas na musikero at mahusay na pagsasanay."<ref name="Barrett">[http://www.barrettvantage.com/print.php?id=188&view=brief Cecile Licad] at Barrett Vantage Artists.</ref> ==Diskograpiya== # ''[[Piano Concerto No. 2 (Rachmaninoff)|Rachmaninoff Piano Concerto No. 2 in C minor]] and [[Rhapsody on a Theme of Paganini]], in A minor Op.43'' with the [[Chicago Symphony Orchestra]] with [[Claudio Abbado]] conducting from [[CBS Masterworks Records]] (1984). #''[[Piano Concerto No. 2 (Chopin)|Chopin Piano Concerto No. 2]] and [[Piano Concerto No. 2 (Saint-Saëns)|Saint-Saens Piano Concerto No. 2]]'' with [[André Previn]] conducting the [[London Philharmonic Orchestra]] from CBS Masterworks. #''[[Robert Schumann|Schumann]]'s [[Carnaval (Schumann)|Carnaval]], [[Papillons]] and Toccata in C Major'' from [[Sony Classical Records|Sony Classical]] (1990). #''Tchaikovsky Piano Trio in A minor ('In Memory of a Great Artist'), Op. 50 and Brahms Trio for horn (or viola or cello), violin & piano in E flat major, Op. 40'' with [[Nadja Salerno-Sonnenberg]], [[Antonio Meneses]] and [[John Cerminaro]] from [[EMI]] (1994).<ref>''[http://www.audaud.com/printer.php?ArticleID=855 Review]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' Audiophile Audition. Retrieved on 2010-10-23.</ref> #''Cecile Licad Performs [[Chopin]]'' for Music Masters (1995). #''[[César Franck|Franck]] & [[Johannes Brahms|Brahms]] Sonatas: Salerno-Sonnenberg Licad'' with Nadja Salerno-Sonnenberg for EMI. #''Complete [[Beethoven]] Edition, Vol. 14: Misc. Chamber Works'' for [[Deutsche Grammophon]] (1997). Cecile with [[Patrick Gallois]] on flute performing Beethoven's ''[[Six National Airs with Variations for Flute and Piano]], Op. 105'' and ''[[Ten National Airs with Variations for Flute and Piano]], Op. 107.'' #''[[Ravel]]: Piano Works'' from Musical Heritage Society (1998). #''Summerfest La Jolla 1998'' from La Jolla Chamber Music Society (1998). #''[[Marlboro Music School and Festival|Marlboro Music Festival]] 50th Anniversary Album'' from [[Bridge Records]] (2001). Cecile with [[Mieczyslaw Horszowski]] performing Beethoven's ''[[Three Marches for Piano, 4 hands]], Op. 45''.<ref>''[http://www.amazon.com/Marlboro-Music-Festival-Anniversary-Album/dp/B00005J6ZT/ref=sr_1_8?s=music&ie=UTF8&qid=1290570319&sr=1-8 Marlboro Music Festival: 50th Anniversary Album]'' Amazon. Retrieved on 2010-10-24.</ref> #''[[Santa Fe Chamber Music Festival]]: Haydn Guitar Quartet in D Major; Korngold Piano Quintet'' from Koch Classics (2002). Cecile with [[Arnold Steinhardt]], [[Benny Kim]] and [[Benny Kim|Eric Kim]] performing [[Erich Wolfgang Korngold|Korngold]]'s ''[[Piano Quintet]] in E Major, Op. 15.'' #''[[Louis Moreau Gottschalk]]: Piano Music'' from [[Naxos Records|Naxos]] (2003).<ref>''[http://www.barrettvantage.com/artist.php?id=clicad&aview=record&rid=524 Louis Moreau Gottschalk: Piano Music]''. Cecile Licad Recordings-Barrett Vantage Artists. Retrieved on 2010-11-23.</ref> #''Casals Encores'' from [[Hyperion Records]] (2011) with Cecile accompanying [[cellist]] [[Alban Gerhardt]] in an album of favorite encore pieces of [[Pablo Casals]].<ref>[http://www.amazon.com/Casals-Encores-Alban-Gerhardt/dp/B004V4GY2O/ref=sr_1_4?ie=UTF8&qid=1312299017&sr=8-4 "Casals Encores"]. Amazon. Retrieved on 2011-08-02.</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[https://web.archive.org/web/20110912010602/http://www.cecilelicad.com/ Cecile Licad's] Official Web Site. *[http://www.amazon.com/dp/B000QJO5TM Cecile Licad] Music Samples on Amazon.com {{BD|1961||Licad, Cecile}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Licad, Cecile | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION =Classical pianist | DATE OF BIRTH =May 11, 1961 | PLACE OF BIRTH =Manila, Philippines | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[Kategorya:Mga musiko mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga piyanista]] ibqgkhea922sikmv7w1sad2nr2yb0h2 0 123103 2238834 2236228 2026-11-04T22:17:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238834 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arcole|official_name=Comune di Arcole|native_name=|image=Panorama Arcole.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{Coord|45|21|30|N|11|17|10|E|region:IT-VR_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Gazzolo, Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.81|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Arcolesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=27|saint=[[San Jorge|San Giorgio]]|day=Abril 23|postal_code=37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comunediarcole.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=023004 <!-- | frazioni = [[Belfiore]], [[Lonigo]] (VI), [[San Bonifacio (Italia)|San Bonifacio]], [[Veronella]], [[Zimella]] -->}}Ang '''Arcole''' (binibigkas {{IPA|it|ˈarkole|}}), na kilala rin bilang '''Arcola''', ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 5,274 na naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay kilala bilang lugar ng [[Labanan sa Arcole|Labanan sa Tulay ng Arcole]]. == Heograpiya == Ang Arcole ay matatagpuan sa isang lugar na halos nasa kalagitnaan sa pagitan ng mga lungsod ng [[Verona]] at [[Vicenza]]. Ang lugar ay sagana sa tubig; ang [[Zerpa]], isang lugar sa kanluran ng Ilog [[Alpone]], ay naging latian hanggang kalagitnaan ng ika-20 siglo. Ang Ilog Alpone ay dumadaloy sa teritoryo nito, na dumadaloy patungo sa kalapit na Ilog [[Adigio]]. == Kasaysayan == Sa pagitan ng Nobyembre 15 at 17, 1796,<ref>{{Cite web |title=Battle of Arcole |url=https://www.napoleon-empire.org/en/battles/https:www.napoleon-empire.org/en/battles/arcole.php |access-date=2026-03-08 |website=Napoleon & Empire |language=en}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> nangyari ang [[Labanan sa Arcole]]. Si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], kamakailan lamang itinalagang kumander ng [[Hukbo ng Italya (Pransiya)|Hukbong Pranses ng Italya]], ay nanguna sa isang mabilis at kapani-paniwalang pag-atake sa Italya bilang bahagi ng [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Digmaang Rebolusyonaryong Pranses]]. Noong Abril at Mayo ng taong iyon, natalo niya ang hukbong [[Piamonte]] at itinaboy ang hukbong [[Banal na Imperyong Romano|Austriako]] palabas ng halos buong Hilagang Italya. Noong Nobyembre, nakipagdigma si Napoleon kay [[József Alvinczi]] malapit sa sangandaan ng mga [[Ilog Adigio]] at Alpone. Sa kabila ng kakulangan ng mga pangunahing kagamitan at pagkain, nagpatuloy sa opensiba ang hukbong Pranses. Noong Nobyembre 14, tinawid nila ang Adigio. Ang mga Alpone na lang ang natitira sa pagitan ng dalawang hukbo. Noong [[Labanan sa Arcole|Nobyembre 15-16]], paulit-ulit na sinubukan ng mga Pranses na tawirin ang tulay sa Arcole. Ang mga unang pagsalakay na ito ay natalo ng lakas-putok ng Austrian. Pagsapit ng Nobyembre 17, nakumbinsi si Alvinczi ng mga galaw ng mga Pranses sa gilid na siya ay pinagbantaan ng pagkubkob at nag-utos siya ng isang taktikal na pag-atras. Nang sumunod na taon, nagpatuloy si Napoleon sa pagdurog sa mga Austriako sa Rivoli, na napilitan silang pumirma sa [[Tratado ng Campo Formio|Kapayapaan ng Campo Formio]] nang taong iyon. == Kakambal na bayan == Ang Arcole ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|France}}[[Cadenet]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mouox5ipawxwhytr3suduo7f7q1str1 0 123123 2238862 2236223 2026-11-05T01:46:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238862 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Boschi Sant'Anna|official_name=Comune di Boschi Sant'Anna|native_name=|image=Comune, Boschi Sant'Anna.png|imagesize=|caption=Munisipyo|image_shield=Boschi_Sant'Anna-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|13|N|11|22|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Boschi, San Marco, Oni<ref>{{cite web |title=Provincia di Verona |url=https://portale.provincia.vr.it/index.php/ente/enti/21 |website=portale.provincia.vr.it |access-date=30 April 2024 |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20240430034044/https://portale.provincia.vr.it/index.php/ente/enti/21 |archive-date=30 Abril 2024 |url-status=dead}}</ref>|mayor_party=|mayor=Enrico Occhiali (since 2019)<ref>{{cite web |title=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoCarica&ente=Comune&IdCarica=2670077&IdAnagrafica=1227382&DataRicerca=29%2F04%2F2024&ProvinciaDesc=VERONA&ComuneDesc=BOSCHI+SANT%27ANNA |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=30 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=8.97|population_footnotes=<ref name="pop">{{cite web |title=Bilancio demografico mensile |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=30 April 2024}}</ref>|population_demonym=Santanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=[[Santa Ana]]|day=Hulyo 26|postal_code=37040|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Boschi Sant'Anna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 1,380 naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]].<ref name="pop"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=D7B "Bilancio demografico mensile"]. </cite></ref> Ito ay {{Convert|45|km|mi}} mula sa [[Verona]] at silangan ng [[Legnago]]. == Heograpiya == Ang Boschi Sant'Anna ay ang pangalawang pinakamaliit na munisipalidad sa Lalawigan ng Verona pagkatapos ng [[Concamarise]]. Ito ay matatagpuan humigit-kumulang 45 kilometro timog-silangan ng Verona at 6 na kilometro mula sa Legnago, ang pangunahing lungsod. Ang bayan ay binubuo ng pangunahing bayan at mga nayon ng Boschi San Marco at Oni. Ang lugar ay tahanan ng ilang mga distrito (ang Belfiore, Faro, at Sabbioni ang mga pangunahing distrito) at maraming mga bahay sa looban at mga bahay-bukid.&nbsp; == Kasaysayan == [[File:Comune,_Boschi_Sant'Anna.png|thumb| Ang munisipyo ng Boschi.]] Ang matabang at patag na teritoryo ng Boschi Sant'Anna ay halos hindi na napapanatili ngayon ang dating kariktan ng maliit na komunidad sa [[Mababang Lupaing Verones]]. Isang kagubatan na kilala bilang ''Bosco di Porto'' ang dating sumasaklaw sa lugar, na nabuo dahil sa maraming [[Baha|pagbaha]] na dulot ng ilog [[Adigio]], na dating dumadaloy malapit sa Boschi bago ang kilalang [[Baha sa Cucca|baha sa Cucca noong 589]], at hindi protektado ng matibay na [[pilapil]]. Sa simula ng [[panahong Kristiyano]], ang lugar kung saan nakatayo ang maliit na [[munisipalidad]] ay malamang na nabawi na, bagama't nanatili itong napapalibutan ng mga [[Gubat|kagubatan]] at kakahuyan. Isang mahalagang kalsadang Romano, ang ''Vicinalis'', ang dumaan din sa lugar, na nagdurugtong sa kasalukuyang [[Ostiglia]] at [[Este, Veneto|Este]], gaya ng ipinakita ng mga natuklasang labi ng [[bangketa]] na gawa sa [[trakitang Euganea]]. Pagkatapos ng pagbagsak ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]], sinundan ng nayon ng Boschi ang kapalaran ng mas malaking munisipalidad ng [[Legnago]] sa loob ng maraming taon, at sunud-sunod na napasailalim sa kontrol ng mga obispo at mga pinuno na namuno sa lugar. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 38ccnvx10tzjc179atg5sdoby7q0wrw 0 123125 2238863 2236230 2026-11-05T01:49:46Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238863 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bosco Chiesanuova|official_name=Comune di Bosco Chiesanuova|native_name=|image=Chiesa_di_boscochiesanuova.jpg|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|37|N|11|2|E|type:city(3,386)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco Chiesanuova, Corbiolo, Lughezzano-Arzerè e Valdiporro|mayor_party=|mayor=Claudio Melotti|area_footnotes=|area_total_km2=64.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3618|population_as_of=Nobyembre 30, 2024|pop_density_footnotes=|population_demonym=Boscochiesanuovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=1106|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=37021, 37020 frazioni|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bosco Chiesanuova''' ({{IPA|it|ˈbɔsko ˌkjɛzaˈnwɔːva}}; {{Langx|cim|Nuagankirchen}} {{Langx|de|Neuenkirchen}} {{Langx|vec|Cesanòa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang pangkat ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. Ang Bosco Chiesanuova ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Cerro Veronese]], [[Erbezzo]], [[Grezzana]], [[Roverè Veronese]], at [[Selva di Progno]]. Dito ipinanganak si [[Massimo Moratti]]. == Kasaysayan == Sa lugar ng Bosco Chiesanuova, may mga pamayanan ng tao noong panahong [[Paleolitiko]], ang pinakamahalaga ay ang Lughezzano at San Giorgio. Kapansin-pansin ang mga natuklasan sa San Giorgio, sa taas na humigit-kumulang 1,500 metro, ngunit nasa isang mahalagang ruta noong panahong iyon dahil sa pagkakaroon ng isang talampas na nagpapahintulot sa pagtawid sa lugar nang walang malalaking likas na balakid. Ang buong rehiyon ng [[Lessinia]], at marahil maging ang [[Monte Baldo]], ay nagsusuplay ng batong pingkian sa buong Europa. Upang bigyang-diin ang kahalagahan ng talampas, ginagamit pa rin ito ngayon ng maraming peregrino na gumagawa ng dalawang araw na paglalakbay mula sa lugar ng [[Vicenza]] patungo sa [[Santuwaryo ng Madonna della Corona]]. == Kasaysayan == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 22, 2008.<ref>{{cita web|titolo=Bosco Chiesanuova (Verona) D.P.R. 22.04.2008 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/bosco_chiesanuova.html|accesso=10 agosto 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615040340/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/bosco_chiesanuova.html |date=15 Hunyo 2024 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9payrx04dunm9rhfmz1pl5yivclot66 0 125869 2238873 2237298 2026-11-05T03:01:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238873 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campagna Lupia|elevation_m=4|area_total_km2=87|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Campagnalupiesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[San Pedro]]|mayor=Fabio Livieri|day=Hunyo 29|postal_code=30010|area_code=041|website={{official website|http://www.comune.campagnalupia.ve.it/}}|footnotes=|istat=027002|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Campagna Lupia|shield_alt=|native_name=|image_skyline=San Pietro e campanile (Campagna Lupia).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang [[Simbahan ng San Pedro Apostol (Campagna Lupia)|Simbahan ng San Pedro Apostol]] at, sa kaliwa, ang rektoryo, sa sentro ng Campagna Lupia|image_shield=Campagna Lupia-Stemma.png|image_map=|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Venecia|Venecia]] (VE)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|12|6|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|frazioni=[[Campolongo Maggiore]], [[Camponogara]], [[Chioggia]], [[Codevigo]] (PD), [[Dolo (Italia)|Dolo]], [[Mira (Italia)|Mira]], [[Piove di Sacco]] (PD), [[Venezia]]}} Ang '''Campagna Lupia''' ay isang bayan sa [[Kalakhang Lungsod ng Venecia]], [[Veneto]], hilagang-silangan ng [[Italya]]. Ito ay bahagi ng [[samahan ng mga komuna]] ng [[Riviera del Brenta]]. == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang teritoryo ng Campagna Lupia ay nahahati sa dalawang bahagi: ang kapatagan, sa kanluran, kung saan naroroon ang kabesera at iba't ibang mga nayon, at ang mga lambak, sa silangan, na sumasakop sa malaking bahagi ng teritoryo ng munisipalidad. == Pinagmulan ng pangalan == Bago ang R.D. na may petsang Hulyo 21, 1867 ito ay tinawag na Campagna. Ang toponimo ay malinaw na nagmula sa salitang kampanya. Ang detalye ng Lupia ay orihinal na isang pangalan na nangangahulugang isang mabuhangin at hindi nalilinang na lugar, mga patlang kung saan nagkakalat ang isang ilog; ang pangalang ito ay inaakalang konektado sa salitang Latin na alluvies (buo). == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng Campagna Lupia ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Marso 30, 2004.<ref>{{cita web|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/campagna.html|titolo=Emblema del Comune di Campagna Lupia|sito=Governo Italiano, Ufficio Onorificenze e Araldica|anno=2004|accesso=29 gennaio 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231101150012/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2004/comuni/campagna.html |date=2023-11-01 }}</ref> == Mga pinagkuhanan == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Campagna_Lupia,%20Italy (Mapa ng Google)] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Venice}} qv7251e0421obk1b02vdmpe09egqd1z 0 125986 2238824 2206255 2026-11-04T19:33:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238824 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2013}} {{Infobox animanga/Header | name = | image = A Girl Vol 1.jpg | caption = The first volume of A-Girl, published by Shueisha on November, 1985 | ja_kanji = エー·ガール | ja_romaji = | genre = [[Romance novel|Romance]] }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | title = | author = [[Fusako Kuramochi]] | illustrator = | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = | publisher_other = | demographic = ''[[Shōjo manga|Shōjo]]'' | magazine = [[Bessatsu Margaret]] | magazine_en = | magazine_other = | published = | first = Hulyo 1984 | last = Disyembre 1984 | volumes = 2 | volume_list = }} {{Infobox animanga/OVA | director = [[Kitaro Kousaka]] | studio = [[Madhouse Studios]] | licensor = | episodes = 1 | release = 24 Setyembre 1993 | runtime = 24 minutes }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''A-Girl'''''|エー·ガール}} ay isang shōjo manga pagmamahalan nakasulat sa pamamagitan ng Fusako Kuramochi at serialized sa Bessatsu Margaret mula Hulyo 1984 hanggang Disyembre 1984. Ang mga indibidwal na chapters ay nai-publish sa dalawang tankōbon volume na sa pamamagitan ng Shueisha , inilathala sa Nobyembre at Disyembre 1985, ayon sa pagkakabanggit.<ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.jp/dp/4088491203/ |title=A‐girl (1) |publisher=[[Amazon.com|Amazon.co.jp]] |language=Japanese |accessdate=2008-12-27}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amazon.co.jp/dp/4088491289 |title=A‐girl (2) |publisher=[[Amazon.com|Amazon.co.jp]] |language=Japanese |accessdate=2008-12-27}}</ref> Sa 16 Enero 1998, Shueisha muli pinakawalan ang buong serye sa isang pinagsama kanzenban ng lakas ng tunog.<ref>{{cite web |url=http://books.shueisha.co.jp/CGI/search/syousai_put.cgi?isbn_cd=4-08-617223-2&mode=1 |title=A-Girl |publisher=[[Shueisha]] |language=Japanese |accessdate=2008-12-27}}</ref> Ang chapters ay inangkop sa isang solong episode orihinal na video animation ng pugad ng gulo at ingay Studios na noon ay pinakawalan sa 24 Set 1993,<ref>{{cite web|url=http://www.madhouse.co.jp/works/1993-1992/works_ova_a-girl.html|title=A-Girl|publisher=[[Madhouse Studios]]|language=Japanese|accessdate=2009-04-14}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> itinuro sa pamamagitan ng Kitaro Kousaka .<ref>{{cite web|url=http://www.world-art.ru/animation/animation.php?id=6421|title=Аниме - A-Girl|publisher=World Art|language=Russian|accessdate=7 Hunyo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122930/http://www.world-art.ru/animation/animation.php?id=6421|archive-date=16 Hulyo 2011|url-status=dead}}</ref> ==Talababa== {{reflist}} ==Ugnay Panlabas== *[http://www.madhouse.co.jp/works/1993-1992/works_ova_a-girl.html Official Madhouse ''A-Girl'' website]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|ja}} *{{ann|manga|7849}} *{{ann|ova|7848}} [[Kategorya:Komedyang anime at manga]] [[Kategorya:Manga ng 2001]] [[Kategorya:Shōnen manga]] [[Kategorya:Anime series]] [[Kategorya:Anime]] axp3axrbae5in3e3w070tyxhh4kvz82 0 131346 2238835 2227280 2026-11-04T22:21:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238835 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arezzo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AR}} (AR)|website={{official website|http://www.comune.arezzo.it/}}|area_code=0575|postal_code=52100|day=Agosto 7|saint=San [[Donato ng Arezzo]]|elevation_m=296|elevation_footnotes=|population_demonym=Aretini|population_footnotes=<ref>{{cite web| url= http://dati.istat.it/Index.aspx?DataSetCode=DCIS_POPRES1 | title= GeoDemo | website=istat.it| date= 2019| access-date= }}</ref>|area_total_km2=386.25|area_footnotes=|mayor=[[Alessandro Ghinelli]]|mayor_party=[[Forza Italia|FI]]|frazioni=see [[#Frazioni|list]]|region={{RegioneIT|sigla=TOS}}|official_name=Comune di Arezzo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|28|24|N|11|52|12|E|region:IT_type:city(96494)|display=inline,title}}|pushpin_map=Italy Tuscany#Italy|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Arezzo-Stemma.png|image_caption=Piazza Grande; mula sa kaliwa: [[Santa Maria della Pieve]], lumang Palasyo Tribunal Tribunal Palace at ang Kapisanan ng mga Laiko|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Piazza Grande, Arezzo.JPG|native_name=|footnotes=}}Ang '''Arezzo''' (ə-REH -tsoh, ah-REH -tsoh,<ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Arezzo|accessdate=April 12, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/amp/english/arezzo|title=Arezzo|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|accessdate=April 12, 2019}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Arezzo|accessdate=April 12, 2019}}</ref> Italyano: [aˈrettso]; {{Lang-la|Ārētium}} o ''Arrētium'') ay isang lungsod at ''[[komuna]]'' sa Italya at ang kabisera ng [[Lalawigan ng Arezzo|lalawigan ng parehong pangalan]] na matatagpuan sa [[Toscana|Tosacana]]. Ang Arezzo ay humigit-kumulang {{Convert|80|km|0}} timog-silangan ng [[Florencia]] sa taas na {{Convert|296|m|ft}} [[Sa itaas ay nangangahulugang antas ng dagat|itaas ng antas ng dagat]].&nbsp;Noong 2013, ang populasyon ay halos 99,000. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Mataas ang saklaw ng temperatura, araw-araw at taun-taon. Karaniwan ang pag-ulan ng niyebe sa taglamig, na ang makasaysayang pangkaraniwan ay nasa humigit-kumulang 20 cm bawat taon. Gayunpaman, sa pagitan ng 2001 at 2012, ang pangkaraniwan na taunang akumulasyon ay bumaba sa 8.25 cm, ayon sa mga sukat na kinuha sa estasyong meteorolohiko ng [[Hukbong Himpapawid ng Italya]]. == Lipunan == === Mga etnisidad at banyagang minoridad === Ayon sa data ng ISTAT noong 1 Enero 2019, ang populasyon ng dayuhang residente ay 12 536 katao. Ang mga nasyonalidad na pinakakinatawan sa kabuuang populasyon ng residente ay mula sa: * [[Romania]]: 4 396 * [[Bangladesh]]: 1 342 * [[Pakistan]]: 1 236 * [[Albanya]]: 1 030 * [[Pilipinas]]: 536 * [[Tsina]]: 528 * [[Polonya]]: 352 * [[Morocco]]: 328 * [[Nigeria]]: 257 * [[Sri Lanka]]: 219 == Kultura == === Aklatan === Ang Aklatang Lungsod ng Arezzo, ang pampublikong aklatan ng munisipyo, ay may kapansin-pansing pamana na kinabibilangan ng 170,000 modernong aklat at mahigit 90,000 manuskrito, incunabula, mga nakalimbag na gawa at sinaunang peryodiko.<ref>̺[http://www.bibliotecarezzo.it/index.php Biblioteca città di Arezzo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230921212007/http://www.bibliotecarezzo.it/index.php |date=2023-09-21 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * Itim, Robert. 2011. ''Mga pag-aaral sa Renaissance Humanism at Politics: Florence at Arezzo.'' Burlington, VT: Farnham. * Brooks, Perry. 1992. ''Piero Della Francesca: Ang Arezzo Frescoes.'' NY: Rizzoli. * Cygielman, Mario. 2010. ''Ang Minerva ng Arezzo.'' Florence: Edizioni Polistampa. * Iozzo, Mario, ed. 2009. ''Ang Chimaera ng Arezzo.'' Florence: Edizioni Polistampa. == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.arezzo.it/}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20070509111031/http://www.arezzocitta.com/ Impormasyon tungkol sa Arezzo at lalawigan] {{In lang|it}} * [http://www.giostradelsaracino.arezzo.it/default.asp?id=home/ Giostra del Saracino opisyal na web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212223830/http://giostradelsaracino.arezzo.it/park/ |date=2021-02-12 }}  at [https://web.archive.org/web/20090205182649/http://lodgephoto.com/galleries/italy-tuscany-arezzo/ Mga Larawan nina Arezzo at ng Joust] * [http://www.portacrucifera.it Ang Knights ng Porta Crucifera], opisyal na lugar ng Porta Crucifera quartiere; Joust ng Saracen * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Toscana/Arezzo/Arezzo/Arezzo/home.html Ang site ni Bill Thayer] kasama ang kabanata ni George Dennis sa Etruscan city at karagdagang mga link * [http://www.visitarezzo.com/visit-arezzo-churces-museum-information-{{Not a typo|accom|odation}}-hotel-restaurant-itineraries Ang impormasyon tungkol sa Arezzo at Lalawigan]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} {{Lalawigan ng Arezzo}} 5fcesuyw198ugopqo6d90pfxq3hmxoo 0 134359 2238841 2227985 2026-11-04T23:16:31Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2238841 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title= Manila hostage crisis |image=2010 Manila hostage crisis bus.JPG |image_size=250px |caption=Ang bus kung saan binihag ang mga biktima |location= [[Liwasang Rizal]], [[Maynila]], [[Pilipinas]] |coordinates={{Coord|14.58104|120.974922|display=inline,title}} |target= Mga taga-Hong Kong na turista na sakay ng bus |date=23 Agosto 2010 |time=Mga bandang 10:00 n.u. hanggang bandang 9:00 n.g. ([[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PST]]) |type=[[Krisis ng Pagbihag]] |fatalities= 8 bihag<ref name="hkgovt-victimlist">{{cite news|title=Manila hostage incident victim name list|url=http://www.info.gov.hk/gia/general/201008/24/P201008240172.htm|access-date=24 Agosto 2010|newspaper=Hong Kong's Information Services Department Press Release|date=24 Agosto 2010}}</ref> & Rolando Mendoza<ref name="rolando">{{cite news|last=Conde|first=Carlos|title=Gunman and 8 Hostages Dead in the Philippines|url=http://www.nytimes.com/2010/08/24/world/asia/24phils.html?partner=rss&emc=rss|access-date=24 Agosto 2010|newspaper=The New York Times|date=23 Agosto 2010}}</ref> |injuries= 7 bihag & 2 walang kinalaman |perps =Rolando Mendoza<ref name="rolando"/> |weapons = [[M16 rifle#XM16E1 at M16A1 (Colt Model 603)|XM16E1 rifle]] at [[kutsilyo]] }} Naganap ang '''pagbibihag ng isang bus''' na puno ng mga turistang Tsino sa harap ng Panoorang Quirino (''Quirino Grandstand'') sa [[Liwasang Rizal]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] sa [[Pilipinas]] noong 23 Agosto 2010, kung saan ibinihag ni Rolando Mendoza, isang dating [[tagasiyasat (pulisya)|tagasiyasat]] sa [[Distritong Pampulisya ng Maynila]] ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]], ang isang bus na may 25 katao. Karamihan sa mga taong nasa loob ng bus ay mga mamamayan ng [[Republikang Popular ng Tsina]] na mula [[Hongkong]] at tumungo sa Pilipinas para sa isang paglalakbay.<ref name="HostageRef1">{{cite web |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605431&publicationSubCategoryId=200 |title=Report: Disgruntled cop takes tourists hostage in Manila |first=Dennis |last=Carcamo |date=2010-08-23 |month=August |publisher=[[The Philippine Star]] |location=Manila, Philippines |access-date=2010-08-23 |quote=A dismissed police official has taken hostage 25 passengers of a tourist bus, including some children, in Manila this morning, a radio report said. |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XEq3q6I?url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605431 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823212946/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605431&publicationSubCategoryId=200 |date=2010-08-23 }}</ref> Matapos ang halos sampung oras, nakatakas ang Pilipinong tsuper ng bus sa pamamagitan ng pagdaan sa bintana ng bus sa tabi niya at nakuhanan sa telebisyon na sumisigaw ng "patay na ang lahat" bago pa maihatid papalayo ng mga pulis.<ref name="driver escape video">{{tl icon}} [http://www.abs-cbnnews.com/video/nation/metro-manila/08/23/10/driver-escapes-says-no-one-alive-bus Driver escapes, says 'hostages all dead'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903143559/http://www.abs-cbnnews.com/video/nation/metro-manila/08/23/10/driver-escapes-says-no-one-alive-bus |date=2010-09-03 }}. (23 Agosto 2010). ABS-CBN News.</ref><ref name=driver/> Napanood ng milyun-milyong katao sa buhay na telebisyon ang sumunod na operasyon sa pagliligtas ng mga bihag ng mga operatiba ng pulis na umabot ng 90 minuto.<ref name="Driver escapes"/> Sa huli, napatay ang walong bihag at si Mendoza habang siyam na iba pa ang sugatan. Matapos ang nasabing insidente naglabas ang pamahalaan ng Hongkong ng "itim" na babalang panlakbay (''"black" travel alert'') laban sa Pilipinas.<ref name=bbc310>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11067310 |title=Hong Kong bans Philippines travel after hijack deaths |publisher=[[BBC News]] |date=24 Agosto 2010 |access-date=24 Agosto 2010}}</ref> Ang nangyaring paglusob sa bus para sagipin ang mga bihag ay pinuna ng mga nasa Pilipinas at mas lalo na sa labas ng bansa bilang 'palpak', at inamin ng pamahalaan ng Pilipinas na mayroong pagkakamaling nagawa at nangako na isusulong ang imbestigasyon na iuulat din sa mga pamhalaan ng Hongkong at Republikang Popular ng Tsina. == Ang Tagabihag == Ang tagabihag ay nakilala ng mga pulis bilang si Rolando Mendoza, isang dating pulis na may mataas na katungkulan.<ref name="HostageRef2">{{Cite web |url=http://www.gov.ph/2010/08/23/pnp-statement-on-the-hostage-incident-at-quirino-grandstand-august-23-2010-as-of-114-pm/ |title=PNP statement on the hostage-taking incident at Quirino Grandstand, 23 Agosto 2010, as of 1:14 PM |publisher=Philippine National Police |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XEqbbUF?url=http://www.gov.ph/2010/08/23/pnp-statement-on-the-hostage-incident-at-quirino-grandstand-august-23-2010-as-of-114-pm/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920014617/http://www.gov.ph/2010/08/23/pnp-statement-on-the-hostage-incident-at-quirino-grandstand-august-23-2010-as-of-114-pm/ |date=20 Septiyembre 2012 }}</ref> Idinedemanda niya na ibalik siya sa kaniyang dating puwesto maging ang kaniyang mga benepisyo sa Manila Police District, kung saan siya natanggal sa 2009 dahil sa pangongotong.<ref name="HostageRef1"/><ref name="Driver escapes">{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288423/Driver-escapes-claims-Chinese-hostages-killed |title=Driver escapes, claims Chinese hostages killed |co-authors=Jeannette Andrade, Marlon Ramos, DJ Yap, Tetch Torres |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XErRJuk?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288423/Driver-escapes-claims-Chinese-hostages-killed |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416130202/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288423/Driver-escapes-claims-Chinese-hostages-killed |date=16 Abril 2012 }}</ref> Nagtapos si Mendoza ng Kriminolohiya, at sumali sa pulisya bilang patrolman, at tumaas ang kaniyang katungkulang bilang Senior Inspector. Ginawaran siya ng 17 beses dahil sa katapangan at karangalan <!--eng. Honor-->. Ayon sa kaniyang mga dating kasamahan sa pulisya, mabait at masipag si Mendoza.<ref name=robles>Robles, Alan (24 Agosto 2010). "Disgrace of a model policeman thrown out of force for corruption", ''South China Morning Post''</ref> Noong Pebrero 1986, pinamunuan ni Mendoza ang grupo ng mga pulisya sa pagtugis sa van na naglalaman ng 13 kabang puno ng salapi, na ipupuslit diumano ng dating Pangulo at diktador ng Pilipinas na si [[Ferdinand Marcos]] palabas ng bansa. Noong taon din iyon ginawaran siya ng Jaycees International bilang isa sa mga Sampung Pinaka-Bukod-Tanging Mga Pulis Sa Pilipinas. <!--ten outstanding policemen-->.<ref>{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288385/Who-is-this-hostage-taking-cop |title=Who is this hostage-taking cop? |first=Alcuin |last=Papa |work=Philippine Daily Inquirer |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XEsQ464?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288385/Who-is-this-hostage-taking-cop |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012092748/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288385/Who-is-this-hostage-taking-cop |date=12 Oktubre 2012 }}</ref> Sa salaysay ng kusinero ng isang hotel na si Christian Kalaw, hinuli siya ng grupo ng pulis na pinamumunuan ni Mendoza dahil sa isang paglabag sa pagpaparada noong 9 Abril 2008, kung saan nilagyan siya ng mga pakete ng shabu sa kaniyang kotse, sapilitan siyang magdroga, at akusahan siya bilang adik sa droga. Pinilitan daw siya na maglabas ng pera sa ATM at binigay sa kanila. Ani Kalaw, pinakawalan lang siya ng mga pulis matapos siyang makapagbigay ng dalawang libong [[piso ng Pilipinas|piso]]. Napatunayan ng [[Tanodbayan ng Pilipinas|Tanodbayan]] (''Ombudsman'') na si Mendoza at ang apat na iba pa ay nagkasala sa lubhang kagarapalan (''grave misconduct'') at inutos nila ang agarang pagtanggal kay Mendoza sa puwesto at pagbawi sa lahat ng kaniyang benepisyo. Pormal nang kinasuhan si Mendoza noong 25 Abril 2008 kung saan siya natanggal sa puwesto bilang Hepe ng ''Mobile Patrol Unit''. == Ang Pagbihag == Ayon sa naunang salaysay habang ang bus panturista ng Hong Thai Travel Services na may sakay ng 25 turistang Hong Kong ay nasa harapan ng Panoorang Quirino sa [[Liwasang Rizal]], nakiusap si Rolando Mendoza na kung maaari ay pasakayin siya ng libre sa bus. Noong tumanggi ang tsuper na siya'y pasakayin, naglabas ng armas si Mendoza, pinosasan ang tsuper, at binihag na niya ang bus. .<ref name="nataliewong">{{Cite web|url=http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?we_cat=11&art_id=102088&sid=29349481&con_type=1&d_str=20100824&fc=1|author=Natalie Wong|work=The Standard |location= Hong Kong|title=Tour leader calmly sent SOS to office|date=24 Agosto 2010|access-date=24 Agosto 2010}}</ref> Ngunit ayon sa mas maraming mga testigo, may isang mamang kahawig ni Mendoza ang sumakay sa bus habang ito'y nasa harapan pa ng [[Kutang Santiago]]. Pinaghananap pa ng mga pulis kung sino ang naghatid sa kaniya sa Kutang Santiago.<ref>Ramos, Marlon (27 Agosto 2010). [http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100827-289123/NBI-probing-who-brought-hostage-taker-to-Fort-Santiago "NBI probing who brought hostage-taker to Fort Santiago"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830221055/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100827-289123/NBI-probing-who-brought-hostage-taker-to-Fort-Santiago |date=2010-08-30 }}, ''Philippine Daily Inquirer''</ref> Ayon sa tsuper ng bus na si Alberto Lubang, sumakay ng bus si Mendoza doon, at ipinahayag lang ang tunay niyang pakay habang nasa Liwasang Rizal na sila. Armado ng isang maliit na baril at ng M-16,<ref name=alone>Chong, Dennis (26 Agosto 2010). [http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=30&art_id=102194&sid=29375134&con_type=3&d_str=20100826&sear_year=2010 "Police may go it alone in deaths probe"], ''The Standard'' (Hong Kong)</ref> nakontrol niya ang buong bus, at dinemanda niya ang pagbabalik niya sa puwesto,<ref name="HostageRef2" /> habang sinasabi na na-''frame-up'' lamang siya. Nangako ang alkalde ng Maynila na si [[Alfredo Lim]] na ibabalik siya sa dati niyang puwesto kung papatunayan ni Mendoza ang kaniyang sarili.<ref name="HostageRef3">{{Cite web |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605434&publicationSubCategoryId=200 |title=Lim calls for review of Manila hostage-taker's case |first=Dennis |last=Carcamo |date=23 Agosto 2010 |month=August |work=The Philippine Star |location=Manila, Philippines |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XF1r6Xm?url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605434 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604040712/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605434&publicationSubCategoryId=200 |date=4 Hunyo 2016 }}</ref> Unang inakala ng mga pulis na ang mga sakay ay ang mga taga-Timog Korea,<ref name=media>Jemandre, Tessa. (27 Agosto 2010). [http://www.gmanews.tv/story/199551/how-the-media-covered-the-grandstand-carnage How the media covered the Grandstand carnage]. GMA News.</ref> pero kinalaunan nalaman nila na ang mga bihag ay ang 21 turistang taga-Hongkong, isang tsuper ng bus, at dalawang gabay sa paglakbay. Kalmadong ipinahayag ng gabay na si Masa Tse na ang kaniyang grupo ay kasalukuyang binibihag. == Negosasyon == Matapos ang mahigit isang oras, anim ang pinalaya:<ref name="HostageRef4">{{Cite web |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605437&publicationSubCategoryId=200 |title=6 freed in Manila hostage drama |first=Dennis |last=Carcamo |date=23 Agosto 2010 |month=August |work=The Philippine Star |location=Manila, Philippines |access-date=23 Agosto 2010 |quote=Six hostages, including three children have been released to police by a dismissed police officer who took hijacked a bus carrying 25 tourists n Manila, a radio report said. |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XF3G5zE?url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605437 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604034758/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=605437&publicationSubCategoryId=200 |date=4 Hunyo 2016 }}</ref> isang matandang babae na umaalma ng panananakit ng tiyan; ang kaniyang asawa; at ang isang may diabetes. Pinalaya rin kinalaunan ang isang babae at ang kaniyang mga anak—isang lalaki na 10 anyos at isang babae na 5 anyos. Napalaya din ang isang 12 anyos na lalaki matapos pasinungalingan ng babaeng unang napalaya na kamag-anak niya ito. Dalawang taga-litratong <!--photographer?--> Pilipino ang nagkusang magpabihag kapalit ang pagpapalaya sa mga nauna. Ang mga pinalaya ay dinala sa presinto sa Liwasang Rizal.<ref>{{cite news |url=http://www.gmanews.tv/story/199183/ex-cop-holds-tourist-bus-passengers-hostage-in-manila |title=Ex-cop holds tourist bus passengers hostage in Manila |work=GMANews.tv |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010}}</ref> Bandang tanghali, apat pang mga bihag ang pinalaya, kasama ang dalawang nagpabihag at ang isang Pilipinong gabay sa paglakbay. Nagkaroon ng permanenteng ugnayan kay Mendoza si [[Erwin Tulfo]], isang tagabalita ng [[Associated Broadcasting Company|TV5]], habang si Superintendente Orlando Yebra at si Punong Tagasiyasat Romeo Salvador ang namumuno sa negosasyon. Labingpitong katao na lang ang natitira sa bus.<ref>{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288388/9th-hostage-freed-17-others-left-onboard-bus |title=9th hostage freed, 17 others left onboard bus |author2=Jeannette Andrade, Cathy Miranda |work=[[Philippine Daily Inquirer]], INQUIRER.net |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XF4ahU5?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288388/9th-hostage-freed-17-others-left-onboard-bus |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002165116/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288388/9th-hostage-freed-17-others-left-onboard-bus |date=2 Oktubre 2012 }}</ref> Sa pagkakataong ito, may buhay na pag-uulat na ang ABS-CBN, GMA, TV5 at NBN na pagmamay-ari ng gobyerno. Mayroon na ring buhay na pag-uulat ang mga estasyon ng telebisyon sa Hongkong at maging sa ibang bansa tulad ng BBC at Reuters.<ref>{{zh-tw icon}} {{Cite web |url=http://news.rti.org.tw/index_newsContent.aspx?id=8&id2=2&nid=255404 |title=菲人質事件陷僵局 槍手貼出字條「3p.m. dead lock」 |publisher=[[Radio Taiwan International]] |date=23 Agosto 2010 |access-date=24 Agosto 2010 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XF5GVpB?url=http://news.rti.org.tw/index_newsContent.aspx?id=8 |url-status=dead }}</ref> Tinanggi ng Tanodbayan ang demanda ni Mendoza na ibalik siya sa puwesto, ngunit nangako sila na papag-aralang muli ang kaniyang kaso. Ang sulat ay hinatid lamang ng Pangalawang Alkalde ng Maynila na si [[Isko Moreno]] kay Mendoza paglubog ng araw.<ref>{{cite news |url=http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20100823-288413/Negotiators-deliver-letter-from-Ombudsman |title=Policeman’s demand for reinstatement nixed |author2=Cathy C. Yamsuan, Tetch Torres |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher=INQUIRER.net |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XFEwBMe?url=http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20100823-288413/Negotiators-deliver-letter-from-Ombudsman |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310170155/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20100823-288413/Negotiators-deliver-letter-from-Ombudsman |date=10 Marso 2012 }}</ref> Nagalit si Mendoza at pinahayag na ang sulat na ito ay isa lamang "basura" at hindi sinasagot ang kaniyang mga hinaing. Sinabi naman ni Lim na napagdesisyunan na nilang ibalik si Mendoza sa puwesto para matapos na ang krisis, ngunit hindi nila ito masabi kaagad dahil sa tindi ng trapiko.<ref name=alfredo>Chong, Dennis &agencies (25 Agosto 2010). "Letter reinstating Mendoza stuck in traffic", ''The Standard''</ref><ref>[http://www.manilastandardtoday.com/insideNews.htm?f=2010/august/25/news2.isx&d=2010/august/25 "Police were ready to reinstate hostage-taker at the last minute"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100902163926/http://www.manilastandardtoday.com/insideNews.htm?f=2010/august/25/news2.isx&d=2010/august/25 |date=2010-09-02 }}, ''Manila Standard Today''</ref> Noong dumating na ang mga tauhan ng SWAT ng MPD, pinahayag ni Mendoza sa pamamagitan ng isang panayam sa radyo sa [[DZXL]] na papatayin niya ang mga bihag at dinemanda niya sa mga tauhan ng SWAT na umalis na sa lugar.<ref>{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288419/Police-hostage-taker-threatens-to-kill-hostages |title=Police hostage-taker threatens to kill hostages |work=[[Agence France-Presse]] (AFP) |publisher=INQUIRER.net |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XFKrvFD?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288419/Police-hostage-taker-threatens-to-kill-hostages |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002165103/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288419/Police-hostage-taker-threatens-to-kill-hostages |date=2 Oktubre 2012 }}</ref> Nakiusap ang kaniyang kapatid na si Gregorio Mendoza, na may ranggong Senior Police Officer-2 (SPO2, kasingtaas ng Korporal), na sumuko na ng payapa at sinabi din sa kaniya na 'walang magaganap dito.' Matapos ang negosasyon ay lumayas na rin siya.<ref>{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288420/Hostage-taking-cops-brother-walks-out-of-negotiations |title=Hostage-taking cop’s brother walks out of negotiations |first=Jeannette |last=Andrade |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XFLXcIk?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288420/Hostage-taking-cops-brother-walks-out-of-negotiations |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005011709/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288420/Hostage-taking-cops-brother-walks-out-of-negotiations |date=5 Oktubre 2012 }}</ref> Maya-maya ay inaresto si Gregorio Mendoza, at ang sabi ng MPD hindi siya pinakiusapan na makibahagi sa negosasyon, at ang isa pa ay mayroon siyang dalang baril sa ''exclusion zone.'' <ref name="Shots fired">{{cite news |url=http://www.gmanews.tv/story/199224/shots-fired-in-manila-hostage-crisis-report |title=Shots fired in Manila hostage crisis&nbsp;— report |work=GMANews.tv |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010}}</ref><ref name="President Aquino: SPO2 Gregorio Mendoza in custody">{{cite news |url=http://twitter.com/ANCALERTS |title=President Aquino: SPO2 Gregorio Mendoza in custody |work=ANC News |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010}}</ref> Pinahayag din ni Pangulong Noynoy Aquino na nakadagdag pa ang kapatid ng tagabihag sa paglala ng sitwasyon sa pamamagitan ng pagdadagdag ng galit laban sa mga negosyador.<ref name=alfredo/> == Ang Paglusob == Napanood ni Mendoza ang pagkadakip sa kaniyang kapatid sa pamamagitan ng TV na nakakabit sa loob ng bus, at dahil dito mas lalo siyang nagalit. Napag-isipan na maaaring namaril na si Mendoza ng babalang putok pagkadakip sa kaniyang kapatid at anak.<ref>{{cite news |url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20100823-288425 |title=Dismissed cop kills most of Chinese hostages—tourist bus driver |publisher=INQUIRER.net |date=23 Agosto 2010 |access-date=28 Agosto 2010 |archive-date=27 Agosto 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827212444/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20100823-288425 |url-status=dead }}</ref> Dinemanda na niya sa isang panayam sa radyo na palayain na ng pulis ang kaniyang kapatid, at kung hindi ay iisa-isahin na niyang papatayin ang mga bihag.<ref name="Driver escapes"/><ref>{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288422/Gunman-tells-live-radio-he-shot-two-Hong-Kong-hostages |title=Gunman tells live radio he shot two Hong Kong hostages |work=Agence France-Presse (AFP) |publisher=INQUIRER.net |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010 |archive-date=19 Hunyo 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/68XFNfy2A?url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288422/Gunman-tells-live-radio-he-shot-two-Hong-Kong-hostages |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002165208/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20100823-288422/Gunman-tells-live-radio-he-shot-two-Hong-Kong-hostages |date=2 Oktubre 2012 }}</ref> Inamin din ni Mendoza na bago man dakipin ang kaniyang kapatid ay nauna na niyang binaril ang dalawa sa mga bihag. Umalingawngaw ang mga unang putok ng baril bandang 7:21&nbsp;ng gabi. Sa pareho ding oras napaulat na binaril din ng mga sniper ang gulong ng bus matapos nitong gumalaw. Nakatakas ang tsuper ng bus bandang 7:30&nbsp;ng hapon at ipinahayag sa pulis na patay na ang lahat ng mga bihag. Inamin din niya na ang pahayag na ito ay base sa kaniyang pagkasaksi kay Mendoza sa pagbaril sa tatlong mga bihag at sa iba pang mga lugar sa bus.<ref name=driver>{{Cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/08/24/10/bus-driver-hostage-taker-got-mad-after-brods-arrest|title=Bus driver: Hostage-taker got mad after brod's arrest|work=[[ABS-CBN News]]|date=24 Agosto 2010|access-date=24 Agosto 2010|archive-date=23 Septiyembre 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923044509/http://www.abs-cbnnews.com/-depth/08/24/10/bus-driver-hostage-taker-got-mad-after-brods-arrest|url-status=dead}}</ref><ref name="Shots fired"/><ref name=GMAtimeline>Abella, Jerrie, Pia Faustino, et al. (24 Agosto 2010). [http://www.gmanews.tv/story/199258/massacre-in-nations-heart-timeline-of-manila-bus-siege Massacre in nation's heart: Timeline of Manila bus siege]. GMA News. Retrieved 26 Agosto 2010.</ref> Noong nagalit si Mendoza sa pagkadakip sa kaniyang kapatid pinatay na niya ang tour guide na si Masa Tse na nakaposas sa bandang pintuan ng bus.<ref name=malaya>Africa, Raymond & Bengo, Regina (25 Agosto 2010), [http://www.malaya.com.ph/08252010/news1.html "The morning after"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829140648/http://www.malaya.com.ph/08252010/news1.html |date=2010-08-29 }}, ''The Malaya'' (Manila)</ref> Ayon sa isang nakaligtas na si Joe Chan, limang bihag na lalaki ang nagtangkang sumugod kay Mendoza ngunit sila ay napatay bago pa man sila makalapit.<ref name="joechan-account">{{zh-hk icon}}{{cite news |url=http://news.hkheadline.com/dailynews/content_hk/2010/08/26/120666.asp |title=倖存團友︰槍手逐個屠殺 |publisher=Headline Daily |date=26 Agosto 2010 |access-date=30 Agosto 2010 |archive-date=6 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306024831/http://news.hkheadline.com/dailynews/content_hk/2010/08/26/120666.asp |url-status=dead }}</ref> Isa-isang binaril ni Mendoza ang mga bihag "habang nakatutok sa ulo" <ref name="joechan-account" /> Habang nagaganap ang ganitong putukan sinalag ni Ken Leung ang kaniyang sarili sa kaniyang asawa na si Amy at namatay sa mga tama ng baril, ngunit nailigtas niya ito mula sa matinding pagkahamak.<ref name="my-husband-thestandard">{{cite news|url=http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=13&art_id=102084&sid=29349232&con_type=3|title='My husband died shielding me with his body'|publisher=The Standard, Hong Kong|date=24 Agosto 2010|access-date=30 Agosto 2010}}</ref> Namatay din ang kanilang mas nakakabatang anak na babae na si Jessie habang pinoprotekta niya ang kaniyang kuya na si Jason.<ref name="jessieleung-sacrifice">{{zh-hk icon}}{{cite news |url=http://news.hkheadline.com/dailynews/content_hk/2010/08/26/120667.asp |title=梁家幼女為兄擋兩槍犧牲 |publisher=Headline Daily |date=26 Agosto 2010 |access-date=30 Agosto 2010 |archive-date=6 Marso 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306024845/http://news.hkheadline.com/dailynews/content_hk/2010/08/26/120667.asp |url-status=dead }}</ref> Nakaligtas si Joe Chan sa pamamagitan ng pagsalag niya sa mga bala ni Mendoza gamit ang kaniyang backpack na puno ng laman, ngunit napuruhan ang kaniyang dalawang galanggalangan. Dumating ang mga tauhan ng SWAT bandang 7:37&nbsp;ng gabi.<ref name=GMAtimeline/> Tinangka ng mga pulis na basagin ang mga bintana ng bus ngunit sila ay pinagbabaril. Halos isang oras ang inabot sa pagtatangka nilang makubkob ang bus. At habang tinatangka nilang buksan ang pintuan apat na tear gas canister ang hinagis sa bus. Tinangka nilang sirain ang pintuan sa pamamagitan ng pagtali ng lubid dito at sa isang sasakyan ng pulis, ngunit napatid ang lubid.<ref>{{Cite web|url=http://www.allvoices.com/contributed-news/6580162-excop-holds-tourist-bus-passengers-hostage-in-manila |title=Manila Hostage Drama: During and After Story and Pictures |work=ALLVOICES.com |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010}}</ref> Binaril na ng mga sniper na maghapon nang nakapuwesto si Mendoza sa ulo. Ayon sa Tagapagsalita ng Pangulo na si Edwin Lacierda sa mga oras na iyon, apat na bihag ang napatay habang ang anim na iba pa ay nakaligtas.<ref name="conclusion">{{cite news|url=http://www.gmanews.tv/story/199231/hostage-crisis-ends-in-bloody-carnage-4-hostages-dead |title=Hostage crisis ends in bloody carnage; 4 hostages dead |first=Jerrie |last=Abella |work=GMANews.tv |date=23 Agosto 2010 |access-date=23 Agosto 2010}}</ref> Dalawa pang katao sa labas ng bus: isang inhinyero ng TVB, isang estasyong pantelebisyon sa Hongkong, at isang batang lalaki, ang tinamaan ng ligaw na bala.<ref name="nataliewong"/> == Pagkatapos == ===Mga bihag=== Anim na bihag ang dinala sa [[Ospital ng Maynila]], kung saan dalawa ang dineklarang patay na at ang apat ay nasa mabuti nang kalagayan; dalawang bihag ang dinala sa [[Pangkalahatang Ospital ng Pilipinas]] sa Ermita;<ref>{{cite news |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jAqjKBb0C2ChsbvtrPEzc6ynYS7QD9HP7UF00 |title=Hospitals: 6 out of 15 bus hostages dead |first=Jim |last=Gomez |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Google News]] |date=23 Agosto 2010 |access-date=24 Agosto 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827020744/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jAqjKBb0C2ChsbvtrPEzc6ynYS7QD9HP7UF00 |archive-date=2010-08-27 |url-status=live }}</ref> at ang natitirang pito ay dinala sa Manila Doctors Hospital.<ref>{{cite news |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-08/24/c_13460152.htm |title=3 injured Hong Kong hostages in stable condition: doctors |publisher=[[Xinhua News Agency]] |date=24 Agosto 2010 |access-date=25 Agosto 2010 |archive-date=6 Nobiyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106200207/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2010-08/24/c_13460152.htm |url-status=dead}}</ref> Anim na bihag na dinala sa tatlong mga ospital na nabanggit, kabilang na ang tour guide na si Masa Tse, ang dineklara nang patay, habang ang dalawang iba pa ay nasa malubhang kalagayan. Nagtamo naman ang anim na nakaligtas ng kaunting pinsala at nilagay sa obserbasyon. Hininaing ni Gng. Leung (Ng Yau-woon, Amy) ang tagal ng oras na kakailanganin para mapasok ng mga pulisya ang bus.<ref name="Police admit blunders">{{cite news |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100824-288510/Police-admit-blunders-in-hostage-crisis |title=Police admit blunders in hostage crisis |work=Agence France-Presse |publisher=INQUIRER.net |date=24 Agosto 2010 |access-date=24 Agosto 2010 |archive-date=25 Agosto 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100825163410/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100824-288510/Police-admit-blunders-in-hostage-crisis |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825163410/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100824-288510/Police-admit-blunders-in-hostage-crisis |date=25 Agosto 2010 }}</ref> Nakatakas naman ang tsuper na si Alberto Lubang na nakaposas diumano sa manibela bago pa lumala ang sitwasyon. Maya't maya sinuspetsa ni Lim na dahil sa kaniyang pagiging mabait diumano sa tagabihag at sa dali ng kaniyang pagkakalabas sa bus, baka isa siya sa mga kasangkot sa pagbibihag.<ref>Staff reporter (25 Agosto 2010). [http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=30&art_id=102139&sid=29358487&con_type=1&d_str=20100825&sear_year=2010 "Bus driver feels heat"], ''The Standard'' (Hong Kong)</ref> Itinanggi naman ito ni Lubang, na nagsasabing mapapatunayan niya ang sinasabi niya dahil nasa kanya ang posas at kikil na ginamit niya upang lumaya.<ref name=driver/> Bandang Agosto 27, naiulat na nawawala ang tsuper ng bus.<ref>[http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/08/26/10/tourist-bus-driver-missing "Tourist bus driver missing?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100829081038/http://www.abs-cbnnews.com/nation/metro-manila/08/26/10/tourist-bus-driver-missing |date=2010-08-29 }}, abs-cbnNEWS.com. 27 Agosto 2010</ref> Daliang nilabas sa midya ang mga pangalan ng biktima. ===Tala ng mga bihag at ibang mga biktima=== {|class="wikitable sortable" |- ! Pangalan ! Edad ! Kasarian ! Kalagayan ! Nasyonalidad ! class=unsortable| Pagkakilanlan<ref>{{zh-hk}}{{cite news | language = | author = | author2 = | url = http://www.singpao.com/NewsArticle.aspx?NewsID=111594&Lang=tc | title = 同遊菲國出事 元配趕往揭發　重傷港漢有二奶 | work = Sing Pao Daily News | pages = | date = 25 Agosto 2010 | access-date = 25 Agosto 2010 | archive-date = 11 Hunyo 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110611152531/http://www.singpao.com/NewsArticle.aspx?NewsID=111594&Lang=tc | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611152531/http://www.singpao.com/NewsArticle.aspx?NewsID=111594&Lang=tc |date=11 Hunyo 2011 }}</ref> |- | Leung Kam Wing, Ken<br>(梁錦榮) | 58 | Lalaki | Patay | Kanadyano<ref name=teen/> | Turistang taga-Hongkong;<br>ama, pamilyang Leung<ref name=fortunatefew/> |- | Leung Chung-see, Doris<br>(梁頌詩) | 21 | Babae | Patay | Kanadyano<ref name=teen/> | Turistang taga-Hongkong;<br>panganay na babae, pamilyang Leung<ref name=fortunatefew/> |- | Leung Song-yi, Jessie<br>(梁頌儀) | 14 | Babae | Patay | Kanadyano<ref name=teen/> | Turistang taga-Hongkong<br>{{nowrap|bunsong babae, pamilyang Leung}}<ref name=fortunatefew/> |- | Wong Tze-lam<br>(汪子林) | 51 | Lalaki | Patay | Tsino | Turistang taga-Hongkong;<br>ama, pamilyang Wong<ref name=fortunatefew/> |- | Yeung Yee-wa<br>(楊綺華) | 44 | Babae | Patay | Tsino | Turistang taga-Hongkong<br>ina, pamilyang Wong<ref name="am730-0825-main">{{zh-hk icon}}{{cite news |url=http://www.am730.com.hk/old_issues_details.asp?id=20100825&sec=headline&nid=201008250200001 |title=無情槍火奪走至親 真正死傷原因成謎 |publisher=am730 |date=25 Agosto 2010 |access-date=27 Agosto 2010 |archive-date=7 Enero 2013 |archive-url=https://archive.today/20130107153701/http://www.am730.com.hk/old_issues.php?id=20100825&sec=headline&nid=201008250200001 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130107153701/http://www.am730.com.hk/old_issues.php?id=20100825&sec=headline&nid=201008250200001 |date=7 Enero 2013 }}</ref> |- | {{nowrap|Yeung Yee-kam}}<br>(楊綺琴) | 46 | Babae | Patay | Tsino | Turistang taga-Hongkong;<br>tiyahin, pamilyang Wong<ref name="am730-0825-main"/> |- | Fu Cheuk-yan<br>(傅卓仁) | 39 | Lalaki | Patay | Tsino | Turistang taga-Hongkong<br>ama, pamilyang Fu<ref name=fortunatefew/> |- | Tse Ting-chun, Masa<br>(謝廷駿) | 31 | Lalaki | Patay | Tsino | Gabay sa paglalakbay na taga-Hongkong |- | Leung Song Xue, Jason<br>(梁頌學) | 18 | Lalaki | Lubhang sugatan dahil sa tama ng bala sa ulo<ref name=teen/> | Kanadyano<ref name=teen/> | Turistang taga-Hongkong;<br>anak na lalaki, pamilyang Leung<ref name=fortunatefew/> |- | Leung Ng Yau-woon, Amy<br>(梁吳幼媛) ||53 || Babae || Bahagyang sugatan || Kanadyano<ref name=teen/> || Turistang taga-Hongkong;<br>ina, pamilyang Leung<ref name=fortunatefew/> |- | Yik Siu-ling<br>(易小玲) | 32 | Babae | lubhang nasugatan: nabasag ang panga sa tama ng bala; naputulan ng dalawang darili<ref>{{zh-hk}}{{cite news | language = | author = | author2 = | url = http://hk.news.yahoo.com/article/100824/18/jurb.html | title = 馬尼拉受傷一名女團友下顎中槍舌頭破爛需接受整形 | work = | publisher = [[Commercial Radio Hong Kong]] | pages = | date = 24 Agosto 2010 | access-date = 24 Agosto 2010 | archive-date = 19 Hunyo 2012 | archive-url = https://www.webcitation.org/68XG1PIBd?url=http://hk.news.yahoo.com/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620024300/http://hk.news.yahoo.com/ |date=20 Hunyo 2012 }}</ref> | Tsino | Turistang taga-Hongkong |- | Chan Kwok-chu, Joe<br>(陳國柱) || 46 || Lalaki || Lubhang sugatan: napuruhan sa galanggalangan || Tsino || Turistang taga-Hongkong |- | Wong Cheuk-yiu, Tracey<br>(汪綽瑤) || 15 || Babae || Bahagyang nasugatan sa paa || Tsino || Turistang taga-Hongkong;<br>anak na babae, pamilyang Wong<ref name=fortunatefew/> |- | Lee Ying-chuen<br>(李瀅銓)|| 36 || Babae || Bahagyang sugatan || Tsino || Turistang taga-Hongkong |- | Lo Kam-fun<br>(羅錦芬)|| 66 || Babae || Bahagyang sugatan || Tsino || Turistang taga-Hongkong |- | Wen Ming<br>(溫明)|| 47 || Lalaki || Nasugatan ng ligaw na bala || Tsino || Mang-uulat na taga-Hongkong<br />([[TVB]] News)<ref name="nataliewong"/> |- | {{nowrap|Ladrillo y Campanero, Mike<ref name="ladrillo">{{Cite web|url=http://martinoei.wordpress.com/2010/08/25/%E6%88%91%E6%83%B3%E5%BA%B7%E6%B3%B0%E8%A7%A3%E9%87%8B%E4%B8%80%E4%B8%8B%E4%BB%A5%E4%B8%8B%E8%8F%B2%E5%BE%8B%E8%B3%93%E5%B7%AE%E9%A4%A8%E5%98%85%E6%96%87%E4%BB%B6/|title=Spot Report re: Hostage Taking Incident|publisher=Manila Police District via [[Next Magazine]] and [[:zh:黃世澤|Martin Oei]]|date=23 Agosto 2010|access-date=28 Agosto 2010}}</ref>}} || {{sort|13|~13}}<ref name="ladrillo" /> || Lalaki || Sugatan : tinamaan sa hita || Pilipino || Pilipinong usisero<ref>{{zh-hk icon}}{{cite news |url=http://hk.news.yahoo.com/article/100823/4/juji.html |title=記者中流彈擦傷 裝器材鐵箱當護盾 |work=Ming Pao |location=Hong Kong |date=24 Agosto 2010 |access-date=24 Agosto 2010 |archive-date=27 Agosto 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827172327/http://hk.news.yahoo.com/article/100823/4/juji.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827172327/http://hk.news.yahoo.com/article/100823/4/juji.html |date=27 Agosto 2010 }}</ref> |- | Chan, Diana || 32 || Babae || Pinalaya at hindi sinaktan|| Pilipino || Pilipinong gabay sa paglalakbay |- | Lubang, Alberto || 38 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan|| Pilipino || Tsuper ng bus |- | Cruz, Rigor || 19 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan || Pilipino || Tagalitratong Pilipino, kahaliling bihag |- | Medril, Danilo || 65 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan || Pilipino || Tagalitratong Pilipino, kahaliling bihag |- | Li Yick-biu<br>(李奕彪) || 72 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan || Briton || Turistang taga-Hongkong |- | Li Fung-kwan<br>(李徐鳳群)|| 66 || Babae || Pinalaya at hindi sinaktan || Briton || Turistang taga-Hongkong |- | Tsang Yee-lai<br>(曾懿麗)|| 40 || Babae || Pinalaya at hindi sinaktan || Tsino || Turistang taga-Hongkong;<br>ina, pamilyang Fu<ref name=fortunatefew/> |- | Fu Chung-yin<br>(傅頌賢)|| 4 || Babae || Pinalaya at hindi sinaktan || Tsino || Turistang taga-Hongkong;<br>anak na babae, pamilyang Fu<ref name=fortunatefew/> |- | Fu Chak-yin<br>(傅澤賢)|| 10 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan || Tsino || Turistang taga-Hongkong;<br>anak na lalaki, pamilyang Fu<ref name=fortunatefew/> |- | Wong Ching-yat, Jason<br>(汪政逸)|| 12 || Lalaki || Pinalaya at hindi sinaktan || Tsino || Turistang taga-Hongkong;<br>anak na lalaki, pamilyang Wong<ref name=fortunatefew/> |} ===Imbestigasyon=== Inutos ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ang agarang imbestigasyon, at dapat itong maiulat sa loob ng tatlong linggo. Gagawin ang imbestigasyong ito ng ''Post Critical Incident Management Committee'' (PCIMC), sa ilalim ng ''Joint Incident Investigation and Review Committee'' (JIIRC), na pinamumunuan ni [[Leila de Lima]], ang Kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] .<ref name=doj>Avendaño, Christine O.; Papa, Alcuin & Kwok, Abigail (30 Agosto 2010). [http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100830-289571/DOJ-chief-the-only-spokesperson-on-hostage-crisis-probe--Palace "DOJ chief the only spokesperson on hostage crisis probe--Palace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100902012946/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100830-289571/DOJ-chief-the-only-spokesperson-on-hostage-crisis-probe--Palace |date=2010-09-02 }} ''Philippine Daily Inquirer''</ref> Para magkaroon ng kaaninagan ang imbestigasyon, inimbitahan din ni Aquino ang pulisya ng Hongkong na sumali sa imbestigasyon.<ref>Gil C. Cabacungan Jr. (31 Agosto 2010). [http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100831-289628/Honasan-Allowing-HK-cops-in-hostage-taking-probe-a-gesture-of-transparency "Honasan: Allowing HK cops in hostage-taking probe a gesture of transparency"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004165814/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20100831-289628/Honasan-Allowing-HK-cops-in-hostage-taking-probe-a-gesture-of-transparency |date=2012-10-04 }}, ''Philippine Daily Inquirer''</ref> Ngunit bilang sa pagsunod sa patakaran ng imbestigasyon sa pagitan ng ibat-ibang mga bansa pinayagan ang mga pulis-Hongkong na mag-obserba lamang at hindi makialam sa imbestigasyon bilang pangangalaga sa soberanya ng Pilipinas.<ref>{{zh-hk icon}}{{cite news |url=http://news.hkheadline.com.hk/dailynews/content_hk/2010/08/30/121038.asp|newspaper=Headline News |date=30 Agosto 2010 |access-date=31 Agosto 2010 |title= 菲律賓發聲明 港警不能插手}}</ref> Pinahayag din ni de Lima na ang kaniyang ahensiya lamang ang may karapatang magpahayag ng impormasyon para sa midyang pambansa at sinabihan ang mga midya sa Hongkong na kumuha ng ulat galing mismo sa pamahalaan ng Hongkong. Ang kautusang ito ay pumapaloob sa lahat, kasama na doon ang grupo galing Hongkong na nagsasagawa ng imbestigasyon dito sa bansa. Lumabas ang paunang ulat ng imbestigasyon noong 31 Agosto. Ayon sa ''ballistic test'' ng PNP, ang mga bala na tumama sa mga napatay na bihag ay galing sa loob ng bus. Sa mga nakunang bala ng M16 sa bus, 58 dito ang nanggaling kay Mendoza.<ref>{{cite news |url=http://paper.thestandard.com.hk/Default.htm?href=TheStandard%2F2010%2F08%2F31&pageno=3&view=document |title=Forensic team examines death bus |newspaper=The Standard |location=Hong Kong |date=31 Agosto 2010 |access-date=31 Agosto 2010 |archive-date=21 Hulyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721085554/http://paper.thestandard.com.hk/Default.htm?href=TheStandard%2F2010%2F08%2F31&pageno=3&view=document |url-status=dead }}</ref> Inamin ni de Lima noong 3 Setyembre na maaaring ibinaril diumano ng mga pulis ang ilan sa mga bihag.<ref>http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/09/09/philippines.bus.hostage/index.html?hpt=T1#fbid=KI9W1Oknxyp</ref> Nakatakdang magtapos ang imbestigasyon sa 6 Setyembre, pero pinalawig pa ito hanggang 15 Setyembre. Pagkatapos ng pagkumpleto sa paunang pag-usisa, tutulak ang JIIRC patungong Hongkong para makipanayam ang mga nakaligtas sa krisis.<ref>http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=13&art_id=102617&sid=29488518&con_type=1&d_str=20100906&sear_year=2010</ref> Noong 6 Setyembre, pinahayag ni Orlando Yebra, ang tumayong negosyador kay Mendoza, na walang opisyal na grupong negosyador ang kapulisan. Naiulat noong 7 Setyembre na tumanggi si Tanodbayan [[Merceditas Gutierrez]] at ang kaniyang kinatawan na si Emilio Gonzales na dumalo sa pagdinig. Nauna nang sinabi ng mga opisyal ng pulis na narinig nila si Mendoza na pinagbibintangan si Gonzales na tumatangka diumanong suhulan siya.<ref>http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=13&art_id=102651&sid=29495479&con_type=1&d_str=20100907&sear_year=2010</ref> == Mga sanggunian == {{reflist|refs= <ref name=teen>Lee, Ella; Wong, Martin & Lam, Anita (26 Agosto 2010). "Teen fights for life in hospital, but cause of head injury unclear", ''South China Morning Post''</ref> <ref name=fortunatefew>Lam, Anita; Wong, Martin; Eng, Dennis & Lo, Clifford (25 Agosto 2010). "The casualties and the fortunate few", ''South China Morning Post'' ('''note''': The journal erroneously wrote: "''Wong Tze-lam, 51, his wife, Yeung Yee-kam, 46, and sister-in-law, Yeung Yee-wa, 44 (all dead), the couple's son, Jason Wong Ching-yat, 12 (set free), and daughter Tracey Wong Cheuk-yiu, 15 (injured)''") </ref> }} {{commonscat|2010 Manila hostage crisis|Pagbibihag ng bus sa Maynila (2010)}} [[Kategorya:Mga sakuna sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga krimen sa Pilipinas]] [[Kategorya:2010 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Maynila]] 6lcfab4l4k558jaakhe534jnpg6kwl1 0 136592 2238881 2236506 2026-11-05T04:37:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238881 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cereseto|official_name=Comune di Cereseto|native_name=|image_skyline=Cereseto-panorama_da_Treville.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|5|N|8|19|E|type:city(471)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Alessandria|Alessandria]] (AL)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.4|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=15020|area_code=0142|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Cereseto''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Alessandria]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]]. == Lokasyon == Ang Cereseto ay humigit-kumulang {{Convert|50|km|mi}} silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Alessandria]], sa trunk na daan na nag-uugnay sa [[Asti]] sa [[Casale Monferrato]]. Ito ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Moncalvo]], [[Ottiglio]], [[Ozzano Monferrato]], [[Pontestura]], [[Ponzano Monferrato]], [[Sala Monferrato]], [[Serralunga di Crea]], at [[Treville]]. Ang komunidad ay sumasaklaw sa isang lugar na {{Convert|1040|ha}}, at {{Convert|280|m}} sa itaas ng antas ng dagat. Ang bayan ay nakatayo sa isang burol, at pinangungunahan ng kastilyo. == Kasaysayan == Ang bayan ay malamang na itinatag noong mga 500–600 AD. Ito ay binanggit sa mga talaan ng Obispo ng Asti mula noong mga 957 AD. Kasama sa mga pangalan ang Cirisidum, Cerisido, Cirisito, Cirisido, Cerexeti, Cireseto, at panghuli Cereseto, malamang na tumutukoy sa maraming puno ng seresa sa lugar. Ang bayan ay pag-aari ng pamilyang Grasverto ng Asti, na marahil ay nagtayo ng unang kastilyo noong mga 900–1000 AD. Ang mga batas ng munisipyo ay unang binuo noong 1358. Ang kastilyo ay ganap na giniba noong 1600. == Ebolusyong demograpiko == Noong Disyembre 31, 2004, ang Cereseto ay may populasyon na 471 at lugar na {{Convert|10.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref><timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1274 bar:1871 from: 0 till:1319 bar:1881 from: 0 till:1379 bar:1901 from: 0 till:1463 bar:1911 from: 0 till:1427 bar:1921 from: 0 till:1340 bar:1931 from: 0 till:1238 bar:1936 from: 0 till:1141 bar:1951 from: 0 till:1037 bar:1961 from: 0 till:819 bar:1971 from: 0 till:618 bar:1981 from: 0 till:493 bar:1991 from: 0 till:426 bar:2001 from: 0 till:431 PlotData= bar:1861 at:1274 fontsize:XS text: 1274 shift:(-8,5) bar:1871 at:1319 fontsize:XS text: 1319 shift:(-8,5) bar:1881 at:1379 fontsize:XS text: 1379 shift:(-8,5) bar:1901 at:1463 fontsize:XS text: 1463 shift:(-8,5) bar:1911 at:1427 fontsize:XS text: 1427 shift:(-8,5) bar:1921 at:1340 fontsize:XS text: 1340 shift:(-8,5) bar:1931 at:1238 fontsize:XS text: 1238 shift:(-8,5) bar:1936 at:1141 fontsize:XS text: 1141 shift:(-8,5) bar:1951 at:1037 fontsize:XS text: 1037 shift:(-8,5) bar:1961 at:819 fontsize:XS text: 819 shift:(-8,5) bar:1971 at:618 fontsize:XS text: 618 shift:(-8,5) bar:1981 at:493 fontsize:XS text: 493 shift:(-8,5) bar:1991 at:426 fontsize:XS text: 426 shift:(-8,5) bar:2001 at:431 fontsize:XS text: 431 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga pinagmumulan ==  {{refbegin}} *{{cite journal |date=2014-12-20 |title=Cereseto: italiani, polacchi e russi vogliono il castello |url=http://www.ilmonferrato.it/articolo.php?ARTUUID=F650D27D-4B3A-4C34-9D5E-C22C92A3B8AC&MUUID=6DAB6AA9-9216-4E4C-94E0-15EF9F9FBB8F |journal=Il Monferrato |language=it |access-date=2015-07-27 |ref={{harvid|Cereseto: italiani, polacchi e russi vogliono il castello 2014}}}} *{{cite journal |last=Ponzetti |first=Francesca |year=2011 |title=Il caso Gualino |url=http://www.teatroestoria.it/doc/materiali/Il_caso_GUALINO.pdf |journal=Teatro e Storia |language=it |access-date=2015-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924113642/http://www.teatroestoria.it/doc/materiali/Il_caso_GUALINO.pdf |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}} *{{cite web |title=Riccardo Gualino (Biella, 1879 - Firenze, 1964) |url=http://www.museotorino.it/view/s/d509e3b775364a4daa0ba93c01f06f1c |access-date=2015-07-24 |publisher=Museo Torino |ref={{harvid|Riccardo Gualino – Museo Torino}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725015235/http://www.museotorino.it/view/s/d509e3b775364a4daa0ba93c01f06f1c |archive-date=2015-07-25 |url-status=dead}} *{{cite web |title=Riccardo Gualino |url=http://www.corsi.storiaindustria.it/areetematiche/protagonisti/001/riccardo_gualino/index.shtml |access-date=2015-07-24 |work=Storia e Cultura dell'Industria |ref={{harvid|Riccardo Gualino – Storia e Cultura}}}} {{refend}}{{Lalawigan ng Alessandria}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] mead4thz3q5vfrd5o588x9svp17bnz9 0 137309 2238868 2209979 2026-11-05T02:45:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238868 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cafasse|official_name=Comune di Cafasse|native_name=|image_skyline=Cafasse_da_croce_Monasterolo.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cafasse-Coat_of_Arms.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|7|31|E|type:city(3,636)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Turin|Turin]] (TO)|frazioni=Monasterolo|mayor_party=|mayor=Daniele Marietta|area_footnotes=|area_total_km2=10.23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Cafassesi|elevation_footnotes=|elevation_m=408|saint=San Gratus|day=Setyembre 7|postal_code=10070|area_code=0123|website={{official website|http://www.comune.cafasse.to.it}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Cafasse''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Turin]] sa rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan sa bukana ng [[Valli di Lanzo]] mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Turin]]. == Kasaysayan == Ang mga pangunahing pinagmumulan na nakakolekta ng dokumentasyon sa kasaysayan ng bayan ay ang aklat na ''Storia Religiosa e Civile di Cafasse'' ni Canon Giuseppe Fornelli (Alzani, 1972)<ref>{{Cita web |url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0454494 |titolo=Storia religiosa e civile di Cafasse - Fornelli, Giuseppe - Alzani - 1972 - ITALIANO - Librinlinea |accesso=2017-11-24}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423092054/http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0454494 |date=2023-04-23 }}</ref> at, hindi direkta, ang detalyadong tomo ''I Visconti di Baratonia: signori nelle Valli di Lanzo, Ceronda e Casternone'' ng mananalaysay na si Attilio Bonci (mula 1978, inilathala ng Aklatang Sibiko, muling inilimbag noong 1982).<ref>{{Cita web |url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0625305 |titolo=I visconti di Baratonia : signori nelle valli della Stura, della Ceronda e del Casternone - Bonci, Attilio - Biblioteca civica - 1982 - ITALIANO - Librinlinea |accesso=2017-11-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423092056/http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0625305 |date=2023-04-23 }}</ref> Kamakailan lamang na inilabas, ang tomo na ''Leocaffis'' (mula 2018)<ref name=":0">{{Cita web |url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=TO02008018 |titolo=Leocaffis - Chiarle, Duilio - s.n. - 2018 - ITALIANO - Librinlinea |accesso=2019-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423092052/http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=TO02008018 |date=2023-04-23 }}</ref> ay kinokolekta at isinasama sa isang organikong paraan ang karamihan sa materyal ng mga nakaraang tomo na may tumpak na pananaliksik sa makasaysayang dokumentasyon ng mga kalapit na komunidad. May-akda ng aklat na ''Preistoria nelle Valli di Lanzo e zona delle Vaude'' (SASTE, 1972)<ref>{{Cita web |url=http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0021880 |titolo=Preistoria nelle Valli di Lanzo e zona delle Vaude, Torino - Catalano, Mario - SASTE - 1972 - ITALIANO - Librinlinea |accesso=2017-11-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423092052/http://www.librinlinea.it/search/public/appl/dettaglio.php?bid=SBL0021880 |date=2023-04-23 }}</ref> ang arkeologong si Mario Catalano ay nagpahayag na nakahanap siya ng ebidensiya ng isang primordial Galo-Romanong paninirahan sa lugar at na ang mga lokal na magsasaka ay nakahanap ng construction ''limbes'' Romans, ngunit higit pa rito ay walang gaanong materyal na dapat palalimin, hindi bababa sa hanggang sa taong 1000. Ang iba pang materyal na haharapin ang prehistorya ng mga lugar na ito ay matatagpuan sa tomo ''Dal ciottolo all'ascia'', ng parehong may-akda.{{fact}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cafasse.to.it Opisyal na website] {{Clear}}{{Lalawigan ng Turin}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] lgp1hudt3t5zfav1c3ddfacji3mlcxb 0 137746 2238878 2044353 2026-11-05T03:33:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238878 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caresanablot|official_name=Comune di Caresanablot|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Caresanablot-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|8|23|E|type:city(1,057)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Vercelli|Vercelli]] (VC)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Italo Grosso|area_footnotes=|area_total_km2=11.1|population_footnotes=|population_demonym=Caresanablottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=135|saint=|day=|postal_code=13030|area_code=0161|website=|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Caresanablot''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vercelli]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|5|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Vercelli]]. Ang Caresanablot ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Olcenengo]], [[Oldenico]], [[Quinto Vercellese]], [[Vercelli]], at [[Villata]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang partikular na pangalan ng Caresanablot ay nagmula noong sinaunang panahon mula sa pangangailangan na makilala ang katimugang lugar na ito mula sa Caresana na, sa kabila ng pagiging bahagi ng parehong pagmamay-ari ng lupa, ay matatagpuan sa kani-kanilang mga hangganan ng malalaking piyudal na lupain. Sa partikular, mula noong ikalabing-anim na siglo ang Caresanablot ay nairehistro (bilang Caresana) kasama ang lokalidad na Albellione: nang ang huling pamayanan, sa simula ng ikalabing-anim na siglo, ay tumanggi at pagkatapos ay nawala, ang memorya ng pangalan ay nawala<ref>{{Cita web |url=http://www.cr.piemonte.it/web/comunicazione/newsletter/crpnews/alla-scoperta-dei-comuni-del-piemonte/1608-alla-scoperta-dei-comuni-del-piemonte-n-1-del-2014 |titolo=Alla scoperta dei comuni del Piemonte n.1 del 2014 |editore=Consiglio Regionale del Piemonte}} {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ngunit na ang isang kinatawan ng pamilya ay nanatili, ang Bellotto. Sa katunayan, binanggit ang komunidad na may pormula na "Carezana at Belotto" sa pangkalahatang sukatan ng 1710, pagkatapos ay kinontrata sa pormang Blot nang hindi bababa mula noong 1744. == Kasaysayan == Ang unang makasaysayang impormasyon mula pa sa nayon ay nagsimula noong taong 1621 nang ang bayan ay na-enfeoffed kay Flaminio [[Avogadro (pamilyang Vercellesi)|Avogadro]] na ang mga inapo ay pinanatili ang pagmamay-ari hanggang 1695 nang ibigay nila ang teritoryo kay Antonio Francesco Bulgaro. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Vercelli}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] duemhnridwx8mr0pl1ot3boolhaq5rw 0 141889 2238885 2145934 2026-11-05T04:57:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238885 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Cho Jae-hyun''' (ipinanganak Hunyo30, 1965) ay isang artista sa pelikula, entablado at telebisyon na mula sa [[Timog Korea]]. Ipinanganak siya sa [[Seoul]] noong 1965. Karaniwan siyang tinatawag bilang "katauhan ni direktor Kim Ki-duk" yayamang bumida si Cho bilang pangunahin at pang-suportang karakter sa halos lahat ng mga pelikulang dinirehe ni Kim.<ref name="KMDb Korean">{{cite web|url=http://www.kmdb.or.kr/actor/mm_basic.asp?person_id=00000991 |title=ko:조재현 |trans-title=Cho Jae-hyun|work=Korean Movie Database (KMDb) |accessdate=2010-02-11 |language=Koreano}}</ref><ref>[http://sports.hankooki.com/lpage/cinet/200603/sp2006031107191158470.htm 조재현 "김기덕 감독, 연기인생의 은인"]. ''Hankook Ilbo'' (sa Koreano). 11 Marso 2006. Hinango noong 2012-11-19.</ref><ref>{{cite web|last=Shin|first=Hae-in|title=Just a touch of femininity perfects a villain: actor Cho Jae-hyun|url=http://english.yonhapnews.co.kr/culturesports/2009/01/05/24/0701000000AEN20090105004800315F.HTML|accessdate=2012-11-19|work=Yonhap|date=5 Enero 2009}}</ref> Tagapangulo din si Cho ng ''[[Gyeonggi]] Film Council'' simula pa noong 2009,<ref>{{cite web|last=Lee|first=Hyo-won|title=Gyeonggi Province Aims to Become Film Hub|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/08/141_38805.html|accessdate=2012-11-19|work=The Korea Times|date=2 Pebrero 2009|language=Ingles}}</ref> ehekutibong direktor pang-piyesta ng ''DMZ International Documentary Film Festival'' (DMZ Docs) simula pa noong 2009,<ref>{{cite web|last=Lee|first=Hyo-won|title=Organizers hope film fest sheds light on NK|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2011/09/141_95102.html|accessdate=2012-11-19|work=The Korea Times|date=20 Setyembre 2011|language=Ingles}}</ref><ref>{{cite web|title=7-day festival of documentaries closes its curtain|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=1923|accessdate=2012-11-19|work=Korean Film Biz Zone|date=2 Oktubre 2012|language=Ingles}}</ref> tagapangulo ng ''Gyeonggi Arts Center'' simula pa noong 2010,<ref>{{cite web|title=Actor Cho heads Gyeonggi Arts Center|url=http://view.koreaherald.com/kh/view.php?ud=20100809000453|accessdate=2012-11-19|work=The Korea Herald|date=9 Agosto 2010}}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> isang asosyadong propesor sa ''College of Convergence Culture and Arts'' ng ''Sungshin Women's University'' simula pa noong 2012,<ref>{{cite web|last=Lee|first=Claire|title=Actor Cho to teach at university|url=http://view.koreaherald.com/kh/view.php?ud=20120213000915|accessdate=2012-11-19|work=The Korea Herald|date=13 Pebrero 2012|language=Ingles}}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at isang asosyadong propesor sa ''Department of Theater and Film'' ng ''Kyungsung University'' simula pa noong 2014.<ref>{{cite web|last=Jin|first=Eun-soo|title=Jo Jae-hyun to teach at Kyungsung University|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2985398|work=Korea JoongAng Daily|accessdate=2014-02-26|date=25 Pebrero 2014|language=Ingles|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301210750/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2985398|archive-date=2014-03-01|url-status=dead}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Talambuhay}} {{BD|1965}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]] pcvdxkqlsfibpo95g9r9sgg81mz6ley 0 141904 2238887 2212130 2026-11-05T04:59:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Chun Jung-myung''' ({{ko-hhrm|천정명}}, ipinanganak Noobyembre 29, 1980) ay isang artista mula sa bansang [[Timog Korea]]. Nagkaroon siya malaking oportunidad sa industriya ng paglilibang nang lumabas siya sa pang-kabataang drama ng KBS na ''School 2'' (1999). Kilala siya sa mga pangunahing pagganap sa mga [[Koreanovela]] tulad ng ''[[Fashion 70's]]'' (2005),<ref>{{cite web|title=KOREAN TV DRAMA REVIEWS: 패션 70s (Fashion Seventies) |url=http://www.twitchfilm.net/archives/004272.html |work=Twitch Film |accessdate=2013-05-24 |date=25 Nobyembre 2005 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070204110151/http://www.twitchfilm.net/archives/004272.html |archivedate=Pebrero 4, 2007 }}</ref> ''[[Goodbye Solo]]'' (2006),<ref>{{cite web|last=Park|first=Chung-a|title=Drama Breaks From the Traditional|url=http://www.hancinema.net/drama-breaks-from-the-traditional-5360.html|accessdate=2012-11-18|work=The Korea Times sa pamamagita ng Hancinema|date=24 Pebrero 2006}}</ref> ''What's Up Fox?'' (2006),<ref>{{cite web|url=http://content.mbc.co.kr/english/news/1670268_56318.html|title=Wednesday & Thursday Miniseries "Foxy Lady" Casting Complete|date=14 Pebrero 2008|website=MBC Global Media}}</ref> ''[[Cinderella's Sister]]'' (2010),<ref>{{cite web|last=Kim|first=Lynn|title=PREVIEW KBS TV series ''Sister of Cinderella''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010032514420175096|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=25 Marso 2010}}</ref><ref>{{cite web|last=Choi|first=Ji-Eun|title=On the set of TV series ''Sister of Cinderella''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010051213280294995|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=12 Mayo 2010}}</ref> ''The Duo'',<ref>{{cite web|last=Kang|first=Seung-hun|title=Chun Jung-myung says "nervous and excited" for 1st historical drama role|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011013117014355646|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=31 Enero 2011}}</ref><ref>{{cite web|last=Lee|first=Ga-on|title=PREVIEW: MBC TV series ''The Duo''|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011020113313037721|accessdate=2012-11-18|work=10Asia|date=1 Pebrero 2011}}</ref> ''[[Glory Jane]]'' (2011),<ref>{{cite web|last=Oh|first=Jean|title=KBS' ''Glory Jaein'' looking to hit home run|url=http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20111005000713|accessdate=2012-11-18|work=The Korea Herald|date=5 Oktubre 2011|archive-date=2012-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418193332/http://www.koreaherald.com/entertainment/Detail.jsp?newsMLId=20111005000713|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Jin|first=Young-ju|title=Chun Jeong Myung Presents Good Acting in ''Glory Jane''|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/gallery_view.html?No=1237|accessdate=2012-11-18|work=KBS Global|date=14 Disyembre 2011|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220023037/http://english.kbs.co.kr/hallyu/gallery_view.html?No=1237|url-status=dead}}</ref> ''Reset'' (2014),<ref>{{cite web|last1=Jeon|first1=Su-mi|title=Chun Jung Myung to Return as a Prosecutor in Thriller Drama ''Reset''|url=http://www.mnetamerica.com/news/article/67178/chunjungmyung-to-return-to-small-screens-through-reset|website=enewsWorld|accessdate=2014-07-06|date=30 Mayo 2014|archive-date=2018-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316151944/http://www.mnetamerica.com/news/article/67178/chunjungmyung-to-return-to-small-screens-through-reset|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2993838|title=‘Reset’ revisits a murky past|date=22 August 2014|website=Korea JoongAng Daily|access-date=29 Oktubre 2018|archive-date=2 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702211518/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2993838|url-status=dead}}</ref> ''Heart to Heart'' (2015),<ref>{{cite news|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999285|title=‘Heart to Heart’ a tale of curious love|date=6 Enero 2015|website=Korea JoongAng Daily|access-date=29 Oktubre 2018|archive-date=14 Enero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150114001648/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2999285|url-status=dead}}</ref> at ''Master - God of Noodles'' (2016).<ref>{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3015981|title=Chun Jung-myung cast in ‘Noodle’ drama|date=10 Marso 2016|website=Korea JoongAng Daily|access-date=29 Oktubre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316214040/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3015981|archive-date=16 Marso 2018|url-status=dead}}</ref> Bumida din siya sa mga pelikulang ''The Aggressives'' (2005),<ref>{{cite web|title=K-FILM REVIEWS: 태풍태양 (The Aggressives)|url=http://twitchfilm.com/reviews/2005/10/k-film-reviews-the-aggressives.php|accessdate=2012-11-19|work=Twitch Film|date=22 Oktubre 2005|archive-url=https://archive.today/20120715212951/http://twitchfilm.com/reviews/2005/10/k-film-reviews-the-aggressives.php|archive-date=15 July 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/youth-is-an-aggressive-storm-hurtling-toward-the-sun-2985.html|title=Youth Is an "Aggressive" Storm Hurtling toward the Sun|date=27 Mayo 2005|website=The Donga Ilbo}}</ref> ''Les Formidables'' (2006), ''Hansel and Gretel'' (2007),<ref>{{cite web|title=K-FILM REVIEWS: 헨젤과 그레텔 (Hansel and Gretel)|url=http://twitchfilm.com/reviews/2008/08/k-film-reviews-hansel-and-gretel.php|work=Twitch Film|date=26 Agosto 2008|accessdate=2012-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110205221223/http://twitchfilm.com/reviews/2008/08/k-film-reviews-hansel-and-gretel.php|archive-date=5 Pebrero 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.hancinema.net/hansel-and-gretel-lim-s-dark-fantasy-opens-11873.html|title= Hansel and Gretel: Lim's Dark Fantasy Opens|date=26 Disyembre 2007|website=Korean Film Council}}</ref> at ''Queen of the Night'' (2013).<ref>{{cite web|last=Ho|first=Stewart|title=Chun Jung Myung, Kim Min Jung Cast as Leads for ‘Queen of the Night’|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/23506/|work=enewsWorld|publisher=CJ E&M|accessdate=2012-12-20|date=10 Disyembre 2012|archive-date=2018-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080620/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/23506/|url-status=dead}}</ref> Nagtayo din Chun ng sarili niyang kompanya noong 2011.<ref>{{cite web|script-title=ko:천정명, 1인 기업으로 독립 '연기활동 박차'|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1101060223|work=Osen|language=Koreano|trans-title=Chun Jung-myung goes solo with new company|accessdate=2012-11-24|date=6 Enero 2011}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1980||Chun Jung-myung}} {{stub|Talambuhay}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]] jpuwp0ve2ncf98h0ktlvuvazbzgd343 0 154258 2238896 2085571 2026-11-05T06:58:16Z GinawaSaHapon 102500 2238896 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--> {{Confuse|Heopisika}} '''Heograpiyang pisikal''', kilala rin sa tawag na '''pisyograpiya''' at '''likas na heograpiya''', ang isa sa tatlong pangunahing sangay ng [[heograpiya]].<ref>{{cite book |last1=Marsh |first1=William M. |url=https://books.google.com/books?id=uF3aJSC20yMC&q=physical+geography+system |title=Physical Geography: Great Systems and Global Environments |last2=Kaufman |first2=Martin M. |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=9780521764285 |language=en |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Mga Malalaking Sistema at Pandaigdigang Kapaligiran}}</ref><ref name="intro1">{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |url=https://www.pearson.com/store/en-us/pearsonplus/p/9780137504510.html?creative=545445680380&keyword=&matchtype=&network=g&device=c&gclid=CjwKCAjwpKyYBhB7EiwAU2Hn2QPXxmu7Nqnx04A__xcaDqM3GuPh2cbR2wI7G7ihOs2cQpV7CUFAxxoCzLEQAvD_BwE&gclsrc=aw.ds |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment |last2=Renwick |first2=William |date=2014 |publisher=Pearson |isbn=9780137504510 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran |access-date=}}</ref> Isa itong [[likas na agham]] na nakatuon sa mga proseso at gawain ng [[likas na kapaligiran]] gaya ng [[atmospera]], [[hidrospera]], [[biospera]], at [[heospera]]. Itinatangi ito sa [[heograpiyang pantao]], na nakatutok naman sa mga tao at sa [[Kapaligirang itinayo|kapaligirang ginawa nito]], gayundin sa [[heograpiyang teknikal]], na nakatuon naman sa paggamit sa mga kagamitang teknikal para sa pag-aaral sa larangan.<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 January 2022 |access-date=}}</ref> == Sangay == Nahahati ang heograpiyang pisikal sa samu't saring mga sangay o kaugnay na larangan, gaya ng mga sumusunod:<ref name="DCL">{{cite web |title=Physical Geography: Defining Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Pagpapakahulugan sa Heograpiyang Pisikal |url=https://researchguides.dartmouth.edu/physical_geography |access-date= |work=Dartmouth College Library |language=en}}</ref><ref name="UNR">{{cite web |title=Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal |url=https://www.unr.edu/geography/department-specialties/physical-geography |work=University of Nevada, Reno |language=en}}</ref> * [[Heomorpolohiya]], ang pag-aaral sa [[ibabaw ng Daigdig]] at sa mga prosesong nagaganap dito. Malawak ang saklaw ng pag-aaral, kaya hinahati ito sa mga sangay batay sa kung saan nakatutok ito, halimbawa, batay sa [[anyong-lupa]] o [[anyong-tubig]]. Layon ng heomorpolohiya na maintindihan ang kasaysayan ng mga naturang anyo at ang dinamika at prosesong gumagawa sa mga ito upang mahulaan kung papaano ito magbabago sa hinaharap sa pamamagitan ng kombinasyon ng obserbasyon sa mismong anyong-lupa o tubig, pisikal na eksperimento, at pagmomodelo (tinatawag na [[heomorpometriya]]). Ilan sa mga pinakaunang pag-aaral sa larangan ang nagsisilbing haligi ng [[Pedolohiya (lupa)|pedolohiya]] at [[agham panlupa]]. * [[Hidrolohiya]], ang pag-aaral sa mga prosesong nagaganap sa mga [[Hidrospera|katubigan]] ng [[Daigdig]]. Sentro sa naturang pag-aaral ang siklong hidrolohikal, mas kilala sa tawag na [[siklo ng tubig]]. Saklaw nito ang pag-aaral sa tubig ng mga anyong-tubig gaya ng [[ilog]] at [[lawa]], gayundin sa tubig na nasa ilalim ng lupa o nasa mismong lupa pati na rin sa mga [[glasyar]]. Kaakibat ang hidrolohiya sa [[inhinyeriya]] sa malaking bahagi ng kasaysayan, kaya karamihan sa mga pamamaraan ng pag-aaral ay pawang kuwantitatibo. Ilan sa mga sangay nito ang [[limnolohiya]] at [[ekohidrolohiya]]. * [[Glasyolohiya]], ang pag-aaral sa glasyar at sa paggalaw at proseso ng [[yelo]]. Saklaw nito ang buong [[kriyospera]]. Hinihiwalay ng glasyolohiya ang mga yelo sa dalawa: mga [[kontinental na glasyar]] ang mga malalaking [[tipak ng yelo]] gaya ng sa [[Antartika]], at mga [[alpinong glasyar]] na makikita naman sa mga matataas na kabundukan gaya ng sa [[Himalayas]]. Kasama rin sa pag-aaral ang epekto ng yelo sa kasalukuyang klima at sa tanawin. * [[Bioheograpiya]], ang pag-aaral sa distribusyon ng mga [[espesye]] sa mundo at sa mga prosesong nagaganap dahil rito gaya ng [[ekosistema]]. Isa itong modernong pag-aaral, na pinasimulan sa mga pananaliksik ni [[Alfred Russel Wallace]] at sa pag-usbong ng mga pag-aaral sa [[ebolusyon]] at [[tektonikong plato]]; bago ito, pawang historikal ang pagtingin ng mga siyentipiko ng larangan. Ilan sa mga sangay nito ang [[bioheograpiyang pampulo]], [[piloheograpiya]], [[sooheograpiya]], at [[bioheograpiyang panghalaman]]. * [[Klimatolohiya]], ang pag-aaral sa [[klima]] ng mundo. Sinusuri nito ang kalikasan ng mga klima at ang likas na impluwensiya gayundin sa impluwensiya ng tao rito. == Tingnan din == * [[Agham pamplaneta]] * [[Araling pangkapaligiran]] * [[Heopisika]] == Sanggunian == {{Reflist}} {{Physical geography topics}}{{Geography topics}}{{Earth science}}{{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya]] [[Kategorya:Heograpiyang pisikal]] jrnbqk78itfrn05uuhz4yr226e09p12 2238897 2238896 2026-11-05T06:58:27Z GinawaSaHapon 102500 2238897 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--> {{Confuse|Heopisika}} '''Heograpiyang pisikal''', kilala rin sa tawag na '''pisyograpiya''' at '''likas na heograpiya''', ang isa sa tatlong pangunahing sangay ng [[heograpiya]].<ref>{{cite book |last1=Marsh |first1=William M. |url=https://books.google.com/books?id=uF3aJSC20yMC&q=physical+geography+system |title=Physical Geography: Great Systems and Global Environments |last2=Kaufman |first2=Martin M. |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=9780521764285 |language=en |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Mga Malalaking Sistema at Pandaigdigang Kapaligiran}}</ref><ref name="intro1">{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |url=https://www.pearson.com/store/en-us/pearsonplus/p/9780137504510.html?creative=545445680380&keyword=&matchtype=&network=g&device=c&gclid=CjwKCAjwpKyYBhB7EiwAU2Hn2QPXxmu7Nqnx04A__xcaDqM3GuPh2cbR2wI7G7ihOs2cQpV7CUFAxxoCzLEQAvD_BwE&gclsrc=aw.ds |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment |last2=Renwick |first2=William |date=2014 |publisher=Pearson |isbn=9780137504510 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran |access-date=}}</ref> Isa itong [[likas na agham]] na nakatuon sa mga proseso at gawain ng [[likas na kapaligiran]] gaya ng [[atmospera]], [[hidrospera]], [[biospera]], at [[heospera]]. Itinatangi ito sa [[heograpiyang pantao]], na nakatutok naman sa mga tao at sa [[Kapaligirang itinayo|kapaligirang ginawa nito]], gayundin sa [[heograpiyang teknikal]], na nakatuon naman sa paggamit sa mga kagamitang teknikal para sa pag-aaral sa larangan.<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 January 2022 |access-date=}}</ref> == Sangay == Nahahati ang heograpiyang pisikal sa samu't saring mga sangay o kaugnay na larangan, gaya ng mga sumusunod:<ref name="DCL">{{cite web |title=Physical Geography: Defining Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Pagpapakahulugan sa Heograpiyang Pisikal |url=https://researchguides.dartmouth.edu/physical_geography |access-date= |work=Dartmouth College Library |language=en}}</ref><ref name="UNR">{{cite web |title=Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal |url=https://www.unr.edu/geography/department-specialties/physical-geography |work=University of Nevada, Reno |language=en}}</ref> * [[Heomorpolohiya]], ang pag-aaral sa [[ibabaw ng Daigdig]] at sa mga prosesong nagaganap dito. Malawak ang saklaw ng pag-aaral, kaya hinahati ito sa mga sangay batay sa kung saan nakatutok ito, halimbawa, batay sa [[anyong-lupa]] o [[anyong-tubig]]. Layon ng heomorpolohiya na maintindihan ang kasaysayan ng mga naturang anyo at ang dinamika at prosesong gumagawa sa mga ito upang mahulaan kung papaano ito magbabago sa hinaharap sa pamamagitan ng kombinasyon ng obserbasyon sa mismong anyong-lupa o tubig, pisikal na eksperimento, at pagmomodelo (tinatawag na [[heomorpometriya]]). Ilan sa mga pinakaunang pag-aaral sa larangan ang nagsisilbing haligi ng [[Pedolohiya (lupa)|pedolohiya]] at [[agham panlupa]]. * [[Hidrolohiya]], ang pag-aaral sa mga prosesong nagaganap sa mga [[Hidrospera|katubigan]] ng [[Daigdig]]. Sentro sa naturang pag-aaral ang siklong hidrolohikal, mas kilala sa tawag na [[siklo ng tubig]]. Saklaw nito ang pag-aaral sa tubig ng mga anyong-tubig gaya ng [[ilog]] at [[lawa]], gayundin sa tubig na nasa ilalim ng lupa o nasa mismong lupa pati na rin sa mga [[glasyar]]. Kaakibat ang hidrolohiya sa [[inhinyeriya]] sa malaking bahagi ng kasaysayan, kaya karamihan sa mga pamamaraan ng pag-aaral ay pawang kuwantitatibo. Ilan sa mga sangay nito ang [[limnolohiya]] at [[ekohidrolohiya]]. * [[Glasyolohiya]], ang pag-aaral sa glasyar at sa paggalaw at proseso ng [[yelo]]. Saklaw nito ang buong [[kriyospera]]. Hinihiwalay ng glasyolohiya ang mga yelo sa dalawa: mga [[kontinental na glasyar]] ang mga malalaking [[tipak ng yelo]] gaya ng sa [[Antartika]], at mga [[alpinong glasyar]] na makikita naman sa mga matataas na kabundukan gaya ng sa [[Himalayas]]. Kasama rin sa pag-aaral ang epekto ng yelo sa kasalukuyang klima at sa tanawin. * [[Bioheograpiya]], ang pag-aaral sa distribusyon ng mga [[espesye]] sa mundo at sa mga prosesong nagaganap dahil rito gaya ng [[ekosistema]]. Isa itong modernong pag-aaral, na pinasimulan sa mga pananaliksik ni [[Alfred Russel Wallace]] at sa pag-usbong ng mga pag-aaral sa [[ebolusyon]] at [[tektonikong plato]]; bago ito, pawang historikal ang pagtingin ng mga siyentipiko ng larangan. Ilan sa mga sangay nito ang [[bioheograpiyang pampulo]], [[piloheograpiya]], [[sooheograpiya]], at [[bioheograpiyang panghalaman]]. * [[Klimatolohiya]], ang pag-aaral sa [[klima]] ng mundo. Sinusuri nito ang kalikasan ng mga klima at ang likas na impluwensiya gayundin sa impluwensiya ng tao rito. == Tingnan din == * [[Agham pamplaneta]] * [[Araling pangkapaligiran]] * [[Heopisika]] == Sanggunian == {{Reflist}} {{Physical geography topics}}{{Geography topics}}{{Earth science}}{{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya]] [[Kategorya:Heograpiyang pisikal]] auuwtn4hu17iyt0qto93p5ktczog1qs 2238899 2238897 2026-11-05T07:58:59Z GinawaSaHapon 102500 2238899 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--> {{Confuse|Heopisika}} '''Heógrapíyang pisikál''', kilala rin sa tawag na '''pisyograpíya''' at '''likás na heógrapíya''', ang isa sa tatlong pangunahing sangay ng [[heograpiya]].<ref>{{cite book |last1=Marsh |first1=William M. |url=https://books.google.com/books?id=uF3aJSC20yMC&q=physical+geography+system |title=Physical Geography: Great Systems and Global Environments |last2=Kaufman |first2=Martin M. |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=9780521764285 |language=en |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Mga Malalaking Sistema at Pandaigdigang Kapaligiran}}</ref><ref name="intro1">{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |url=https://www.pearson.com/store/en-us/pearsonplus/p/9780137504510.html?creative=545445680380&keyword=&matchtype=&network=g&device=c&gclid=CjwKCAjwpKyYBhB7EiwAU2Hn2QPXxmu7Nqnx04A__xcaDqM3GuPh2cbR2wI7G7ihOs2cQpV7CUFAxxoCzLEQAvD_BwE&gclsrc=aw.ds |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment |last2=Renwick |first2=William |date=2014 |publisher=Pearson |isbn=9780137504510 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran |access-date=}}</ref> Isa itong [[likas na agham]] na nakatuon sa mga proseso at gawain ng [[likas na kapaligiran]] gaya ng [[atmospera]], [[hidrospera]], [[biospera]], at [[heospera]]. Itinatangi ito sa [[heograpiyang pantao]], na nakatutok naman sa mga tao at sa [[Kapaligirang itinayo|kapaligirang ginawa nito]], gayundin sa [[heograpiyang teknikal]], na nakatuon naman sa paggamit sa mga kagamitang teknikal para sa pag-aaral sa larangan.<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 January 2022 |access-date=}}</ref> == Sangay == Nahahati ang heograpiyang pisikal sa samu't saring mga sangay o kaugnay na larangan, gaya ng mga sumusunod:<ref name="DCL">{{cite web |title=Physical Geography: Defining Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal: Pagpapakahulugan sa Heograpiyang Pisikal |url=https://researchguides.dartmouth.edu/physical_geography |access-date= |work=Dartmouth College Library |language=en}}</ref><ref name="UNR">{{cite web |title=Physical Geography |trans-title=Heograpiyang Pisikal |url=https://www.unr.edu/geography/department-specialties/physical-geography |work=University of Nevada, Reno |language=en}}</ref> * [[Heomorpolohiya]], ang pag-aaral sa [[ibabaw ng Daigdig]] at sa mga prosesong nagaganap dito. Malawak ang saklaw ng pag-aaral, kaya hinahati ito sa mga sangay batay sa kung saan nakatutok ito, halimbawa, batay sa [[anyong-lupa]] o [[anyong-tubig]]. Layon ng heomorpolohiya na maintindihan ang kasaysayan ng mga naturang anyo at ang dinamika at prosesong gumagawa sa mga ito upang mahulaan kung papaano ito magbabago sa hinaharap sa pamamagitan ng kombinasyon ng obserbasyon sa mismong anyong-lupa o tubig, pisikal na eksperimento, at pagmomodelo (tinatawag na [[heomorpometriya]]). Ilan sa mga pinakaunang pag-aaral sa larangan ang nagsisilbing haligi ng [[Pedolohiya (lupa)|pedolohiya]] at [[agham panlupa]]. * [[Hidrolohiya]], ang pag-aaral sa mga prosesong nagaganap sa mga [[Hidrospera|katubigan]] ng [[Daigdig]]. Sentro sa naturang pag-aaral ang siklong hidrolohikal, mas kilala sa tawag na [[siklo ng tubig]]. Saklaw nito ang pag-aaral sa tubig ng mga anyong-tubig gaya ng [[ilog]] at [[lawa]], gayundin sa tubig na nasa ilalim ng lupa o nasa mismong lupa pati na rin sa mga [[glasyar]]. Kaakibat ang hidrolohiya sa [[inhinyeriya]] sa malaking bahagi ng kasaysayan, kaya karamihan sa mga pamamaraan ng pag-aaral ay pawang kuwantitatibo. Ilan sa mga sangay nito ang [[limnolohiya]] at [[ekohidrolohiya]]. * [[Glasyolohiya]], ang pag-aaral sa glasyar at sa paggalaw at proseso ng [[yelo]]. Saklaw nito ang buong [[kriyospera]]. Hinihiwalay ng glasyolohiya ang mga yelo sa dalawa: mga [[kontinental na glasyar]] ang mga malalaking [[tipak ng yelo]] gaya ng sa [[Antartika]], at mga [[alpinong glasyar]] na makikita naman sa mga matataas na kabundukan gaya ng sa [[Himalayas]]. Kasama rin sa pag-aaral ang epekto ng yelo sa kasalukuyang klima at sa tanawin. * [[Bioheograpiya]], ang pag-aaral sa distribusyon ng mga [[espesye]] sa mundo at sa mga prosesong nagaganap dahil rito gaya ng [[ekosistema]]. Isa itong modernong pag-aaral, na pinasimulan sa mga pananaliksik ni [[Alfred Russel Wallace]] at sa pag-usbong ng mga pag-aaral sa [[ebolusyon]] at [[tektonikong plato]]; bago ito, pawang historikal ang pagtingin ng mga siyentipiko ng larangan. Ilan sa mga sangay nito ang [[bioheograpiyang pampulo]], [[piloheograpiya]], [[sooheograpiya]], at [[bioheograpiyang panghalaman]]. * [[Klimatolohiya]], ang pag-aaral sa [[klima]] ng mundo. Sinusuri nito ang kalikasan ng mga klima at ang likas na impluwensiya gayundin sa impluwensiya ng tao rito. == Tingnan din == * [[Agham pamplaneta]] * [[Araling pangkapaligiran]] * [[Heopisika]] == Sanggunian == {{Reflist}} {{Physical geography topics}}{{Geography topics}}{{Earth science}}{{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya]] [[Kategorya:Heograpiyang pisikal]] n3l67q4gag6ww809cg66h80fm8fwis5 0 155126 2238900 2220965 2026-11-05T08:03:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238900 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DZAR | city = [[Makati]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | frequency = 1026 kHz | rds = | branding = DZAR Sonshine Radio | languages = | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | network = | owner = [[Sonshine Media Network International]] | licensee = Swara Sug Media Corporation | operator = | sister_stations = [[DWAQ-DTV|SMNI TV-39]] | founded = | airdate = June 1987 (as NBC DZWT)<br>1998 (as DZAR Angel Radyo)<br>March 2005 (as DZAR Sonshine Radio) | last_airdate = December 21, 2023 | former_callsigns = DZAM (1987-1998) | former_names = | former_frequencies = | callsign_meaning = '''A'''ngel '''R'''adyo (former branding under [[Nation Broadcasting Corporation|NBC]])<br>'''A'''lternatibong '''R'''adyo | licensing_authority = | facility_id = | class = A1 | power = 50,000 [[watt]]s | erp = | haat = | coordinates = | translators = | repeaters = | webcast = [http://www.ustream.tv/channel/Sonshine-TVRadyo Live Stream] (via [[Ustream]]) | website = http://www.dzar1026.com/ <br> http://www.smninews.com | child = | embed_header = | embedded = }} Ang '''DZAR''' (1026 [[:en:AM broadcasting|AM]]) Sonshine Radio ay isang AM station aari at pinamamahalaan sa pamamagitan ng [[Sonshine Media Network International]] sa Pilipinas. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 3rd Floor, ACQ Tower (formerly Jacinta Building I/NBC Tower), Santa Rita Street, [[Epifanio de los Santos Avenue|EDSA]], Guadalupe Nuevo, [[Makati]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Dampalit, [[Malabon]].<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=6AgyAQAAIAAJ|title=The Philippines Labor Relations Journal: Vol. 12|pages=144|date=1979|access-date=August 26, 2020|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Dgc-egCimWcC|last=Roces|first=Mina|title=Women's Movements and the Filipina: 1986-2008|pages=209|date=2012|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=9780824834999|access-date=August 26, 2020|via=Google Books}}</ref><ref>[https://newsinfo.inquirer.net/236921/higher-rice-output-via-radio Higher rice output via radio]</ref><ref>{{cite news |last=Daanoy |first=Sonny |title=NTC slaps SMNI with 30-day suspension |url=https://mb.com.ph/2023/12/21/ntc-slaps-smni-with-30-day-suspension |date=December 21, 2023 |newspaper=[[Manila Bulletin]] |access-date=December 21, 2023}}</ref> ==Kasaysayan== ==Mga Personalidad== * Pastor [[Apollo Quiboloy|Apollo C. Quiboloy]] * [[Juan Ponce Enrile]] * [[Aljo Bendijo]] (also with [[DWGT-TV|PTV 4]]) * Fernan Emberga (deceased) ==Tignan Din== * [[Kingdom of Jesus Christ (church)|Kingdom Of Jesus Christ Thy Name Above Every Name]] * [[DXAQ-AM|Kingdom Radio]] * [[KJC King Dome]] * [[Pinas (Philippine newspaper)|Pinas The Filipino's Global Newspaper]] * [[Sonshine Media Network International]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.dzar1026.com DZAR website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714072408/http://dzar1026.com/ |date=2016-07-14 }} *[https://web.archive.org/web/20110101234803/http://www.sonshinetvradyo.com/ Sonshine TV-Radyo website] {{Metro Manila Radio}} {{DEFAULTSORT:Dzar}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] {{stub}} 6wmhhhlypyh6g83n9wqxjsqnettngp0 0 155979 2238936 2230128 2026-11-05T11:42:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238936 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fisciano|frazioni=Bolano, Canfora, Carpineto, Gaiano, [[Lancusi]], [[Penta (Fisciano)|Penta]], [[Pizzolano]], Settefichi, Soccorso, Villa|website={{official website|http://www.comune.fisciano.sa.it}}|area_code=089|postal_code=84080, 84084|day=Abril 5|saint=San [[Vicente Ferrer]]|elevation_m=320|elevation_footnotes=|population_demonym=Fiscianesi|population_footnotes=<ref>{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil2010/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2010</ref>|area_total_km2=31.48|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Sessa|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=SA}} (SA)|official_name=Comune di Fisciano|region={{RegioneIT|sigla=CAM}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|46|N|14|48|E|region:IT_type:city(13652)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Fisciano sa loob ng Lalawigan ng Salerno|map_alt=|image_map=Fisciano pos SA.gif|shield_alt=|image_shield=Fisciano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Fisciano_panorama.jpg|footnotes=}} Ang '''Fisciano''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Salerno]] sa [[Campania|rehiyon ng Campania]] sa timog-kanlurang [[Italya]]. Pinakatampokd dito ang [[Unibersidad ng Salerno]], na nagtayo ng bagong kampus sa bayan noong 1988.<ref>{{In lang|it}} [http://www.unisa.it/ateneo/index Info and address at University of Salerno website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230183728/http://www.unisa.it/ateneo/index |date=2014-12-30 }}</ref> Ang munisipalidad ay may hangganan sa [[Baronissi]], [[Calvanico]], [[Castiglione del Genovesi]], [[Giffoni Sei Casali]], [[Mercato San Severino]], at [[Montoro, Campania|Montoro]]. == Heograpiyang pisikal == Ang mga batong apog na dolomita ay bumubuo sa alubyal (graba at abuhing toba) at bulkan (lapilli, pozzolana, pumice) substrata na pumuno sa sahig ng lambak sa paglipas ng mga siglo. Mula sa isang perspektibong idrolohiko, mahalaga ang sirkulasyon ng tubig sa ilalim ng lupa. Ang altitud, sa pagitan ng mga burol, maliliit na lambak, kakahuyan, mga taniman ng haya, mga taniman ng olibo, at mga taniman ng kastanyas, ay nasa pagitan ng 140 at 1,200 m. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ay nakabatay sa agrikultura at pag-aalaga ng hayop; ang mga tradisyonal na aktibidad sa paggawa ng [[Tanso (elemento)|tanso]] ay tumigil noong dekada '80, bagaman may ilang mga industriyal na planta (mga sektor sa paglilinang ng bakal/mekaniko, salamin, at plastik). == Tingnan din == * [[Unibersidad ng Salerno]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Fisciano}} {{Lalawigan ng Salerno}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Campania]] 0ig6l8z23vvfv053fhmm4awmrdf0su3 0 159531 2238875 2236417 2026-11-05T03:18:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238875 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Capistrello|official_name=Comune di Capistrello|native_name=|image=Capistrello dall'altopiano della Renga.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|58|25|N|13|24|0|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=[[Corcumello]], [[Pescocanale]]|mayor_party=Noi per Capistrello|mayor=Francesco Ciciotti|area_footnotes=|area_total_km2=60.97|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Capistrellani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=734|saint=San [[Antonio ng Padua]]|day=Hunyo 13|postal_code=67053|area_code=0863|website={{official website|https://www.comune.capistrello.aq.it/}}|footnotes=}}Ang '''Capistrello''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzos]], [[Gitnang Italya|gitnang]]-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa hangganan sa pagitan ng itaas na lambak ng [[Ilog Liri]] at ng [[Marsica]]. Hinahangganan ng Capistrello ang mga sumusunod na munisipalidad: [[Avezzano]], [[Canistro]], [[Castellafiume]], [[Filettino]] ([[Lalawigan ng Frosinone|Frosinone]]), [[Luco dei Marsi]], [[Scurcola Marsicana]], at [[Tagliacozzo]]. == Heograpiya == === Klima === Ang Capistrello ay nailalarawan sa pamamagitan ng malamig na taglamig at banayad na tag-init, na may pangkaraniwang pinakamababang temperatura na medyo mababa sa buong taon. Ang pangkaraniwang taunang temperatura ay 10.5°C (50.5°F), na may average na 91 na hamog na nagyelo bawat taon. Ang pinakamalamig na buwan ay Enero, na may pangkaraniwang 2.3°C (36.5°F), at ang pinakamainit ay Hulyo at Agosto, na parehong may 20.0°C (68.2°F). Ang pinakamataas na temperatura na naitala sa Capistrello ng isang opisyal na estasyon ng panahon ay 42.0°C (108.8°F), habang ang pinakamababang naitala ay −20.0°C (−4°F). Ang bayan, tulad ng karamihan sa rehiyon ng Marsica, ay napapailalim sa matinding hamog na nagyelo sa panahon ng malamig na pag-alon ng hangin. Ang makasaysayang pag-ulan ay humigit-kumulang 1,091.3 mm (43.2 pulgada) bawat taon, na ipinamamahagi sa loob ng 95 araw na may presipitasyon. Ang pinakamaulan na panahon ay taglagas, na sinusundan ng taglamig at tagsibol, kung saan maaaring magkaroon ng malalakas na pag-ulan ng niyebe, habang sa tag-araw ay may average na 125 mm na ulan na bumabagsak sa loob ng 15 araw ng tag-ulan.<ref>{{cita web|url=http://cetemps.aquila.infn.it/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=119|titolo=Archivio storico dati ARSSA|editore=Cetemps|accesso=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402161808/http://cetemps.aquila.infn.it/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=119 |date=2015-04-02 }}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.arssa.abruzzo.gov.it/attachments/article/269/REGIONE%20ABRUZZO%20ultima%20versione%206%20x%20WEB.pdf|titolo=Analisi spazio temporali delle precipitazioni nella Regione Abruzzo|formato=PDF|editore=Regione Abruzzo|accesso=|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160309103300/http://www.arssa.abruzzo.gov.it/attachments/article/269/REGIONE%20ABRUZZO%20ultima%20versione%206%20x%20WEB.pdf|dataarchivio=9 marzo 2016}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4ixmrl2t8x4w7w2evbstwdchuvs6j8k 0 160055 2238831 2088894 2026-11-04T21:28:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238831 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian inhabited locality |en_name=Amursk |ru_name=Амурск |image_skyline=Амурск, 2015 год ф1.JPG |image_caption=Tanawin ng Amursk noong 2015 |coordinates = {{coord|50|13|N|136|54|E|display=inline,title}} |map_label_position=left |image_coa=Coat of Arms of Amursk (Khabarovsk krai) 2011.png |coa_caption= |image_flag=Flag of Amursk (Khabarovsk kray).png |flag_caption= |anthem= |anthem_ref= |holiday= |holiday_ref= |federal_subject=[[Khabarovsk Krai]] |federal_subject_ref=<ref name="KhabarovskK_admlist">Resolution #143-pr, Article&nbsp;3</ref> |adm_data_as_of=September 2011 |adm_city_jur=[[Lungsod ng halagang kasakupang pederal|Lungsod ng kahalagahang krai]] ng Amursk |adm_city_jur_ref=<ref name="KhabarovskK_admlist" /> |adm_ctr_of1=Lungsod ng kahalagahang krai ng Amursk |adm_ctr_of1_ref=<ref name="OKATO1">{{OKATOReference|08 403}}</ref> |adm_ctr_of2=[[Amursky District]] |adm_ctr_of2_ref=<ref name="OKATO">{{OKATOReference|08 203}}</ref> |inhabloc_cat=Lungsod |inhabloc_cat_ref=<ref name="KhabarovskK_admlist" /> |inhabloc_type= |inhabloc_type_ref= |mun_data_as_of=October 2010 |mun_district_jur=Amursky Municipal District |mun_district_jur_ref=<ref name="KhabarovskK_mun1">Law #191</ref> |urban_settlement_jur=Amursk Urban Settlement |urban_settlement_jur_ref=<ref name="KhabarovskK_mun1" /> |mun_admctr_of1=Amursky Municipal District |mun_admctr_of1_ref=<ref name="KhabarovskK_mun3">Law #264</ref> |mun_admctr_of2=Amursk Urban Settlement |mun_admctr_of2_ref= |leader_title= |leader_title_ref= |leader_name= |leader_name_ref= |representative_body= |representative_body_ref= |area_of_what= |area_as_of= |area_km2= |area_km2_ref= |pop_2010census=42970 |pop_2010census_ref=<ref name=2010Cen/> |pop_density= |pop_density_as_of= |pop_density_ref= |pop_latest= |pop_latest_date= |pop_latest_ref= |established_date=Hunyo&nbsp;19, 1958 |established_title= |established_date_ref=<ref name="gr" /> |current_cat_date=1973 |current_cat_date_ref= |prev_name1= |prev_name1_date= |prev_name1_ref= |postal_codes=682640–682642 |postal_codes_ref= |dialing_codes=42142 |dialing_codes_ref= |website=http://www.amursk.khv.ru/ |website_ref= |commonscat=Amursk |date=May 2010 }} Ang '''Amursk''' ({{lang-ru|Аму́рск}}) ay isang [[Mga uri ng tinitirhang pook sa Rusya|lungsod]] sa [[Khabarovsk Krai]], [[Rusya]]. Matatagpuan ito sa kaliwang pampang ng [[Ilog Amur]] 45 kilometro (28 milya) timog ng [[Komsomolsk-na-Amure]]. ==Kasaysayan== Itinatag ito bilang isang [[pamayanang uring-urbano]] noong Hunyo&nbsp;19, 1958,<ref name="gr">{{cite book|title=Энциклопедия Города России|year=2003|publisher=Большая Российская Энциклопедия|location=Moscow|isbn=5-7107-7399-9|page=20}}</ref> kaugnay sa pagtatayo ng isang [[pagawaan ng papel]] malapit sa pamayanang [[Mga Nani|Nanai]] ng ''Padali''. Ginawaran ito ng katayuang panlungsod noong 1973. ==Demograpiya== {{Historical populations |align=left |1959 |3525 |1970 |24010 |1979 |40847 |1989 |58395 |2002 |47759 |2010 |42970 |align-fn=center |footnote=Senso 2010:<ref name=2010Cen>{{ru-pop-ref|2010census}}</ref>; Senso 2002:<ref>{{ru-pop-ref|2002census}}</ref>; Senso 1989:<ref>{{ru-pop-ref|1989census}}</ref> }} {{clear}} Lumago ang populasyon sa pinakamataas nito noong 1989 na 58,395 na katao mula noong 1959 na higit sa 3,500 katao. Mula noong [[pagbuwag ng Unyong Sobyet]], bumaligtad ang kalakarang ito ng populasyon. ==Ekonomiya== Bilang karagdagang sa industriyang [[selulosa]] at paggawa ng [[Papel (gamit-panulat)|papel]], mayroon ding paggawa ng mga [[kimikal]] at [[tabla]] na iginagawa sa loob ng (at malapit sa) lungsod, gayon din ang ilang paggawa ng mga [[makinarya]]. ===Transportasyon=== Mayroon isang daambakal na pangkargamento papuntang lungsod na nag-uugnay sa linyang [[Khabarovsk]]-[[Komsomolsk-na-Amure|Komsomolsk]]-Dzemgi sa ''Mylki''. Mayroon ding ugnayang daanan papuntang Komsomolsk-na-Amure. ==Mga sanggunian== ===Talababa=== {{Reflist}} ===Mga pinagmulan=== *{{RussiaAdmMunRef|kha|adm|list}} *{{RussiaAdmMunRef|kha|mun|list1}} *{{RussiaAdmMunRef|kha|mun|list3}} ==Mga kawing panlabas== *[https://web.archive.org/web/20170329235227/http://amursk.ru/ Official website of Amursk] *[https://web.archive.org/web/20090130105910/http://www.amkcity.ru/ Unofficial website of Amursk] *[http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2311564-ru Pictures of Amursk ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328052355/http://www.makewebmap.com/city.php?kod=2311564-ru |date=2022-03-28 }} {{Khabarovsk Krai}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Khabarovsk Krai]] [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Rusya]] 40602l2qtc995odwl8mkqex2ubwkjts 0 162165 2238937 2160966 2026-11-05T11:43:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238937 wikitext text/x-wiki {{Infobox flerovium}} Ang '''flerovium''' o '''ununquadium'''<ref>{{cite journal|author=J. Chatt|journal=Pure Appl. Chem.|year=1979|volume=51|pages=381–384|title=Recommendations for the Naming of Elements of Atomic Numbers Greater than 100|doi=10.1351/pac197951020381}} {{in lang|en}}</ref> (<small>pagbigkas:</small> u•nun•kwad•yum) ay ang pansamantalang pangalan ng radioactive na elementong kemikal na may pansamantalang simbolong '''Uuq''' at atomikong bilang na 114. Minumungkahi na tawagin ang elementong ito na ''flerovium'',<ref>{{cite news|url=http://www.wired.com/wiredscience/2011/06/new-heavy-elements/#more-62779|title=Two Ultraheavy Elements Added to Periodic Table|last=Brown|first=Mark|date=June 6, 2011|publisher=Wired|accessdate=7 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105072033/http://www.wired.com/wiredscience/2011/06/new-heavy-elements/#more-62779|archive-date=5 Enero 2014|url-status=dead}} {{in lang|en}}</ref> sunod sa Rusong siyentipikong si Georgy Flyorov (binabaybay ding Flerov). May 80 [[radioactive decay]] na ng ununquadium ang naobserbahan hanggang sa ngayon, 50 rito ang direkta at 30 mula sa pagka-decay ng mas mabigat na elementong [[ununhexium]] at [[ununoctium]]. Lahat ng pagka-decay ay itinalaga sa limang magkakalapit na [[isotope]] na may bilang ng mass na 285–289. Ang pinakamahabang nabuhay na isotope na alam sa ngayon ay ²⁸⁹Uuq na may kalahating-buhay na ~2.6 s, bagaman may palatandaan sa isang nuklear na isomer ^289bUuq, na may kalahating-buhay na ~66 s, na ito'y isa sa may pinakamahabang nabuhay na nucleus sa rehiyon ng sobrang-bigat na elemento. Ayon sa mga kemikal na pag-aaral na isinagawa noong 2007, ang ununquadium ay nagpapahiwatig na nagtataglay ng non-eka-lead na katangian, at mukhang ito ang unang sobrang-bigat na elemento na gumaganap ng katangiang gaya ng sa mga noble-gas dahil sa epektong relativistic.<ref name=tanm>[http://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA&M/TexasA&M.pdf Gas Phase Chemistry of Superheavy Elements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220090755/http://lch.web.psi.ch/files/lectures/TexasA%26M/TexasA%26M.pdf |date=2012-02-20 }}, lecture by Heinz W. Gäggeler, Nov. 2007. Huling inaccess noong Dis. 12, 2008. {{in lang|en}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} {{Masinsing talaang peryodiko}} [[Kategorya:Mga elementong kimikal]] {{stub}} 3smawjguik4scvq7tymll1wn87gasyo 0 192940 2238921 2084277 2026-11-05T10:08:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238921 wikitext text/x-wiki Ang '''kabuhayang pandaigdigan''' o '''ekonomiks na pandaigdigan''' (Ingles: '''''international economics''''') ay nakatuon sa mga epekto ng gawaing pang-ekonomiya ng mga pagkakaibang pandaigdigan sa mga napagkukunang pamproduksiyon at mga kagustuhan ng [[tagakonsumo]] at ng mga institusyon na nakakaapekto sa kanila. Nilalayon nitong maipaliwanag ang mga gawi at mga kinahihinatnan ng mga transaksiyon at mga interaksiyon sa pagitan ng mga naninirahan sa iba't ibang mga bansa, kabilang na ang pangangalakal, pamumuhunan, at migrasyon. * Pinag-aaralan ng '''[[kalakalang pandaigdigan]]''' ang mga daloy ng kalakal at mga serbisyo sa kahabaan ng mga hangganang pandaigdigan magmula sa mga bagay na [[supply and demand|panustos at pangangailangan]], [[integrasyong pang-ekonomiya]], mga [[international factor movements|galaw ng bagay na pandaigdigan]], at pagbabagu-bago ng patakaran na katulad ng halaga ng [[taripa]] at mga [[kuwota ng pag-aangkat]].<ref>• James E. Anderson (2008). "international trade theory," ''[[The New Palgrave Dictionary of Economics, ika-2 edisyon]].[http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000263&q=international%20economics&topicid=&result_number=14 Abstrakto.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528152658/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000263&q=international%20economics&topicid=&result_number=14 |date=2013-05-28 }}<br/>&nbsp;&nbsp; • A. Venables (2001), "International Trade: Economic Integration," ''[[International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences]]'', pp. 7843-7848. [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&_rdoc=11&_hierId=151000136&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000136&_fmt=high&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. Abstrakto.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926171815/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7MRM-4MT09VJ-1KT&_rdoc=11&_hierId=151000136&_refWorkId=21&_explode=151000131,151000136&_fmt=high&_orig=na&_docanchor=&_idxType=SC&view=c&_ct=14&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47bbf40341b26c67ef404dffbbba46a8. |date=2008-09-26 }}</ref> * Pinag-aaralan ng '''[[International finance|pananalaping pandaigdigan]]''' ang daloy ng [[Kapital (ekonomiks)|puhunan]] sa kahabaan ng mga pandaigdigang pamilihang pampananalapi, at ang mga epekto ng mga galaw na ito sa mga [[antas ng pagpapalitan]].<ref>[[Maurice Obstfeld]], (2008). "international finance," ''The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition''. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_I000169&q=international%20finance&topicid=&result_number=1 Abstrakto.]</ref> * Pinag-aaralan ng pandaigdigang '''[[ekonomiks na monetaryo]]''' (ekonomiks ng salaping pambayan) at ng '''[[makroekonomiks]]''' ang mga daloy ng pera at daloy na makro o malakihan sa kahabaan ng mga bansa.<ref>• Giancarlo Corsetti (2008). "new open economy macroeconomics," ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ika-2 edisyon. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_N000060&q=Monetary%20International%20&topicid=&result_number=11 Abstrakto.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Mario I. Blejer and [[Jacob A. Frenkel]] (2008). "monetary approach to the balance of payments," ''The New Palgrave Dictionary of Economics'', ika-2 edisyon.<br/>&nbsp;&nbsp; • Bennett T. McCallum (1996). ''International Monetary Economics''. Oxford. [http://www.oup.com/us/catalog/he/subject/Economics/Macroeconomics/InternationalEconomics/?view=usa&ci=9780195094947 Description.]<br/>&nbsp;&nbsp; • Maurice Obstfeld and [[Kenneth Rogoff|Kenneth S. Rogoff]] (1996). ''Foundations of International Macroeconomics''. MIT Press. [http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3275 Paglalarawan.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100809075637/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&tid=3275 |date=2010-08-09 }}</ref> Samantala, ang '''kabuhayang pangmundo''', '''ekonomiyang pandaigdig''', o '''ekonomiyang pangglobo''' (Ingles: '''''world economy''''', '''''global economy''''') ay pangkalahatang tumutukoy sa ekonomiya, na nakabatay sa mga ekonomiya ng lahat ng mga bansa ng mundo o mga ekonomiyang pambansa. Maaari ring tanawin ang '''ekonomiyang global''' bilang ang ekonomiya ng [[lipunang pangglobo]] at mga ekonomiyang pambansa - bilang mga ekonomiya ng mga lipunang lokal, na gumagawang iisa ng globo o daigdig. Masusuri ito sa sari-saring mga uri ng mga pamamaraan, katulad ng batay sa ginamit na modelo o isang partikular na [[salaping umiiral]] (katulad ng [[dolyar ng Estados Unidos]]). ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Ekonomiya}} {{Earth}} [[Kategorya:Ekonomiya]] [[Kategorya:Internasyonal na ekonomika]] ibjvn78jl9utp1gw4ldzwa4ibrj7mlg 0 199388 2238922 2238448 2026-11-05T10:16:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238922 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Elmo Magalona.jpg | caption = Si Elmo Magalona sa 2013 Candy Style Awards. | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | background = solo_singer | birth_name = Elmo Magalona | alias = Moe, SuperElmo | birth_date = {{birth date and age|1994|4|27|df=yes}} | occupation = [[Rapper]], [[Mang-aawit]], [[Aktor]], [[Modelo]], Tapag-endorso ng produkto | genre = [[Original Pilipino Music|OPM]], [[Contemporary R&B|R&B]], [[Rap]] | years_active = 2009–kasalukuyan | instrument = [[Gitara]], [[harmonika]], [[tambol]], beatbox, boses | associated_acts = [[Francis Magalona]]<br>[[Julie Anne San Jose]]<br> [[Pia Magalona]]<br>[[Maxene Magalona]]<br> [[Frank Magalona]]<br>[[Arkin Magalona]]<br> [[Saab Magalona]]<br> [[Clara Magalona]]<br> [[Janella Salvador]] | website = [http://www.superelmo.com superelmo.com] }} Si '''Elmo Moses Arroyo Magalona''' (ipinanganak 27 Abril 1994) ay isang aktor, rapper, at mang-aawit na mula sa [[Pilipinas]]. Siya ang pang-anim (sa walo) na anak ni [[Francis Magalona]].<ref>[http://www.pep.ph/news/25542/Elmo-Magalona-says-he-dedicates-every-performance-to-his-late-dad-Francis-M ''Elmo Magalona says he dedicates every performance to his late dad Francis M."''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511014101/http://www.pep.ph/news/25542/Elmo-Magalona-says-he-dedicates-every-performance-to-his-late-dad-Francis-M |date=2010-05-11 }}, pep.ph; hinango 29 Hunyo 2015.</ref> ==Talambuhay== ===2009–2010: Maagang karera=== Ang unang paglabas ni Magalona sa Pinoy hip-hop/rock scene ay noong siya ay anim na buwang gulang na itinampok sa pabalat ng album ng kanyang ama na ''[[Freeman (Francis Magalona album)|FreeMan]]''. Muling lumabas siya sa isang pabalat ng album makalipas ang limang taon sa ''FreeMan 2''. Lumabas din si Magalona sa isang patalastas ng noodle na tinatawag na "Lucky Me Supreme" kasama ang kanyang ama. Lumabas siya bilang isang batang drummer sa music video ni [[Kjwan]] na "One Look".<ref>KJWAN: One Look Music Video: https://www.youtube.com/watch?v=qS9etW4RRiI</ref> Nag-aral din siya sa College of Saint Benilde. ===2010–2014: JuliElmo at ang tagumpay=== Noong 2010, nagsimulang lumabas si Magalona bilang isang [[Character (arts)#Regular, paulit-ulit at panauhing karakter|regular]] sa ''[[Party Pilipinas]]'' bilang host at performer. Bukod sa pagiging kilala bilang "Tagapagmana ng Rap", nakilala rin siya bilang ang kabilang kalahati ng musical tandem na si JuliElmo kasama si [[Julie Anne San Jose]], kung saan nakatrabaho niya ito sa ilang mga video sa YouTube.<ref>[http://www.julielmo.com/2014/03/have-a-cool-summer-meg-magazine-march-2014-issue "JuliElmo" profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212406/http://www.julielmo.com/2014/03/have-a-cool-summer-meg-magazine-march-2014-issue |date=March 4, 2016 }}, julielmo.com. Nakuha noong Hunyo 29, 2015.</ref> Sa parehong taon, napasama siya sa ''[[Tweets For My Sweet]]''. Naging bida rin siya sa seryeng ''[[Together Forever]]'' kasama si [[Julie Anne San Jose]]. Noong 2010, sumali si Magalona sa mga artista ng pilot episode ng [[GMA Network|GMA]] na ''[[Bantatay]]'' bilang regular na palabas. Lumabas din siya sa fantaserye na ''[[Kaya ng Powers]]'' in a recurring role.<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html Elmo Magalona, ​​most requested ng mga fans ng Pilipinas {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=May 11.com. Nakuha noong Hunyo 29, 2015. Noong 2011, ang batang aktor-rapper, kasama ang kapwa artistang si [[Sam Concepcion]], ay gumanap bilang front act ng konsiyerto ni [[Miley Cyrus]] sa SM Mall of Asia concert grounds.<ref>[http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/11/11/sam-concepcion-elmo-front-act-miley-cyrus Miley Cyrus performance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=Mayo 11, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=Mayo 11, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=Mayo 11, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623015026/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/11/11/sam-concepcion-elmo-front-act-miley-cyrus |date=Hunyo 23, 2015 }}. Nakuha noong Hunyo 29, 2015.</ref> Sa parehong taon, inilunsad siya bilang isang bida sa pelikula sa ''[[Tween Hearts: Class of 2012]]''. [[File:Elmo Magalona.jpg|left|thumb|253x253px|Magalona sa Candy Style Awards, Rockwell Tent sa Makati, Mayo 10, 2013]] Noong Mayo 2013, si Magalona, ​​sa pakikipagtulungan sa [[Oishi (Philippine brand)|Oishi]], ay naglabas ng isang remake ng isang sikat na kanta ng kanyang ama, at pinangalanan itong "Kaleidoscope World Forever More". Itinampok sa remake ang kanyang duet kasama ang kanyang ama. Isang music video rin ang nilikha, na may ilang mga pagbabago at digital na ipinasok si Elmo sa orihinal na music video.<ref>{{Cite news|url=https://myx.abs-cbn.com/features/9647/kaleidoscope-world-forever-more-brings-elmo-magalona-and-francis-m-together-in-one-music-video/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021111539/https://myx.abs-cbn.com/features/9647/kaleidoscope-world-forever-more-brings-elmo-magalona-and-francis-m-together-in-one-music-video/|url-status=dead|archive-date=Oktubre 21, 2017|title="Kaleidoscope World Forever More" Pinagsasama sina ELMO MAGALONA at FRANCIS M. sa Isang Music Video!|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> Noong 2014, napili siya bilang isa sa mga tagapagsalin ng entry na [[Philpop]], ang "Qrush on You", kasama sina [[Jay-R]] at [[Q-York]].<ref>{{Cite web|url=http://www.philpop.com.ph/top-10|title=Top 10|website=philpop.com.ph|access-date=Agosto 31, 2019|archive-date=Pebrero 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216172918/http://www.philpop.com.ph/top-10|url-status=dead}}</ref> Nagpakita rin siya sa Sunday variety show na ''[[Sunday All Stars]]'' bilang host at performer. Siya rin ang pangunahing bida sa pelikulang CinemalayaX noong 2014 na "#Y" at pagkatapos ay gumanap sa dramang "Villa Quintana (seryeng pantelebisyon noong 2013)|Villa Quintana]]" kung saan ginampanan niya ang papel ni Keempee de Leon kasama si Janine Gutierrez na gumanap naman bilang Donna Cruz. Muling nagsama ang dalawa sa primetime soap na [[More Than Words (seryeng pantelebisyon)|More Than Words]]". He briefly appeared in ''[[Magpakailanman]]'' in 2015.<ref>{{Cite web|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/18342/magpakailanman-presents-ang-huling-yakap-sa-nawalang-anak/story|title=Magpakailanman presents sa 'Ang Huling Yabang Anak'|website=gmanetwork.com|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> ===2015–kasalukuyan: Paglipat sa ABS-CBN at ElNella=== Noong Nobyembre 26, 2015, umalis si Magalona sa GMA Network at pumirma ng kontrata sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]]. Ang una niyang proyekto ay ang 2016 [[Musikal|drama ng musika]], ''[[Born for You]]'' kasama ang kanyang ka-love team na si [[Janella Salvador]].<ref>[http://www.pep.ph/news/60720/elmo-magalona-transfers-to-abs-cbn Lumipat si Elmo Magalona sa ABS-CBN]. ''Pep.ph''. Nakuha noong Nobyembre 26, 2015.</ref> Nakipagtulungan siya kay Salvador sa opisyal na soundtrack para sa ''Born for You'', na umabot sa No. 1 sa [[iTunes]] Pilipinas.<ref>{{cite web|url=http://www.startattle.com/2016/08/elnellas-born-for-you-album-zooms-to-1.html|title=Umabot sa No. 1 ang album ni ElNella na Born for You sa iTunes Pilipinas|access-date=Oktubre 20, 2017|archive-date=Agosto 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809040122/http://www.startattle.com/2016/08/elnellas-born-for-you-album-zooms-to-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Banggitin web|url=http://www.lionheartv.net/2016/08/born-for-you-on-itunes/|title="Born For You" album agad na umabot sa No. 1 sa iTunes – LIONHEARTV|website=lionheartv.net|date=Agosto 2016 |access-date=Agosto 11, 2017}}</ref> Noong Oktubre 2016, inilabas niya ang kanyang album, ''ELMO'', na umabot sa gold record status ng [[Philippine Association of the Record Industry|PARI]].<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2017/09/11/1738010/elmo-magalona-debut-album-turns-gold|title=Elmo Magalona debut album turns gold|work=The Philippine Star|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> Noong 2017, lumabas siya sa Ang suspense thriller ni [[Topel Lee]] na ''[[Bloody Crayons]]'' kasama si Salvador ay ipinalabas sa buong bansa noong Hulyo 12.<ref>{{Citation|last=ABS-CBN Star Cinema|title=Teaser Trailer {{!}} 'Bloody Crayons'|date=Hunyo 16, 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=5PcbZ92B2Ag|access-date=Agosto 8, 2017|archive-date=Agosto 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808062951/https://www.youtube.com/watch?v=5PcbZ92B2Ag|url-status=live}}</ref> Noong 2018, lumabas siya sa dalawang pelikulang [[Regal Entertainment]], ang ''[[My Fairy Tail Love Story|My Fairy Tale Love Story]]'' kasama si Salvador at ''Walwal''.<ref>{{Banggitin ang web|url=http://www.lionheartv.net/2017/09/watch-janella-salvador-elmo-magalonas-fairy-tail-love-story-full-movie-trailer/|title=PANOORIN: Buong Trailer ng Pelikula na "My Fairy Tail Love Story" nina Janella Salvador at Elmo Magalona – LionhearTV|website=lionheartv.net|date=Setyembre 3, 2017 |access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> ==Personal na buhay== Ipinanganak si Magalona sa rapper [[Francis Magalona]] at Pia Arroyo-Magalona. Ang kanyang mga lolo't lola ay mga aktor na sina [[Pancho Magalona]] at [[Tita Duran]], habang ang kanyang lolo sa tuhod ay dating senador na si [[Enrique Magalona]].<ref>{{Banggitin ang balita |date=Enero 7, 2018 |title=Tita at Pancho: Pinaka-minamahal na koponan sa loob at labas ng pelikula |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/01/07/1775299/tita-pancho-most-loved-team-screen |access-date=Pebrero 8, 2025 |archive-date=Setyembre 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927212337/https://www.philstar.com/entertainment/2018/01/07/1775299/tita-pancho-most-loved-team-screen/amp/ |url-status=live }}</ref> Mayroon siyang limang kapatid, kabilang ang mga aktor na si [[Saab Magalona|Saab]], [[Frank Magalona|Frank]], at Arkin.<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Setyembre 3, 2022 |title=Ang Magkapatid na Magalona: Nasaan na sila ngayon? |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/family/16060/the-magalona-siblings-where-are-they-now/photo |access-date=Pebrero 8, 2025 |archive-date=Setyembre 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904031618/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/family/16060/the-magalona-siblings-where-are-they-now/photo |url-status=live }}</ref> Dati nang nagkaroon ng relasyon si Magalona sa aktres at dating onscreen partner na si [[Janine Gutierrez]] noong 2014. Naghiwalay ang magkasintahan pagkatapos ng dalawang taon.<ref>{{Cite web|title=PEP SCOOP: Naghiwalay sina Janine Gutierrez at Elmo Magalona up|url=https://www.pep.ph/news/64985/strongpep-scoop-strongjanine-gutierrez-and-elmo-magalona-break-up|date=Oktubre 19, 2016|website=PEP|access-date=Nobyembre 20, 2024|archive-date=Disyembre 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135231/https://www.pep.ph/news/64985/strongpep-scoop-strongjanine-gutierrez-and-elmo-magalona-break-up|url-status=live}}</ref> Pagkatapos ay nakipag-date siya sa aktres at dating karelasyon sa pelikula na si [[Janella Salvador]] noong 2016. Naghiwalay sila kasunod ng mga akusasyon kay Salvador ng pisikal na pang-aabuso ni Magalona.<ref>{{Cite web|title=Binasag ni Janella ang katahimikan, nag-akusa Si Elmo ng pisikal na pang-aabuso|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/24/18/janella-breaks-silence-accuses-elmo-of-physical-abuse|date=Oktubre 24, 2018|website=ABS-CBN News|access-date=Nobyembre 20, 2024|archive-date=Disyembre 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223010504/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/24/18/janella-breaks-silence-accuses-elmo-of-physical-abuse|url-status=live}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Televisyon=== {| class="wikitable" |- !'''Year'''||'''Title'''||'''Role'''||'''Network''' |- | 2018 || ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Mangga]]'' || Darling || rowspan="8" | [[ABS-CBN]] |- | rowspan="2"| 2017 || ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Jasmin's Flower Powers]]'' || Thor |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Bahay]]'' || Baning |- | rowspan="3"| 2016 || ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Holly & Mau]]'' || Mau Benitez |- | ''[[Born for You]]'' || Kevin Sebastian |- | ''[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]'' || Andrew Abella |- | rowspan="4"| 2015|| ''[[Wansapanataym | Wansapanataym: Christmas Witch]]'' || Jessie Reyes |- | ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' || Host / Performer |- | ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest Performer || rowspan="23"| [[GMA Network]] |- | ''[[Magpakailanman| Magpakailanman: Ang huling yakap sa nawalang anak]]'' || Daniel |- | 2014 || ''[[More Than Words (TV series)|More Than Words]]'' || Hiro Vera / Sebastian |- | rowspan="3"| 2013 || ''[[Sunday All Stars]]'' || Host / Performer |- | ''[[Genesis (TV series)|Genesis]]'' || Antonio De Guzman |- | ''[[Villa Quintana (2013 TV series)|Villa Quintana]]'' || Isagani |- | rowspan=2| 2012 || ''[[Together Forever]]'' || Ely Trinidad |- | ''[[Tweets For My Sweet]]'' || Dino Mercado |- | rowspan=8| 2011 || ''[[Daldalita]]'' || Gino Delgado |- | ''[[Ikaw Lang Ang Mamahalin (2011 TV series)|Ikaw Lang Ang Mamahalin]]'' || Young Ferdinand |- | ''[[Andres de Saya]]'' || Bryan |- | ''[[Party Pilipinas]] Elmo and Julie Anne: A Wazak Love Story'' || Elmo Montero |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Takot na Puso]]'' || Santi |- | ''[[Bantatay]]'' || Artie |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila]]'' || Rain |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Victims of Love]]'' || Joey |- | rowspan=6| 2010 || ''[[Kaya ng Powers]]'' || Gustin Powers |- | ''[[Party Pilipinas]] Red Mask '' || Himself |- | ''[[Pilyang Kerubin]]'' || Aaron Alejandrino |- | ''[[Tween Hearts]]'' || Himself |- | ''[[Kap's Amazing Stories|Kap's Amazing Stories Kids Edition]]'' || Host |- | ''[[Party Pilipinas]]'' || Host / Performer |- | 2009 ||''[[Family Feud (2016 Philippine game show)|Family Feud]]'' || Himself |- |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- ! '''Year''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Production''' |- | 2011 || ''[[Tween Academy: Class of 2012]]'' || Enzo / Lorenzo || rowspan="2"| [[GMA Films]] |- | 2012 || ''[[Just One Summer]]'' || Daniel Cuaresma Jr. / Nyel |- | 2014 || #Y || Miles || rowspan="2"|[[Star Cinema]] |- | rowspan="1"|2017 || ''[[Bloody Crayons (film)|Bloody Crayons]]'' || Kiko Rivera |- | 2018 || ''[[My Fairy Tail Love Story]]'' || Noah || [[Regal Films]] |- | 2018 || ''Walwal'' || Dondi || [[Regal Films]] |} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] kz0wgu4n64w12vm2c1zd6xd6cd1geb8 0 201323 2238826 2207377 2026-11-04T19:39:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aaron Swartz | image = Aaron Swartz profile.jpg | image_size = | caption = | birth_name = Aaron H. Swartz<ref name="thetech">{{cite web|url=http://tech.mit.edu/V132/N61/swartz.html|title=Aaron Swartz commits suicide|first=Anne|last=Cai|date=12 Enero 2013|accessdate=12 Enero 2013|work=The Tech|publisher=[[Surian ng Teknolohiya ng Massachusetts]]|archive-date=12 Enero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112133508/http://tech.mit.edu/V132/N61/swartz.html|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date|mf=yes|1986|11|8}} | birth_place = {{nowrap|[[Chicago]], [[Illinois]], [[Estados Unidos]]}} | death_date = {{death date and age|mf=yes|2013|1|11|1986|11|8}} | death_place = [[Crown Heights, Brooklyn|Crown Heights]], [[Brooklyn]]<!--, [[New York City]]-->, [[New York|Nuweba York]], Estados Unidos | death_cause = Pagpapabitay sa sarili | occupation = Tagapagpaunlad ng ''software'', manunulat, [[hacktibismo|aktibista sa Internet]] | website = <span class="plainlinks">[http://www.aaronsw.com/ aaronsw.com]</span> }} Si '''Aaron H. Swartz''' (8 Nobyembre 1986&nbsp;– 11 Enero 2013) ay isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] tagapagprograma ng kompyuter, manunulat, tagasinop (arkibista), pampolitikang organisador, at [[hacktibismo|aktibista sa Internet]]. Isang kasapi si Swartz ng [[RSS-DEV Working Group]] na naging isa sa mga may-akda ng espesipikasyong "RSS 1.0" ng [[RSS]],<ref>{{cite web|title=Introdution: Aaron Swartz|url=http://lists.w3.org/Archives/Public/w3c-rdfcore-wg/2001Apr/0062.html|accessdate=13 Enero 2013}}</ref> at inilikha niya ang balangkas na pang-websayt na web.py at ang arkitektura para sa [[Aklatang Bukas]] (Open Library). Inilikha rin niya ang [[Infogami]], isang kompanya na sumanib sa [[Reddit]] sa mga unang araw into, kung saan naging isa siya sa mga may-ari ng isinanib na kompanya.{{ref label|merger|i|}} Nakatuon din ang mga gawain ni Swartz sa sosyolohiya, kamalayang makabayan at aktibismo.<ref>http://www.aaronsw.com/weblog/socvanthro</ref><ref>http://www.aaronsw.com/weblog/socfunc</ref> Noong 2010, isa siyang kasapi ng Sentro ng Etika sa [[Pamantasang Harvard]]. Isa rin siya sa mga tagapagtatag ng grupong [[Demand Progress]] (na kilala para sa kanilang adbokasiya laban sa [[Stop Online Piracy Act]] sa Estados Unidos), at tumulong din sa mga gawaing pang-adbokasiya ng mga grupong [[Rootstrikers]] and [[Avaaz]]. Noong 6 Enero 2011, bilang bahagi ng isang pederal na pagsisiyasat sa Estados Unidos, inaresto si Swartz na may kaugnayan sa sistematikong pagpapa-''download'' mula sa [[JSTOR]] ng mga artikulong inililimbag sa mga [[rebistang akademiko]].<ref name="2011-tech">{{cite web|url=http://tech.mit.edu/V131/N30/swartz.html|title=Swartz indicted for JSTOR theft|first=Connor|last=Kirschbaum|date=3 Agosto 2011|accessdate=12 Enero 2013|work=The Tech|publisher = [[Surian ng Teknolohiya ng Massachusetts]]}}</ref><ref name="2011-poblotter">{{cite web|url=http://tech.mit.edu/V131/N6/polog.html|title=Police Log|date=18 Pebrero 2011|accessdate=12 Enero 2013|work=The Tech|publisher=[[Surian ng Teknolohiya ng Massachusetts]]|archive-date=15 Enero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170723/http://tech.mit.edu/V131/N6/polog.html|url-status=dead}}</ref> Itinanggi ni Swartz ang gawain ng JSTOR na binabayaran nila ang mga tagapaglimbag ng mga rebista, kaysa sa mga may-akda ng mga artikulo, sa mga bayad na isinisingil nito upang makuha ng mga mambabasa ang mga artikulo. Naniwala diumano si Swartz na hinaharangan ng JSTOR, sa pamamagitan ng pagpataw nito ng mga bayad, ang pagkuha ng mga gawaing akademiko na nililikha ng mga kolehiyo at pamantasan sa Estados Unidos.<ref>{{cite web|title=Swartz “Steals” for Science|url=http://scienceprogress.org/2011/07/swartz-%E2%80%9Csteals%E2%80%9D-for-science/|accessdate=13 Enero 2013|archive-date=2013-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131223184234/http://scienceprogress.org/2011/07/swartz-%e2%80%9csteals%e2%80%9d-for-science/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The inspiring heroism of Aaron Swartz|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2013/jan/12/aaron-swartz-heroism-suicide1|accessdate=13 Enero 2013}}</ref> Noong umaga ng 11 Enero 2013, natagpuang nakabitay si Swartz sa kaniyang apartamento sa [[Crown Heights, Brooklyn|Crown Heights]], [[Brooklyn]].<ref>{{Cite news | author = Owen Thomas | authorlink = | title = Family Of Aaron Swartz Blames MIT, Prosecutors For His Death | url = http://www.businessinsider.com/statement-family-aaron-swartz-2013-1 | publisher = [[Business Insider]] | date = 12 Enero 2013 | accessdate = 12 Enero 2013 }}</ref><ref name="BBC_20120113">{{Cite news | title = Aaron Swartz, internet freedom activist, dies aged 26 | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-21001452 | publisher = [[BBC News Online]] | date = 13 Enero 2013 | accessdate = 13 Enero 2013 }}</ref><ref name="Time">{{cite web|title=Aaron Swartz, Tech Prodigy and Internet Activist, Is Dead at 26|url=http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/|publisher=Time|work=News|accessdate=13 Enero 2013|archive-date=21 Oktubre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021193318/http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/|url-status=dead}}</ref> Makalipas ng kaniyang kamatayan, ipinawalang-saysay ng mga taga-usig pederal sa Boston ang mga hablang inihain laban sa kaniya.<ref name="ThreeNews_20130115">{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/Feds-dismiss-charges-against-Swartz/tabid/412/articleID/283046/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= Feds dismiss charges against Swartz| date= 15 Enero 2013| access-date= 2013-01-16| archive-date= 2013-01-20| archive-url= https://web.archive.org/web/20130120101652/http://www.3news.co.nz/Feds-dismiss-charges-against-Swartz/tabid/412/articleID/283046/Default.aspx| url-status= dead}}</ref><ref name="Dismissal_ArsTechnica">{{cite web|url=http://arstechnica.com/tech-policy/2013/01/government-formally-drops-charges-against-aaron-swartz/|title=Government formally drops charges against Aaron Swartz|last=Farivar|first=Cyrus|date=14 Enero 2013|accessdate=14 Enero 2013|publisher=Ars Technica}}</ref> ==Talababa== {{refbegin}}{{note|merger}} Karaniwang kinikilala si Swartz bilang isa sa mga kapwa-tagapagtatag ng [[Reddit]], ngunit kontrobersiyal ang titulong ito. Makatapos sumanib ang Infogami at Reddit, naging kapwa may-ari ng kompanyang magulang na Not a Bug, Inc. si Swartz, kasama sina [[Steve Huffman]] and [[Alexis Ohanian]], ang mga orihinal na tagapagtatag ng Reddit. Binansagang "kapwa-tagapagtatag" si Swartz sa mga pahayagan, ni [[Paul Graham (tagapagprograma ng computer)|Paul Graham]] (na nagpasyang dapat sumanib ang dalawang websayt), at sa mga unang komento ni Ohanian tungkol dito.<ref>{{Citation | url = http://www.reddit.com/r/todayilearned/comments/d2njs/til_there_was_a_third_cofounder_of_reddit_who_was/c0x40yz | publisher = Reddit | title = Today I learned... |contribution= ...there was a third cofounder of Reddit, who was...}}</ref> Gayunpaman, pagsapit ng gitnang bahagi ng 2011, noong nagsulat ang magasing ''Wired'' tungkol sa mga kasong ikinahaharap ni Swartz, mas nagustuhan umano ni Ohanian na ilarawan si Swartz bilang 'kapwa may-ari' kaysa sa kapwa-tagapagtatag.<ref name="Wired-arrest">{{cite web |url=http://www.wired.com/threatlevel/2011/07/swartz-arrest/ |title=Feds Charge Activist as Hacker for Downloading Millions of Academic Articles |date=19 Hulyo 2011 |first=Ryan |last=Singel |publisher=[[Wired (magasin)|Wired]] |accessdate=12 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115040815/http://www.wired.com/threatlevel/2011/07/swartz-arrest/ |archive-date=15 Enero 2013 |url-status=dead}}</ref> Ginamit ng ''Wired'' ang huling titulo, at ikinumento nila na "Dahil walang malinaw na salita para sa isang taong maagang sumali sa isang kompanya — ngunit makatapos itong inilunsad — at kung saan binayaran siya gamit halos ng sapi sa kompanya, ginamit namin ang salitang kapwa-tagapagtatag sa ulat na ito." ("''For lack of an accurate term for someone who joins a company early — but after launch — and who gets paid largely in equity, we use the term co-founder in this story.''")<ref name="Wired-arrest" />{{refend}} ==Mga sanggunian== ''Nagmula ang ilang mga bahagi ng artikulong ito sa pagsasalin ng artikulong ito mula sa orihinal sa [[:en:Aaron Swartz|Wikipediang Ingles]].'' {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== {{Commonscat|Aaron Swartz}} *[http://www.aaronsw.com Opisyal na websayt] *{{Citation |url=http://rememberaaronsw.tumblr.com/post/40372208044/official-statement-from-the-family-and-partner-of-aaron |contribution=Opisyal na pahayag mula sa pamilya at ka-relasyon ni Aaron Swartz |title=Remember Aaron Swartz |publisher=Tumblr |language=Ingles |access-date=2013-01-16 |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DdbeYyVO?url=http://rememberaaronsw.tumblr.com/post/40372208044/official-statement-from-the-family-and-partner-of-aaron |url-status=dead }}. *[http://www.youtube.com/watch?v=Fgh2dFngFsg "How we stopped SOPA"] ("Kung paano nating itinigil ang SOPA"), isang pambungad na talumpati ni Aaron Swartz sa Kumperensiyang Freedom to Connect, 21 Mayo 2012 (bidyo; sa Ingles). *[http://www.democracynow.org/2013/1/14/an_incredible_soul_lawrence_lessig_remembers "An Incredible Soul": Lawrence Lessig Remembers Aaron Swartz] (sa Ingles), Democracy Now!, 14 Enero 2013 [[Kategorya:Ipinanganak noong 1986|S]] [[Kategorya:Namatay noong 2013|S]] [[Kategorya:Mga Amerikano|S]] 07optl7agfuchpgyu6rg652rplw6ruh 0 208025 2238930 2201421 2026-11-05T11:18:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238930 wikitext text/x-wiki Ang {{Nihongo|'''Ezo'''|蝦夷|}} (binabaybay din bilang {{Lang|ja-Latn|'''Yezo'''}} o {{Lang|ja-Latn|'''Yeso'''}})<ref>Batchelor, John. (1902). [https://books.google.com/books?id=ZRwNAAAAYAAJ&pg=PA2&dq=yezo+abounding+in+game&hl=en&sa=X&ei=sl1fT9XfOIeF0QGM7OS-Bw&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=yezo%20abounding%20in%20game&f=false ''Sea-Girt Yezo: Glimpses at Missionary Work in North Japan,'' pp. 2-8].</ref> ay isang lumang katawagan sa [[Wikang Hapones|Hapones]] na tumutukoy sa mga lupaing nasa hilagang bahagi ng isla ng [[Honshū|Honshu]] sa bansang [[Hapon]].<ref>Harrison, John A., "Notes on the discovery of Ezo", Annals of the Association of American Geographers Vol. 40, No. 3 (Sep., 1950), pp. 254-266 </ref> Kabilang dito ang hilagang isla ng {{Lang|ja-Latn|[[Hokkaido]]}}, na nagpalit ng pangalan mula {{Lang|ja-Latn|"Ezo"}} bilang {{Lang|ja-Latn|"Hokkaidō"}} noong 1869,<ref name="nussbaum">[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA184&dq= "Ezo"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 184.</ref> at minsan ay tinatawag pang [[Pulo ng Sakhalin|Sakhalin]]<ref name="livingstone1999">Editors: David N. Livingstone and Charles W. J. Withers (1999) "Geography and Enlightenment", University of Chicago Press, page 206 </ref> at ang mga [[Mga Isla ng Kuril|Isla ng Kuril]]. Ang parehong [[kanji]] na ginamit bilang isulat ang salitang {{Lang|ja-Latn|"Ezo"}} , na literal na nangangahulugang " mga [[Dongyi|barbarong]] [[hipon]] " sa [[Wikang Tsino|Tsino]], ay maaari ring mabasa sa wikang Hapon bilang {{Lang|ja-Latn|"[[Emishi]]"}} , isang pangalang ibinigay sa mga katutubo ng mga lupaing ito, na kadalasang maituturing bilang mga desendiyente ng mga taong [[Taong Ainu|Ainu]] . == Etimolohiya == Ang {{Lang|ja-Latn|"Ezo"}} ay isang salitang Hapones na nangangahulugang "dayuhan" na tumutukoy sa mga Isla ng Ainu sa hilaga, na pinangalanan ng mga Hapones bilang {{Lang|ja-Latn|"Ezo-chi"}}.<ref name="livingstone1999">Editors: David N. Livingstone and Charles W. J. Withers (1999) "Geography and Enlightenment", University of Chicago Press, page 206 </ref> Ang baybay na {{Lang|ja-Latn|"Yezo"}} ay sumasalamin sa pagbigkas nito noong mga 1600, kung kailan nakipag-ugnayan ang mga Europeo sa kanila. Ang makasaysayang pagbabaybay na ito ay sumasalamin sa terminong Latin na ''yezoensis'', tulad ng ''[[Fragaria yezoensis]]'' at ''[[Nori|Porphyra yezoensis]]''. Gayunpaman, may ilan na gumagamit ng kasalukuyang baybay nito tulad ng kabibeng Hapones na kilala bilang {{Nihongo|''hotategai''|帆立貝}}: ''[[Mizuhopecten yessoensis]]''. == Kasaysayan == Ang unang nailathalang paglalarawan ng {{Lang|ja-Latn|Ezo}} sa [[Kanluran]] ay dinala sa [[Europa]] ni [[Isaac Titsingh]] noong 1796. Kasama sa kanyang maliit na silid-aklatan ng mga librong Hapon kasama ang {{Nihongo|''[[Sangoku Tsūran Zusetsu]]''|三国通覧図説|''Isang Deskripsyong Paglalarawan ng Tatlong mga Bansa''}} ni {{Lang|ja-Latn|[[Hayashi Shihei]]}} . <ref>WorldCat, [http://www.worldcat.org/search?q=Sangoku+Ts%C5%ABran+Zusetsu&qt=results_page ''Sangoku Tsūran Zusetsu'']; alternate [[romaji]] [http://www.worldcat.org/search?q=Sankoku+Ts%C5%ABran+Zusetsu&qt=results_page ''Sankoku Tsūran Zusetsu'']</ref> Ang librong ito, na nailathala sa Hapon noong 1785, ay naglarawan sa rehiyong {{Lang|ja-Latn|Ezo}} at ang mga tao. <ref>Cullen, Louis M. (2003). {{Google books|ycY_85OInSoC|''A History of Japan, 1582-1941: Internal and External Worlds,'' p. 137.}}</ref> Noong 1832, suportado ng Oriental Translation Fund ng Great Britain at Ireland ang posthumous na pinaikling paglalathala ng Tankingh's French translation of {{Lang|ja-Latn|[[Sankoku Tsūran Zusetsu]]}} . Si Julius Klaproth ang patnugot, kinumpleto ang gawain na naiwang hindi kumpleto sa pagkamatay ng paunang editor ng libro na si Jean-Pierre Abel-Rémusat . == Mga Paghahati == Ang {{Nihongo|Ezo|蝦夷}} o {{Nihongo|Ezogashima|蝦夷ヶ島}} (lit., "Isla ng {{Lang|ja-Latn|Ezo}}") ay nahahati sa ilang mga distrito. Ang una ay ang {{Lang|ja-Latn|"Wajinchi"}}, o mga lupaing Hapones, na sakop ang ilang mga paninirahang Hapones sa [[Oshima Peninsula|Tangway ng Oshima]]. Ang natitira naman sa mga {{Lang|ja-Latn|Ezo}} ay kilala bilang {{Nihongo|Ezochi|蝦夷地}} (lit., "{{Lang|ja-Latn|Ezo}}-lupa" o "lupang Ezo"), o mga Lupaing Ainu. Ang {{Lang|ja-Latn|Ezochi}} naman ay nahahati sa tatlong bahagi: ang Hilagang {{Lang|ja-Latn|Ezochi}} na sakop ang timog ng [[Pulo ng Sakhalin|Sakhalin]]; Kanlurang {{Lang|ja-Latn|Ezochi}} na sakop ang kalahati ng hilagang {{Lang|ja-Latn|Hokkaidō}}; at Silangang {{Lang|ja-Latn|Ezochi}} na sakop ang mataong katimugang {{Lang|ja-Latn|Hokkaidō}} at Kapuluang Kuril.<ref>Frey, Christopher J. (2007) {{Google books|GMlgFCTOYIEC|''Ainu Schools and Education Policy in Nineteenth-century Hokkaido, Japan'' p.5}}</ref> == Tingnan din == * [[Taong Ainu]] * {{Lang|ja-Latn|[[Emishi]]}} * [[Republika ng Ezo]] * [[Jeddo, Japan|Jeddo, Hapon]], isang dating Romanisasyon ng pangalang [[Edo]], ngayon ay [[Tokyo]] . == Mga tala == {{reflist}} == Mga sanggunian == * Cullen, Louis M. (2003). [https://books.google.com/books?id=ycY_85OInSoC&client=firefox-a ''Isang Kasaysayan ng Japan, 1582-1941: Panloob at Panlabas na Mga Daigdig.''] Cambridge: [[Cambridge University Press]] .{{ISBN|9780521821551}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780521821551|9780521821551]] ;{{ISBN|9780521529181}} ; [http://www.worldcat.org/title/history-of-japan-1582-1941-internal-and-external-worlds/oclc/50694793&referer=brief_results OCLC 50694793] * [[Hayashi Shihei|Hayashi, Shihei]] . (1786). {{Nihongo|''Sangoku Tsūran Zusetsu''|三国通覧図説|''An Illustrated Description of Three Countries''}} . Edo: Manuscript. [http://www.worldcat.org/title/sangoku-tsuran-zusetsu/oclc/44014900&referer=brief_results OCLC 44014900] * [[Julius Klaproth|Klaproth, Julius]] . (1832). ''Ang San kokf tsou ay tumakbo sa mga set, ou Aperçu général des trois royaume.'' Paris: Pondo ng Pagsasalin ng Silangan ng Great Britain at Ireland . [http://www.worldcat.org/title/san-kokf-tsou-ran-to-sets-ou-apercu-general-des-trois-royaumes/oclc/2563166 OCLC 2563166] ; ''pati na rin ang'' [http://www.worldcat.org/title/sankoku-tsuran-zusetsu-san-kokf-tsou-ran-to-sets-ou-apercu-general-des-trois-royaumes-korea-the-lewchew-islands-and-yezo-traduit-de-loriginal-japonais-chinois-par-mr-j-klaproth-ouvrage-accompagne-de-cinq-cartes/oclc/561284561&referer=brief_results OCLC 561284561] == Mga kawingang panlabas == * [[Pamantasang Waseda|Waseda University]] &#x2014; [[Hayashi Shihei]] . (1785).[https://web.archive.org/web/20100920184851/http://www.wul.waseda.ac.jp/kotenseki/html/ru03/ru03_01547/index.html 三国 通 覧 図]説 ( ''Sangoku Tsuran Zusetsu'' ) * [http://www.wdl.org/en/item/3/ Mga Mapa ng mga Islang Ezo, Sakhalin, at Kuril] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605182744/http://www.wdl.org/en/item/3/ |date=2013-06-05 }} mula 1854 [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] [[Kategorya:Hokkaidō]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Hapon]] 1nknuga7i546s7dfz7u5zckjhccjl5i 0 236040 2238839 2190296 2026-11-04T23:07:01Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2238839 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Flag of Lingua Franca Nova.svg|thumb|left|280px|Bandera ng Elefen]] Ang '''Lingua Franca Nova''' o '''Elefen''' o '''LFN'''<ref>[http://elefen.org Pahina ng Elefen]</ref> ay isang [[Wikang artipisyal|wikang guni-guni]] sa Oksidenteng dinebelop ng sikolohista at propesor sa Unibersidad ng Shippensburg na Olandes-Amerikanong si C. George Boeree (1952-01-15 hanggang 2021-01-05). Ang inspirasyon ng Elefen ay mga Latinong kreyol, katulad ng [[Chabacano]], Papiamento, Kriolu ng Cape Verde, Patuá ng Macau, at Kreyòl ng Haiti. Ang bokabularyo ng Elefen ay hango sa [[mga wikang Romanse]], bilang Pranses, Italyano, Portuges, [[Wikang Kastila|Kastila]], at Katalan. Ang sulat ay alpabetong Latino o Siriliko. Pinagmulan ni Boeree ang Elefen noong pang 1965, pero paunang pineresenta niya ang kompletong disenyo sa Internet noong 1998. Noong 2012, ang paunang nilimbag na [[nobela]] sa Elefen ay ''Alisia en la pais de mervelias'' ni Simon Davies na isinalin ang ''Alice's Adventures in Wonderland'' na orihinal ni Lewis Carroll. {| class="wikitable" |- ! ISO 639-3 | lfn | Enero ng 2008 |} [[Talaksan:Lfn testa.png|thumb|right|280px|Mga parte ng ulo sa Elefen.]] [[Talaksan:Sistemes de organos 2.jpg|thumb|left|280px|Anatomiya sa Elefen]] [[Talaksan:LFNcasa.jpg|thumb|right|280px|Bahay sa Elefen]] {{interwiki|code=lfn}} == Klip == ''{{Audio|Introdui1.ogg|Introdui}}'' == Tingnan din == <references/> {{Commonscat|Lingua Franca Nova}} [[Kategorya:Mga wikang pantulong]] [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] nvty1i18rzjyyiscgr6ym45owd0pjwp 0 239605 2238931 2205281 2026-11-05T11:21:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238931 wikitext text/x-wiki {{update|reason=Artikulo|date=Agosto 2023}} Ang '''Fandom''' (dating '''Wikicities''') ay isang serbisyo para sa pag-''host'' ng mga websayt at [[wiki]]. Ang [[websayt]] ay libre,<ref>Henry K. Lee (Agosto 29, 2014). [http://www.sfgate.com/crime/article/Boyfriend-charged-with-murder-in-Bernal-Heights-5719381.php "''Boyfriend charged with murder in Bernal Heights death''"]. SFGate. Nakuha noong Abril 29, 2015.</ref><ref>John K Waters and John Lester (2010). [http://books.google.ca/books?id=Jrqmi1cHuu4C&pg=PA171&dq=Wikia+is+free&hl=en&sa=X&ei=kgsaVLO5IpD4yQS-7oDgAg&ved=0CCQQ6AEwAjgK#v=onepage&q=Wikia%20is%20free&f=false ''The Everything Guide to Social Media: All you need to know about participating in today's most popular online communities'']. Adams Media. p. 171. Nakuha noong Abril 29, 2015.</ref> nakakakuha ng kita mula sa [[pagpapatalastas]], at naglilimbag ang mga kontribusyon na binibigay ng mga tao sa ilalim ng lisensyang ''copyleft''. Nagho-''host'' ang Wikia ng maraming mga wiki gamit ang [[MediaWiki]], isang wiki ''[[software]]'' na ''open-source'' (bukas na pinagmulan). Ang nagpapagana nito, ang Wikia, Inc., ay isang kumpanyang kumikita na nakabase sa [[Delaware]] na tinatag noong huling bahagi ng 2004<ref>Pink, Daniel H. (2005-03-13). [http://www.wired.com/wired/archive/13.03/wiki.html "The Book Stops Here"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050304025027/http://www.wired.com/wired/archive/13.03/wiki.html |date=2005-03-04 }}. Wired (13.03). Nakuha 2015/04/29.</ref> nina [[Jimmy Wales]] at Angela Beesley &mdash; ang mga ''Chairman Emeritus'' (Emeritus na Tagapangulo) at ''Advisory Board'' (Konsehong Tagapayo) ng [[Pundasyong Wikimedia]] &mdash; at si Craig Palmer ang ''Chief Executive Officer'' (Punong Ehekutibong Opisyal).<ref>Marlowe, C. (2011-10-13). [http://www.dmwmedia.com/news/2011/10/13/wikia-names-ex-gracenote-craig-palmer-as-ceo "Wikia names ex-Gracenote Craig Palmer as CEO"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016020401/http://www.dmwmedia.com/news/2011/10/13/wikia-names-ex-gracenote-craig-palmer-as-ceo |date=2011-10-16 }}. Digital Media Wire. Nakuha 2015/04/29.</ref> ==Mga sanggunian== <references /> [[Kategorya:Internet]] [[Kategorya:Mga kompanya]] {{Stub}} teph0fcf669t4o50cqj672y04szb6u1 0 245154 2238919 1922118 2026-11-05T09:45:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238919 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | image= | name = Drugs.com| type = [[Pribadong kompanya|Pribado]]| foundation = Setyembre 2001| industry = [[Healthcare]]| homepage = [http://www.drugs.com/ Drugs.com]| }} Ang '''Drugs.com''' ay isang onlayn na ensiklopedya ukol sa parmasyutika na kung saan ay nagbibigay ng impormasyon sa gamot para sa mga konsyumer at sa mga propesyonal na makikita sa Estados Unidos. ==Kasaysayan== Ang domeyn na Drugs.com ay orihinal na nirehistro ni Bonnie Neubeck noong 1994.<ref>{{cite web|url=http://wired-vig.wired.com/techbiz/media/news/1999/07/20845|title=A Prescription for Riches?|publisher=[[Wired.com]]|date=November 21, 1999|accessdate=July 2, 2010|archive-date=Hulyo 1, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100701090256/http://wired-vig.wired.com/techbiz/media/news/1999/07/20845|url-status=dead}}</ref> Noong 1999, binili ni Eric MacIver ang isang opsiyon na bilhin ang domeyn mula kay Neubeck.<ref>{{cite web|url=http://business.highbeam.com/437082/article-1G1-58326312/best-domain-names-world-ever|title=The best domain names in the world... ever!|date=November 1, 1999|publisher=[[Internet Magazine]]|accessdate=July 2, 2010|archive-date=July 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703160242/http://business.highbeam.com/437082/article-1G1-58326312/best-domain-names-world-ever|url-status=dead}}</ref> Noong Agosto 1999, binenta ni MacIver ang domeyn sa isang subasta na nagkakahalagang US$823,666 sa Venture Frogs, isang ''startup incubator'' na pinapatakbo ni [[Tony Hsieh]] at [[Alfred Lin]].<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/techbiz/media/news/1999/08/21190|title=Drugs.com Fetches Nearly a Mil|publisher=[[Wired.com]]|date=August 9, 1999|accessdate=July 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100730233937/http://www.wired.com/techbiz/media/news/1999/08/21190|archive-date=Hulyo 30, 2010|url-status=dead}}</ref> Binenta naman ng Venture Frogs ang drugs.com sa isang pribadong inbestor noong Hunyo 2001.<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/techbiz/media/news/2001/06/44215|title=Drugs.com Kicks Domain Habit|publisher=[[Wired.com]]|date=June 1, 2001|accessdate=July 2, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100730234212/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2001/06/44215|archive-date=Hulyo 30, 2010|url-status=dead}}</ref> Pagmamayari ngayon ng Drugsite Trust ang Drugs.com. Pribadong pagmamayari ng dalawang parmasistiko mula sa New Zealand ang Drugsite Trust.<ref>{{cite web|title=About Drugs.com|url=http://www.drugs.com/support/about.html|accessdate=30 June 2013}}</ref> ==Talababa== {{Research help|Med}} {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [http://www.drugs.com/ Drugs.com] {{DEFAULTSORT:Drugs.Com}} [[Kategorya:Medikal na websayt]] [[Kategorya:Mga kompanya]] pc0492n0cxmpbbci6woe6pp94qnsqby 0 249749 2238822 2228796 2026-11-04T19:22:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238822 wikitext text/x-wiki Ito ang mga pangyayari ng '''2017 sa Pilipinas'''. Itinalaga ang buong taong 2017 bilang '''''Visit ASEAN Year 2017''''' na opisyal na magsisimula sa Enero 1 at magtatapos sa Disyembre 31.<ref>''[http://www.travelweekly-asia.com/Travel-News/Government/Visit-ASEAN-ready-for-a-big-year-of-tourism-promotion "Visit ASEAN ready for a big year of tourism promotion"] Travel Weekly Asia.'' 09-08-2016. Hinango 01-14-2017.</ref> == Panunungkulan == {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Rodrigo Duterte June 2016.jpg | alt1 = President Rodrigo R. Duterte | caption1 = {{nowrap|Rodrigo R.<br>Duterte}} | width1 = 115 | image2 = VP Leni Meeting with Pres Duterte Cropped 2016.jpg | alt2 = Vice-President Leni Robredo | caption2 = {{nowrap|Leni G.<br>Robredo}} | width2 = 110 | image3 = Koko_Pimentel_IAEA_cropped.jpg | alt3 = Senate President Aquilino Pimentel III | caption3 = {{nowrap|Aquilino<br>M. Pimentel III}} | width3 = 130 | image4 = | alt4 = House Speaker Pantaleon Álvarez | caption4 = {{nowrap|Pantaleon<br>D. Álvarez}} | width4 = 105 | image5 = Chief Justice Maria Lourdes Sereno.jpg | alt5 = Chief Justice Maria Lourdes P.A. Sereno | caption5 = {{nowrap|Maria Lourdes<br>P.A. Sereno}} | width5 = 101 }} * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Rodrigo Duterte]] ([[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP–Laban]]) * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Leni Robredo|Maria Leonor G. Robredo]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Philippine Congress|Kongreso]] (Ika-17 Kongreso): ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: [[Aquilino Pimentel III|Aquilino M. Pimentel III]] ([[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP–Laban]]) ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: [[Pantaleon Alvarez|Pantaleon D. Alvarez]] ([[Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan|PDP–Laban]]) * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Maria Lourdes Sereno|Maria Lourdes P.A. Sereno]] == Kaganapan == {| | colspan="3" |Ang mga nagaganap (o magaganap) na pangyayari ay maaaring may kinalaman sa mga sumusunod: |- | * Negosyo at ekonomiya * Kalusugan * Palakasan * Sining at kalinangan | * Alitang armado at mga pag-atake * Batas at krimen * Agham at teknolohiya * Sakuna at aksidente | * Pulitika at halalan * Internasyonal na relasyon * Edukasyon |} === Kasalukuyang mga Kaganapan === * '''Sakuna.''' Panahon ng bagyo sa Pasipiko * '''Pulitikal.''' Alitang teritoryal sa [[Dagat Luzon|Dagat Kanlurang Pilipinas (o Dagat Timog Tsina)]] * '''Batas.''' [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaaan kontra droga]] (Pagdukot at pagpatay kay Jee Ick-Joo) * '''Palakasan.''' [tingnan ang ''Palakasan''] * '''Kamatayan:''' [tingnan ang ''Kamatayan''] * '''Alitan:''' Alitang Moro – Pag-atake sa hangganan ng Sabah (kasama ang [[Indonesia]] at [[Malaysia]]); Rebelyong CPP-NPA-NDF * '''Halalan at Reperendum:''' ''Walang nakatakda'' * '''Paglilitis:''' (''nilitis na bago ang 2017'') [[Gloria Macapagal Arroyo]], Nur Misuari, [[Joel Villanueva]]; (''kasalukuyang nililitis ngayong taon'') [[Andal Ampatuan Jr.]], [[Leila de Lima]], [[Rodrigo Duterte]], Jovito Palparan, [[Leni Robredo]]; (''nilitis sa International Criminal Court'') ''Walang paglilitis'' * '''Iba pa''' ** ''Anti-Distracted Driving Act'' ** [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaaan kontra droga]] ** Iskandalong kalakalan ng droga sa ''New Bilibid Prison'' ** Protesta ng Kadamay sa proyektong pabahay ** [[Krisis sa Marawi]] ** [[2017 Pag-atake sa Resorts World Manila|Pag-atake sa ''Resorts World Manila'']] === Kronolohiya === '''Enero''' * Enero 4 – ''Paglusob sa bilangguan sa Kidapawan'' * Enero 5 – Napatay ng puwersang panseguridad ng pamahalaan si Mohammad Jaafar Maguid, ang pinuno ng ''Ansar Al-Khilafah Philippines'', sa [[Sarangani]]. * Enero 11 – Nilagdaan ni Pangulo Duterte ang kautusang tagapagpaganap para sa pangkalahatang ''access'' sa modernong mga kasangkapan sa pagpaplano ng pamilya. * Enero 16-20 – Ang ika-4 na ''World Apostolic Congress on Mercy'' ay ginanap sa [[Kalakhang Maynila|Maynila]], [[Batangas]], [[Bulacan]], at [[Bataan]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/594456/news/nation/phl-to-host-world-apostolic-conference-on-mercy-this-january "PHL to host World Apostolic Conference on Mercy this January"] [[GMA Network|GMA News]].'' 01-03-2017. Hinango 01-14-2017.</ref><ref>''[https://globalnation.inquirer.net/151715/4th-world-apostolic-congress-mercy-opens-manila-cathedral "4th World Apostolic Congress on Mercy opens at Manila Cathedral"] [[Philippine Daily Inquirer|Philippine Daily Inquirer.]]'' 01-16-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Enero 17 – ''Pagbaha sa Visayas at Mindanao'' * Enero 30 – ''Miss Universe 2016'' '''Pebrero''' * Pebrero 10 – ''Lindol sa Surigao'' * Pebrero 21 – Isang bus panlakbay lulan ang mga mag-aaral sa kolehiyo na patungo sa lugar ng kamping ay bumangga sa poste sa gilid ng kalsada sa [[Tanay, Rizal]], ikinasawi ng 15-katao at ikinasugat ng 40 iba pa. * Pebrero 24 – ''Pagdakip kay Senador Leila De Lima'' * Pebrero 28 – Lumagda si Pangulo [[Rodrigo Duterte|Duterte]] sa ''Paris Agreement on Climate Change''.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/157808-philippines-to-ratify-paris-agreement-climate-change-july-2017 "Philippines to ratify Paris climate deal by July"] [[Rappler|Rappler.]]'' 01-09-2017. Hinango 02-04-2017.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/601468/news/nation/duterte-signs-paris-agreement-on-climate-change "Duterte signs Paris Agreement on Climate Change"] [[GMA Network|GMA News]].'' 03-01-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> '''Abril''' * Abril 11 – ''Sagupaan sa Bohol'' * Abril 18 – ''Aksidente ng bus sa Nueva Ecija'' [[Talaksan:Eduard Folayang in Singapore.JPG|thumb|120x120px|Eduard Folayang ng ''Team Lakay''.]] * Abril 21 – Napanatili ni Eduard Folayang ang kanyang ''ONE Championship belt'' sa isang desisyong ''unanimous'' laban kay Ev Ting. * Abril 26-29 – Ang Pilipinas ay naging punong-abala sa ika-30 ''ASEAN Summit'' na ginanap sa [[Philippine International Convention Center|''Philippine International Convention Center'']] sa [[Pasay|Lungsod Pasay]].<ref name=":1">''[http://www.philstar.com/headlines/2017/04/18/1691401/asean-meeting-push-through-bohol-week "Asean meeting to push through in Bohol this week"] [[The Philippine Star]].'' 04-18-2017. Hinango 05-06-2017.</ref> * Abril 27 – Natuklasan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] ang isang lihim na bilangguang selda sa loob ng isang presinto ng ''Manila Police District''. * Abril 30 – Inilunsad nina Pangulo [[Rodrigo Duterte]] at Pangulo ng Indonesia [[Joko Widodo]] ang unang [[Lungsod ng Dabaw|Davao]]-[[Heneral Santos|General Santos]]-Bitung ''roll-on roll-off (RORO) vessel''. '''Nobyembre''' * Nobyembre 12-14 ** Ang Pilipinas ay ikalawang ika-31st ''ASEAN Summit'' na Ginanap sa [[Cultural Center of the Philippines]] sa [[Pasay|Lungsod Pasay]] ** Pagkikita nila [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte]], Pangulo ng Estados Unidos [[Donald Trump]] ibang siyam na lider at Dialog Partners . === Batas at Krimen === * Enero 4 – '''Paglusob sa bilangguan sa Kidapawan.''' Nasa isandaang armadong kalalakihan, na mga pinaghihinalaang rebeldeng Muslim na hindi tiyak ang kinaaaniban, ay naglunsad ng paglusob sa isang bilangguan sa [[Kidapawan|Lungsod Kidapawan]] at pinatakas ang hindi bababa sa 158 mga preso. Isang bantay ng bilangguan ang namatay.<ref>''[http://www.abc.net.au/news/2017-01-04/philippines-jail-stormed-by-armed-men,-hundreds-escape/8161352 "Philippines jail stormed by armed men, hundreds of prisoners escape"] ABC News (Australia).'' 01-04-2017. Hinango 02-04-2017.</ref><ref>''[http://www.aljazeera.com/news/2017/01/philippines-jailbreak-170104032551700.html "Armed men free more than 150 in Kidapawan jailbreak"] Al Jazeera.'' 01-04-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Enero 30 – '''[[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan kontra droga.]]''' Nagsususpindi si [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] ng digmaan sa droga kaya maaari siyang tumutok sa pagpapaalis sa mga "tiwaling" opisyal mula sa [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]]. Kaugnay ito sa pagdukot at pagsakal ng negosyanteng tubong-[[Timog Korea|South Korea]] na si Jee Ick-joo noong Oktubre.<ref>''[http://www.telegraph.co.uk/news/2017/01/30/duterte-has-suspended-war-drugs-can-hunt-corrupt-police-officers/ "Philippines leader Rodrigo Duterte suspends 'war on drugs' so he can hunt down corrupt police officers instead"] The Telegraph.'' 01-30-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Pebrero 13 – Isang ''warrant of arrest'' ay itinakdang ihain sa lider ng oposisyon at [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Leila de Lima]].<ref>''[http://cnnphilippines.com/news/2017/02/13/De-Lima-arrest-DOJ-Aguirre.html "De Lima 'prepares for worst-case scenario' in possible arrest today"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317141731/http://cnnphilippines.com/news/2017/02/13/De-Lima-arrest-DOJ-Aguirre.html |date=2017-03-17 }} [[CNN Philippines]].'' 02-13-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> [[Talaksan:Leila de Lima (cropped).jpg|thumb|[[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Leila de Lima]]|155x155px]] * Pebrero 23 – Iniutos ng isang hukuman ang pag-aresto sa kritiko ni [[Rodrigo Duterte|Duterte]] at [[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]] na [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Leila de Lima]]. Ito ay dahil sa mga paglabag niya sa Batas Republika 9165, o ang ''Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002'', na may kaugnayan sa kanyang di-umano'y kaugnayan sa iskandalong kalakalan ng droga sa New Bilibid Prison. Siya ay kusang-loob na sumama noong susunod na araw, Pebrero 24.<ref>''[http://www.aljazeera.com/news/2017/02/philippine-court-orders-arrest-senator-leila-de-lima-170223140039218.html "Philippine court orders arrest of senator Leila de Lima"] Al Jazeera.'' 02-24-2017. Hinango 03-04-2017.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/874861/after-awaiting-arrest-at-senate-de-lima-turns-self-in "After awaiting arrest at Senate, De Lima turns self in to CIDG"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 02-24-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Marso 1 – '''[[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan kontra droga.]]''' Pagkatapos ng pansamantalang suspensyon dahil sa pagdukot at pagpatay sa isang tubong-[[Timog Korea]], nag-utos si [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] sa [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] na ipagpatuloy ang kanyang kontrobersyal na kampanya.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/876409/duterte-to-call-police-back-to-war-on-drugs "Duterte to call police back to war on drugs"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 03-01-2017. Hinango 04-01-2017.</ref> * Abril 24 – '''[[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan kontra droga.]]''' Isang Pilipinong abugado ang nagsampa ng reklamong "maramihang pagpatay at krimen laban sa sangkatauhan" laban kay [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] at labing-isang iba pang mga opisyal sa ''International Criminal Court'' sa [[The Hague]], [[Netherlands]].<ref>''[https://www.nytimes.com/2017/04/24/world/asia/rodrigo-duterte-philippines-icc-complaint.html?_r=0 "Charge Rodrigo Duterte With Mass Murder, Lawyer Tells The Hague"] The New York Times.'' 04-24-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> Ang mga inakusahan ay kinabibilangan nina Hepe ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|PNP]] [[Ronald dela Rosa]], Kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]] Vitaliano Aguirre, Edilberto Leonardo, Royina Garma, Ispiker ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan]] [[Pantaleon Alvarez]], dating Kalihim ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal (Pilipinas)|Interyor]] Ismael Sueno, Sonny Buenaventura, punong-manananggol Jose Calida, Dante Gierran, [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Richard Gordon (politiko)|Richard J. Gordon]], at Senador [[Alan Peter Cayetano]].<ref>''[http://globalnation.inquirer.net/155253/duterte-11-others-accused-crimes-humanity-intl-criminal-court "Duterte, 11 others accused of crimes against humanity before ICC."] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 04-24-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Mayo 8 – '''[[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan kontra droga.]]''' Ang ''[[Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations]] Human Rights Council'' ay nagsagawa ng pana-panahong pagsusuri ng sitwasyon ng karapatang pantao sa bansa.<ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2017/05/08/1697908/live-un-reviews-philippines-human-rights-situation "LIVE: UN reviews Philippines' human rights situation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170514092221/http://www.philstar.com/headlines/2017/05/08/1697908/live-un-reviews-philippines-human-rights-situation |date=2017-05-14 }} [[The Philippine Star]].'' 05-08-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> === Pulitika at Halalan === * Enero 9 – Inimbestigahan ng gabinete ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] ang isang ''email leak'' na di-umano'y nagpapahiwatig ng paglahok ni [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]] sa pagtatangkang ibagsak si Duterte.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/news/01/09/17/palace-investigates-lenileaks "Palace investigates 'LeniLeaks'"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News.]]'' 01-09-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Pebrero 16 – [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016|'''Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016.''']] Ang [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ng [[Pilipinas]] ay nagpapahintulot na magpatuloy ang ''electoral protest'' ng natalong kandidato na si [[Bongbong Marcos]] laban kay [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]].<ref>''[https://www.usnews.com/news/world/articles/2017-02-16/philippine-supreme-court-allows-election-recount-for-defeated-marcos "Philippine Supreme Court Rejects Bid to Thwart Marcos Election Protest"] [[Reuters]] via US News & World Report.'' 02-16-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 17 – Si [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Leila de Lima]], na kritiko ng [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan Kontra Droga]] ng bansa, ay kinasuhan ni [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kalihim ng Katarungan]] Vitaliano Aguirre II ng di-umano'y mga krimeng may kinalaman sa droga.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-39005919 "Philippines: Duterte critic Leila de Lima faces drugs charges"] [[BBC|BBC News]].'' 02-17-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 18 – Nasa limampung libong katao ang nagtipon sa [[Maynila]] para sa isang martsang inorganisa ng Simbahang Katolika ng bansa upang tutulan ang [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan Kontra Droga]].<ref>''[http://www.ibtimes.co.uk/tens-thousands-filipino-catholics-protest-against-death-penalty-dutertes-drug-war-1607241 "Tens of thousands of Filipino Catholics protest against death penalty and Duterte's drug war"] International Business Times.'' 02-18-2017. Hinango 03-04-2017.</ref><ref>''[http://www.foxnews.com/world/2017/02/18/philippine-catholics-rally-vs-drug-killings-death-penalty.html "Philippine Catholics rally vs. drug killings, death penalty"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170226194437/http://www.foxnews.com/world/2017/02/18/philippine-catholics-rally-vs-drug-killings-death-penalty.html |date=2017-02-26 }} [[Fox News Channel|Fox News]].'' 02-18-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 24 – Ipinagtanggol ni [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]] ang kanyang kapwa taga-[[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si [[Leila de Lima]] na naaresto dahil sa mga pinaghihinalaang kalakalan ng droga kung saan tinawag niyang politikal na panliligalig ang pag-aresto kay de Lima.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/874974/robredo-calls-de-limas-arrest-political-harassment "Robredo calls De Lima’s arrest ‘political harassment’"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 02-24-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 27 – Ang [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]], partido nina [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]] at [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Leila de Lima|de Lima]], ay pormal na nagiging oposisyon matapos mapatalsik mula sa mga mahahalagang posisyon sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang mga kasapi nito at ang kanyang kasamahan mula sa partido [[Akbayan Citizens' Action Party|Akbayan]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/162710-senate-revamp-ouster-liberal-party-senators "Senate ousts Drilon, LP senators from key posts"] [[Rappler]].'' 02-27-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Abril 17 – [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016|'''Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016.''']] Nagbayad si [[Bongbong Marcos]] ng [[Piso ng Pilipinas|₱]]36 milyon, kalahati ng kinakailangang halaga upang gawin ang muling pagbibilang laban kay [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]].<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/889815/bongbong-marcos-pays-p36-m-first-installment-of-poll-protest-fee "Bongbong Marcos pays P36-M first installment of poll protest fee"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 04-17-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 20 – [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016|'''Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2016.''']] Hiniling ni [[Bongbong Marcos]] ang [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] upang bale-walain ang isang kontra-protesta ng kasalukuyang [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]] tungkol sa kanyang tagumpay sa pambansang halalan noong nakaraang taon.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/167429-bongbong-marcos-dismiss-robredo-counter-protest "Marcos asks SC to dismiss Robredo's counter-protest"] [[Rappler]].'' 04-20-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Mayo 2 – '''[[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|Digmaan kontra droga.]]''' Hinarap ni [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Leni Robredo|Robredo]] ang isang kasong ''impeachment'' sa Kapulungan ng mga Kinatawan dahil sa pagkondena sa digmaan ng bansa kontra droga sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]].<ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2017/05/02/1695984/impeachment-complaint-be-filed-vs-robredo "Impeachment complaint to be filed vs Robredo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502051130/http://www.philstar.com/headlines/2017/05/02/1695984/impeachment-complaint-be-filed-vs-robredo |date=2017-05-02 }} [[The Philippine Star]].'' 05-02-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> === Negosyo at ekonomiya === * Enero 11 -- Tinutulan ng mga ''environmentalist'' at ''netizen'' ang planong pagtatayo ng isang ''[[Nickelodeon]]-themed underwater amusement park and resort'' ng ''Viacom International Media Networks'' sa [[Coron, Palawan]], sa kabila ng mga pahayag ng ''Viacom'' na ang proyekto ay nagtataguyod ng pangangalaga sa yamang dagat.<ref>''[http://money.cnn.com/2017/01/11/news/nickelodeon-philippines-underwater-theme-park/ "Nickelodeon's underwater theme park plan causes uproar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115213350/http://money.cnn.com/2017/01/11/news/nickelodeon-philippines-underwater-theme-park |date=2017-01-15 }} [[CNN|CNN Money.]]'' 01-11-2017. Hinango 02-04-2017.</ref><ref>''[http://cnnphilippines.com/regional/2017/01/11/Palawan-officials-No-application-for-Nickelodeon-underwater-theme-park-in-Coron.html "Palawan officials: No application for Nickelodeon underwater theme park in Coron"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221033740/http://cnnphilippines.com/regional/2017/01/11/Palawan-officials-No-application-for-Nickelodeon-underwater-theme-park-in-Coron.html |date=2017-02-21 }} [[CNN Philippines|CNN Philippines.]]'' 01-11-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> === Sakuna at aksidente === * Enero 17 – '''Pagbaha sa Visayas at Mindanao.''' Ilang bahagi ng [[Kabisayaan|Visayas]] at [[Mindanao]] ang nakaranas ng pagbaha bilang resulta ng isang ''low pressure area'', na sinamahan ng buntot ng ''cold front''. Nakaranas ang [[Cagayan de Oro|Lungsod Cagayan de Oro]] ng isang serye ng mga dagliang bahang dulot ng malakas na ulang dala ng isang LPA sa Golpo Moro, Enero 16.<ref>''[http://news.mb.com.ph/2017/01/16/preemptive-evacuation-in-cdo-as-floods-landslides-hit-south/ "Preemptive evacuation in CDO as floods, landslides hit South"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423055248/http://news.mb.com.ph/2017/01/16/preemptive-evacuation-in-cdo-as-floods-landslides-hit-south/ |date=2017-04-23 }} [[Manila Bulletin|Manila Bulletin.]]'' 01-16-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Pebrero 8 – Nawalan ng tahanan ang higit sa 10,000-katao matapos ang isang sunog na puminsala sa [[Tondo, Maynila|Tondo]], [[Maynila]].<ref>''[http://www.telegraph.co.uk/news/2017/02/08/shanty-town-fire-philippines-leaves-15000-homeless/ "Shanty town fire in Philippines leaves 15,000 homeless"] The Telegraph.'' 02-08-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 10 – Tinamaan ng kalakhang-6.7 na lindol ang 14 kilometro (8 milya) hilagang-kanluran ng [[Lungsod ng Surigao|Lungsod Surigao]], [[Surigao del Norte]], sa isla ng [[Mindanao]] na ikinamatay ng hindi bababa sa 8-katao, ikinasugat ng higit sa 100 iba, at puminsala ng maramng mga gusali.<ref>''[http://bigstory.ap.org/article/fea9a634fc9e4c71897978beadc5de9f/67-magnitude-earthquake-shakes-southern-philippines "Nighttime Philippine quake kills at least 4, injures 126"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324130632/http://bigstory.ap.org/article/fea9a634fc9e4c71897978beadc5de9f/67-magnitude-earthquake-shakes-southern-philippines |date=2017-03-24 }} Associated Press.'' 02-10-2017. Hinango 03-04-2017.</ref><ref>''[http://www.9news.com.au/world/2017/02/11/05/01/strong-6-5-magnitude-quake-shakes-southern-philippines-usgs "At least three dead after 6.5 magnitude earthquake strikes the Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228040112/http://www.9news.com.au/world/2017/02/11/05/01/strong-6-5-magnitude-quake-shakes-southern-philippines-usgs |date=2017-02-28 }} 9news.'' 02-11-2017. Hinango 03-04-2017.</ref><ref>''[http://www.reuters.com/article/us-quake-philippines-damage-idUSKBN15Q01I?il=0 "Earthquake in southern Philippines kills four, damages infrastructure"] [[Reuters]].'' 02-11-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Abril 4 – '''Mga Lindol sa Batangas.''' Tinamaan ng kalakhang-5.5 na lindol ang [[Batangas]], na naging sanhi ng pinsala sa mga gusali at naramdaman ito hanggang sa kasing layo ng [[Kalakhang Maynila]] at [[Bulacan]].<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2017/04/04/1687753/magnitude-5.4-quake-strikes-batangas-shakes-metro-manila "Magnitude-5.5 quake strikes off Batangas, shakes Metro Manila"] [[The Philippine Star]].'' 04-04-2017. Hinango 05-19-2017.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/886638/look-5-4-magnitude-quake-damage-in-batangas "LOOK: 5.5-magnitude quake damage in Batangas."] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 04-05-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 8 – '''Mga Lindol sa Batangas.''' Dalawang lindol, na may kalakhang 5.6 at 6.0 at may kaugnayan sa kalakhang-5.5 na lindol, ay tumama sa [[Batangas]], naramdaman ito hanggang sa kasing layo ng [[Kalakhang Maynila]].<ref>''[http://www.rappler.com/move-ph/issues/disasters/166417-earthquakeph-quake-metro-manila-neigboring-provinces "Twin earthquakes rock Metro Manila, nearby provinces"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519182326/http://www.rappler.com/move-ph/issues/disasters/166417-earthquakeph-quake-metro-manila-neigboring-provinces |date=2017-05-19 }} [[Rappler]].'' 04-08-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 17 – Bilang ng mga nasawi sa pagbaha sa [[Cebu (lalawigan)|Lalawigan ng Cebu]] ay tumaas sa siyam na may sampung nawawala.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/607233/death-toll-from-cebu-floods-rises-to-10/story/ "Death toll from Cebu floods rises to 10"] [[GMA Network]].'' 04-17-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 18 – Hindi bababa sa 36-katao ang namatay matapos bumagsak ang isang ''Leomarick Trans'' bus sa bangin sa [[Nueva Ecija|Lalawigan ng Nueva Ecija]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/167237-dead-nueva-ecija-bus-crash "At least 26 dead in Nueva Ecija bus crash"] [[Rappler]].'' 04-18-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 22 – Isang ''U.S. Navy F/A-18 Hornet'' ang bumagsak sa [[Dagat Celebes]] malapit sa [[Pilipinas]] sa panahon ng tangkang paglapag sa ''USS Carl Vinson''. Lumabas ang piloto at nakaligtas.<ref>''[https://www.navytimes.com/articles/fighter-pilot-from-aircraft-carrier-carl-vinson-ejects-safely-at-sea "Fighter pilot from aircraft carrier Carl Vinson ejects safely at sea"] {{Dead link|date=Nobiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Navy Times.'' 04-21-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Abril 28 – Isang 6.8 na lindol ang tumama sa dalampasigan ng [[Mindanao]], nagdulot ng mga babala ng [[tsunami]].<ref>''[http://www.telegraph.co.uk/news/2017/04/28/earthquake-measuring-72-hitsoff-mindanao-philippines/ "Earthquake measuring 6.8 hits off Mindanao in the Philippines"] The Telegraph.'' 04-28-3017. Hinango 05-19-2017.</ref> [[Talaksan:2017 H5N6 Central Luzon outbreak culling.jpg|thumb|Ang mga na-culled na manok sa Gitnang Luzon]] * Agosto 11 - Lumaganap ang isang uri ng avian influenza "bird flu" [[Pagkalat ng H5N6 sa Gitnang Luzon ng 2017|H5N6 influenza]] sa bayan ng [[San Luis, Pampanga]]. * Agosto 14 – Tinamaan ng isang uri ng strain virus "bird flu" [[Pagsilakbo ng H5N1 sa Heneral Santos ng 2017|H5N1 influenza]] sa lungsod ng [[Heneral Santos]] bunsod ng Bird flu sa [[Luzon]]. === Sining at Kalinangan === * [[January 30|Enero 30]] – '''''Miss Universe 2016.''''' Ang ika-65 ''Miss Universe (2016)'' ''pageant'' ay ginanap sa ''[[Mall of Asia Arena]]'', [[Pasay|Lungsod Pasay]], sa ikatlong pagkakataong ang Pilipinas ang punong-abala rito. Si Iris Mittenaere, nagwaging ''Miss France 2016'', ay nakoronahan bilang nagwaging ''Miss Universe 2016'' sa naturang seremonya.<ref>''[http://www.rappler.com/life-and-style/specials/miss-universe/129242-miss-universe-pageant-manila "Confirmed: Miss Universe pageant to be held in PH – DOT"] [[Rappler]].'' 07-28-2016. Hinango 11-12-2016.</ref><ref>''[http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_MISS_UNIVERSE_PAGEANT_ASOL-?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT "MISS FRANCE CROWNED MISS UNIVERSE IN PHILIPPINES"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170130143131/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/A/AS_MISS_UNIVERSE_PAGEANT_ASOL-?SITE=AP&SECTION=HOME&TEMPLATE=DEFAULT |date=2017-01-30 }} Associated Press.'' 01-30-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> * Pebrero 22 – Inilabas ng ''Amnesty International'' ang isang ulat na pumupuna sa mga pagsikat ng mga papyulistang pinuno tulad ni [[Rodrigo Duterte]] ng [[Pilipinas]] at ilang iba pa.<ref>''[https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/02/22/amnesty-international-just-went-there-new-report-compares-politics-today-to-the-1930s/?utm_term=.acb31ba4882c "Amnesty report compares trends that led to Hitler’s rise to power to today’s divisive politics"] The Washington Post.'' 02-22-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Mayo 22 – '''''"My Family's Slave"''''' Isang kontrobersyal na obra na nakasulat sa magasing ''The Atlantic'' tungkol sa Pilipinong [[alipin]] at ang pamilyang [[Pilipinong Amerikano|Pilipino-Amerikano]] na sangkot dito ay nagpalitaw ng debate sa [[Pilipinas]] at [[Estados Unidos]].<ref>''[https://www.theatlantic.com/business/archive/2017/05/mother-wife-slave/527610/ "Mother, Wife, Slave. Lola and the universality of women’s exploitation"] The Atlantic.'' 05-22-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> === Alitang armado at mga pag-atake === * Pebrero 20 – Inatake ng mga armado ang isang sasakyang-pandagat na [[Vietnam|Vietnamese]] malapit sa [[Tawi-Tawi]], napatay ang hindi bababa sa isang mandaragat at dinukot ang pitong iba pa, ayon sa [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]]. Ang militanteng [[Abu Sayyaf]] ay pinaghihinalaang nasa likod ng pag-atake.<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSKBN15Z0J1 "Vietnamese sailor killed, 7 abducted in Philippine pirate attack"] [[Reuters]].'' 02-20-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Pebrero 27 ** '''Alitang Moro.''' Pinugutan ng mga militanteng grupong [[Abu Sayyaf]] ang kanilang bihag na [[Alemanya|Aleman]] na si Jurgen Kantner sa [[Indanan, Sulu]].<ref>''[http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/abu-sayyaf-beheads-german-hostage "Abu Sayyaf releases video of German hostage's beheading"] The Straits Times.'' 02-27-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> ** '''Himagsikang Komunista sa Pilipinas.''' Kabuuang 21 mga ''combatant'' ang namatay sa tatlong-linggong pagsalakay ng pamahalaan laban sa [[Partido Komunista ng Pilipinas]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/162605-armed-forces-philippines-new-peoples-army-operations-after-peace-talks "AFP: 14 communist rebels, 7 soldiers dead in 3-week offensive"] [[Rappler]].'' 02-26-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> * Abril 11 – Sampung-katao ang namatay matapos ang isang sagupaan sa [[Inabanga, Bohol]], [[Gitnang Kabisayaan|Gitnang Visayas]], nang makipaglabanan ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|Pambansang Pulisya]] at [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Sandatahang Lakas]] sa mga pinaghihinalaang miyembro ng [[Abu Sayyaf]].<ref>''[http://cnnphilippines.com/news/2017/04/11/Abu-Sayyaf-firefight-Bohol.html "At least 10 killed in firefight in Bohol vs. suspected Abu Sayyaf: Police, military"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517082856/http://cnnphilippines.com/news/2017/04/11/Abu-Sayyaf-firefight-Bohol.html |date=2017-05-17 }} [[CNN Philippines]].'' 04-11-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Mayo 23 – '''[[Krisis sa Marawi|Labanan sa Marawi]].''' Idineklara ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] ang batas militar sa isla ng [[Mindanao]] matapos [[Krisis sa Marawi|makipagsagupa]] ang mga militanteng [[Pangkat ng Maute|Maute]] sa mga tropang [[Hukbong Katihan ng Pilipinas|hukbo]] sa [[Marawi|Marawi, Lanao del Sur]].<ref>[http://www.rappler.com/nation/170745-philippines-duterte-declares-martial-law-mindanao ''"Duterte declares martial law in Mindanao"''] ''[[Rappler]].'' 05-23-2017. Hinango 08-02-2017.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.washingtonpost.com/amphtml/world/asia_pacific/philippine-troops-battle-is-linked-gunmen-in-southern-city/2017/05/23/0d481914-3fa5-11e7-b29f-f40ffced2ddb_story.html%26freshcontent%3D1 |access-date=2021-08-06 |archive-date=2017-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525011411/https://www.washingtonpost.com/amphtml/world/asia_pacific/philippine-troops-battle-is-linked-gunmen-in-southern-city/2017/05/23/0d481914-3fa5-11e7-b29f-f40ffced2ddb_story.html%26freshcontent%3D1 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525011411/https://www.washingtonpost.com/amphtml/world/asia_pacific/philippine-troops-battle-is-linked-gunmen-in-southern-city/2017/05/23/0d481914-3fa5-11e7-b29f-f40ffced2ddb_story.html%26freshcontent%3D1 |date=2017-05-25 }}</ref> === Internasyonal na relasyon === * Mayo 5 – [[Senado ng Estados Unidos|Ang mga Senador ng Estados Unidos]] na sina Ben Cardin (D-MD) at Marco Rubio (R-FL) ay nag-''file'' ng isang ''bill'' na naghihigpit sa pagbebenta ng armas sa [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] dahil sa [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|digmaan nito kontra droga.]]<ref>''[http://www.rappler.com/nation/168973-us-bill-restrictions-weapons-exports-pnp "U.S. bill filed to restrict arms exports to PNP"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714182339/http://www.rappler.com/nation/168973-us-bill-restrictions-weapons-exports-pnp |date=2017-07-14 }} [[Rappler]].'' 05-05-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> * Mayo 22 ** Tinukoy ng [[Pilipinas]] ang isang kontrobersyal na pangungusap tungkol sa potensyal na "digmaan" sa [[Tsina]] sa gitna ng pagpuna mula sa mga Pilipino.<ref>''[http://www.businessinsider.com/r-philippine-minister-starts-damage-control-after-dutertes-china-war-remark-2017-5 "The Philippines is starting damage control after Duterte claims China threatened war"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170818142745/http://www.businessinsider.com/r-philippine-minister-starts-damage-control-after-dutertes-china-war-remark-2017-5 |date=2017-08-18 }} Business Insider.'' 05-22-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> ** '''Ugnayang Pilipinas-Russia.''' Si [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]], na noong huli'y pinawalang-bisa ang kanyang pagbisita sa [[Mosku|Moscow]] dahil sa mga pag-atake ng mga terorista sa katimugang isla ng [[Mindanao]], ay nagsabi kay Pangulo ng Rusya [[Vladimir Putin]] na ang Pilipinas ay naghahanap sa Rusya ng mga modernong armas upang labanan ang [[Islamikong Estado|ISIL]].<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-nato-russia-estonia-idUSKBN1AH4MV "Philippines needs modern arms to fight ISIS, Duterte tells Putin"] [[Reuters]].'' 05-24-2017. Hinango 08-02-2017.</ref> === Palakasan === * Mayo 6 – '''''Football:''''' Ang ''Philippine Football League'', ang kauna-unahang pambansang liga ng propesyonal na ''football'' ay pinasinayaan ng ''Philippine Football Federation''. Ginanap ang laro ng unang torneo ng ''inaugural season'' nito. (Unang itinakda noong Abril) <ref>''[http://www.espnfc.com/blog/football-asia/153/post/2767825/fenix-five-philippines-wishes-for-2016 "Winning Suzuki Cup would rekindle Philippines' love affair with football"] ESPN FC.'' 12-27-2015. Hinango 11-12-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/sports/2016/01/05/1539413/pff-finalizes-blueprint-pro-league "PFF finalizes blueprint for pro league"] [[The Philippine Star]].'' 01-05-2016. Hinango 11-12-2016.</ref> * Mayo 12-18 – '''''Basketball:''''' Ang Pilipinas ay naging punong-abala sa ''2017 SEABA Championship''.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/sports/01/23/17/ph-to-host-2017-seaba-tournament "PH to host 2017 SEABA tournament"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News.]]'' 01-23-2017. Hinango 02-04-2017.</ref> == Mga Itinakdang Pangyayari == === Nakatakda === * Marso - Abril, Agosto - Ang Pilipinas ay punong-abala sa ika-30 ''ASEAN Summit'' at ika-12 ''East Asia Summit'' sa [[Lungsod ng Cebu|Lungsod Cebu]], [[Lungsod ng Dabaw|Lungsod Davao]], at [[Pampanga]] na itinakda bilang mga lugar para sa pandaigdigang pagtitipon.<ref>''[http://www.businessmirror.com.ph/cebu-ready-to-host-asean-2017-summit/ "Cebu ready to host Asean 2017 summit"] Business Mirror.'' 10-25-2016. Hinango 11-12-2016.</ref> ** Nobyembre 10-14 - Ang Pilipinas ay punong-abala sa ika-31 ''ASEAN Summit'' at ang ''Twelfth East Asia Summit'' sa ''Clark Freeport Zone'' sa [[Angeles|Lungsod Angeles, Pampanga]].<ref name=":1" /> * Agosto 8 - Ipagdiriwang ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] ang kanyang ika-50 (''Golden Jubilee'') anibersaryo ng pagkakatatag. * Oktubre 23 - Gaganapin ang mga halalan sa Barangay at Sangguniang Kabataan.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/149555-duterte-signs-law-postponement-barangay-sk-elections "Duterte signs law postponing barangay, SK elections"] [[Rappler]].'' 10-18-2016. Hinango 07-25-2017.</ref> * Itatakda - Muling bubuksan ang mga usaping pangkapayapaan sa pagitan ng Pamahalaan at ng ''[[Moro National Liberation Front]].''<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/573174/news/nation/duterte-misuari-meeting-to-be-set "Duterte-Misuari meeting to be set"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-11-2016. Hinango 11-12-2016.</ref><ref>''[http://www.rappler.com/nation/142857-duterte-meet-misuari-2017 "Duterte targets meeting with Misuari in 2017"] [[Rappler]].'' 08-12-2016. Hinango 11-12-2016.</ref> === Palakasan === * Agosto 3-8 – '''''Boxing:''''' Ang ''Asian Junior Boxing Championship'' ay gaganapin sa Pilipinas, kung saan ang [[Lungsod ng Dabaw|Lungsod Davao]] ay pinangalanan bilang posibleng punong-abalang lungsod.<ref>''[http://www.manilatimes.net/ph-host-2017-asian-junior-boxing-tourney/304558/ "PH to host 2017 Asian Junior Boxing Tourney"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170105004704/http://www.manilatimes.net/ph-host-2017-asian-junior-boxing-tourney/304558/ |date=2017-01-05 }} [[Manila Times|The Manila Times]], Philippines News Agency.'' 12-31-2016. Hinango 01-14-2017.</ref> * Agosto 9-17 – '''''Volleyball:''''' Ang [[Kalakhang Maynila]] ay punong-abala sa ''2017 Asian women's Volleyball Championship''.<ref>''[http://asianvolleyball.net/calendar/ "2017 AVC Volleyball Events Calendar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181206024836/http://asianvolleyball.net/calendar/ |date=2018-12-06 }} Asian Volleyball Confederation.'' Hinango 02-04-2017.</ref> * Itatakda (?) – '''''3x3 basketball:''''' Ang Pilipinas ay punong-abala sa ''FIBA ​​3x3 World Tour''.<ref>''[http://www.bworldonline.com/content.php?section=Sports&title=phl-to-host-fiba-3x3-world-championship-in-2017----pangilinan&id=112772 "PHL to host FIBA 3x3 World Championship in 2017 -- Pangilinan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828144131/http://www.bworldonline.com/content.php?section=Sports&title=phl-to-host-fiba-3x3-world-championship-in-2017----pangilinan&id=112772 |date=2017-08-28 }} Business World.''08-04-2016. Hinango 11-12-2016.</ref> * Itatakda (?) – '''''Athletics:''''' Ang Pilipinas ay punong-abala sa 2017 ''Asian Youth Athletic Championship.''<ref>''[http://www.thestandard.com.ph/sports/137234/ph-to-host-southeast-asian-youth-tourney-in-2017-.html "PH to host Southeast Asian Youth tourney in 2017"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304135756/http://www.thestandard.com.ph/sports/137234/ph-to-host-southeast-asian-youth-tourney-in-2017-.html |date=2016-03-04 }} The Standard.'' 01-02-2014. Hinango 11-12-2016.</ref> <big>'''Naudlot na Pangyayari'''</big> * '''''Boxing:''''' Unang nakatakda sa Abril 23 na makakalaban ni [[Manny Pacquiao]] ang boksingerong British na si Amir Khan sa [[United Arab Emirates]].<ref>''[http://www.bbc.com/sport/boxing/39094500 "Manny Pacquiao and Amir Khan to fight in April"] [[BBC]].'' 02-26-2017. Hinango 03-04-2017.</ref> == Mga Paggunita == Noong Agosto 18, 2016, inanunsyo ng pamahalaan ang hindi bababa sa 19 na pagdiriwang sa Pilipinas para sa 2017 tulad ng ipinahayag sa pamamagitan ng bisa ng ''Proclamation No. 50'', serye 2016.<ref>''[http://www.rappler.com/bulletin-board/143457-list-2017-philippine-holidays "LIST: 2017 Philippine Holidays"] [[Rappler]].'' 08-18-2016. Hinango 09-06-2016.</ref><ref name=":0">''[http://publicholidays.ph/ "Public Holidays 2016 and 2017"] Public Holidays Global.'' Hinango 09-05-2016.</ref> Tandaan na sa listahan, mga okasyon sa italiko ay " special non-working holidays," mga nasa bold ay ang " regular holidays," at sa mga nasa di-italiko at di-bold ay ang " espesyal na okasyon para sa mga paaralan." Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw. " * [[January 1|Enero 1]] – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 2 – ''Special non-working holiday'' (Sa pagdiriwang ng panahon ng Kapaskuhan, sa bisa ng Proklamasyon Blg. 117, s. 2016)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/news/12/14/16/dec-26-jan-2-declared-special-non-working-holidays "Dec. 26, Jan. 2 declared special non-working holidays"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 12-14-2016. Hinango 12-16-2016.</ref><ref>''[http://www.gov.ph/2016/12/14/proclamation-no-117-s-2016/ "Proclamation No. 117, s. 2016"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216164529/http://www.gov.ph/2016/12/14/proclamation-no-117-s-2016/ |date=2016-12-16 }} [[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette of the Republic of the Philippines]].'' 12-14-2016. Hinango 12-16-2016.</ref> * Enero 28 – ''[[Chinese New Year|Bagong Taong Tsino]],'' unang araw ng unang buwang lunar sa Kalendaryong Tsino. * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 9 – '''[[Bataan Day|Araw ng Kagitingan]]''' * Abril 13 – '''[[Holy Thursday|Huwebes Santo]]''' * Abril 14 – '''[[Good Friday|Biyernes Santo]]''' * Abril 15 – ''[[Holy Saturday|Sabado de Gloria]]'' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Hunyo 26 – [[Eid al-Fitr|'''Eid'l Fitr''']], Pista ng Pagtatapos ng ''[[Ramadan]]'' * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 28 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 31 – ''Special non-working holiday'' * Nobyembre 1 – ''[[Undas|Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Pasko|Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''Huling araw ng taon'' (Sa pagdiriwang ng Bagong Taon) * Itatakda (Setyembre 1) -- Eid'l Adha, Pista ng Pag-aalay Ang mga espesyal na paggunita sa [[Eid al-Fitr|Eid’l Fitr]] at Eid’l Adha, ay ipapahayag sa 2017. Dapat sundin ng mga proklamasyong magdedeklara nito matapos pasiyahan ang mga tantiyang petsa ng mga pagdiriwang na Islamiko. Ang mga petsang nakasaad rito ay batay lamang sa Kalendaryong Islamiko.<ref name=":0" /> == Kamatayan == <big>'''Enero'''</big> * Enero 1 – Mel Lopez, politiko (isinilang Setyembre 1, 1935)<ref>''[http://cnnphilippines.com/news/2017/01/02/Mel-Lopez-dies-at-81.html "Former Manila mayor Mel Lopez dies at 81"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204003330/http://cnnphilippines.com/news/2017/01/02/Mel-Lopez-dies-at-81.html |date=2017-02-04 }} [[CNN Philippines]].'' 02-01-2017 (''updated''). Hinango 05-19-2017.</ref> * Enero 17 – Donna Villa [artista, tagagawa ng pelikula, at asawa ni [[Carlo J. Caparas]]] (isinilang 1960) * Enero 30 ** Mario R. Ramil, mahistrado ng Amerika, Katulong na Mahistrado ng Kataas-taasang Hukumang Estado ng Hawaii (1993-2002). (isinilang na Pilipino, Hunyo 21, 1946)<ref>''[http://www.staradvertiser.com/2017/02/01/breaking-news/retired-state-supreme-court-justice-ramil-dies-at-70/ "Retired state Supreme Court Justice Ramil dies at 70"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203161614/http://www.staradvertiser.com/2017/02/01/breaking-news/retired-state-supreme-court-justice-ramil-dies-at-70/ |date=2017-02-03 }} Honolulu Star Advertiser.'' 02-01-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> ** Cesar C. Raval, prelado ng Katoliko Romano, Obispo ng [[Bangued, Abra|Bangued]] (1988-1992). (isinilang Disyembre 17, 1924)<ref>''[http://www.apostolische-nachfolge.de/nekrolog_2017.htm "Es verstarben im Herrn"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207013651/http://www.apostolische-nachfolge.de/nekrolog_2017.htm |date=2017-12-07 }}'' (sa wikang Aleman) Hinango 05-19-2017.</ref> <big>'''Pebrero'''</big> * February 6 – Boy Asistio, politiko; Alkalde ng [[Caloocan]] (1980-1986, 1998-1995) (isinilang Abril 6, 1936)<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2017/02/06/1669623/ex-caloocan-mayor-boy-asistio-dies-80 "Ex-Caloocan Mayor Boy Asistio dies at 80"] [[The Philippine Star]].'' 02-06-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Pebrero 9 – ''Rev. Fr.'' Erick Santos [mangangaral ng ''Kerygma TV'' at dating host ng ''[[Family Rosary Crusade]]''] (isinilang 1962) * February 12 – [[Herminio Bautista]], artista at direktor (''[[Bagets]]''), miyembro ng Konseho ng [[Lungsod Quezon]] (1988-1991) (isinilang 1934)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/entertainment/02/13/17/mayor-herberts-dad-butch-bautista-passes-away "Mayor Herbert's dad Butch Bautista passes away"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 02-13-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Pebrero 28 – [[Simeon Datumanong]], politiko (isinilang Hunyo 17, 1935)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/news/03/01/17/ex-maguindanao-rep-datumanong-passes-away "Ex-Maguindanao rep Datumanong passes away"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 03-01-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> <big>'''Marso'''</big> * Marso 2 – Cornelia "Angge" Lee [''radio and talent manager'' ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]]] (isinilang 1946) * Marso 5 – Roden Araneta [''finalist'' ng ''Clown in a Million'', ''[[Yes, Yes Show!|Yes Yes Show]] mainstay'', aktor at komedyante] (isinilang 1961) * Marso 13 – Richard H. Solomon, Amerikanong ''political aide'' at diplomat, [[Embahador ng Estados Unidos sa Pilipinas|Embahador sa Pilipinas]] (1992-1993), Pangulo ng ''United States Institute of Peace'' (1993-2012) (isinilang Hunyo 19, 1937 sa [[Estados Unidos]])<ref>''[https://www.washingtonpost.com/world/richard-solomon-kissinger-aide-involved-in-ping-pong-diplomacy-with-china-dies-at-79/2017/03/14/a8866d74-ef03-11e6-b4ff-ac2cf509efe5_story.html?utm_term=.2ac8374a9e3a "Richard Solomon, Kissinger aide involved in ‘Ping-Pong diplomacy’ with China, dies at 79"] The Washington Post.'' 03-14-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Marso 20 – [[Leticia Ramos-Shahani]], politiko, miyembro ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]] (1987-1998) at [[Pangulong pro tempore ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ''pro tempore'']] (1993-1996) (isinilang Setyembre 30, 1929)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/news/03/20/17/ex-senator-leticia-ramos-shahani-passes-away "Ex-senator Leticia Ramos-Shahani passes away"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 03-20-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Marso 23 – Alex Tizon, Amerikanong mamamahayag at may-akda (''The Seattle Times''), tumanggap ng Gantimpalang ''Pulitzer'' (1997) (isinilang na Pilipino, Oktubre 30, 1959)<ref>''[http://www.oregonlive.com/trending/2017/03/pulitzer_winner_alex_tizon_dies_at_58.html "Alex Tizon, Pulitzer Prize winner and Oregon journalism professor, dies at 57"] The Oregonian/Oregon Live.'' 03-27-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * Marso 27 – Jose Antonio N. Carrion, politiko, Gobernador ng [[Marinduque]] (2007-2010, 1995-1998) (isinilang Hunyo 19, 1948)<ref>''[http://marinduquegov.blogspot.co.uk/2017/03/marinduque-missing-former-gov-bong.html "Marinduque missing former Gov. Bong Carrion (1948-2017)"] Biogspot.'' 03-27-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> <big>'''Abril'''</big> * April 13 – Roberto Aboitiz, [Tagapangulo ng ''Ramon Aboitiz Foundation, Inc.''] (isinilang 1949) * Abril 14 – Mariano Que [tagapagtatag ng ''[[Mercury Drug]]''] (isinilang 1921) * Abril 15 – Alfonso Yuchengco, industryalista at diplomat (isinilang Pebrero 6, 1923)<ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2017/04/17/1691056/taipan-yuchengco-passes-away "Taipan Yuchengco passes away"] [[The Philippine Star]].'' 04-17-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> * April 17 – Wilfredo Cruz [kompositor] (isinilang 1947) * Abril 25 – [[Mark Jimenez]], politiko<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2017/04/25/1693860/ex-congressman-mark-jimenez-dies-70 "Ex-congressman Mark Jimenez dies at 70"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519112236/http://www.philstar.com/nation/2017/04/25/1693860/ex-congressman-mark-jimenez-dies-70 |date=2017-05-19 }} [[The Philippine Star]].'' 04-25-2017. Hinango 05-19-2017.</ref> <big>'''Mayo'''</big> * Mayo 2 – Romeo Vasquez [aktor] (isinilang Abril 9, 1939) * Mayo 24 – Gil Portes [direktor ng pelikula] (isinilang Setyembre 13, 1945) * Mayo 25 – [[Eva Estrada Kalaw]] [dating senador] (isinilang Hunyo 16, 1920) <big>'''Hunyo'''</big> * Hunyo 3 – Carlos "Bobong" Velez [pinuno ng ''Vintage Enterprises''] (isinilang 1945) * Hunyo 10 ** Leovino Hidalgo [Alkalde ng [[Balete, Batangas]]] ** Malang [pintor] (isinilang Enero 20, 1928) * Hunyo 17 ** Rodolfo Fontiveros Beltran [prelado ng Katoliko Romano at ''Vicar Apostolic'' ng Bontoc-Lagawe at Obispo ng [[Diyosesis ng San Fernando de La Union|San Fernando de La Union]]] (isinilang Nobyembre 11, 1948) ** Leopoldo S. Tumulak [prelado ng Katoliko Romano, Obispo ng Tagbilaran at Ordinaryo Militar ng Pilipinas] (isinilang Setyembre 29, 1944) * Hunyo 30 – Jake Tordesillas [tagasulat ng senaryo] (isinilang Abril 17, 1949) '''<big>Hulyo</big>''' * Hulyo 14 &ndash; Nikka Cleofe Alejar [tagapagbalita] (isinilang 1975) * Hulyo 21 - Soxie Topacio [direktor ng pelikula at aktibista ng LGBT (Quezon City Pride Council)] (isinilang Hunyo 19, 1952) * Hulyo 23 - Rocky Batolbatol [''mixed martial artist''] (isinilang 1984) * Hulyo 30 - Reynaldo Parojinog [Alkalde ng [[Ozamiz]]] '''<big>Agosto</big>''' * Agosto 1 - Alfie Lorenzo [''talent manager''] (isinilang Enero 26, 1939) * Agosto 2 - Bobby Ortega, [kasapi ng [[Baguio|Sanggunian ng Lungsod Baguio]]] (isinilang 1938) * Agosto 6 - Ramon N. Villegas [iagapagsalita, tagapagsanaysay, historyador ng sining, kolektor, mag-aalahas at makata] * Agosto 8 - [[Zeny Zabala]] [artista] (isinilang Hulyo 21, 1937) * Agosto 24 - [[Amelyn Veloso]] [tagapagbalita] (isinilang Abril 25, 1974) '''<big>Setyembre</big>''' * Setyembre 4 - David Consunji [''chairman emeritus'' ng ''[[DMCI Homes|DMCI Holdings]]''] (b. 1921) * Setyembre 16 - Ernie Zarate [beteranong artista, arkitekto at may-akda] (b. 1940) * Setyembre 17 - ** [[Cris Bolado]] [manlalaro ng basketbol (''[[Alaska Aces|Alaska Milkmen]]'')] (b. 1969) ** Horacio "Atio" Castillo III, Magaaral ng [[Unibersidad ng Sto. Tomas|UST]] ''Tinaguriang Hazing Victim'' * Setyembre 23 - Loreto Carbonell [manlalaro ng basketbol] (b. 1933) * Setyembre 26 - [[Dominador Aytona]] [pulitiko, [[Senado ng Pilipinas|Senador]]] (b. 1918) * Setyembre 30 - Joe Taruc [tagapagbalita ng radyo] (b. 1947) '''<big>Oktubre</big>''' * Oktubre 9 &ndash; Tony Calvento, [Broadcaster] (ipinanganak 1954) * Oktubre 15 &ndash; [[Chinggoy Alonzo]], [aktor] [[File:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|120px|thumb|Ricardo Vidal]] * Oktubre 28 &ndash; Ricardo Vidal, [Cebu Archbishop] (ipinanganak Pebrero 6, 1931) '''<big>Nobyembre</big>''' * Nobyembre 4 &ndash; [[Isabel Granada]], [aktres at Mangaawit] (ipinanganak Marso 3, 1976) * Nobyembre 11 &ndash; Franco Hernandez, Grupo ng Hashtag ng [[ABS CBN]]'s [[Showtime]] (ipinanganak 1991) '''<big>Disyembre</big>''' {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:2017 sa Pilipinas|*]] hnwdssc81d1lzxso1u84xp9ew09ar8a 0 253625 2238823 2202460 2026-11-04T19:28:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238823 wikitext text/x-wiki [[File:3M wordmark.svg|200px]] Ang '''3M Company''', dating kilala bilang '''Minnesota Mining and Manufacturing Company''', ay isang [[Amerikano]]ng multinasyonal na kompanya ng mga gamit na nakahimpilan sa [[Maplewood, Minnesota|Maplewood]], [[Minnesota]].<ref>{{cite web|url=https://maps.google.com/maps?hl=en&client=safari&q=3M+CENTER,+BLDG.+maplewood+55144&ie=UTF-8&ei=t3oNUNDMAcjm2AXrxLUq&ved=0CEgQ_AUoAg |title=3M CENTER, BLDG. maplewood 55144 - Google Maps |publisher=Maps.google.com |accessdate=2013-07-14}}</ref> ==Mga produkto== {{expand section|date=August 2017}} * 3M ClearTrack * 3M Electronic Monitoring * 3M High Visibility Signals * 3M Purification{{citation needed|date=November 2014}} * ACCR{{citation needed|date=November 2014}} * Aearo{{citation needed|date=November 2014}} * Avagard Hygiene Range{{citation needed|date=November 2014}} * [[Bair Hugger]] – patient warming system * [[Bondo (putty)|Bondo]] – automotive body filler *Buf Puf{{citation needed|date=November 2014}} * [[Cantata 700]] * Cavilon{{citation needed|date=November 2014}} * Cubitron II<ref>{{cite web|url=http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_EU/AbrasiveSystems/-/Technologies/Cubitron2/ |title=3M Cubitron II|publisher=Solutions.3m.com |accessdate=April 29, 2016}}</ref> * Chrome & Metal Polish{{citation needed|date=November 2014}} * [http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/Clarity/braces/ Clarity] * Coban{{citation needed|date=November 2014}} * Command Adhesive{{citation needed|date=November 2014}} * Comply Steam Indicators{{citation needed|date=November 2014}} * Crimplok{{citation needed|date=November 2014}} * DI-NOC<ref>{{cite web|url=http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/architectural-markets/home/interior-exterior-finishes/di-noc-finishes/|title=3M Architectural Design|website=solutions.3m.com}}</ref> * Dobie{{citation needed|date=November 2014}} * Durapore{{citation needed|date=November 2014}} * Duraprep <ref>{{cite web|url=http://www.3m.com/3M/en_US/company-us/all-3m-products/~/3M-DuraPrep-Surgical-Solution-Iodine-Povacrylex-0-7-available-iodine-and-Isopropyl-Alcohol-74-w-w-Patient-Preoperative-Skin-Preparation-8630-26-mL?N=5002385+3293500411&rt=rud|title=3M™ DuraPrep™ Surgical Solution (Iodine Povacrylex [0.7% available iodine] and Isopropyl Alcohol, 74% w/w) Patient Preoperative Skin Preparation 8630, 26 mL|accessdate=Aug 12, 2017|archive-date=Agosto 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812220832/http://www.3m.com/3M/en_US/company-us/all-3m-products/~/3M-DuraPrep-Surgical-Solution-Iodine-Povacrylex-0-7-available-iodine-and-Isopropyl-Alcohol-74-w-w-Patient-Preoperative-Skin-Preparation-8630-26-mL?N=5002385+3293500411&rt=rud|url-status=dead}}</ref> * Dynatel{{citation needed|date=November 2014}} * FastBond Adhesives{{citation needed|date=November 2014}} * Fibrlok{{citation needed|date=November 2014}} * Filtrete{{citation needed|date=November 2014}} * [[Fluorinert]]{{citation needed|date=November 2014}} * [http://www.3mprivacyisgold.com Gold Privacy Filter] * Healthcare Software <ref>{{Cite web|url=http://www.3m.com/3M/en_US/health-information-systems-us/|title=3M Health Information Systems {{!}} 3M United States|website=www.3m.com|language=en|access-date=2017-08-04}}</ref> * Hockey-Fusion Grip Stick Tape{{citation needed|date=November 2014}} * Hockey Gear Tape{{citation needed|date=November 2014}} * [http://www.3m.com/intl/ca/english/centres/home_leisure/hockey/3Mhockey-products-sticktape.htm Hockey Grip Tape] * Hockey-Hyper Grip Stick Tape{{citation needed|date=November 2014}} * Hockey-Liquid Flex Stick Coating{{citation needed|date=November 2014}} * Hockey Stick Tape{{citation needed|date=November 2014}} * Hookit sandpaper{{citation needed|date=November 2014}} * [[Imiquimod]] * [[David Littmann|Littmann Stethoscopes]] * Medipore{{citation needed|date=November 2014}} * Microfoam{{citation needed|date=November 2014}} * [[Micropore Hypoallergenic Skin Tape]] * Microtouch Touch Screens{{citation needed|date=November 2014}} * Motor Vehicle System Services Software Suite{{citation needed|date=November 2014}} ** License Plate Screening Software * [[Video projector|Multimedia Projectors]] * [http://www.3mscreenprotectors.com/ Natural View protection film]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Nexcare]]<ref>{{cite web|url=http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/WW_Nexcare/FirstAidProducts|title=Nexcare™ Products|website=solutions.3m.com}}</ref> * [[Novec 1230]]{{citation needed|date=November 2014}} * O-Cel-O{{citation needed|date=November 2014}} * Peltor communication and hearing protection systems{{citation needed|date=November 2014}} * [[Petrifilm]] * [[Post-it note]] * [[Quantum Dot]] Enhancement Film (QDEF)<ref>[http://spectrum.ieee.org/tech-talk/consumer-electronics/audiovideo/ces-2015-placing-bets-on-the-new-tv-technologies Tekla Perry: ''CES 2015 - Placing the Bets on the New TV Technologies.''] IEEE Spectrum, January 7, 2015. Retrieved January 12, 2015</ref> * Quest Technologies{{citation needed|date=November 2014}} * Reddot ECK Electrodes{{citation needed|date=November 2014}} * Reston self-adhering foam surgical dressing<ref>{{cite web |url=http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_EU/Healthcare-Europe/EU-Home/Products/ProductCatalogue/?PC_Z7_RJH9U52300PI40IA1Q602S28E7000000_nid=0P4B9609LMbeSBWM3MGM7Fgl |title=Product Catalogue: 3M Reston Self-Adhering Foam |newspaper=Solutions.3m.com |author =3M |accessdate= 3 December 2015}}</ref> * Roofing Granules{{citation needed|date=November 2014}} * SandBlaster{{citation needed|date=November 2014}} * [[Scientific Anglers]] * [[Scotch-Brite]] * [[Scotch Tape]] ** [[Magic Tape|Scotch Magic Tape]] * Scotchcal Film{{citation needed|date=November 2014}} * Scotchcast Fibreglass casting{{citation needed|date=November 2014}} * [[Scotchgard]] * [[Scotchlite]] * Scotchlok{{citation needed|date=November 2014}} * Scotchprint Graphics{{citation needed|date=November 2014}} * Scotch-Weld Adhesives{{citation needed|date=November 2014}} * Steridrape SD9000{{citation needed|date=November 2014}} * [[Steri-Strip]] * Stikit sandpaper{{citation needed|date=November 2014}} * Super 77 Classic Spray Adhesive{{citation needed|date=November 2014}} * [[Tartan track|Tartan]] * [[Tattle-Tape]] * [[Tegaderm]] * [[Thinsulate]] * [[Velostat]]<ref>{{cite web|url=http://products3.3m.com/catalog/us/en001/electronics_mfg/esm/node_GSHFTH8KQSgs/root_GST1T4S9TCgv/vroot_DPB1Q1MJ7Nge/bgel_VKQ17JP08Rbl/gvel_RSFM8Z1ZV3gl/theme_us_electronicsesm_3_0/command_AbcPageHandler/output_html|title=3M PoW! 3.0 Products on Web: Error|publisher=|accessdate=September 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062248/http://products3.3m.com/catalog/us/en001/electronics_mfg/esm/node_GSHFTH8KQSgs/root_GST1T4S9TCgv/vroot_DPB1Q1MJ7Nge/bgel_VKQ17JP08Rbl/gvel_RSFM8Z1ZV3gl/theme_us_electronicsesm_3_0/command_AbcPageHandler/output_html|archive-date=Septiyembre 24, 2014|url-status=dead}}</ref> * VHB{{citation needed|date=November 2014}} * [[Vikuiti]] * Wetordry sandpaper{{citation needed|date=November 2014}} * Wall Display{{citation needed|date=April 2015}} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Estados Unidos]] id0vgrtai1t0lyvz0m6lywrpt5fotal 0 255275 2238874 2229381 2026-11-05T03:02:33Z ~2026-58712-26 168441 /* */ wrong name 2238874 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Zuma Larsson | background = solo_singer | image = File:Zara Larsson Midnight Sun European Tour (cropped).jpg | caption = Larsson noong 2025. | birth_name = Zara Maria Larsson | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1997|12|16}} | birth_place = [[Solna Municipality|Solna]], [[Stockholm County]], [[Sweden]] | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Dance music|dance]]}} | occupation = {{hlist|Singer|songwriter}} | years_active = 2010–present | label = {{hlist|[[Universal Music Group|Universal Sweden]]|TEN|[[Epic Records|Epic]]}} | associated_acts = <!--artists with multiple collaborations--> | website = {{ubl|{{URL|zaralarssonofficial.com}}|{{URL|zaralarsson.se}}}} }}'''Zara Maria Larsson''' ({{IPA-sv|²sɑːra ma²riː.a ˈlɑːʂɔn|pron}}; ipinanganak noong Disyembre 16, 1997) ay isang suweko mang-aawit at sumulat ng kanta. Siya ang unang nakakuha ng pambansang katanyagan para sa pagpanalo sa 2010 season ng talent show ''Talang'', ang suweko bersyon ng ''Got Talent''sa edad ng 10.<ref>{{Cite news|newspaper=Flixxy.com|title=10 year-old Zara Larsson Wins "Sweden's Got Talent"|url=http://www.flixxy.com/zara-larsson-singing-talent-winner.htm|accessdate=2017-01-19}}</ref> Larsson naka-sign na may record label sa SAMPUNG mga Grupo ng Musika sa 2012 at inilabas ang kanyang pasinaya EP album, ''Nagpapakilala'', sa enero 2013. Ang single na "alisan ng takip" topped ang [[Talaan ng mga musika|mga tsart]] sa Sweden, Denmark at Norway.<ref name="swedishcharts1">{{Cite web|last=Hung|first=Steffen|title=swedishcharts.com – Zara Larsson – Uncover|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara+Larsson&titel=Uncover&cat=s|access-date=2017-01-19}}</ref> sa Pamamagitan ng pebrero 2013, "alisan ng takip" ay certified platinum sa pamamagitan ng Universal Music Sweden. Sa hulyo 2013, ''na Nagpapakilala'' ay sertipikadong triple platinum sa bansa. Larsson nag-sign isang tatlong-taong kontrata na may mahabang tula mga Tala sa Estados Unidos sa abril 2013. Siya ay gumanap sa ang pagbubukas at pagsasara ng seremonya sa France para sa UEFA Euro 2016.<ref>{{Cite news|last=Evans|first=Joshua|date=2016-06-10|newspaper=International Business Times UK|title=Uefa Euro 2016: Opening ceremony at the Stade de France as it happened|url=http://www.ibtimes.co.uk/euro-2016-opening-ceremony-live-coverage-pre-tournament-show-stade-de-france-1564846|accessdate=2017-01-19}}</ref> Si Larsson ng internasyonal na pasinaya album, ''[//en.wikipedia.org/wiki/So_Good_(Zara_Larsson_album) Kaya Mahusay na]'' ay inilabas sa Marso 17 2017 at debuted sa numero 7 sa [//en.wikipedia.org/wiki/UK_Albums_Chart UK Albums Chart]. Ito ginawa sa anim na mga walang kapareha, kabilang ang "[//en.wikipedia.org/wiki/Lush_Life_(Zara_Larsson_song) Luntiang Buhay]", "[//en.wikipedia.org/wiki/Never_Forget_You_(Zara_Larsson_and_MNEK_song) hindi Kailanman Kalimutan Ka]", "[//en.wikipedia.org/wiki/Ain't_My_Fault_(Zara_Larsson_song) Ay hindi ang Aking mga Kasalanan]", "[//en.wikipedia.org/wiki/I_Would_Like Gusto ko]" at "[//en.wikipedia.org/wiki/Symphony_(Clean_Bandit_song) Simponya]". Lahat ng album ' s singles (maliban para sa mga [//en.wikipedia.org/wiki/So_Good_(Zara_Larsson_song) pamagat ng track]) umabot na sa top 15 sa UK. "[//en.wikipedia.org/wiki/Never_Forget_You_(Zara_Larsson_and_MNEK_song) Huwag kailanman Kalimutan Mo]" nakaabot sa numero 13 sa Billboard Hot 100, na nagbibigay sa Larsson at [//en.wikipedia.org/wiki/MNEK MNEK] kanilang unang entry sa tsart. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} {{authority control}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] 2yrgbto6dhpla0lplozh478xxbxy5pz 0 269241 2238932 2223472 2026-11-05T11:23:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238932 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Far East Broadcasting Company | logo = Febc logov2.gif | type = | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = Disyembre 20, 1945 | founder = John C. Broger<br>Robert H. Bowman<br>William J. Roberts | location = [[:en:La Mirada, California|La Mirada, California]], United States| | key_people = | owner = | parent = | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = {{ubl|[https://febcintl.org/ FEBC International]|[https://www.febc.org/ FEBC USA]|[https://www.feba.org.uk/ FEBA UK]|[https://febc.org.au/ FEBC Australia]|[https://febc.nz/ FEBC New Zealand]|[http://febccanada.com/ FEBC Canada]|[https://www.febchk.org/ FEBC Hong Kong]|[http://www.feearadio.net/ FEBC Taiwan]|[http://www.febcambodia.org/ FEBC Cambodia]|[https://yaski.co.id/ FEBC YASKI Indonesia]|[https://heartline.co.id/ FEBC Heartline FM]|[http://www.febc.net/ FEBC Korea]|[http://www.febcjp.com/ FEBC Japan]|[http://russia.febc.org/ FEBC Russia]|[https://febaradio.co.za/ FEBA South Africa]|[https://teos.fm/ FEBC Radio Teos]|[http://febcthailand.org/ FEBC Thailand]|[https://febc.ph/ FEBC Philippines]}} }} Ang '''Far East Broadcasting Company''' (FEBC) ay isang pandaigdigang na kumpanyang pagsasahimpapawid.<ref>{{Cite web|url=https://www.christianity.com/church/church-history/timeline/1901-2000/the-triumph-of-the-far-east-broadcasting-co-11630794.html|title=The Triumph of the Far East Broadcasting Co.|website=Christianity.com}}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag noong 1945 ang Far East Broadcasting Company. Sa [[Shanghai]] nagsimula ang pagsasahimpapawid nito. Ngungit, noong 1948, tinigil ito dahil sa komyunismo. Lumipat ang FEBC sa Pilipinas, kung saan inilunsad ang [[DZAS]].<ref>{{Cite web|url=http://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-596.php|title=R.A. No. 596: An Act Granting the Far East Broadcasting Co. (Philippines), Inc. a Temporary Permit to Construct, Maintain and Operate Non-Commercial Radio Broadcasting Stations in the Philippines|first=The Corpus|last=Juris|date=March 6, 1951|website=The Corpus Juris}}</ref> Makalipas ng ilang taon, pinalawig ang operasyon nito sa iba't ibang bansa.<ref>{{Cite web |url=http://www.congress.gov.ph/legisdocs/basic_16/HB05182.pdf |title=House Bill No. 5182 |access-date=October 26, 2019 |archive-date=October 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003035651/http://www.congress.gov.ph/legisdocs/basic_16/HB05182.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nrb.org/news-room/articles/nrbt/febc-celebrates-70-years-gospel-broadcasting-philippines/|title=FEBC Celebrates 70 Years of Gospel Broadcasting in the Philippines|access-date=2024-11-11|archive-date=2020-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717081425/http://nrb.org/news-room/articles/nrbt/febc-celebrates-70-years-gospel-broadcasting-philippines/|url-status=dead}}</ref> Noong 2022, inilunsad ang ''Bantayog ng Kasaysayan'' (Pioneers' Wall) sa Christian Radio City Manila (CRCM) o FEBC compound sa [[Valenzuela]]. Sina Rev. Proceso Marcelo, Rev. Ferico Magbanua at Rev. Maximo Atienza ay kabilang sa bantayog na yan.<ref>{{cite web | url=https://febcintl.org/photos/picture.php?/2151 | title=The Pioneer's Wall &#124; FEBC International Archive | access-date=2024-11-11 | archive-date=2024-11-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241111133046/https://febcintl.org/photos/picture.php?/2151 | url-status=dead }}</ref> ==Mga Himpilan== ===AM at FM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | 702 DZAS | [[DZAS]] | 702&nbsp;kHz | 50&nbsp;kW | rowspan=2|[[Kalakhang Manila]] |- | 98.7 DZFE | [[DZFE]] | 98.7&nbsp;MHz | 20&nbsp;kW |- | 1143 DZMR Missions Radio | [[DZMR]] | 1143&nbsp;kHz | 10&nbsp;kW | [[Santiago, Isabela|Santiago]] |- | Care 104.3 The Way FM | [[DWAY]] | 104.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | DZRK 106.3 Radyo Kapitbisig | [[DZRK]] | 106.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Quezon, Palawan|Quezon]] |- | UP 987 | [[DYFR]] | 98.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Lungsod ng Cebu]] |- | 1233 DYVS | [[DYVS]] | 1233&nbsp;kHz | 10&nbsp;kW | [[Bacolod]] |- | 97.5 DYFE | [[DYFE]] | 97.5&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Tacloban]] |- | 1197 DXFE | [[DXFE-AM|DXFE]] | 1197&nbsp;kHz | 10&nbsp;kW | [[Lungsod ng Davao]] |- | 103.3 The New J | [[DXJL]] | 103.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Cagayan de Oro]] |- | DXGR 106.9 Radyo Gandingan | [[DXGR]] | 106.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Lungsod ng Kotabato]] |- | 1062 DXKI | [[DXKI-AM|DXKI]] | 1062&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Koronadal]] |- | 1116 DXAS | [[DXAS-AM|DXAS]] | 1116&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Lungsod ng Zamboanga]] |- |} ===Shortwave=== Meron din itong himpilan sa shortwave (SW 15580) sa iba't ibang wika. Sumasahimpapawid ito mula sa [[Bocaue, Bulacan]] at [[Iba, Zambales]]. ===Digital=== Meron din itong sariling himpilan sa online na [[Saved Radio]] na nagpapatugtog ng Contemporaty Christian Music. Binili ito ng FEBC mula sa Becca Music noong 2022, kapalit ng Now XD. ==Sa Iba't Ibang Bansa== Maliban sa Pilipinas, nagpapatakbo ang FEBC sa iba't ibang bansa, kagaya ng South Korea,<ref>{{Cite web|url=https://www2.cbn.com/news/world/massive-super-station-radio-signal-carrying-message-jesus-christ-blanket-north-korea|title=Massive 'Super Station' Radio Signal Carrying 'Message of Jesus Christ' to Blanket North Korea|date=May 9, 2019|website=CBN}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.febc.org/2019/04/23/wildfire-destroys-febc-station-in-korea/|title=Wildfire Destroys FEBC Station in Korea|date=April 23, 2019}}</ref><ref>{{Cite press release|url=http://www.standardnewswire.com/news/8102715290.html|title=Wildfire Cripples FEBC Radio Station in South Korea - Standard Newswire|website=www.standardnewswire.com|access-date=2024-11-11|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111133047/http://www.standardnewswire.com/news/8102715290.html|url-status=dead}}</ref> Indonesia (Heartline FM),<ref>{{Cite web|url=https://www.h-c-r.org/heartline-fm|title=Heartline FM|website=Health Communication Resources}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.febc.org/febc-radio-available-on-80-stations-in-indonesia|title=FEBC Radio Available on 80 Stations in Indonesia - FEBC|date=October 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026035301/http://www.febc.org/febc-radio-available-on-80-stations-in-indonesia |archive-date=October 26, 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cherish.id/cherish-indonesia-hadir-setiap-rabu-di-heartline-fm/|title=Cherish Indonesia Hadir Setiap Rabu di Heartline FM &#124; Cherish Indonesia|first=Deny|last=Hen}}</ref> Rusya (Radio Teos)<ref>{{Cite web|url=https://www.crossrhythms.co.uk/articles/music/Radio_Teos_Russian_radio_with_a_vision/32950/p1/|title=Radio Teos: Russian radio with a vision|website=www.crossrhythms.co.uk|access-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111133027/https://www.crossrhythms.co.uk/articles/music/Radio_Teos_Russian_radio_with_a_vision/32950/p1/|archive-date=2024-11-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eternitynews.com.au/world/from-russia-with-love/,%20https://www.eternitynews.com.au/world/from-russia-with-love/|title=From Russia with love - Eternity News|first=John|last=Sandeman |date=May 2, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.missionoftears.ca/radio-teos|title=Radio TEOS &#124; Mission of Tears|website=www.missionoftears.ca|access-date=2024-11-11|archive-date=2024-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20241111133030/https://www.missionoftears.ca/radio-teos|url-status=dead}}</ref> at United Kingdom (Feba Radio).<ref>{{Cite web|url=https://www.christiantoday.com/article/give.a.radio.this.christmas/27202.htm|title=Give a radio this Christmas|date=December 7, 2010|website=www.christiantoday.com}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid]] hpzt8im2nm5jlw9xdk47qls0jq1gbis 0 277332 2238830 2134721 2026-11-04T20:51:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 10 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238830 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Alexandre Aja | image = Alexandre Aja (17493159043) (cropped).jpg | alt = | caption = Alexandre Aja in 2015 | birth_name = Alexandre Jouan-Arcady | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|8|7}} | birth_place = [[Paris]], France | occupation = Film director, film producer, screenwriter | years_active = 1997{{ndash}}present | known_for = Extreme horror | notable_works = ''[[Haute Tension]]'', ''[[The Hills Have Eyes (2006 film)|The Hills Have Eyes]]'', ''[[Mirrors (film)|Mirrors]]'' }} Si '''Alexandre Aja''' ay isang [[Pransiya|Pranses]] na direktor ng mga [[pelikulang katatakutan]]. Siya rin ay mas kilala bilang ang "[[Wes Craven]] ng [[Pransiya]]" ("Wes Craven of French Cinema"). ==Personal na buhay== ==Karera== Noong siya'y bata pa, nang bumida siya sa mga maliit na papel sa mga pelikulang ng ama niya, tulad ng ''{{Interlanguage link multi|Le Grand Carnaval|fr}}'' at mga dalawang pelikulang ''{{Interlanguage link multi|Le Grand Pardon|fr}}''. Si Aja rin ay mag-didirek ng isang film adaptation ng isang manga series na ''[[Space Adventure Cobra]]''.<ref>{{cite news |last=Fleming Jr |first=Mike |date=18 August 2010 |title=Alex Aja Goes from 'Piranha 3D' to 'Cobra: Space Pirate' |url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=28702 |website=Deadline}}</ref> ==Filmography== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! width="13%" rowspan="2" scope="col" | Title !! width="4%" rowspan="2" scope="col" | Year!! colspan="4" scope="col" | Credited as !! width="10%" rowspan="2" scope="col" class="unsortable"| Notes !! width="1%" rowspan="2" scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! width=6% |Director!! width=6% | Screenwriter!! width=6% | Producer !! width=6% | Other |- !scope="row"|''[[Furia (film)|Furia]]'' |2000 | {{yes}} | {{yes}} | | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=69284&_ga=2.14577015.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=Furia (1999) Alexandre Aja|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122721/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=69284&_ga=2.14577015.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|''{{Interlanguage link multi|Entre chiens et loups|fr|3=Entre chiens et loups (film)}}'' |2002 | | {{yes}} | | {{yes}} | Second assistant director |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=80771&_ga=2.45076452.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=Entre chiens et loups (2001) Alexandre Arcady|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122840/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=80771&_ga=2.45076452.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|''[[High Tension]]'' |2003 | {{yes}} | {{yes}} | | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=85567&_ga=2.43878757.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=Haute tension (1999) Alexandre Aja|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122609/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=85567&_ga=2.43878757.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|''[[Mariage mixte]]'' |2004 | | | | {{yes}} | Second unit director |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=90884&_ga=2.91515354.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=Mariage mixte|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227123510/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=90884&_ga=2.91515354.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|''[[Marock]]'' |2005 | | | | {{yes}} | Artistic advisor, technical advisor |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=85567&_ga=2.43878757.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=Haute tension (1999) Alexandre Aja|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122609/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=85567&_ga=2.43878757.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/films/marock|publisher=[[Cannes Film Festival]]|title=Marock|accessdate=26 December 2017|language=French}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Hills Have Eyes|''[[The Hills Have Eyes (2006 film)|The Hill Have Eyes]]''}} |2006 | {{yes}} | {{yes}} | | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=99365&_ga=2.91515354.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|website=Bifi.fr|title=The Hills Have Eyes (2005) Alexandre Aja|accessdate=26 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122938/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=99365&_ga=2.91515354.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/63867?cxt=filmography|publisher=[[American Film Institute]]|title=The Hills Have Eyes|accessdate=26 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''[[P2 (film)|P2]]'' |2007 | | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | Story author |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/64418?cxt=filmography|publisher=American Film Institute|title=P2|accessdate=26 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''[[Mirrors (film)|Mirrors]]'' |2008 | {{yes}} | {{yes}} | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/64703?cxt=filmography|publisher=American Film Institute|title=Mirrors|accessdate=26 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''[[Piranha 3D]]'' |2010 | {{yes}} | | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref name="Piranha 3D">{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/66570?cxt=filmography|publisher=American Film Institute|title=Piranha 3D|accessdate=26 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''[[Maniac (2012 film)|Maniac]]'' |2012 | | {{yes}} | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref name="Piranha 3D"/><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2012/film/markets-festivals/maniac-1117947653/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=Maniac|last=Nelson|first=Rob|date=26 May 2012|accessdate=27 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''[[Horns (film)|Horns]]'' |2013 | {{yes}} | | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/70671?cxt=filmography|publisher=American Film Institute|title=Horns|accessdate=26 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://collider.com/tiff-2013-vanguard-horns-daniel-radcliffe/|title=TIFF 2013 Vanguard Line-Up Announced; Includes Alexandre Aja’s HORNS Starring Daniel Radcliffe|first=Matt|last=Goldberg|date=July 30, 2013|publisher=collider.com|accessdate=July 31, 2013}}</ref> |- !scope="row"|''[[Rock the Casbah (2013 film)|Rock the Casbah]]'' |2013 | | | | {{yes}} | Associate producer |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=120744&_ga=2.10257781.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|publisher=Bifi.fr|title=Rock the casbah|accessdate=27 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227123434/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=120744&_ga=2.10257781.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|''[[The Pyramid (film)|The Pyramid]]'' |2014 | | | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref name="ThePyramids2014">{{cite web | url = http://deadline.com/2014/12/hunger-games-box-office-no-1-third-weekend-in-a-row-slow-business-1201308869/ | title = Majors Take A Holiday From New Wide Releases – Weekend Box Office Preview | author = Anthony D'Alessandro | publisher = Deadline.com | date = December 4, 2014 | accessdate = December 5, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=126833&_ga=2.91194714.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|publisher=Bifi.fr|title=The Pyramid|accessdate=27 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227123306/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=126833&_ga=2.91194714.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|Other Side of the Door|''[[The Other Side of the Door (2016 film)|The Other Side of the Door]]''}} |2016 | | | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=131783&_ga=2.52314217.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|publisher=Bifi.fr|title=The Other Side of the Door|accessdate=27 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227123213/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=131783&_ga=2.52314217.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|{{sort|9th Life of Louis Drax|''[[The 9th Life of Louis Drax]]''}} |2016 | {{yes}} | | {{yes}} | | |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2016/film/reviews/the-9th-life-of-louis-drax-review-1201848783/|work=Variety|title=The 9th Life of Louis Drax |accessdate=27 December 2017}}</ref> |- !scope="row"|''La Rage du démon'' |2017 | | | | {{yes}} | Himself |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=134843&_ga=2.52314217.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|publisher=Bifi.fr|title=La Rage du démon (2016)|accessdate=27 December 2017|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227122749/http://cinema.encyclopedie.films.bifi.fr/index.php?pk=134843&_ga=2.52314217.1702351849.1514345860-1121824231.1514089972|archive-date=27 Disyembre 2017|url-status=dead}}</ref> |- |} ==Reperensiya== {{Reflist}} ==Mga nakakonekta== *{{IMDb title|14960}} *[https://web.archive.org/web/20060321180740/http://www.foxsearchlight.com/filmmakers/aja/ Alexandre Aja on Fox Searchlight] *[http://www.eatmybrains.com/showfeature.php?id=43 Eat My Brains! interview with Alexandre Aja] *[http://sci-fi-online.com/2006_Interviews/06-06-26_AlexandreAja.htm Alexandre Aja interview] on sci-fi-online.com {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Aja, Alexandre}} [[Kategorya:Mga direktor mula sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga Pranses]] [[Kategorya:Mga direktor ng pelikulang katatakutan]] {{stub|Pelikula|Pransiya}} fr9kwg942syp8xonfoo2qz0o6qrhr4f 0 277605 2238889 2093692 2026-11-05T05:30:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238889 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = Comico | logo_caption = | screenshot = | caption = | url = http://www.comico.jp<br>http://www.comico.tw<br>http://comico.kr<br>http://www.comico.in.th | commercial = | type = [[Webtoon]] platform | registration = | language = [[Wikang Koreano|Koreano]], [[Wikang Hapones|Hapones]], [[Wikang Tsino|Tsino]], [[Wikang Thai|Thai]] | owner = [[NHN Japan Corporation]] | author = | launch_date = | revenue = | alexa = | current_status = }} Ang '''Comico''' ay isang [[webtoon]] portal na nakabase sa Hapon na bahagi ng [[NHN Japan Corporation]]. Una itong inilabas ng NHN Japan noong 2013 sa bansang Hapon.<ref>{{cite web|url=http://thebridge.jp/en/2013/11/comico|title=NComico provides free, mobile-friendly manga|publisher=The Bridge|accessdate=Enero 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123191021/http://thebridge.jp/en/2013/11/comico|archive-date=Enero 23, 2018|url-status=dead}}</ref> Sunod naman ito inilabas sa bansang Taiwan noong 2014{{cn|date=Pebrero 2018}} at sa bansang Thailand at Timog Korea noong 2016.{{cn|date=Pebrero 2018}} Noong 2017, napag-alaman ng [[:en:Nielsen Media Research|Nielsen Media Research]] na ikalawa ito sa pinakamalaking website na tampok ang mga digital comics sa bansang Hapon base sa bilang ng mga gumagamit.<ref>{{cite web|first=Richard|last=Smith|date=Setyembre 20, 2017|url=https://www.thenational.ae/business/nothing-comical-about-japan-s-manga-moving-online-1.630224|title=Nothing comical about Japan's manga moving online|publisher=[[:en:The National (Abu Dhabi)|The National]]|accessdate=Pebrero 16, 2018}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} 1d9qdmwnq8pgo7lb1tvnsqqy4t0csjd 15 280863 2238815 2238811 2026-11-04T12:25:42Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2238815 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | | [[Junrey Balawing]] | | | | | [[:en:Junrey_Balawing|Junrey Balawing]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | [[Talaksan:Rachel Grant full pose 2.jpg|center|128px]] | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Titular Bishop of Valliposita]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Bishop of Romblon]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo Evangelista at the Manila Cathedral 2026-06-29.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | [[Talaksan:Amin Nazari 20191102.jpg|center|128px]] | [[Amin Nazari]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Amin_Nazari|Amin Nazari]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]] | [[Aubrey Miles]] | [[modelo]]<br/>[[mang-aawit]] | | | | [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]] |- | [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]] | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bienvenido Marañón Morejón]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n|Bienvenido Mara%C3%B1%C3%B3n]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | | [[Rex Andrew Clement Alarcon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic deacon]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Caceres]] | [[:en:Rex_Andrew_Alarcon|Rex Andrew Alarcon]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:Ambassador Bernardita Catalla (cropped).jpg|center|128px]] | [[Bernardita Catalla]] | [[diplomata]]<ref name="ref_d52de4c9e9341ce796d8492efbbccf596ab8739b64f41ec585d261f18a88dee9">https://www.pna.gov.ph/articles/1098584</ref> | | | [[ambassador of the Philippines to Lebanon]] | [[:en:Bernardita_Catalla|Bernardita Catalla]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} b8abawhptzdfsoazum06jvc0jptseld 15 281597 2238816 2238677 2026-11-04T12:55:28Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2238816 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15<br/>1788-04-16 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | data-sort-value="2026" | 2026-08-31 | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B.F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-04 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared Diamond author academic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q76576|Q76576]] | [[Friedrich Schleiermacher]] | data-sort-value="1768" | 1768-11-21 | data-sort-value="1834" | 1834-02-12 | [[teolohiya]]<br/>[[etika]]<br/>[[Diyalektika]]<br/>[[pedagohiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[hermeneutics]] | [[Talaksan:Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q122972|Q122972]] | [[Louis Agassiz]] | data-sort-value="1807" | 1807-05-28 | data-sort-value="1873" | 1873-12-14 | [[botanika]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[Glasyolohiya]]<br/>[[Iktiyolohiya]]<br/>[[biyolohiya]] | [[Talaksan:Louis Agassiz H6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q76604|Q76604]] | [[Hans Fischer]] | data-sort-value="1881" | 1881-07-27 | data-sort-value="1945" | 1945-03-31 | [[kimikang organiko]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[panggagamot na panloob]]<br/>[[clinical chemistry]] | [[Talaksan:Hans Fischer (Nobel).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} trao6jup5gju2qx5fuwxzvse9gpl4wh 0 282069 2238840 2093736 2026-11-04T23:14:31Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2238840 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Kanematsu_auditorium.jpg|thumb|Kanematsu auditorium sa Kunitachi Campus]] Ang '''Pamantasang Hitotsubashi''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: {{Nihongo|'''Hitotsubashi University'''|一橋大学|Hitotsubashi daigaku}}&#x20;(<span lang="ja">一橋大学</span><span style="display:none">,</span>&#x20;''Hitotsubashi daigaku'') ay isang pambansang unibersidad na ispesyalisado sa [[agham panlipunan]] sa Tokyo, Hapon. Ang unibersidad ay may mga kampus sa mga distrito ng [[Kunitachi, Tokyo|Kunitachi]], [[Kodaira, Tokyo|Kodaira]], at Kanda. Ito ay itinatag noong 1875 bilang pinakaunang business school ng Japan<ref>{{Cite web |title=Hitotsubashi University : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/hitotsubashi-university |access-date=2026-11-04 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. Ang Hitotsubashi ay itinuturing na isa sa pinakaprestihiyosong unibersidad at ang pinakamahusay sa Hapon sa ekonomiks at mga paksang may kinalaman sa komersyo. Palagi itong nararanggo bilang isa sa nangungunang mga unibersidad ng bansa.<ref>{{Cite web|title=Japanese universities: Introduction|url=http://sekaione.com/japanese-universities-introduction/|access-date=15 Hulyo 2015|archive-date=16 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716050415/http://www.sekaione.com/japanese-universities-introduction/|url-status=dead}}</ref><ref>Makoto IKEMA, "Hitotsubashi University, 1875-2000: A Hundred and Twenty-five Years of Higher Education in Japan" Palgrave Macmillan 2000</ref> Ang simbolo ng unibersidad ay inspirado ni [[Merkuryo (mitolohiya)|Mercury]], ang diyos ng komersyo sa mitolohiyang Romano.<ref>{{Cite web|title=一橋大学の校章「マーキュリー」の由来|url=http://www.lib.hit-u.ac.jp/service/tenji/mercury/|access-date=15 Hulyo 2015|archive-date=2006-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20060603143206/http://www.lib.hit-u.ac.jp/service/tenji/mercury/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060603143206/http://www.lib.hit-u.ac.jp/service/tenji/mercury/ |date=2006-06-03 }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Hapon]] j4kpbl1aif10klrjr6mt738lp4wrx0c 0 283155 2238827 2192906 2026-11-04T19:54:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238827 wikitext text/x-wiki {{Infobox model | name = Adela Marshall | image = | caption = | birth_name = Adela-Mae Marshall | birth_date = {{birth date and age|1997|9|7}} | birth_place = Bornemouth, [[United Kingdom]] | home_town = [[Makati]], [[Pilipinas]] | othernames = Dela | ethnicity ={{UK}}<br>{{PHI}} | occupation = Modelo | years_active = 2018–kasalukuyan | height = {{height|m=1.73}} | hair_color = [[Itim]] | eye_color = Kayumangi | known_for = | manager = | website = {{Instagram|@adelamae}} }} Si '''Adela-Mae Baranda Marshall''', (ay ipinanganak noong 7 Setyembre 1997) ay isang British-Pilipino, isa sa mga kalahok nang [[Asia's Next Top Model]] (season 6), kabilang si [[Jachin Manere]], Sila ay representante nang Pilipinas, upang masungkit ang titulo nang Asia's Next Top Model. <ref>https://news.abs-cbn.com/life/07/19/18/meet-the-2-pinays-in-asias-next-top-model-6</ref><ref>{{Cite web |url=http://garage.com.ph/2018/04/06/garage-young-talents-2018-presents-adela-mae-marshall |title=Archive copy |access-date=2018-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001195228/http://garage.com.ph/2018/04/06/garage-young-talents-2018-presents-adela-mae-marshall/ |archive-date=2018-10-01 |url-status=dead}}</ref><ref>https://news.abs-cbn.com/life/10/11/18/adela-mae-marshall-makes-it-to-top-3-of-asias-next-top-model</ref> ==Pagmomodelo== Siya ay naka tapos sa pagiging modelo nang ''Estetica Beauty'' at ''Subaru'' at pagiging isang modelo nang ''Instagram'' sa Pilipinas. ==''Asia's Next Top Model''== Si Adela-Mae ay naisungkit ang ika-unang puwesto sa Asia's Next Top Model cycle 6 pagitan ni Dana Slosar at Mia Sabathy. ==Tingnan rin== * [[Maureen Wroblewitz]] * [[Monika Santa Maria]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before={{Flagicon|Vietnam}} [[Nguyễn Minh Tú]]}} {{S-ttl|title=[[Asia's Next Top Model]]<br>1st Runner-up |years=2018 (season 6)}} {{S-aft|after=Wala pa}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Marshall, Adela-Mae}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] {{stub}} 72ni2qcfud4lxbe2zolkv5r6hahjc69 0 283295 2238915 2082361 2026-11-05T09:11:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238915 wikitext text/x-wiki Sa [[matematika]], ang '''teoriya ng distribusyon''' ay isang heneralisasyon ng isang [[punsyon (matematika)|punsyon]]. Tinatawag din '''distribusyong Schwartz''', ipinakilala ang mga distribusyon sa gitnang [[ika-20 dantaon]] ni Laurent Schwartz, na nakatanggap ng Medalyang Fields para sa kanya gawa dito.<ref>{{Cite web |title=Fields Medals 1950 {{!}} International Mathematical Union (IMU) |url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal/fields-medals-1950 |access-date=2024-02-06 |website=www.mathunion.org|language=en}}</ref> Nakuha niya ang medalya noong 1950 sa kaganapang ''International Congress of Mathematicians'' (Internasyunal na Kongreso ng mga Matematiko) sa [[Pamantasang Harvard]], [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]].<ref>{{Cite journal |last=Barany |first=Michael J. |last2=Paumier |first2=Anne-Sandrine |last3=Lützen |first3=Jesper|language=en |date=2017-11-01 |title=From Nancy to Copenhagen to the World: The internationalization of Laurent Schwartz and his theory of distributions |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0315086017300320 |journal=Historia Mathematica |volume=44 |issue=4 |pages=367–394 |doi=10.1016/j.hm.2017.04.002 |issn=0315-0860}}</ref> Maikukumpara ang Medalya Fields sa [[Premyong Nobel]] sa matematika, na walang ganitong kategorya.<ref>{{Cite news |date=2022-06-28 |title=Maths is about to hand out its Nobel Prize equivalent, but does it have a numbers problem? |url=https://www.abc.net.au/news/2022-06-28/fields-medal-female-inclusion-a-challenge-in-maths-award/101161564 |access-date=2024-02-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> Bagaman, may naunang konsepto bago pagpapakilala ni Schwartz sa teoriya ng distribusyon. Sa katunayan, binanggit ni Schwartz sa kanyang papel na may pagkapareho ang kanyang distribusyon sa naunang gawa ni Salomon Bochner tungkol sa mga integral na Fourier.<ref>{{Cite web |last=Synoweic |first=John |date=1983 |title=DISTRIBUTIONS:THE EVOLUTIONOF A MATHEMATICALTHEO |url=https://core.ac.uk/download/pdf/82190991.pdf |access-date=2024-02-07 |website=INDIANA UNIVERSITY NORTHWEST, GARY, INDIANA 46408 |language=en}}</ref> Ipinakilala ang mga distribusyon upang imodelo ang ilang mga konsepto mula sa [[pisika]].<ref>{{Cite web |title=Distributions and their Applications in Physics |url=https://www.sciencedirect.com/book/9780080182971/distributions-and-their-applications-in-physics |access-date=2024-02-06 |website=ScienceDirect |language=en}}</ref> Mayroong konsepto ang pisika ng ''mga punto ng masa sa espasyo''. Ang punsyon Dirac delta ay maaring imodelo ang isang kargang elektromagnetiko ng isang punto sa espasyo.<ref>LAURENT SCHWARTZ, [http://sites.mathdoc.fr/OCLS/pdf/OCLS_1963__73__23_0.pdf Some applications of the theory of distributions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220319165952/http://sites.mathdoc.fr/OCLS/pdf/OCLS_1963__73__23_0.pdf |date=2022-03-19 }} Lectures on Modern Mathematics, vol. I, New York: Wiley, 1963, p. 23-58. (sa Ingles)</ref> [[Sero]] ang punsyong Dirac delta kahit saan man, maliban sa isang punto, kung saan wala itong katapusang malaki. Kailangang maging ganito ang kaso, dahil punsyong [[densidad]] ay kailangan maging 1. Walang punsyon ang nakakatugon sa ganitong pamantayan, maliban kung ang integrasyon ay kinuha bilang isang ''punsyon'' sa matematikong kahulugan. Ginagamit ngayon ang mga distribusyon sa iba't ibang [[larangan]] ng matematika at pisika, halimbawa, ang pagmodelo ng mga bahaging ekwaksyong diprerensyal o analisis na Fourier,<ref>{{Cite web |date=2024-01-20 |title=Lars V. Hörmander {{!}} Functional Analysis, Partial Differential Equations & Fourier Analysis {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Lars-V-Hormander |access-date=2024-02-06 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> na mahalaga para sa elektrodinamikang kuwantum o pagproseso ng panenyas. Naging mahalaga din ito sa prinsipal na matematika dahil pinahalo nito ang mga pangunahing paksa.<ref>{{Cite journal |last=Alvarez |first=Josefina |date=2020 |title=A MATHEMATICAL PRESENTATION OF LAURENT SCHWARTZ’S DISTRIBUTIONS |url=https://www.utgjiu.ro/math/sma/v15/p15_01.pdf |journal=Surveys in Mathematics and its Applications |volume=15 |issn=18437265 |eissn=18426298}}</ref> Nagawa ni Schwartz ang teoriya ng distribusyon mula sa pangkalahatang solusyon:<ref>{{Cite web |title=Distributions {{!}} Brilliant Math & Science Wiki |url=https://brilliant.org/wiki/distributions/ |access-date=2024-02-06 |website=brilliant.org |language=en-us}}</ref><math display="block">u(x, t) = F(x - c t) + G(x + c t).</math>hanggang sa ekwasyong daluyong o ''wave equation'':<math display="block">\frac{\partial^2 u}{\partial t^2} - \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = 0.</math> Sang-ayon din kay Schwartz, ang <math display=block>F(f * g) = F(f) \cdot F(g) \qquad \text{ at } \qquad F(\alpha \cdot g) = F(\alpha) * F(g)</math> ay hinahawak sa loob ng espasyo ng pinahinang mga distribusyon.<ref>{{cite book|last=Horváth|first=John|title=Topological Vector Spaces and Distributions|publisher=Addison-Wesley Publishing Company|publication-place=Reading, MA|year=1966|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Barros-Neto|first=José|title=An Introduction to the Theory of Distributions|publisher=Dekker|publication-place=New York, NY|year=1973|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Petersen|first=Bent E.|title=Introduction to the Fourier Transform and Pseudo-Differential Operators|publisher=Pitman Publishing|publication-place=Boston, MA|year=1983|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Analisis matematiko]] bmjf4h14lqfxncj4qguahnfknbvfxj3 0 283654 2238907 2213134 2026-11-05T08:30:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238907 wikitext text/x-wiki {{About|the fictional species}} [[Talaksan:Dr.WhoDalek.JPG|thumb|upright|right|Ang muling pagdisenyo ng mga Daleks noong 2005]] Ang mga '''Daleks''' ({{IPAc-en|audio=Mgm_pronunciation_Dalek.ogg|ˈ|d|ɑː|l|ɛ|k|s}} {{Respell|DAH|leks}}) ay isang kathang-isip na [[extraterrestrials sa fiction|extraterrestrial]] na lahi ng [[mutant]] na sadyang inilalarawan sa programa ng [[science fiction telebisyon|science fiction television]] na ''[[Doctor Who]]''. Ang Daleks ay ipinanganak sa pamamagitan ng siyentipiko-manunulat na si [[Terry Nation]] at unang lumitaw sa 1963 ''Doctor Who'' serial ''[[Ang Daleks]]'', sa mga shell na dinisenyo ni [[Raymond Cusick]]. Ang pagguhit ng mga inspirasyon mula sa totoong buhay na halimbawa ng [Nazism|Nazi]], Nation ay naglalarawan ng mga Daleks bilang marahas, walang kalaban at walang hanggan cyborg na dayuhan, na humihiling ng ganap na pag-ayon sa kanilang kalooban,<ref>[https://www.telegraph.co.uk/tv/2015/doctor-who-50-things-you-didnt-know/ The Daleks were based on the Nazis...]</ref> baluktot sa pananakop ng sansinukob at ng [[pagpatay ng lahi|pagpatay]] ng kanilang nakikita bilang mas mababang karera. Ang mga ito ang pinakasikat na villains ng palabas at ang kanilang pagbalik sa serye sa mga dekada ay nakakuha ng pansin ng media at ang kanilang madalas na pagkakasunud-sunod upang "Puksain!" ay naging karaniwang paggamit. ==Paglika ng karakter== ==Pagpasok sa kulturang popular== Bago ang isang taon pagkatapos ng unang paglitaw sa '' Doctor Who '', ang Daleks ay naging popular na sapat upang makilala kahit na sa mga hindi manonood. Sa Disyembre 1964 [[editorial cartoonist]] [[Leslie Gilbert Illingworth]] ay naglathala ng isang kartun sa '' [[Daily Mail]] '' na nakuha na "ANG DEGAULLEK", na nagtatanghal ng Pangulo ng Pransiya na Charles de Gaulle [[NATO]] pulong bilang isang Dalek na may kilalang ilong de Gaulle.<ref>https://www.cartoons.ac.uk/record/06435</ref> ==Mga pisikal na katangian== Sa labas, ang mga Daleks ay katulad ng mga sangkap na [[asin at paminta]]<ref name=Cusick>{{cite book |last=Briggs |first=Asa |authorlink=Asa Briggs |title=The History of Broadcasting in the United Kingdom |year=1995 |volume=vol. 5 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/?id=0pRGjVGtUvwC&lpg=PP1&dq=isbn%3A019215964X&pg=PA422#v=onepage&q= |accessdate=20 March 2010 |isbn=0-19-215964-X }}<br/>Designer Raymond Cusick said that he got the idea for their appearance "whilst fiddling with a pepperpot" and had them produced in fibreglass, at a cost of less than £250 each.</ref> na may isang solong mekanikal na eyestalk na naka-mount sa isang rotating simboryo, isang gun mount na naglalaman ng enerhiya na armas ("gunstick" o "[[ray ng kamatayan]]") na kahawig ng isang itlog na kumusta, at isang telescopic manipulator na braso na kadalasan ay naipupunta ng isang appendage na kahawig ng lababo [[plunger]]. ===Mga detalye ng pukyutan=== Ang di-humanoid na hugis ng Dalek ay ginawa ng marami upang mapahusay ang mga nilalang ng mga nilalang.<ref>{{Cite news|url=http://mithilareview.com/mukherjee_04_17/|title=Aliens with a Human Face: The Human-like Non-Humans of Doctor Who {{!}} Mithila Review|date=2017-04-11|work=Mithila Review|access-date=2018-05-01|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127162559/http://mithilareview.com/mukherjee_04_17/|archive-date=2018-11-27|url-status=dead}}</ref> Ang kakulangan ng pamilyar na mga punto ng sanggunian ay iba-iba sa kanila mula sa tradisyonal na "[[bug-eyed monster]]" ng science fiction, na kung saan ang '' Doctor Who 'na tagalikha ng [[Newman]] ay nais na maiwasan ang palabas. ====Mga kanilang paggalaw==== ====Mga boses at tinig==== Ang paghahatid ng [[staccato|estakato]], malupit na tono, at pagtaas ng pagbabago ng tinig ng Dalek ay naunang binuo ng mga aktor ng boses [[Peter Hawkins]] at [[David Graham (artista)|David Graham]], na mag-iiba ang pitch at bilis ng mga linya ayon sa emosyon na kinakailangan. Ang kanilang mga tinig ay pinoproseso sa elektronikong paraan sa pamamagitan ng [[Brian Hodgson]] sa [[BBC Radiophonic Workshop]]. ====Mga konstruksyon==== ==Pagbuo ng karakter== ==Kasaysayang piksyunal== {{Main article|Kasaysayan ng mga Daleks}} ==Silipin din== ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Bibliyograpiya== {{Refbegin|33em}} *{{cite book |last=Haining |first=Peter |authorlink=Peter Haining (author)|year=1988 |title=Doctor Who: 25 Glorious Years |url=https://archive.org/details/doctorwhotimetra0000hain |publisher=[[W. H. Allen Ltd|W. H. Allen]] |location=London |isbn=0-318-37661-X}} *{{cite book |last= Harris |first= Mark |title= The Doctor Who Technical Manual |url= https://archive.org/details/doctorwhotechnic0000harr |publisher=Severn House |date=March 1983 |isbn= 0-7278-2034-6 }} *{{cite book |last=Howe |first=David J. |authorlink=David J. Howe |title=Doctor Who: A Book of Monsters |year=1997 |publisher=BBC Books |location=London |isbn=0-563-40562-7 }} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Blumberg |first2=Arnold T |title=Howe's Transcendental Toybox|edition=2nd|year=2003|publisher=[[Telos Publishing]]|location=[[Tolworth]], Surrey |isbn=1-903889-56-1}} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J.|last2=Blumberg |first2=Arnold T |title=Howe's Transcendental Toybox: Update No. 2: The Complete Guide to 2004–2005 Doctor Who Merchandise |year=2006 |publisher=Telos Publishing|location=Tolworth, Surrey |isbn=1-84583-012-1}} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Stammers |first2=Mark |title=Doctor Who: Companions |year=1996 |edition=paperback |publisher=Doctor Who Books, an imprint of [[Virgin Books]] |location=London |isbn=0-86369-921-9 }} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Stammers |first2=Mark |last3=Walker |first3=Stephen James |authorlink3=Stephen James Walker |title=Doctor Who: The Sixties |year=1992 |publisher=[[Virgin Publishing]] |edition=paperback |location=London |isbn= 0-86369-707-0 }} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Stammers |first2=Mark |last3=Walker |first3=Stephen James | title=The Handbook: The First Doctor – The William Hartnell Years 1963–1966 |publisher=[[Virgin Books]] |year=1994 |isbn=0-426-20430-1}} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Stammers |first2=Mark |last3=Walker |first3=Stephen James |title=Doctor Who: The Eighties |url=https://archive.org/details/doctorwhohandboo0000davi |year=1996 |edition=paperback |publisher=Doctor Who Books, an imprint of [[Virgin Publishing]] |location=London |isbn=0-7535-0128-7 }} *{{cite book|last1=Howe |first1=David J. |last2=Walker |first2=Stephen James|title = Doctor Who: The Television Companion|url=https://archive.org/details/doctorwhotelevis0000davi |year =1998|edition=1st|location = London |publisher=BBC Books|isbn=0-563-40588-0 }} *{{cite book |last1=Howe |first1=David J. |last2=Walker |first2=Stephen James |title=The Television Companion: The Unofficial and Unauthorised Guide to Doctor Who |url=https://archive.org/details/televisioncompan0000howe |year=2004 |edition=2nd |location=Tolworth, Surrey |publisher=Telos Publishing |isbn =1-903889-51-0 }} *{{cite book |last1=Miles |first1=Lawrence |authorlink1=Lawrence Miles |last2=Wood |first2=Tat |authorlink2=Tat Wood |year = 2006 |title = About Time 1: The Unauthorized Guide to Doctor Who (Seasons 1 to 3) |location = Des Moines, Iowa |publisher=Mad Norwegian Press |isbn = 0-9759446-0-6 }} *{{cite book |last=Nation |first=Terry |authorlink=Terry Nation |year=1979 |title=Terry Nation's Dalek Special |publisher=[[Target Books]] |location=London |isbn=0-426-20095-0}} *{{cite book |last=Newman |first=Kim |authorlink=Kim Newman |title=BFI TV Classics: Doctor Who |url=https://archive.org/details/doctorwho0000newm |publisher=[[British Film Institute]] |location=London |year=2005 |isbn=1-84457-090-8}} *{{cite book|last=Parkin|first=Lance|authorlink=Lance Parkin |title= AHistory: An Unauthorised History of the Doctor Who Universe|url=https://archive.org/details/ahistoryunauthor0000park|year=2006|publisher=Mad Norwegian Press|location=Des Moines, Iowa |isbn=0-9725959-9-6}} *{{cite book|last=Peel|first=John |authorlink=John Peel (writer) |author2=Terry Nation|title=The Official Doctor Who & the Daleks Book|url=https://archive.org/details/officialdoctorwh0000peel|year=1988|publisher=[[St. Martin's Press]]|location=New York |isbn=0-312-02264-6}} *{{cite book |last=Russell |first=Gary |authorlink=Gary Russell |title=Doctor Who – The Inside Story |url=https://archive.org/details/doctorwhoinsides0000russ |publisher=BBC Books |year=2006 |location=London|isbn=0-563-48649-X}} *{{cite book |last=Segal |first=Philip |authorlink=Philip Segal |author2=Gary Russell |title=Doctor Who: Regeneration |year=2000 |publisher=[[HarperCollins]] |location=London |isbn=0-00-710591-6}} *{{cite book |last1=Walker |first1=Stephen James |last2=Howe |first2=David J. |title=Talkback: The Unofficial and Unauthorised Doctor Who Interview Book: Volume One: The Sixties |year=2006 |publisher=Telos Publishing |location=Tolworth, Surrey |isbn=1-84583-006-7}} {{Refend}} ==Kawing panlabas== {{Wiktionary|Dalek|Dalek voice}} {{Commons category|Daleks}} {{Wikiquote|The_Daleks|The Daleks}} * {{TardisIndexFile}} * [http://dalek6388.co.uk/ A history of the dalek props 1963–1988] * [https://web.archive.org/web/20070126004119/http://www.bbc.co.uk/wales/southeast/halloffame/arts/bill_roberts.shtml How the Daleks were built] – BBC Wales interview with engineer Bill Roberts * [https://www.behance.net/gallery/52605093/Radio-Times-Daleks-making-the-Cover-of-the-Century The making of the 'Cover of the Century'] [[Kategorya:Daleks| ]] [[Kategorya:Mga karakter sa Doctor Who]] [[Kategorya:Mga lahi sa Doctor Who]] [[Kategorya:Mga mass murderer na pangkaisipan]] [[Kategorya:Mga karakter sa seryeng pantelebisyong siyensiyang-pangkaisipan]] [[Kategorya:Mga imperyong galaktiko]] m0fgspigz80mg36oahnmhsdi2gnstqq 0 287210 2238934 2216268 2026-11-05T11:35:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238934 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Fibreoptic.jpg|right|thumb| Isang bundle ng fiber optics]] [[Talaksan:Stealth_Fiber_Crew_installing_fiber_cable_underneath_the_streets_of_Manhattan.jpg|thumb|Isang fiber crew nag-i-install ng 432-count fiber cable sa ilalim ng mga kalye ng Midtown Manhattan, New York City]] [[Talaksan:Fiber_optic_illuminated.jpg|thumb|Ang isang TOSLINK fiber optic audio cable na may pulang ilaw na shone sa isang dulo ay nagpapadala ng ilaw sa kabilang dulo]] [[Talaksan:Optical-fibre-junction-box.jpg|right|thumb| Isang wall-mount cabinet na naglalaman ng optical fiber interconnects. Ang mga dilaw na cables ay single mode fibers ; ang orange at aqua cables ay multi-mode fibers : 50/125 μm OM2 at 50/125 μm OM3 fibers ayon sa pagkakabanggit.]] Ang '''fiber optics''' ay isang nababaluktot, transparent na hibla na ginawa sa pagguhit ng [[Salamin (materyales)|salamin]] ( silica ) o plastic sa isang lapad na bahagyang mas makapal kaysa sa buhok ng tao.<ref>{{Cite web|title=Optical Fiber|url=http://www.thefoa.org/tech/ref/basic/fiber.html|publisher=[[The Fiber Optic Association]]|accessdate=17 April 2015}}</ref> Ang mga optical fibers ay madalas na ginagamit bilang isang paraan upang magpadala ng ilaw sa pagitan ng dalawang dulo ng hibla at makahanap ng malawak na paggamit sa mga komunikasyong fiber-optic, kung saan pinahihintulutan nila ang paghahatid sa mas mahabang distansya at sa mas mataas na bandwidth (mga rate ng data) kaysa sa mga kableng elektrikal. Ginagamit ang mga goma sa halip na mga wiring na [[metal]] dahil ang mga signal ay naglalakbay kasama ng mas kaunting pagkawala ; Bilang karagdagan, ang mga himaymay ay immune sa electromagnetic interference , isang problema kung saan ang mga wire ng metal ay labis na nagdurusa.<ref>{{Cite book|title=Optical fiber communications: principles and practice|publisher=Pearson Education}}</ref> Ginagamit din ang mga fibre para sa pag- iilaw at imaging, at kadalasang nakabalot sa mga bundle upang maaari silang magamit upang dalhin ang liwanag sa, o mga larawan mula sa mga nakulong na puwang, tulad ng sa kaso ng isang fiberscope .<ref>{{Cite web|title=Birth of Fiberscopes|url=http://www.olympus-global.com/en/corc/history/story/endo/fiber/|publisher=Olympus Corporation|accessdate=17 April 2015}}</ref> Ang mga espesyal na dinisenyo na mga fibre ay ginagamit din para sa iba't ibang mga aplikasyon, ang ilan sa mga ito ay mga fiber optic sensors at mga hibla ng hibla .<ref>{{Cite journal|title=Review of the present status of optical fiber sensors.}}</ref> Karaniwang kinabibilangan ng mga optical fiber ang isang core na napapalibutan ng isang transparent na materyal na cladding na may mas mababang index ng repraksyon . Ang liwanag ay pinananatiling sa core ng kababalaghan ng kabuuang panloob na pagmuni-muni na nagiging sanhi ng fiber na kumilos bilang isang weyb gayd .<ref>[[Optical fiber#Senior|Senior]] , pp. 12-14</ref> Ang mga fibre na sumusuporta sa maraming mga landas ng pagtatanim o mga transverse mode ay tinatawag na multi-mode fibers , samantalang ang mga sumusuporta sa isang mode ay tinatawag na single-mode fibers (SMF). Ang mga multi-mode fibers sa pangkalahatan ay may mas malawak na lapad ng core <ref>{{Cite book|date=1984}}</ref> at ginagamit para sa malakihan na mga link sa komunikasyon at para sa mga application kung saan dapat maipadala ang mataas na kapangyarihan. {{Fact|date=April 2015}} Single-mode fibers ay ginagamit para sa karamihan ng mga link sa komunikasyon na mas mahaba kaysa sa {{Convert|1000|m|ft}} . {{Fact|date=April 2015}}. Ang kakayahang sumali sa optical fibers na may mababang pagkawala ay mahalaga sa fiber optic communication.<ref>[[Optical fiber#Senior|Senior]] , p. 218</ref> Ito ay mas kumplikado kaysa sa pagsali sa elektrikal na kawad o cable at nagsasangkot ng maingat na pagputol ng mga fibers, tumpak na pag-align ng fiber cores, at ang pagkabit ng mga nakahanay na core. Para sa mga application na humihiling ng isang permanenteng koneksyon ay isang pangkaraniwang pagsasama . Sa ganitong pamamaraan, ang isang electric arc ay ginagamit upang matunaw ang mga dulo ng mga fibers magkasama. Ang isa pang pangkaraniwang pamamaraan ay isang mekanikal na paghugpong , kung saan ang mga dulo ng mga fibre ay gaganapin sa pakikipag-ugnayan sa pamamagitan ng mekanikal na puwersa. Ang mga pansamantalang o semi-permanenteng koneksyon ay ginawa sa pamamagitan ng mga dalubhasang optical fiber connectors .<ref>[[Optical fiber#Senior|Senior]] , pp. 234-235</ref> Ang larangan ng inilapat na agham at engineering na tumutukoy sa disenyo at aplikasyon ng optical fibers ay kilala bilang '''fiber optics''' . Ang salitang ito ay likha ng Indian physicist na si Narinder Singh Kapany, na malawak na kinikilala bilang ama ng fiber optics.<ref name="southasia.ucsc.edu">{{Cite web|url=http://southasia.ucsc.edu/endowed-chairs/narinder-singh-kapany.html|title=Narinder Singh Kapany Chair in Opto-electronics|publisher=ucsc.edu|access-date=2019-04-06|archive-date=2017-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521222508/http://southasia.ucsc.edu/endowed-chairs/narinder-singh-kapany.html|url-status=dead}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:DanielColladon's_Lightfountain_or_Lightpipe,LaNature(magazine),1884.JPG|thumb|Inilarawan muna ni Daniel Colladon ang "light fountain" o "light pipe" sa isang artikulong 1842 na may pamagat na "Sa reflections ng isang ray ng liwanag sa loob ng parabolic liquid stream". Ang partikular na ilustrasyon ay nanggagaling sa isang mas huling artikulo ni Colladon, noong 1884.]] Guiding of light by refraction, the principle that makes fiber optics possible, was first demonstrated by [[Jean-Daniel Colladon|Daniel Colladon]] and [[Jacques Babinet]] in [[Paris]] in the early 1840s. [[John Tyndall]] included a demonstration of it in his public lectures in [[London]], 12 years later.<ref name=regis>{{cite book |last =Bates |first =Regis J |title =Optical Switching and Networking Handbook |url =https://archive.org/details/opticalswitching0000bate |publisher =McGraw-Hill |year= 2001 |location =New York |isbn=978-0-07-137356-2 |page =10}}</ref> Tyndall also wrote about the property of [[total internal reflection]] in an introductory book about the nature of light in 1870:<ref>{{cite book |first=John |last=Tyndall |year=1870 |title=Notes about Light |chapter=Total Reflexion |chapter-url=https://archive.org/details/notesofcourseofn00tyndrich}}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Tyndall |year=1873 |title=Six Lectures on Light |url=https://archive.org/details/sixlecturesonlig00tynduoft|publisher=New York : D. Appleton }}</ref>{{Pagbanggit|When the light passes from air into water, the refracted ray is bent ''towards'' the [[perpendicular]]... When the ray passes from water to air it is bent ''from'' the perpendicular... If the angle which the ray in water encloses with the perpendicular to the surface be greater than 48 degrees, the ray will not quit the water at all: it will be ''totally reflected'' at the surface.... The angle which marks the limit where total reflection begins is called the limiting angle of the medium. For water this angle is 48°27′, for flint glass it is 38°41′, while for diamond it is 23°42′.}} Sa huling bahagi ng ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo, ang ilaw ay ginabayan sa pamamagitan ng mga tungkod na salamin sa salamin upang maipaliwanag ang mga cavity ng katawan.<ref>[http://inventors.about.com/library/weekly/aa980407.htm Ang Kapanganakan ng Fiber Optics] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120712024320/http://inventors.about.com/library/weekly/aa980407.htm |date=2012-07-12 }} . inventors.about.com</ref> Ang mga praktikal na application tulad ng malalim na panloob na pag-iilaw sa panahon ng pagpapagaling ay lumitaw nang maaga sa ikadalawampu siglo. Ang paghahatid ng imahe sa pamamagitan ng mga tubo ay nagpakita nang nakapag-iisa sa pamamagitan ng radio experimenter na si Clarence Hansell at ng telebisyon pioneer na si John Logie Baird noong 1920s. Noong dekada ng 1930, ipinakita ni Heinrich Lamm na maaaring magpadala ng mga imahe sa pamamagitan ng isang bundle ng mga optical fibers na hindi na ginagamit at ginagamit ito para sa panloob na medikal na eksaminasyon, ngunit ang kanyang trabaho ay higit na nakalimutan.<ref name="Hecht2004">{{Cite book|first=Jeff|last=Hecht|title=City of Light: The Story of Fiber Optics|url=https://archive.org/details/cityoflightstory0000hech_b5k7|publisher=Oxford University|edition=revised|date=2004|isbn=9780195162554|pages=[https://archive.org/details/cityoflightstory0000hech_b5k7/page/55 55]–70}}</ref> Noong 1953, ang Dutch scientist na si Bram van Heel unang nagpakita ng pagpapadala ng imahe sa pamamagitan ng mga bundle ng optical fibers na may isang transparent cladding.<ref name="Hecht2004"/> Noong parehong taon, si Harold Hopkins at si Narinder Singh Kapany sa [[Imperial College London|Imperial College]] sa London ay nagtagumpay sa paggawa ng mga bundle na nagdadala ng imahe na may higit sa 10,000 fibers, at pagkatapos ay nakamit ang paghahatid ng imahe sa pamamagitan ng isang 75 &nbsp; cm mahaba bundle na pinagsama ilang libong mga fibers.<ref name="Hecht2004" /> Ang kanilang artikulo na pinamagatang "Ang nababaluktot na fibrescope, gamit ang static scan" ay inilathala sa journal ''Nature'' noong 1954.<ref>{{Cite journal|title=A flexible fibrescope, using static scanning}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110629061117/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/sciback_phy_09.pdf Dalawang Revolutionary Optical Technologies] . Pang-Agham na Likuran sa Nobel Prize sa Physics 2009. Nobelprize.org. 6 Oktubre 2009</ref> Ang unang praktikal na fiber optic na semi-flexible gastroscope ay patent sa pamamagitan ng Basil Hirschowitz , C. Wilbur Peters, at Lawrence E. Curtiss, mga mananaliksik sa [[Unibersidad ng Michigan|University of Michigan]] , noong 1956. Sa proseso ng pagpapaunlad ng gastroscope, ginawa ni Curtiss ang unang fiber-clad na fibre; Ang mga nakaraang optical fibers ay umaasa sa hangin o hindi praktikal na mga langis at waxes bilang mababang-index cladding na materyal. Ang isang iba't ibang mga iba pang mga imaheng paghahatid ng imahe ay sumunod sa lalong madaling panahon Si Kapany ay nagtaguyod ng terminong ''fiber optics'' , nagsulat ng isang artikulo sa 1960 sa ''Scientific American'' na nagpapakilala sa paksa sa isang malawak na madla, at isinulat ang unang libro tungkol sa bagong larangan.<ref name="Hecht2004"/><ref>[http://news.rediff.com/report/2009/oct/08/how-india-missed-another-nobel-prize.htm Paano nakaligtaan ang India ng isa pang Nobel Prize - Rediff.com India News] . News.rediff.com (2009-10-12). Nakuha noong 2017-02-08.</ref> Ang unang nagtatrabaho sa fiber-optical transmission system data ay ipinapakita ng Aleman pisisista Manfred Börner sa Telefunken Research Labs sa Ulm sa 1965, na kung saan ay sinundan sa pamamagitan ng unang application ng patent para sa teknolohiyang ito noong 1966.<ref>{{cite patent|country=DE|number=1254513|status=patent|title=Mehrstufiges Übertragungssystem für Pulscodemodulation dargestellte Nachrichten.|gdate=1967-11-16|inventor=Börner, Manfred|assign1=Telefunken Patentverwertungsgesellschaft m.b.H.}}</ref><ref>{{cite patent|country=US|number=3845293|status=patent|title=Electro-optical transmission system utilizing lasers|inventor=Börner, Manfred}}</ref> Ginamit ng NASA ang fiber optics sa mga camera sa telebisyon na ipinadala sa buwan. Noong panahong iyon, ang paggamit sa mga kamera ay inaprubahan na ''kumpidensyal'' , at ang mga empleyado na humahawak ng mga kamera ay dapat na pangasiwaan ng isang taong may angkop na clearance sa seguridad.<ref>[https://history.nasa.gov/alsj/MSC-SESD-28-105.pdf Lunar Television Camera. Plano ng Pagsubok sa Pagtanggap ng Pag-install] . NASA. 12 Marso 1968</ref> [[Charles K. Kao]] at George A. Hockham ng British kumpanya Standard Telephones at Cables (STC) ay ang unang, sa 1965, upang itaguyod ang ideya na ang attenuation sa optical fibers maaaring mabawasan sa ibaba 20 decibels bawat kilometro (dB / km) , na gumagawa ng fibers isang praktikal na medium ng komunikasyon.<ref name="hecht1999">{{Cite book|last=Hecht|first=Jeff|title=City of Light, The Story of Fiber Optics|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-510818-7}}</ref> Ipinanukala nila na ang pagpapalambing sa fibers na magagamit sa oras ay sanhi ng mga impurities na maaaring alisin, sa halip na sa pamamagitan ng mga pangunahing pisikal na mga epekto tulad ng scattering. Sila ay tama at sistematikong inorakisa ang mga pag-aari ng liwanag para sa optical fiber, at itinuturo ang tamang materyal na gagamitin para sa mga naturang fibers-silica glass na may mataas na kadalisayan. Ang pagtuklas na ito ay nakakuha ng Kao ang Nobel Prize sa Physics noong 2009.<ref>{{Cite web|title=Press Release&nbsp;— Nobel Prize in Physics 2009|publisher=The Nobel Foundation}}</ref> Ang kritikal na limitasyon sa pagpapalambing ng 20&nbsp;dB/km ay nakamit noong 1970&nbsp;ng mga mananaliksik na sina Robert D. Maurer , Donald Keck , Peter C. Schultz , at Frank Zimar na nagtatrabaho para sa Corning Glass Works ng American glass maker.<ref name="hecht1999b">{{Cite book|title=City of Light, The Story of Fiber Optics|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.com/?id=4oMu7RbGpqUC&pg=PA114}}</ref> Nagpakita sila ng isang hibla na may 17 db/km attenuation sa pamamagitan ng doping silica glass na may [[Titanyo|titan]] . Pagkalipas ng ilang taon, gumawa sila ng fiber na 4 lamang db/km na pagpapalambing gamit ang germanium dioxide bilang pangunahing dopant. Noong 1981, ginawa ng General Electric ang mga fused ingot na [[Quartz|kuwarts]] na maaaring makuha sa mga strand 25 milya (40&nbsp;km) ang haba.<ref>{{Cite web|url=http://www.ge.com/innovation/timeline/eras/continuing_tradition.html|title=1971–1985 Continuing the Tradition|work=GE Innovation Timeline|publisher=General Electric Company|accessdate=2012-09-28}}</ref> Sa simula, ang mga de-kalidad na optical fibers ay maaaring manufactured sa 2 metro bawat segundo. Ang Chemical engineer na si Thomas Mensah ay sumali sa Corning noong 1983 at nadagdagan ang bilis ng paggawa sa higit sa 50 metro bawat segundo, na gumagawa ng mga optical fiber cables na mas mura kaysa sa mga tradisyunal na tanso.<ref name="RSCiB">{{Cite web|title=About the Author – Thomas Mensah|url=http://rightstuffcomesinblack.com/about-the-author-dr-thomas-mensah|publisher=The Right Stuff Comes in Black|accessdate=29 March 2015|archive-date=2 Enero 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102211229/http://rightstuffcomesinblack.com/about-the-author-dr-thomas-mensah|url-status=dead}}</ref> Ang mga makabagong-likha na ito ay nag-udyok sa panahon ng optical telecommunication fiber. Ang Italyanong sentro ng pananaliksik na CSELT ay nagtrabaho sa Corning upang bumuo ng mga praktikal na optical fiber cables, na nagresulta sa unang metropolitan fiber cable na ipinapatupad sa Turin noong 1977.<ref>Catania, B., et al. "Unang Eksperimento ng Italyano sa isang Buried Optical Cable." Proc. ng 2nd European conference sa Optical Fiber Communication. 1976.</ref><ref>{{Cite web |title=Archivio storico Telecom Italia: 15 ng Setyembre 1977, Torino, ang pangunahing istasyon ng pag-aaral sa museo sa eskuwela. |url=http://archiviostorico.telecomitalia.com/italia-al-telefono-oltre/15-settembre-1977-torino-prima-stesura-al-mondo-di-fibra-ottica-in-esercizi |access-date=2019-04-06 |archive-date=2017-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170917171214/http://archiviostorico.telecomitalia.com/italia-al-telefono-oltre/15-settembre-1977-torino-prima-stesura-al-mondo-di-fibra-ottica-in-esercizi |url-status=dead }}</ref> Ang CSELT ay nakabuo rin ng maagang pamamaraan para sa splicing optical fibers, na tinatawag na Springroove.<ref>[http://archiviostorico.telecomitalia.com/italia-al-telefono-oltre/springroove-giunto-per-fibre-ottiche-brevettato-nel-1977 Ang Springroove, sa bawat hibla ottiche brevettato nel 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816221359/http://archiviostorico.telecomitalia.com/italia-al-telefono-oltre/springroove-giunto-per-fibre-ottiche-brevettato-nel-1977 |date=2016-08-16 }} . archiviostorico.telecomitalia.com. Nakuha noong 2017-02-08.</ref> Ang pagpapasabog sa mga modernong optical cable ay malayo mas mababa kaysa sa mga de-koryenteng tanso cable, na humahantong sa mga koneksyon ng mahabang bumatak na hibla na may repeater distansya ng {{Convert|70|–|150|km|mi}} . Ang erbium-doped fiber amplifier na nabawasan ang gastos ng malayuan na mga sistema ng hibla sa pamamagitan ng pagbawas o pagtatanggal ng optical-electrical-optical repeaters, ay binuo ng mga koponan na pinangungunahan ni David N. Payne ng [[Unibersidad ng Southampton|University of Southampton]] at Emmanuel Desurvire sa Bell Labs noong 1986. Ang umuusbong na larangan ng photonic crystal na humantong sa pag-unlad sa 1991&nbsp;ng photonic-kristal na hibla ,<ref>{{Cite journal|title=Photonic Crystal Fibers}}</ref> na gumagabay sa liwanag sa pamamagitan ng pagdidiprakt mula sa isang pana-panahong mga istraktura, sa halip na sa pamamagitan ng kabuuang panloob na pagmuni-muni. Ang unang photonic kristal fibers naging komersyal na magagamit sa 2000.<ref>{{Cite web|url=http://www.crystal-fiber.com/|accessdate=2008-10-22|title=The History of Crystal fiber A/S|publisher=Crystal Fiber A/S|archive-date=2001-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20010723040541/http://www.crystal-fiber.com/|url-status=dead}}</ref> Ang mga photonic crystal fibers ay maaaring magdala ng mas mataas na kapangyarihan kaysa sa mga maginoo fibers at ang kanilang mga katangian ng umaasa sa wavelength ay maaaring manipulahin upang mapabuti ang pagganap. === Mga bilis ng record === Ang pagkakaroon ng isang mataas na rate ng data at sumasaklaw sa isang long distance nang ''sabay-sabay'' ay mahirap. Upang ipahayag ito, kung minsan ang produkto ng data rate at distansya ay tinukoy - ''(bit / s) × km'' o katumbas na ''bit × km / s'' , katulad ng bandwidth-distance na produkto . * '''2006''' - Ang Nippon Telegraph and Telephone ay naglipat ng 14 terabits kada segundo (Tbit/s) sa isang solong 160 &nbsp; km haba optical fiber: 2.2 &nbsp; (Pbit/s) · km <ref>[http://www.ntt.co.jp/news/news06e/0609/060929a.html 14 Tbps sa isang Single Optical Fiber: Ang matagumpay na Demonstration ng Pinakamalaking Kapasidad ng Mundo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921122920/http://www.ntt.co.jp/news/news06e/0609/060929a.html |date=2017-09-21 }} . Ntt.co.jp (2006-09-29). Nakuha noong 2017-02-08.</ref> * '''2009''' - Ang Bell Labs sa Villarceaux, France ay naglipat ng 15.5 Tbit/s higit sa 7000 &nbsp; km fiber: 108 &nbsp; (Pbit / s) · km <ref>[http://phys.org/news173455192.html Pinaghihiwa ng Bell Labs ang optical transmission record, 100 Petabit per second kilometer barrier] . Phys.org (2009-09-29). Nakuha noong 2017-02-08.</ref> * '''2010''' - Ang Nippon Telegraph and Telephone ay naglipat ng 69.1 Tbit/s sa paglipas ng isang solong 240&nbsp;km fiber: 16.5 &nbsp; (Pbit / s)·km <ref>[http://www.ntt.co.jp/RD/OFIS/active/2010pdfe/hot/nw/06.html NTT Research and Development 2010 Review of Activities | 69.1-Tbit / s Optical Transmission Technology Paggamit ng Digital Coherent Multilevel QAM Format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406171311/http://www.ntt.co.jp/RD/OFIS/active/2010pdfe/hot/nw/06.html |date=2019-04-06 }} . Ntt.co.jp (2010). Nakuha noong 2017-02-08.</ref> * '''2012''' - Ang Nippon Telegraph and Telephone ay naglipat ng 1 Pbit / s sa isang solong 50 &nbsp; km fiber: 50 &nbsp; (Pbit / s) · km <ref>[http://www.ntt.co.jp/news2012/1209e/120920a.html NTT HOME> NTT Press Release> World Record One Petabit per Second Fiber Transmission sa loob ng 50-km: Katumbas sa Pagpapadala ng 5,000 HDTV Videos sa Pangalawang sa isang Single Fiber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190406171311/http://www.ntt.co.jp/news2012/1209e/120920a.html |date=2019-04-06 }} . Ntt.co.jp (2012-09-20). Nakuha noong 2017-02-08.</ref> == Mga Paggamit == === Komunikasyon === Ang optical fiber ay ginagamit bilang isang daluyan para sa telecommunication at [[Network ng kompyuter|computer networking]] dahil ito ay may kakayahang umangkop at maaaring bundle bilang mga cable. Ito ay lalong kapaki-pakinabang para sa mga komunikasyon sa malayong distansya, dahil ang liwanag ay nagpapalaganap sa pamamagitan ng hibla na may mas mababa na pagpapalambing kumpara sa mga kable ng elektrikal. Pinapayagan nito ang mga malayong distansya na ma-spanned na may ilang repeaters . Ang mga signal ng bawat channel na nagpapalaganap sa hibla ay na-modulated sa mga rate na kasing taas ng 111 gigabits kada segundo (Gbit / s) ng NTT ,<ref>[http://www.ntt.co.jp/news/news06e/0609/060929a.html 14 Tbps sa isang Single Optical Fiber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921122920/http://www.ntt.co.jp/news/news06e/0609/060929a.html |date=2017-09-21 }} : Ang matagumpay na Demonstration ng Pinakamalaking Kapasidad sa Mundo - 145 mga digital high-definition na pelikula na naipadala sa isang segundo. NTT Press Release. 29 Setyembre 2006.</ref><ref>{{Cite news|last=Alfiad, M. S.|title=111 Gb/s POLMUX-RZ-DQPSK Transmission over 1140&nbsp;km of SSMF with 10.7 Gb/s NRZ-OOK Neighbours|pages=Mo.4.E.2}}</ref> bagaman 10 o 40 &nbsp; Ang gbit / s ay tipikal sa mga sistema ng pag-deploy.<ref>Yao, S. (2003) [http://www.generalphotonics.com/downloads/techpubs/Polarization-in-Fiber-Systems-Squeezing-out-More-Bandwidth.pdf "Polarization in Fiber Systems: Squeezing Out More Bandwidth"] {{Webarchive}}, The Photonics Handbook, Laurin Publishing, p. 1.</ref><ref>[http://www.ciena.com/news/news_2007pr_6976.htm Ciena, ''JANET Naghahatid ng Unang Serbisyo ng 40 Gbps Wavelength sa Europa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114013532/http://ciena.com/news/news_2007pr_6976.htm|date=2010-01-14}} [http://www.ciena.com/news/news_2007pr_6976.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114013532/http://ciena.com/news/news_2007pr_6976.htm|date=2010-01-14}} 07/09/2007. Nakuha noong 29 Oktubre 2009.</ref> Noong Hunyo 2013, nagpakita ang mga mananaliksik ng pagpapadala ng 400 Gbit / s sa isang solong channel gamit ang 4-mode na orbital angular momentum multiplexing .<ref>{{Cite journal|last=Bozinovic|first=N.|title=Terabit-Scale Orbital Angular Momentum Mode Division Multiplexing in Fibers|pages=1545–1548}}</ref> Ang bawat hibla ay maaaring magdala ng maraming mga independiyenteng channel, bawat isa ay gumagamit ng ibang wavelength ng liwanag ( wavelength-division multiplexing (WDM)). Ang net data rate (rate ng data na walang overhead byte) sa bawat hibla ay ang rate ng data ng bawat channel na nababawasan ng FEC overhead, pinarami ng bilang ng mga channel (karaniwan ay hanggang sa 80 sa mga komersyal na siksik na sistema ng WDM {{Magmula noong|2008}} ). {{Magmula noong|2011}} ang record para sa bandwidth sa isang solong core ay 101 Tbit / s (370 channels sa 273 Gbit / s bawat isa).<ref>{{Cite journal|title=Ultrafast fibre optics set new speed record|date=2011-04-29|url=https://www.newscientist.com/article/mg21028095.500-ultrafast-fibre-optics-set-new-speed-record.html|accessdate=2012-02-26}}</ref> Ang rekord para sa isang multi-core hibla noong Enero 2013 ay 1.05 Pbit / s.<ref>{{Cite web|title=NEC and Corning achieve petabit optical transmission|publisher=Optics.org|date=2013-01-22|url=http://optics.org/news/4/1/29|accessdate=2013-01-23|archive-date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524191056/http://optics.org/news/4/1/29|url-status=dead}}</ref> Noong 2009, sinira ng Bell Labs ang 100 (Pbit / s) · km barrier (15.5 Tbit / s sa loob ng isang 7,000 &nbsp; km fiber).<ref>[http://www.physorg.com/news173455192.html/ Bell Labs breaks optical transmission record, 100 Petabit per second kilometer barrier] {{Webarchive}}. Physorg. September 29, 2009</ref> Para sa mga malayuang aplikasyon, tulad ng isang network sa isang gusali ng tanggapan (tingnan ang FTTO ), ang fiber-optic paglalagay ng kable ay maaaring mag-save ng espasyo sa mga duct ng cable. Ito ay dahil ang isang solong hibla ay maaaring magdala ng mas maraming data kaysa sa mga de-koryenteng cable tulad ng karaniwang kategorya 5 Ethernet paglalagay ng kable, na karaniwang tumatakbo sa 100 Mbit / s o 1 Gbit / s bilis. Hibla ay hindi rin immune sa electrical pagkagambala; walang cross-talk sa pagitan ng mga signal sa iba't ibang mga cable, at walang pickup ng ingay sa kapaligiran. Ang mga non-armored fiber cables ay hindi nagsasagawa ng kuryente, na gumagawa ng hibla ng isang mahusay na solusyon para sa pagprotekta ng mga kagamitan sa komunikasyon sa mga [[Mataas na boltahe|mataas na boltahe na]] kapaligiran, tulad ng mga pasilidad ng pagbuo ng kuryente , o mga istruktura ng komunikasyon ng metal na madaling kapitan ng [[kidlat]] . Maaari rin itong magamit sa mga kapaligiran kung saan naroroon ang mga paputok na fumes, nang walang panganib ng ignisyon. Ang wiretapping (sa kasong ito, fiber tapping ) ay mas mahirap kung ikukumpara sa mga de-koryenteng koneksyon, at may mga concentric dual-core fibers na sinasabing tap-proof. {{Fact|date=November 2017}} Ang mga fibre ay kadalasang ginagamit din para sa mga malayuang koneksyon sa pagitan ng mga aparato. Halimbawa, ang karamihan sa mga [[HDTV|high-definition na telebisyon ay nag-]] aalok ng isang digital audio na optical connection. Pinapayagan nito ang pag-stream ng audio sa liwanag, gamit ang TOSLINK protocol. ==== Mga kalamangan sa mga kable ng tanso ==== Ang mga pakinabang ng optical fiber communication na may paggalang sa mga sistema ng tanso wire ay: * '''Mataas na bandwidth''' : Ang isang solong optical fiber ay maaaring magdala ng higit sa 3,000,000 full-duplex voice call o 90,000 channel sa TV. * '''Kaligtasan sa sakit sa electromagnetic panghihimasok:''' Banayad na transmisyon sa pamamagitan ng optical fibers ay hindi maaapektuhan ng iba pang [[Radyasyong elektromagnetiko|electromagnetic radiation sa]] malapit. Ang optical fiber ay electrically non-kondaktibo, kaya hindi ito kumilos bilang isang antena upang kunin ang mga electromagnetic signal. Ang impormasyon na naglalakbay sa loob ng optical fiber ay immune sa electromagnetic interference , kahit electromagnetic pulses na binuo ng mga nuclear device. * '''Mababang pagkawala ng pagpapalambing sa mahabang distansya: Ang''' pagkawala ng pagpapaliit ay maaaring mas mababa sa 0.2 &nbsp; dB / km sa optical fiber cables, na nagpapahintulot sa paghahatid sa mahabang distansya nang walang pangangailangan para sa repeaters . * '''Electrical insulator:''' Optical fibers ay hindi nagsasagawa ng kuryente, na pumipigil sa mga problema sa mga loop sa lupa at pagpapadaloy ng [[kidlat]] . Ang mga optical fibers ay maaaring mahigpit sa mga pole sa tabi ng mataas na boltahe na mga kable ng kuryente. * '''Pag-iwas sa materyal at pagnanakaw: Ang mga''' sistema ng conventional cable ay gumagamit ng malalaking halaga ng tanso. Ang mga global na presyo ng tanso ay nakaranas ng isang boom sa 2000s, at ang tanso ay isang target ng metal na pagnanakaw . * '''Ang seguridad ng impormasyon ay nagpapasa sa cable: Ang''' tanso ay maaaring tapped na may napakaliit na pagkakataon ng pagtuklas. === Mga Sensor === Mayroong maraming gamit ang mga fiber sa remote sensing. Sa ilang mga application, ang sensor mismo ay isang optical fiber. Sa ibang mga kaso, ang fiber ay ginagamit upang kumonekta sa isang di-fiberoptic sensor sa isang sistema ng pagsukat. Depende sa aplikasyon, maaaring gamitin ang hibla dahil sa maliit na sukat nito, o ang katunayan na walang elektrikal na kapangyarihan ang kailangan sa malayuang lugar, o dahil maraming mga sensors ay maaaring multiplexed kasama ang haba ng isang hibla sa pamamagitan ng paggamit ng iba't ibang mga wavelength ng liwanag para sa bawat isa sensor, o sa pamamagitan ng sensing ang pagkaantala ng oras habang ang ilaw ay pumasa sa fiber sa pamamagitan ng bawat sensor. Ang pagkaantala sa oras ay maaaring tinutukoy gamit ang isang aparato tulad ng ''salamin sa mata na salamin sa mata na oras ng domain'' . Ang mga optical fibers ay maaaring gamitin bilang sensors upang sukatin ang strain , [[temperatura]] , [[presyon]] , at iba pang dami sa pamamagitan ng pagbabago ng isang hibla upang ang pag-aari upang sukatin ang modulates ang intensity , phase , polariseysyon , [[Alonghaba|haba ng daluyong]] , o oras ng transit ng liwanag sa hibla. Ang mga sensors na nag-iiba ang intensity ng liwanag ay ang pinakasimpleng, dahil ang isang simpleng pinagkukunan at detektor ay kinakailangan. Ang isang partikular na kapaki-pakinabang na tampok ng naturang mga hibla ng mata sensor ay na maaari nilang, kung kinakailangan, magbigay ng ipinamamahagi sensing sa paglipas ng distansya ng hanggang sa isang metro. Sa kaibahan, ang mga napapayagang measurements ay maaaring ibigay sa pamamagitan ng pagsasama ng miniaturized sensing element na may dulo ng hibla.<ref>{{Cite journal|pmid=24599822|year=2014|author1=Kostovski|first1=G|title=The optical fiber tip: An inherently light-coupled microscopic platform for micro- and nanotechnologies|journal=Advanced Materials|volume=26|issue=23|pages=3798–820|last2=Stoddart|first2=P. R.|last3=Mitchell|first3=A|doi=10.1002/adma.201304605}}</ref> Ang mga ito ay maaring ipatupad ng iba't ibang mga teknolohiya ng micro- at nanofabrication, tulad na hindi sila lumampas sa mikroskopiko hangganan ng tip hibla, na nagpapahintulot sa mga naturang application na isingit sa mga daluyan ng dugo sa pamamagitan ng hypodermic needle. Ang Extrinsic fiber optic sensors ay gumagamit ng isang optical fiber cable , karaniwang isang multi-mode na isa, upang magpadala ng modulated light mula sa alinman sa isang non-fiber optical sensor-o isang elektronikong sensor na konektado sa isang optical transmitter. Ang isang pangunahing benepisyo ng mga panlabas na sensors ay ang kanilang kakayahan na maabot ang ibang lugar na hindi maa-access. Ang isang halimbawa ay ang pagsukat ng temperatura sa loob ng mga jet engine ng [[Sasakyang panghimpapawid|sasakyang panghimpapawid sa]] pamamagitan ng paggamit ng isang hibla upang magpadala ng [[Radiyasyon|radiation sa]] isang radiation pyrometer sa labas ng engine. Ang mga extrinsic sensors ay maaaring gamitin sa parehong paraan upang masukat ang panloob na temperatura ng mga [[Transpormador|elektrikal na mga transformer]] , kung saan ang matinding mga patlang ng electromagnetic ay nagpapakita ng iba pang mga pamamaraan sa pagsukat na imposible. Sinusukat ng mga sensitibong sensor ang pag-vibrate, pag-ikot, pag-aalis, bilis, pagpapakilos, metalikang kuwintas, at pamamaluktot. Ang solidong bersyon ng estado ng dyayroskop, gamit ang panghihimasok ng liwanag, ay naitaguyod. Ang fiber optic gyroscope (FOG) ay walang mga gumagalaw na bahagi, at sinasamantala ang epekto ng Sagnac upang makita ang mekanikal na pag-ikot. Ang mga karaniwang gamit para sa mga sensors ng fiber optic ay nagsasama ng mga advanced na sistema ng seguridad sa pagtuklas ng seguridad. Ang ilaw ay ipinadala sa isang fiber optic sensor cable na nakalagay sa isang bakod, pipeline, o paglalagay ng kable sa komunikasyon, at ang ibinalik na signal ay sinusubaybayan at sinusuri para sa mga disturbances. Ang pagbalik ng signal ay pinoproseso ng digital upang makita ang mga kaguluhan at maglakbay ng isang alarma kung may naganap na panghihimasok. Ang mga optical fiber ay malawakang ginagamit bilang mga sangkap ng optical sensors ng kemikal at optical [[Biyosensor|biosensors]].{{fact}} === Power transmission === Ang optical fiber ay maaaring gamitin upang magpadala ng kapangyarihan gamit ang [[Solar cell|photovoltaic cell]] upang i-convert ang ilaw sa elektrisidad.<ref>[http://spectrum.ieee.org/energy/the-smarter-grid/electricity-over-glass IEEE Spectrum: Elektrisidad Higit sa Glass] . IEEE Spectrum. Oktubre 2005</ref> Habang ang paraan ng paghahatid ng kuryente ay hindi kasing dami ng mga maginoo, lalo na ito ay kapaki-pakinabang sa mga sitwasyon na kung saan ito ay kanais-nais na hindi magkaroon ng isang metaliko konduktor tulad ng sa kaso ng paggamit malapit sa MRI machine, na gumagawa ng malakas na magnetic field.<ref>[http://www2.electronicproducts.com/Photovoltaic_feat_advances_power_over_optical_fiber-article-olap01-jun2006-html.aspx Photovoltaic feat advances power over optical fiber – Electronic Products] {{Webarchive}}. 06/01/2006</ref> Ang iba pang mga halimbawa ay para sa powering electronics sa mga high-powered antenna element at mga aparatong pagsukat na ginamit sa mataas na boltahe na paghahatid ng kagamitan. === Iba pang mga gamit === [[Talaksan:Flashflight_red.jpg|thumb|Ang isang frisbee na pinalalakip ng fiber optics]] [[Talaksan:OpticFiber.jpg|left|thumb| Banayad na nakalarawan mula sa mga hibla ng salamin sa mata illuminates exhibited modelo]] Ang mga optical fibers ay may malawak na bilang ng mga aplikasyon. Ginagamit ang mga ito bilang mga light guide sa medikal at iba pang mga application kung saan ang maliwanag na ilaw ay kailangang magningning sa isang target na walang malinaw na landas ng paningin. Sa ilang mga gusali, ang mga salamin sa mata na salamin sa mata ng liwanag mula sa bubong patungo sa ibang mga bahagi ng gusali (tingnan ang mga di- gaanong optika ). Ang mga optical-fiber lamp ay ginagamit para sa pag-iilaw sa pandekorasyon na mga application, kabilang ang mga palatandaan , [[sining]] , laruan at artipisyal na [[puno ng Pasko]] . Ang optical fiber ay isang tunay na bahagi ng light-transmitting concrete product na LiTraCon . Ang fiber optic ay maaari ring gamitin sa [[Structural health monitoring|pagsubaybay ng istruktura sa kalusugan]] . Ang ganitong uri ng [[sensor]] ay nakakakita ng mga stress na maaaring may pangmatagalang epekto sa mga istraktura . Ito ay batay sa prinsipyo ng pagsukat ng analog pagpapalambing. [[Talaksan:Use_of_optical_fiber_in_a_lamp..JPG|thumb|Paggamit ng optical fiber sa isang pandekorasyon lamp o nightlight]] Ang optical fiber ay ginagamit din sa optika ng imaging. Ang isang magkaugnay na bundle ng fibers ay ginagamit, kung minsan kasama ng mga lenses, para sa isang mahaba, manipis na aparato ng imaging na tinatawag na isang endoscope , na ginagamit upang tingnan ang mga bagay sa pamamagitan ng isang maliit na butas. Ang mga medikal na endoscope ay ginagamit para sa minimally invasive exploratory o surgical procedure. Ang mga pang-industriya na endoscope (tingnan ang fiberscope o borescope ) ay ginagamit para sa inspecting anumang bagay na mahirap maabot, tulad ng interiors ng jet engine. Maraming [[Mikroskopyo|mikroskopyo ang]] gumagamit ng fiber-optic light sources upang magbigay ng matinding pag-iilaw ng mga sample na pinag-aralan. Sa [[espektroskopya]] , ang optical fiber bundle ay nagpapadala ng ilaw mula sa isang spektrometer sa isang sangkap na hindi maaaring ilagay sa loob ng spektrometer mismo, upang pag-aralan ang komposisyon nito. Pinag-aaralan ng isang spektrometer ang mga sangkap sa pamamagitan ng pagbubukas ng liwanag at sa pamamagitan ng mga ito. Sa pamamagitan ng paggamit ng fibers, ang isang spektrometer ay maaaring magamit upang pag-aralan ang mga bagay mula sa malayo.<ref>{{Cite journal|title=In situ real-time monitoring of a fermentation reaction using a fiber-optic FT-IR probe|first=Zaid|last=Al Mosheky|author2=Melling, Peter J.}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Reaction monitoring in small reactors and tight spaces|first=Peter|last=Melling|author2=Thomson, Mary}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=Fiber-optic probes for mid-infrared spectrometry|first=Peter J.|last=Melling|author2=Thomson, Mary|title=Handbook of Vibrational Spectroscopy|publisher=Wiley|year=2002|chapter-url=http://www.remspec.com/pdfs/2703_o.pdf}}</ref> Ang optical fiber na doped na may ilang bihirang mga elemento tulad ng [[Erbiyo|erbium]] ay maaaring magamit bilang medium ng isang laser o optical amplifier . Maaaring magamit ang mga bihira sa lupa na doped optical fibers upang magbigay ng signal amplification sa pamamagitan ng splicing isang maikling seksyon ng doped fiber sa isang regular (undoped) optical fiber line. Ang doped fiber ay optically pumped na may isang pangalawang laser haba ng daluyong na isinama sa linya bilang karagdagan sa alon ng signal. Ang parehong haba ng daluyong ng ilaw ay ipinadala sa pamamagitan ng doped fiber, na naglilipat ng enerhiya mula sa ikalawang bomba haba ng daluyong sa alon ng signal. Ang proseso na nagiging sanhi ng paglaki ay nagpapalit ng paglabas . Ang optical fiber ay malawakang pinagsamantalahan bilang isang nonlinear medium. Ang glass medium ay sumusuporta sa isang host ng mga nonlinear optical na pakikipag-ugnayan, at ang mahabang haba ng pakikipag-ugnayan na posible sa hibla mapadali ang iba't ibang mga phenomena, na kung saan ay harnessed para sa mga application at pangunahing pagsisiyasat.<ref name="Agrawal2012">{{Cite book|isbn=978-0-12-397023-7|title=Nonlinear Fiber Optics, Fifth Edition|last1=Govind|first1=Agrawal|year=<!--replace this comment with the publication year-->|pages=}}</ref> Sa kabaligtaran, ang fiber nonlinearity ay maaaring magkaroon ng mga deleterious effect sa optical signal, at ang mga panukala ay madalas na kinakailangan upang mabawasan ang mga hindi kanais-nais na epekto. Optical fibers doped na may wavelength shifter mangolekta pagkislap liwanag sa [[Eksperimento|mga eksperimentong physics]]. Ang mga tanawin ng fiber-optic para sa mga handgun, rifle, at shotgun ay gumagamit ng mga piraso ng optical fiber upang mapabuti ang kakayahang makita ang mga marking sa paningin. == Prinsipyo ng operasyon == [[File:Fiber-engineerguy.ogv|thumb|An overview of the operating principles of the optical fiber]] Ang optical fiber ay isang cylindrical dielectric waveguide ( [[Insulador (elektrisidad)|nonconducting]] waveguide) na nagpapadala ng ilaw kasama ang axis nito, sa pamamagitan ng proseso ng kabuuang panloob na pagmuni-muni . Ang hibla ay binubuo ng isang ''core na'' napapalibutan ng isang layer ng cladding , parehong na binubuo ng mga dielectric na materyales.{{fact}} Upang ikulong ang optical signal sa core, ang repraktibo index ng core ay dapat na mas malaki kaysa sa cladding. Ang hangganan sa pagitan ng mga core at cladding ay maaaring alinman sa bigla, sa ''step-index hibla'' , o unti-unti, sa ''graded-index hibla'' . === Index ng repraksyon === Ang index ng repraksyon (o repraktibo index) ay isang paraan ng pagsukat ng [[bilis ng liwanag]] sa isang materyal. Ang liwanag ay naglalakbay nang pinakamabilis sa isang [[Basyo|vacuum]] , tulad ng sa kalawakan. Ang bilis ng liwanag sa vacuum ay mga 300,000 kilometro (186,000 milya) kada segundo. Ang repraktibo index ng isang medium ay kinakalkula sa pamamagitan ng paghahati ng bilis ng liwanag sa isang vacuum sa pamamagitan ng bilis ng liwanag sa na daluyan. Ang repraktibo index ng isang vacuum ay samakatuwid 1, sa pamamagitan ng kahulugan. Ang isang tipikal na singlemode fiber na ginagamit para sa telekomunikasyon ay may isang cladding na gawa sa purong kwats, na may isang index ng 1.444 at 1500 &nbsp; nm, at isang core ng doped silica na may isang index sa paligid ng 1.4475.{{fact}} Ang mas malaki ang index ng repraksyon, ang mas mabagal na paglalakbay sa ilaw sa daluyan na iyon. Mula sa impormasyong ito, ang isang simpleng patakaran ng hinlalaki ay ang isang senyas na gumagamit ng optical fiber para sa komunikasyon ay naglalakbay sa paligid ng 200,000 [[kilometro]] bawat segundo. Upang ilagay ito sa isa pang paraan, ang signal ay kukuha ng 5 milliseconds upang maglakbay ng 1,000 kilometro sa fiber. Kaya ang isang tawag sa telepono na dinala ng hibla sa pagitan ng Sydney at New York, isang distansya na 16,000 kilometro, ay nangangahulugan na mayroong pinakamaliit na pagkaantala ng 80 milliseconds (<math>\tfrac {1}{12}</math> ng isang segundo) sa pagitan ng kapag ang isang tumatawag ay nagsasalita at ang iba pang mga nakakarinig. (Ang hibla sa kasong ito ay malamang na maglakbay ng mas mahabang ruta, at magkakaroon ng mga karagdagang pagkaantala dahil sa paglipat ng kagamitan sa komunikasyon at ang proseso ng pag-encode at pag-decode ng boses papunta sa fiber). Karamihan sa mga modernong optical fiber ay ''mahina ang paggabay'' , na nangangahulugang ang pagkakaiba sa repraktibo na index sa pagitan ng core at ang cladding ay napakaliit (karaniwang mas mababa sa 1%).<ref name="Gloge1971">{{Cite journal|last1=Gloge|first1=D.|date=1 October 1971|title=Weakly Guiding Fibers|url=http://www.opticsinfobase.org/view_article.cfm?gotourl=http%3A%2F%2Fwww%2Eopticsinfobase%2Eorg%2FDirectPDFAccess%2F783D95CC-E3F4-15BC-A695C10530FC7545_73014%2Fao-10-10-2252%2Epdf%3Fda%3D1%26id%3D73014%26seq%3D0%26mobile%3Dno&org=|journal=Applied Optics|volume=10|issue=10|pages=2252–8|bibcode=1971ApOpt..10.2252G|doi=10.1364/AO.10.002252|pmid=20111311|accessdate=31 January 2015}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Kabuuang panloob na pagmuni-muni === Kapag ang ilaw na naglalakbay sa isang masikip na daluyan ng siksik ay pumipihit ng isang hangganan sa isang matarik na anggulo (mas malaki kaysa sa kritikal na anggulo para sa hangganan), ang liwanag ay lubos na nakikita. Ito ay tinatawag na kabuuang panloob na pagmuni-muni. Ang epekto na ito ay ginagamit sa optical fibers upang ikulong ang ilaw sa core. Ang ilaw ay naglalakbay sa pamamagitan ng fiber core, na nagba-bounce pabalik sa hangganan sa pagitan ng core at cladding. Sapagkat ang ilaw ay dapat na hampasin ang hangganan na may isang anggulo na mas malaki kaysa sa kritikal na anggulo, ang tanging ilaw na pumapasok sa hibla sa loob ng isang tiyak na hanay ng mga anggulo ay maaaring maglakbay pababa sa hibla nang walang pagtulo out. Ang hanay ng mga anggulo na ito ay tinatawag na pagtanggap ng kono ng hibla. Ang laki ng ito pagtanggap kono ay isang function ng repraktibo index pagkakaiba sa pagitan ng core at cladding hibla. Sa mas simpleng mga termino, mayroong isang maximum na anggulo mula sa axis ng hibla kung saan ang liwanag ay maaaring pumasok sa hibla upang ito ay magpalaganap, o maglakbay, sa core ng hibla. Ang sine ng pinakamataas na anggulo ay ang numerical siwang (NA) ng fiber. Ang hibla na may mas malaking NA ay nangangailangan ng mas kaunting katumpakan sa paghugpong at nagtatrabaho nang may hibla na may mas maliit NA. Ang single-mode fiber ay may maliit na NA. === Multi-mode fiber === [[Talaksan:Optical-fibre.svg|thumb|Ang pagpapalaganap ng liwanag sa pamamagitan ng multi-mode optical fiber .]] [[Talaksan:Laser_in_fibre.jpg|thumb|Ang isang laser ay nagba-bounce ng isang acrylic rod, na naglalarawan ng kabuuang panloob na pagmumuni-muni ng liwanag sa isang multi-mode optical fiber.]] Hibla na may malaking diameter ng core (mas malaki kaysa sa 10 &nbsp; micrometers) ay maaaring aralan ng geometrical optika . Ang nasabing fiber ay tinatawag na ''multi-mode fiber'' , mula sa electromagnetic analysis (tingnan sa ibaba). Sa isang step-index na hibla ng multi-mode, ang mga sinag ng liwanag ay ginagabayan sa pamamagitan ng fiber core sa pamamagitan ng kabuuang panloob na pagmuni-muni. Ang mga ray na nakakatugon sa hangganan ng pangunahing cladding sa isang mataas na anggulo (sinusukat sa kamag-anak sa isang linya na normal sa hangganan), mas malaki kaysa sa kritikal na anggulo para sa hangganan na ito, ay lubos na nakikita. Ang kritikal na anggulo (pinakamaliit na anggulo para sa kabuuang panloob na pagmuni-muni) ay tinutukoy ng pagkakaiba sa indeks ng repraksyon sa pagitan ng mga materyales ng core at cladding. Ang mga ray na nakakatugon sa hangganan sa isang mababang anggulo ay nabago mula sa core sa cladding, at hindi nagbibigay ng liwanag at samakatuwid ang impormasyon sa fiber. Tinutukoy ng kritikal na anggulo ang anggulo ng pagtanggap ng hibla, na kadalasang iniulat bilang numerong siwang . Ang isang mataas na butas na butas ay nagbibigay-daan sa liwanag upang palaganapin ang hibla sa ray parehong malapit sa axis at sa iba't ibang mga anggulo, na nagpapahintulot sa mahusay na pagkabit ng liwanag sa hibla. Gayunpaman, ang mataas na numerong siwang ay nagpapataas ng dami ng pagpapakalat tulad ng mga ray sa magkakaibang anggulo na may iba't ibang haba ng landas at sa gayon ay magkaiba ang oras upang tumawid sa himaymay. [[Talaksan:Optical_fiber_types.svg|thumb|Mga uri ng optical fiber.]] Sa grado na index hibla, ang index ng repraksyon sa core ay patuloy na bumababa sa pagitan ng axis at cladding. Ito ay nagiging sanhi ng mga ilaw na ray upang maayos na liko habang nilalapitan nila ang cladding, sa halip na sumasalamin nang biglaan mula sa hangganan ng pangunahing cladding. Ang nagresultang mga kurbatang landas ay nagbabawas ng pagpapakalat ng multi-path dahil ang mataas na anggulo ng mga ray ay pumasa nang higit pa sa pamamagitan ng mas mababang-index na paligid ng core, sa halip na ang high-index center. Pinili ang index profile upang mabawasan ang pagkakaiba sa mga bilis ng pagpapalaganap ng ehe ng iba't ibang mga ray sa hibla. Ang perpektong profile ng index ay napakalapit sa isang parabolic relationship sa pagitan ng index at ang distansya mula sa axis. === Single-mode fiber === [[Talaksan:Singlemode_fibre_structure.svg|thumb| Ang istraktura ng isang tipikal na single-mode fiber . <br /> 1. Core: 8 &nbsp; μm diameter 2. Cladding: 125 &nbsp; μm dia. 3. Buffer: 250 &nbsp; μm dia. 4. Jacket: 400 &nbsp; μm dia. ]] Ang hibla na may diameter ng core na mas mababa kaysa sa sampung ulit ang [[Alonghaba|haba]] ng [[Alonghaba|daluyong]] ng propagating light ay hindi ma-modeled gamit ang geometric optics. Sa halip, dapat itong aralanin bilang isang [[Elektromagnetismo|electromagnetic na]] istraktura, sa pamamagitan ng solusyon ng [[Mga ekwasyon ni Maxwell|mga equation ni Maxwell na]] nabawasan sa equation ng electromagnetic wave . Ang elektromagnetikong pag-aaral ay maaaring kinakailangan ding maunawaan ang mga pag-uugali tulad ng speckle na nagaganap kapag ang maliwanag na liwanag ay nagpapakalat sa multi-mode fiber. Bilang isang optical weyb gayd, ang hibla ay sumusuporta sa isa o higit pang nakakulong na mga transverse mode kung saan ang liwanag ay maaaring magpalaganap sa kahabaan ng hibla. Ang hibla na pagsuporta lamang ng isang mode ay tinatawag na ''single-mode'' o ''mono-mode fiber'' . Ang pag-uugali ng mas malaki-core na multi-mode fiber ay maaari ring pagmodelo gamit ang equation wave, na nagpapakita na ang naturang hibla ay sumusuporta sa higit sa isang mode ng pagpapalaganap (kaya ang pangalan). Ang mga resulta ng naturang pagmomodelo ng multi-mode fiber ay humigit-kumulang na sumasangayon sa mga hula ng geometriko optika, kung ang fiber core ay sapat na malaki upang suportahan ang higit sa ilang mga mode. Ipinapakita ng pag-aaral ng weyb gayd na ang ilaw na enerhiya sa fiber ay hindi ganap na nakakulong sa core. Sa halip, lalo na sa single-mode fibers, ang isang makabuluhang bahagi ng enerhiya sa nakagapos na mode ay naglalakbay sa cladding bilang isang evanescent wave . Ang pinaka-karaniwang uri ng single-mode fiber ay may pangunahing lapad ng 8-10 micrometers at idinisenyo para gamitin sa [[Infrared|malapit na infrared]] . Ang istraktura ng mode ay depende sa haba ng daluyong ng liwanag na ginamit, upang ang hibla na ito ay aktwal na sumusuporta sa isang maliit na bilang ng mga karagdagang mga mode sa nakikitang wavelength. Ang multi-mode fiber, sa pamamagitan ng paghahambing, ay manufactured na may core diameters bilang maliit na bilang 50 micrometers at bilang malaking bilang ng daan-daang micrometers. Ang normalized frequency ''V'' para sa fiber na ito ay dapat na mas mababa kaysa sa unang zero ng Bessel function ''J'' ₀ (humigit-kumulang 2.405). === Fiber na may espesyal na purpose === Ang ilang mga optical fiber na may special-purpose ay binuo na may non-cylindrical core at / o cladding na layer, karaniwang may isang elliptical o rectangular cross-section. Kabilang dito ang polariseysyon-pagpapanatili ng hibla at hibla na idinisenyo upang sugpuin ang pagbulong ng pagpapalaganap ng mode ng gallery . Ang polariseysyon-pagpapanatili ng hibla ay isang natatanging uri ng hibla na karaniwang ginagamit sa mga fiber optic sensors dahil sa kakayahang mapanatili ang polariseysyon ng ilaw na ipinasok dito. Ang hibla ng photonic-kristal ay ginawa gamit ang isang regular na pattern ng pagkakaiba-iba ng index (madalas sa anyo ng mga cylindrical butas na tumatakbo kasama ang haba ng hibla). Ang ganitong mga hibla ay gumagamit ng mga epekto ng pagdidipsi sa halip na o bilang karagdagan sa kabuuang panloob na pagmumuni-muni, upang ilagay ang liwanag sa core ng hibla. Ang mga katangian ng fiber ay maaaring iayon sa iba't ibang uri ng mga aplikasyon. == Mga mekanismo ng pagpapalambing == [[Talaksan:Zblan_transmit.svg|thumb|Light attenuation ng ZBLAN at silica fibers]] Ang pagpapalambing sa fiber optics, na kilala rin bilang pagkawala ng paghahatid, ay ang pagbawas sa intensity ng light beam (o signal) habang naglalakbay ito sa medium ng paghahatid. Ang mga koepisyent ng pagpapalawak sa fiber optics ay karaniwang gumagamit ng mga yunit ng db / km sa pamamagitan ng daluyan dahil sa medyo mataas na kalidad ng transparency ng modernong optical transmission media. Ang daluyan ay karaniwang isang hibla ng silica glass na nakakakabit sa insidente na light beam sa loob. Ang pagpapasabog ay isang mahalagang kadahilanan na pumipigil sa paghahatid ng isang digital na signal sa malalaking distansya. Kaya, maraming pananaliksik ay nawala sa parehong pumipigil sa pagpapalambing at pag-maximize ang paglaki ng optical signal. Ipinakikita ng empirical na pananaliksik na ang pagpapalambing sa salamin sa mata na hibla ay sanhi lalo na sa pamamagitan ng pagkakalat at pagsipsip . Ang single-mode optical fibers ay maaaring gawin sa lubhang mababang pagkawala. Ang Corning's SMF-28 fiber, isang standard single-mode fiber para sa telecommunication wavelength, ay may pagkawala ng 0.17 &nbsp; db / km sa 1550 &nbsp; nm.<ref name="CorningSMF28ULL">{{Cite web|url=http://www.corning.com/opticalfiber/products/SMF-28_ULL_fiber.aspx|title=Archive copy|access-date=2019-04-06|archive-date=2015-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508122044/http://www.corning.com/opticalfiber/products/SMF-28_ULL_fiber.aspx|url-status=dead}}</ref> Halimbawa, ang isang 8 &nbsp; km haba ng SMF-28 ay nagpapadala ng halos 75% ng liwanag sa 1,550 &nbsp; nm. Napansin na kung ang tubig ng karagatan ay malinaw na parang hibla, maaaring makita ng isa ang lahat hanggang sa ilalim ng Marianas Trench sa Karagatang Pasipiko, isang lalim na 36,000 talampakan.{{fact}} === Pagkalat ng ilaw === [[Talaksan:Reflection_angles.svg|thumb|Specular reflection]] [[Talaksan:Diffuse_reflection.svg|thumb|Sumasalamin ang pagsasalamin]] Ang pagpapalaganap ng ilaw sa pamamagitan ng core ng isang optical fiber ay batay sa kabuuang panloob na pagmuni-muni ng lightwave. Ang magaspang at irregular na mga ibabaw, kahit na sa antas ng molekula, ay maaaring maging sanhi ng mga liwanag na sinag na maipakita sa mga random na direksyon. Ito ay tinatawag na diffuse reflection o scattering , at karaniwan itong nailalarawan sa pamamagitan ng iba't ibang mga anggulo sa pagmuni-muni. Ang scattering ng ilaw ay depende sa [[Alonghaba|haba]] ng [[Alonghaba|daluyong]] ng liwanag na nakakalat. Samakatuwid, ang mga limitasyon sa mga spatial na antas ng paglitaw ay lumitaw, depende sa dalas ng insidente na alon ng liwanag at ang pisikal na dimensyon (o spatial scale) ng scattering center, na karaniwan ay sa anyo ng ilang partikular na tampok na microstructural. Dahil ang nakikitang ilaw ay may haba ng daluyong ng pagkakasunud-sunod ng isang mikrometer (isang milyon na isang metro) ang mga sentro ng scattering ay magkakaroon ng sukat sa isang katulad na spatial scale. Sa gayon, ang mga pagpapalabas ay nagreresulta mula sa walang- hintong pagsabog ng liwanag sa mga panloob na ibabaw at mga interface . Sa (poly) na mga kristal na materyales tulad ng mga metal at [[keramika]], bukod pa sa mga pores, ang karamihan sa mga panloob na ibabaw o mga interface ay nasa anyo ng mga hangganan ng butil na hiwalay ang mga maliliit na rehiyon ng mala-kristal na pagkakasunud-sunod. Kamakailan ay naipakita na kapag ang laki ng sentro ng scattering (o hangganan ng butil) ay nabawasan sa ibaba ng laki ng haba ng daluyong ng liwanag na nakakalat, ang scattering ay hindi na nangyayari sa anumang makabuluhang lawak. Ang kababalaghan na ito ay nagbigay ng pagtaas sa produksyon ng mga transparent na ceramic na materyales . Katulad nito, ang scattering ng liwanag sa salamin sa mata na salamin na hibla ng kalidad ay sanhi ng mga irregularidad ng molecular level (compositional fluctuations) sa istraktura ng salamin. Sa katunayan, ang isang umuusbong na paaralan ng pag-iisip ay ang isang baso ay simpleng paglilimita ng isang solidong polycrystalline. Sa loob ng balangkas na ito, ang "mga domain" na nagpapakita ng iba't ibang antas ng maikling hanay na pagkakasunod-sunod ay naging mga bloke ng gusali ng parehong mga metal at mga haluang metal, pati na rin ang mga baso at keramika. Ang ibinahagi sa pagitan ng dalawa at sa loob ng mga domain na ito ay mga depekto ng micro-structural na nagbibigay ng pinakamagandang lokasyon para sa scattering ng liwanag. Ang ganitong kababalaghan ay makikita bilang isa sa mga limitasyon ng mga kadahilanan sa transparency ng mga IR missile domes.<ref>{{Cite journal|author1=Archibald, P.S.|author2=Bennett, H.E.|lastauthoramp=yes|title=Scattering from infrared missile domes|url=https://archive.org/details/sim_optical-engineering_november-december-1978_17_6/page/647|journal=Opt. Engr.|volume=17|page=647|year=1978|doi=10.1117/12.7972298|issue=6|bibcode=1978OptEn..17..647A}}</ref> Sa mataas na kapangyarihan ng optical, ang scattering ay maaari ring sanhi ng nonlinear optical na proseso sa fiber.<ref>{{Cite journal|doi=10.1364/AO.11.002489|title=Optical Power Handling Capacity of Low Loss Optical Fibers as Determined by Stimulated Raman and Brillouin Scattering|url=https://archive.org/details/applied-optics_1972-11_11_11/page/2489|year=1972|author1=Smith|first1=R. G.|journal=Applied Optics|volume=11|pages=2489–94|pmid=20119362|issue=11}}</ref><ref>{{Cite web|title=Brillouin Scattering|first1=Rüdiger|author1=Paschotta}}</ref> === UV-Vis-IR absorption === Bilang karagdagan sa liwanag na scattering, ang pagpapalambing o pagkawala ng signal ay maaari ding maganap dahil sa pumipili ng pagsipsip ng mga tiyak na wavelength, sa paraang katulad ng responsable sa hitsura ng kulay. Ang mga pangunahing pagsasaalang-alang sa materyal ay kinabibilangan ng parehong mga electron at molekula tulad ng sumusunod: * Sa elektronikong antas, ito ay depende sa kung ang orbital ng elektron ay spaced (o "quantized") tulad na maaari silang sumipsip ng isang kabuuan ng ilaw (o photon) ng isang tiyak na haba ng daluyong o dalas sa [[ultraviolet]] (UV) o nakikitang mga saklaw. Ito ang nagbibigay ng kulay. * Sa antas ng atomika o molekular, depende ito sa mga frequency ng atomic o molecular vibration o mga kemikal na mga bono, kung gaano kalapit ang mga atomo o molecule nito, at kung ang mga atomo o molecule ay nagpapakita ng mahabang hanay ng order. Ang mga kadahilanang ito ay matutukoy ang kapasidad ng materyal na nagpapadala ng mas mahaba na mga wavelength sa infrared (IR), malayo IR, radyo at microwave saklaw. Ang disenyo ng anumang optikong transparent na aparato ay nangangailangan ng pagpili ng mga materyales batay sa kaalaman ng mga katangian at limitasyon nito. Ang mga katangian ng pagsipsip ng Lattice na sinusunod sa mas mababang mga rehiyon ng dalas (kalagitnaan ng IR hanggang sa malayo-infrared na haba ng daluyong na hanay) ay tumutukoy sa pang-haba ng daluyong na limitasyon ng transparency ng materyal. Ang mga ito ay ang resulta ng interactive na pagkabit sa pagitan ng mga motions ng thermally sapilitan vibrations ng constituent [[Atomo|atoms]] at molecules ng solid sala-sala at ang insidente liwanag alon radiation. Samakatuwid, ang lahat ng mga materyales ay nakatali sa pamamagitan ng paglilimita ng mga rehiyon ng pagsipsip na dulot ng mga atomic at molekular vibration (pag-iipon ng bono) sa far-infrared (> 10 &nbsp; μm). Kaya, ang pagsipsip ng multi-phonon ay nangyayari kapag ang dalawa o higit pang mga phonon ay sabay-sabay na nakikipag-ugnayan upang makabuo ng mga sandali ng dipole ng kuryente kung saan maaaring mag-asawa ang radiation ng insidente. Ang mga dipoles na ito ay maaaring sumipsip ng enerhiya mula sa radiation ng insidente, na umaabot sa isang maximum na pagkabit na may radiation kapag ang dalas ay katumbas ng pangunahing vibrational mode ng molekular dipole (hal. Si-O bono) sa malayo-infrared, o isa sa mga harmonika nito. Ang pumipili na pagsipsip ng infrared (IR) na ilaw sa pamamagitan ng isang partikular na materyal ay nangyayari dahil ang piniling dalas ng liwanag na alon ay tumutugma sa dalas (o isang integer na maramihang ng dalas) kung saan ang mga particle ng materyal na iyon ay nag-vibrate. Dahil ang iba't ibang atoms at molekula ay may iba't ibang mga likas na frequency ng vibration, sila ay pipili ng mga iba't ibang frequency (o mga bahagi ng spectrum) ng infrared (IR) na ilaw. Ang pagmumuni-muni at paghahatid ng mga liwanag na alon ay nangyayari dahil ang mga frequency ng liwanag na alon ay hindi tumutugma sa mga natural na malagong mga frequency ng vibration ng mga bagay. Kapag ang IR light ng mga frequencies strikes isang bagay, ang enerhiya ay alinman masasalamin o ipinadala. === Pagkawala ng badyet === Ang pagpapalambing sa isang cable run ay malaki ang nadagdagan ng pagsasama ng mga konektor at mga splices. Kapag ang pagkalkula ng katanggap-tanggap na pagpapalambing (pagkawala ng badyet) sa pagitan ng isang transmiter at isang receiver kabilang ang: * db pagkawala dahil sa uri at haba ng fiber optic cable, * db pagkalugi na ipinakilala ng mga konektor, at * dB pagkawala ipinakilala sa pamamagitan ng splices. Ang mga konektor ay karaniwang nagpapakilala ng 0.3 &nbsp; DB bawat connector sa mahusay na pinakintab na konektor. Ang mga splice ay karaniwang nagpapakilala ng mas mababa sa 0.3 &nbsp; db sa bawat paghugpong. Ang kabuuang pagkawala ay maaaring kalkulahin ng: : Pagkawala = db pagkawala bawat connector × bilang ng mga konektor + db pagkawala bawat pag-splice × bilang ng mga splices + db pagkawala bawat kilometro × kilometro ng hibla, kung saan ang db pagkawala bawat kilometro ay isang function ng uri ng hibla at maaaring matagpuan sa mga pagtutukoy ng tagagawa. Halimbawa, karaniwang 1550 &nbsp; Ang nm single mode fiber ay may pagkawala ng 0.4 &nbsp; DB bawat kilometro. Ang badyet na kinakalkula sa pagkawala ay ginagamit kapag sinusubok upang kumpirmahin na ang sinusukat pagkawala ay nasa normal na mga parameter ng operating. == Paggawa == === Mga Materyales === Ang salamin ng fiber optics ay halos palaging gawa sa silica , ngunit ang ilang iba pang mga materyales, tulad ng fluorozirconate , fluoroaluminate , at chalcogenide baso pati na rin ang mga kristal na materyales tulad ng sapiro , ay ginagamit para sa mas mahaba-haba ng daluyong na infrared o iba pang dalubhasang application. Ang mga baso ng silica at fluoride ay karaniwang may mga indra-repraktibo na mga indeks ng mga 1.5, ngunit ang ilang mga materyal tulad ng mga chalcogenide ay maaaring magkaroon ng mga indeks na kasing taas ng 3. Kadalasan ang pagkakaiba sa index sa pagitan ng core at cladding ay mas mababa sa isang porsyento. Ang plastic optical fibers (POF) ay karaniwang mga step-index multi-mode fibers na may pangunahing lapad ng 0.5 millimeters o mas malaki. Ang karaniwang POF ay may mas mataas na mga koepisyent sa pagpapalamina kaysa sa mga fiber fibers, 1 &nbsp; dB / m o mas mataas, at ang mataas na pagpapalambing na ito ay naglilimita sa hanay ng mga sistema ng batay sa POF. ==== Silica ==== Ang Silica ay nagpapakita ng medyo magandang transmisyon sa loob ng malawak na hanay ng mga wavelength. Sa [[Infrared|malapit-infrared]] (malapit sa IR) na bahagi ng spectrum, lalo na sa paligid ng 1.5 μm, ang silica ay maaaring magkaroon ng napakababa na pagsipsip at pagkalat ng pagkalugi ng pagkakasunud-sunod ng 0.2 &nbsp; db / km. Ang ganitong mga kapansin-pansing mababang pagkalugi ay posible lamang dahil ang ultra-purong silikon ay magagamit, ito ay mahalaga para sa pagmamanupaktura ng mga integrated circuits at discrete transistors. Ang isang mataas na transparency sa 1.4-μm rehiyon ay nakamit sa pamamagitan ng pagpapanatili ng isang mababang konsentrasyon ng hydroxyl group (OH). Bilang kahalili, ang isang mataas na concentration ng OH ay mas mahusay para sa paghahatid sa [[Ultrabiyoleta|ultraviolet]] (UV) na rehiyon.<ref>{{Cite journal|author1=Skuja|author2=Hirano|title=Defects in oxide glasses|doi=10.1002/pssc.200460102|journal=Physica Status Solidi C|volume=2|issue=1|year=2005|bibcode=2005PSSCR...2...15S}}</ref> Ang silica ay maaaring iguguhit sa fibers sa makatwirang mataas na temperatura, at may isang medyo malawak na hanay pagbabagong-anyo ng salamin . Ang isa pang kalamangan ay ang pagsasama ng fusion at cleaving ng silica fibers ay relatibong epektibo. Ang Silica fiber ay may mataas na mekanikal lakas laban sa parehong paghila at kahit na baluktot, sa kondisyon na ang fiber ay hindi masyadong makapal at ang mga ibabaw ay mahusay na inihanda sa panahon ng pagproseso. Kahit na ang simpleng cleaving (paglabag) ng mga dulo ng hibla ay maaaring magbigay ng mabuti flat ibabaw na may katanggap-tanggap na optical kalidad. Silica ay relatibong chemically hindi kumikilos . Sa partikular, ito ay hindi hygroscopic (hindi sumipsip ng tubig). Ang silica glass ay maaaring doped sa iba't ibang mga materyales. Ang isang layunin ng doping ay ang pagtaas ng repraktibo na index (hal. Sa germanyum dioxide (GeO ₂ ) o aluminyo oksido (Al ₂ O ₃ )) o upang ibaba ito (halimbawa sa [[Plurina|fluorine]] o boron trioxide (B ₂ O ₃ )). Ang doping ay posible rin sa mga ions na aktibo sa laser (halimbawa, bihirang-lupa-doped na fibre) upang makakuha ng mga aktibong fibers na gagamitin, halimbawa, sa mga hibla ng amplifiers o mga aplikasyon ng [[laser]] . Ang parehong fiber core at cladding ay karaniwang doped, kaya ang buong assembly (core at cladding) ay epektibo ang parehong tambalan (hal. Isang aluminosilicate , germanosilicate, phosphosilicate o borosilicate glass ). Lalo na para sa mga aktibong fibers, ang dalisay na silica ay kadalasang hindi angkop na salamin ng host, dahil nagpapakita ito ng mababang solubility para sa mga bihirang lupa ions. Ito ay maaaring humantong sa pagsusubo ng mga epekto dahil sa clustering ng dopant ions. Ang mga Aluminosilicates ay mas epektibo sa paggalang na ito. Ang Silica fiber ay nagpapakita rin ng isang mataas na threshold para sa optical damage. Ang ari-arian na ito ay nagsisiguro ng isang mababang pagkahilig para sa paghihiwalay ng laser-sapilitan. Ito ay mahalaga para sa mga amplifiers ng hibla kapag ginagamit para sa paglaki ng maikling pulses. Dahil sa mga katangian ng mga fibers na kwats ay ang materyal na napili sa maraming optical applications, tulad ng mga komunikasyon (maliban sa mga maikling distansya na may plastic optical fiber), fiber lasers, fiber amplifiers, at fiber-optic sensors. Ang mga malalaking pagsisikap na isinagawa sa pagpapaunlad ng iba't ibang uri ng mga fiber ng kwats ay higit na nadagdagan ang pagganap ng naturang mga fibre sa iba pang mga materyales.<ref>{{Cite journal|author1=Glaesemann, G. S.|bibcode=1999SPIE.CR73....3G|title=Advancements in Mechanical Strength and Reliability of Optical Fibers|journal=Proc. SPIE|volume=CR73|page=1|year=1999}}</ref><ref name="Kurkjian">{{Cite journal|doi=10.1111/j.1151-2916.1993.tb03727.x|title=Strength, Degradation, and Coating of Silica Lightguides|year=1993|author1=Kurkjian|author2=Simpkins|journal=Journal of the American Ceramic Society|volume=76|issue=5}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/0022-3093(88)90114-7|title=Mechanical stability of oxide glasses|year=1988|author1=Kurkjian|journal=Journal of Non-Crystalline Solids|volume=102|issue=1–3|bibcode=1988JNCS..102...71K}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1109/50.50715|title=Strength and fatigue of silica optical fibers|year=1989|author1=Kurkjian|author2=Krause|journal=Journal of Lightwave Technology|volume=7|issue=9|bibcode=1989JLwT....7.1360K}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1117/12.372757|journal=Proceedings of SPIE|year=1999|author1=Kurkjian|page=77|volume=3848|title=Strength variations in silica fibers|author2=Gebizlioglu|bibcode=1999SPIE.3848...77K}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1117/12.396408|journal=Proceedings of SPIE|year=2000|author1=Skontorp|page=278|volume=4073|title=Nonlinear mechanical properties of silica-based optical fibers|bibcode=2000SPIE.4073..278S}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1098/rspa.1967.0085|title=The Strength of Fused Silica|year=1967|author1=Proctor|author2=Whitney|journal=[[Proceedings of the Royal Society A]]|volume=297|issue=1451|bibcode=1967RSPSA.297..534P}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/0022-3093(68)90007-0|title=The structure and strength of glass fibers|year=1968|author1=Bartenev|journal=Journal of Non-Crystalline Solids|volume=1|bibcode=1968JNCS....1...69B}}</ref> ==== Fluoride glass ==== Fluoride glass ay isang klase ng mga non-oxide na salamin sa mata na kalidad na binubuo ng mga fluoride ng iba't ibang mga [[metal]] . Dahil sa kanilang mababang lagkit , napakahirap na lubos na maiwasan ang pagkikristal habang pinoproseso ito sa pamamagitan ng paglipat ng glass (o pagguhit ng hibla mula sa matunaw). Kaya, kahit na ang mga mabigat na metal fluoride na baso (HMFG) ay nagpapakita ng napakababang optical attenuation, hindi lamang sila mahirap gumawa, ngunit medyo babasagin, at may mahinang paglaban sa kahalumigmigan at iba pang mga pag-atake sa kapaligiran. Ang kanilang pinakamahusay na katangian ay ang kakulangan nila ng pagsipsip na may kaugnayan sa grupong hydroxyl (OH) (3,200-3,600 &nbsp; cm ⁻¹ ; ibig sabihin, 2,777-3,125 &nbsp; nm o 2.78-3.13 μm), na nasa halos lahat ng baso na nakabase sa oksido. Ang isang halimbawa ng isang mabigat na metal fluoride glass ay ang ZBLAN glass group na binubuo ng [[Sirkonyo|zirconium]] , [[Baryo (elemento)|barium]] , [[Lantano|lanthanum]] , [[Aluminyo|aluminum]] , at [[Sodyo|sodium]] fluorides. Ang kanilang pangunahing teknolohikal na application ay tulad ng optical waveguides sa parehong planar at fiber form. Ang mga ito ay kapaki-pakinabang lalo na sa [[Infrared|mid-infrared]] (2,000-5,000 &nbsp; hanay ng nm). Ang HMFGs ay una na para sa mga optical fiber applications, dahil ang tunay na pagkalugi ng isang mid-IR fiber ay maaaring sa prinsipyo ay mas mababa kaysa sa mga fibers ng silica, na kung saan ay transparent lamang hanggang sa tungkol sa 2 μm. Gayunpaman, ang mga mababang pagkalugi ay hindi kailanman natanto sa pagsasagawa, at ang kahinaan at mataas na halaga ng mga fibers ng fluoride ay nagbigay sa kanila ng mas mababa kaysa sa mainam bilang mga pangunahing kandidato. Nang maglaon, natuklasan ang utility ng fibers ng fluoride para sa iba't ibang mga application. Kabilang dito ang mid- IR spectroscopy , fiber optic sensors , thermometry , at imaging . Gayundin, ang fluoride fibers ay maaaring magamit para sa guided lightwave transmission sa media tulad ng YAG ( yttrium aluminum garnet ) na mga [[laser]]s sa 2.9 μm, gaya ng kinakailangan para sa mga medikal na aplikasyon (eg ophthalmology at [[Pagdedentista|dentistry]] ).<ref>{{Cite journal|doi=10.1109/JLT.1984.1073661|author=Tran, D.|title=Heavy metal fluoride glasses and fibers: A review|journal=J. Lightwave Technology|volume=2|pages=566–586|year=1984|issue=5|bibcode=1984JLwT....2..566T|display-authors=etal}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1117/12.405276|journal=Proceedings of SPIE|year=2000|author=Nee|volume=4102|title=Optical and surface properties of oxyfluoride glass|bibcode=2000SPIE.4102..122N}}</ref> ==== Phosphate glass ==== [[Talaksan:Phosphorus-pentoxide-3D-balls.png|thumb|The P₄O₁₀ cagelike structure—the basic building block for phosphate glass]] Ang pospeyt na salamin ay bumubuo sa isang uri ng optical glasses na binubuo ng metaphosphates ng iba't ibang mga metal. Sa halip na ang SiO ₄ tetrahedra na nakikita sa silicate glass, ang bloke ng gusali para sa glass na ito dating ay posporus pentoxide (P ₂ O ₅ ), na nag-kristal sa hindi bababa sa apat na magkakaibang anyo. Ang pinakakaraniwang polymorph (tingnan ang pigura) ay binubuo ng mga molecule ng P ₄ O ₁₀ . Ang mga baso ng pospeyt ay maaaring maging kapaki-pakinabang sa mga baso ng silica para sa optical fibers na may mataas na konsentrasyon ng doping bihirang-lupa ions. Ang isang halo ng fluoride glass at pospeyt glass ay fluorophosphate glass.<ref>{{Cite journal|doi=10.1016/S0022-3093(01)00615-9|title=Mechanical and structural properties of phosphate glasses|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-non-crystalline-solids_2001-08_288_1-3/page/n13|year=2001|author=Karabulut|journal=Journal of Non-Crystalline Solids|volume=288|issue=1–3|pages=8–17|bibcode=2001JNCS..288....8K}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1016/S0022-3093(99)00637-7|title=Mechanical properties of phosphate glasses|year=2000|author=Kurkjian|journal=Journal of Non-Crystalline Solids|volume=263–264|issue=1–2|pages=207–212|bibcode=2000JNCS..263..207K}}</ref> ==== Chalcogenide glass ==== Ang mga chalcogens - ang mga elemento sa pangkat 16&nbsp;ng [[Talaang peryodiko|periodic table]] -tulad ng [[Asupre|sulfur]] (S), [[Selenyo|selenium]] (Se) at [[Teluryo|tellurium]] (Te) -ang may higit pang mga electropositive elemento, tulad ng [[pilak]] , upang bumuo ng chalcogenides . Ang mga ito ay lubhang maraming nalalaman compounds, na maaaring sila ay mala-kristal o walang hugis, metal o semiconducting, at conductors ng mga [[Iono|ions]] o mga [[Elektron|electron]] . Maaaring magamit ang salamin na naglalaman ng mga chalcogenide upang gumawa ng mga fibre para sa malayong infrared transmission. {{Fact|date=April 2014}} === Proseso === ==== Preform ==== [[Talaksan:OF-MCVD.svg|thumb|Paglalarawan ng nabagong proseso ng pag-iwas sa singaw ng kemikal (sa loob)]] Ang Standard optical fibers ay ginawa sa pamamagitan ng unang pagtatayo ng isang malaking-diameter "preform" na may isang maingat na kinokontrol na repraktibo index profile, at pagkatapos ay "pulling" ang preform upang bumuo ng mahaba, manipis optical fiber. Ang preform ay karaniwan nang ginawa ng tatlong kemikal na paraan ng pag- aalis ng singaw ng kemikal : sa ''loob ng pag-aalis ng singaw'' , sa ''labas ng pag-aalis ng singaw'' , at ''singaw ng ehe ng singaw'' .<ref name="gowar1993">{{Cite book|title=Optical communication systems|url=https://archive.org/details/opticalcommunica0000gowa_p7g9|last=Gowar|first=John|edition=2d|publisher=Prentice-Hall|location=Hempstead, UK|year=1993|isbn=978-0-13-638727-5|page=[https://archive.org/details/opticalcommunica0000gowa_p7g9/page/209 209]}}</ref> Sa ''loob ng pag-aalis ng singaw'' , ang preform ay nagsisimula bilang isang hollow glass tube na humigit-kumulang {{Convert|40|cm|in}} mahaba, na inilalagay pahalang at pinaikot nang dahan-dahan sa isang [[Lalik|lathe]] . Ang mga gas tulad ng silikon tetrachloride (SiCl ₄ ) o germanyum tetrachloride (GeCl ₄ ) ay sinisiksik na may [[Oksiheno|oxygen]] sa dulo ng tubo. Ang mga gas ay pinainit sa pamamagitan ng isang panlabas na burner ng haydrodyen, na nagdadala ng temperatura ng gas hanggang sa 1,900 &nbsp; K (1,600 &nbsp; °C, 3,000 &nbsp; °F), kung saan ang tetrachlorides ay tumutugon sa oksiheno upang makagawa ng mga particle ng silica o germania (germanyum dioxide). Kapag ang mga kondisyon ng reaksyon ay pinili upang pahintulutan ang reaksyong ito na maganap sa gas phase sa kabuuan ng dami ng tubo, sa kaibahan sa mga naunang mga diskarte kung saan ang reaksyon ay naganap lamang sa ibabaw ng salamin, ang pamamaraan na ito ay tinatawag na ''modified chemical vapor deposition (MCVD)'' . Ang mga particle ng oksido pagkatapos ay nagtipon upang bumuo ng malaking mga chain ng particle, na sa dakong huli ay magdeposito sa mga dingding ng tubo bilang uling. Ang pagtitiwalag ay dahil sa malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng gas core at ang dingding na nagiging sanhi ng gas upang itulak ang mga particle palabas (ito ay kilala bilang thermophoresis ). Ang ilaw ay pagkatapos ay traversed up at down ang haba ng tubo sa deposito ang materyal nang pantay-pantay. Matapos ang sulo ay nakarating sa dulo ng tubo, pagkatapos ay ibabalik ito sa pasimula ng tubo at ang nadeposito na mga particle ay pagkatapos ay natunaw upang bumuo ng isang matatag na layer. Ang prosesong ito ay paulit-ulit hanggang sa ideposito ang sapat na halaga ng materyal. Para sa bawat layer ang komposisyon ay maaaring mabago sa pamamagitan ng pag-iba-iba ang komposisyon ng gas, na nagreresulta sa tumpak na kontrol ng optical properties ng tapos na fiber. Sa labas ng singaw ng singaw o singaw ng ehe ng singaw, ang salamin ay nabuo sa pamamagitan ng ''apoy hydrolysis'' , isang reaksyon kung saan ang silikon tetrachloride at germanyum tetrachloride ay oxidized sa pamamagitan ng reaksyon sa tubig (H ₂ O) sa isang apoy oxyhydrogen . Sa labas ng pag-alis ng singaw ang baso ay idineposito sa isang matibay na pamalo, na kung saan ay aalisin bago ang karagdagang pagproseso. Sa singaw ng ehe ng singaw, isang maikling ''baras ng binhi'' ang ginamit, at isang porous preform, na ang haba ay hindi limitado sa laki ng pinagmulan ng baras, ay itinayo sa pagtatapos nito. Ang porous preform ay pinagsama sa isang transparent, solid preform sa pamamagitan ng pagpainit sa halos 1,800 &nbsp; K (1,500 &nbsp; °C, 2,800 &nbsp; °F). Ang karaniwang komunikasyon hibla ay gumagamit ng isang pabilog preform. Para sa ilang mga application tulad ng double-clad fibers ibang form ay ginustong.<ref name="Kouznetsov">{{Cite journal|title=Highly efficient, high-gain, short-length, and power-scalable incoherent diode slab-pumped fiber amplifier/laser|author1=Kouznetsov, D.|author2=Moloney, J.V.|journal=[[IEEE Journal of Quantum Electronics]]|volume=39|year=2003|issue=11|doi=10.1109/JQE.2003.818311|bibcode=2003IJQE...39.1452K}}</ref> Sa fiber lasers batay sa double-clad fiber, ang isang walang simetrya na hugis ay nagpapabuti sa pagpuno ng kadahilanan para sa pumping ng laser . Dahil sa pag-igting sa ibabaw, ang hugis ay na-smoothed sa panahon ng proseso ng pagguhit, at ang hugis ng nagreresultang hibla ay hindi pinarami ang mga matalim na dulo ng preform. Gayunpaman, ang maingat na buli ng preform ay mahalaga, dahil ang anumang mga depekto ng ibabaw ng preform ay nakakaapekto sa optical at mekanikal na mga katangian ng nagresultang hibla. Sa partikular, ang preform para sa test-fiber na ipinakita sa figure ay hindi pinakintab na rin, at ang mga bitak ay nakikita sa confocal optical mikroskopyo . ==== Pagguhit ==== Ang preform, gayunpaman itinayo, ay inilagay sa isang aparato na kilala bilang isang tower ng pagguhit , kung saan ang preform tip ay pinainit at ang optical fiber ay nakuha bilang isang string. Sa pamamagitan ng pagsukat ng nagreresultang lapad ng hibla, ang pag-igting sa fiber ay maaaring kontrolin upang mapanatili ang kapal ng fiber. === Mga Pintura === Ang ilaw ay ginagabayan ang core ng hibla sa pamamagitan ng isang optical cladding na may mas mababang repraktibo index na traps liwanag sa core sa pamamagitan ng kabuuang panloob na pagmuni-muni. Ang cladding ay pinahiran ng isang buffer na pinoprotektahan ito mula sa kahalumigmigan at pisikal na pinsala.<ref name="Kurkjian"/> Ang buffer coat ay kung ano ang makakakuha ng hipped off ang hibla para sa pagwawakas o splicing. Ang mga coatings ay UV-cured urethane acrylate composite o polyimide na materyales na inilapat sa labas ng hibla sa panahon ng proseso ng pagguhit. Ang mga coatings ay pinoprotektahan ang napakahusay na mga hibla ng fiber glass-tungkol sa sukat ng isang buhok ng tao-at pinapayagan ito upang mabuhay ang mga kahirapan ng pagmamanupaktura, patunay na pagsubok, paglalagay ng kable at pag-install. Ang salamin ng salamin sa mata ngayong araw na gumuhit ng mga proseso ay gumagamit ng dual-layer na patong na diskarte. Ang isang panloob pangunahing patong ay dinisenyo upang kumilos bilang isang shock absorber upang mabawasan ang pagpapalambing na dulot ng microbending. Ang isang panlabas na pangalawang patong ay pinoprotektahan ang pangunahing patong laban sa mekanikal na pinsala at nagsisilbing isang hadlang sa mga pwersang lateral, at maaaring kulay upang iibahin ang mga hibla sa mga bundled cable constructions. Ang mga fiber optic coating layer na ito ay inilalapat sa panahon ng fiber draw, sa mga bilis na papalapit na {{Convert|100|km/h|mph|-1}} . Inilalapat ang Fiber optic coatings gamit ang isa sa dalawang pamamaraan: ''wet-on-dry'' at ''wet-on-wet'' . Sa wet-on-dry, ang fiber ay pumasa sa pamamagitan ng isang pangunahing application ng patong, na pagkatapos ay ang UV cured-pagkatapos ay sa pamamagitan ng pangalawang application patong, na pagkatapos ay cured. Sa wet-on-wet, ang fiber ay pumasa sa parehong mga primer at sekundaryong mga application ng patong, pagkatapos ay papunta sa UV curing. Ang Fiber optic coatings ay inilapat sa concentric layers upang maiwasan ang pinsala sa hibla sa panahon ng pagguhit ng application at upang i-maximize ang hibla lakas at microbend pagtutol. Ang hindi pantay na pinahiran na hibla ay makararanas ng mga di-pare-parehong pwersa kapag lumalawak ang patong o mga kontrata, at madaling kapitan sa mas mataas na signal attenuation. Sa ilalim ng tamang pagguhit at mga proseso ng patong, ang mga coatings ay concentric sa paligid ng hibla, na patuloy sa paglipas ng haba ng application at may patuloy na kapal. Ang fiber fiber coatings ay nagpoprotekta sa mga fiber fibers mula sa mga gasgas na maaaring humantong sa degradasyon ng lakas. Ang kumbinasyon ng kahalumigmigan at mga gasgas ay pinabilis ang pag-iipon at pagkasira ng lakas ng hibla. Kapag ang fiber ay napapailalim sa mababang stresses sa loob ng mahabang panahon, ang pagkapagod ng hibla ay maaaring mangyari. Sa paglipas ng panahon o sa matinding mga kondisyon, ang mga salik na ito ay nagsasanib upang maging sanhi ng mga mikroskopikong mga depekto sa glass fiber upang palaganapin, na maaaring magresulta sa kabiguan ng hibla. Tatlong pangunahing katangian ng fiber optic waveguides ay maaaring maapektuhan ng mga kondisyon ng kapaligiran: lakas, pagpapalambing at paglaban sa mga pagkalugi na sanhi ng microbending. Ang panlabas na optical fiber jackets at buffer tubes ay nagpoprotekta sa optical glass fiber mula sa mga kondisyon ng kapaligiran na maaaring makaapekto sa pagganap ng hibla at pang-matagalang tibay. Sa loob, tinitiyak ng mga coatings ang pagiging maaasahan ng signal na isinasagawa at makatulong na i-minimize ang pagpapalambing dahil sa microbending. == Mga praktikal na isyu == === Cable construction === [[Talaksan:Optical_fiber_cable.jpg|thumb|Isang optical fiber cable]] Sa praktikal na fibers, ang cladding ay karaniwang pinahiran na may isang matibay dagta patong at isang karagdagang ''buffer'' layer, na maaaring karagdagang napapalibutan ng isang ''jacket'' layer, ay karaniwang plastic. Ang mga layer na ito ay nagdaragdag ng lakas sa hibla ngunit hindi nag-ambag sa mga pag-aari ng optical optical guide nito. Ang mga matitigas na pagtitipon ng hibla kung minsan ay naglalagay ng light-absorbing ("dark") na salamin sa pagitan ng mga fibers, upang maiwasan ang liwanag na lumalabas sa isang hibla mula sa pagpasok ng isa pa. Binabawasan nito ang cross-talk sa pagitan ng mga fibers, o binabawasan ang sumiklab sa mga application ng fiber bundle imaging.<ref>{{Cite web|title=Light collection and propagation}}</ref><ref name="hecht2002">{{Cite book|author1=Hecht|title=Understanding Fiber Optics|url=https://archive.org/details/understandingfib0000hech_p9c4|year=2002}}</ref> Ang mga modernong cable ay may iba't ibang mga sheathings at armor, na dinisenyo para sa mga application tulad ng direktang paglilibing sa trenches, mataas na boltahe paghihiwalay, dual paggamit bilang mga linya ng kapangyarihan,<ref>{{Cite web|url=http://www.dced.state.ak.us/dca/AEIS/PDF_Files/AIDEA_Energy_Screening.pdf|title=Screening report for Alaska rural energy plan|work=Alaska Division of Community and Regional Affairs|accessdate=April 11, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060508191931/http://www.dced.state.ak.us/dca/AEIS/PDF_Files/AIDEA_Energy_Screening.pdf|archivedate=May 8, 2006}}</ref>   install sa tubo, paghagupit sa mga himpapawid sa himpapawid, pag-install ng submarino, at pagpasok sa mga aspaltado na kalye. Karaniwang gumagamit ng multi-fiber cable ang kulay na coatings at / o buffers upang makilala ang bawat strand. Ang halaga ng maliit na fiber-count na mga mount-mount cables ay lubhang nabawasan dahil sa mataas na demand para sa fiber sa home (FTTH) na pag-install sa Japan at South Korea. Ang fiber cable ay maaaring maging napaka-kakayahang umangkop, ngunit ang pagkawala ng tradisyonal na hibla ay lubhang nagdaragdag kung ang hibla ay nakatungo sa isang radius na mas maliit kaysa sa paligid ng 30 &nbsp; mm. Lumilikha ito ng problema kapag ang cable ay nakatungo sa paligid ng mga sulok o sugat sa paligid ng isang spool, na ginagawang mas kumplikado ang mga installation ng FTTX . Ang "nabaluktot na fibers", na na-target sa mas madaling pag-install sa mga kapaligiran ng bahay, ay na-standardize bilang ITU-T G.657. Ang uri ng hibla ay maaaring baluktot na may radius na mas mababa sa 7.5 &nbsp; mm nang walang masamang epekto. Kahit na higit pa ang mga nabaluktot na fibre ay binuo.<ref>{{Cite press release|date=2007-07-23}}</ref> Ang nababaluktot na hibla ay maaari ring lumalaban sa pag-hack ng hibla, kung saan ang signal sa isang hibla ay tahimik na sinusubaybayan ng baluktot na hibla at tiktik ang butas na tumutulo.<ref>{{Cite web|date=2007-05-03}}</ref> Ang isa pang mahalagang katangian ng cable ay ang kakayahan ng cable na mapaglabanan ang pahalang na puwersang ginagamit. Ito ay technically tinatawag na max makunat lakas na tumutukoy kung magkano ang puwersa ay maaaring mailapat sa cable sa panahon ng pag-install. Ang ilang mga fiber optic cable na mga bersyon ay pinalakas ng aramid yarns o glass yarns bilang intermediary strength member . Sa mga komersyal na termino, ang paggamit ng salamin yarns ay mas epektibong gastos habang walang pagkawala sa mekanikal tibay ng cable. Ang mga yarns ng salamin ay nagpoprotekta rin sa cable core laban sa rodents at mga anay. === Terminasyon at splicing === [[Talaksan:ST-optical-fiber-connector-hdr-0a.jpg|thumb|ST connectors sa multi-mode fiber]] Ang mga optical fibers ay konektado sa terminal equipment ng optical fiber connectors . Ang mga konektor na ito ay karaniwang may isang karaniwang uri tulad ng ''FC'' , ''SC'' , ''ST'' , ''LC'' , ''MTRJ'' , ''MPO'' o ''SMA'' . Ang mga optical fibers ay maaaring konektado sa bawat isa sa pamamagitan ng mga konektor o sa pamamagitan ng ''splicing'' , ''samakatuwid'' , na sumasali sa dalawang fiber na magkasama upang bumuo ng tuloy-tuloy na optical waveguide. Ang pangkaraniwang tinatanggap na paraan ng pag-splicing ay arc fusion splicing , na natutunaw ang hibla ay nagtatapos kasama ang electric arc . Para sa mas mabilis na mga trabaho sa pangkabit, isang "mekanikal na paghugpong" ay ginagamit. Ang pagsasama ng Fusion ay ginagawa gamit ang dalubhasang instrumento. Ang hibla ng mga dulo ay unang nakuha ng kanilang proteksiyon na patong polimer (pati na rin ang mas matibay na panlabas na jacket, kung kasalukuyan). Ang mga dulo ay ''dumidikit'' (hiwa) na may katumpakan puthaw upang gawin itong patayo, at ay inilalagay sa espesyal na may hawak sa fusion splicer. Ang paghahati ay karaniwang sinusuri sa pamamagitan ng isang pinalaki screen ng pagtingin upang suriin ang cleaves bago at pagkatapos ng paghugpong. Ang splicer ay gumagamit ng maliliit na motors upang ihanay ang dulo ng mga mukha magkasama, at nagpapalabas ng isang maliit na spark sa pagitan ng mga electrodes sa puwang upang masunog ang dust at kahalumigmigan. Pagkatapos ang splicer ay bumubuo ng isang mas malaking spark na nagpapataas ng temperatura sa itaas ng [[Punto ng pagkatunaw|temperatura]] ng [[Punto ng pagkatunaw|pagkatunaw]] ng salamin, na pinagsasama ang mga dulo nang permanente. Ang lokasyon at enerhiya ng spark ay maingat na kinokontrol upang ang tunaw na core at cladding ay hindi makihalubilo, at pinipinsala nito ang pagkawala ng optical. Ang pagtantya ng pagkagumon ay natutukoy ng splicer, sa pamamagitan ng pagdidirekta sa liwanag sa pamamagitan ng paglalagay sa isang panig at pagsukat ng liwanag na pagtulo mula sa cladding sa kabilang panig. Ang isang pagkagumon pagkawala sa ilalim ng 0.1 &nbsp; DB ay tipikal. Ang pagiging kumplikado ng prosesong ito ay gumagawa ng fiber splicing mas mahirap kaysa sa splicing copper wire. Ang mekanikal hibla ng mga splice ay idinisenyo upang maging mas mabilis at mas madali upang i-install, ngunit mayroon pa rin ang pangangailangan para sa pagtanggal, maingat na paglilinis at katumpakan cleaving. Ang mga dulo ng hibla ay nakahanay at pinagsama sa pamamagitan ng isang manggagawa na ginawa ng katumpakan, kadalasang gumagamit ng isang malinaw na pagtutugma ng gel na nagpapadali sa paghahatid ng liwanag sa kabuuan ng magkasanib na bahagi. Ang ganitong mga joints ay karaniwang may mas mataas na pagkawala ng optical at mas mababa kaysa sa malakas na pagsabog ng fusion, lalo na kung ginagamit ang gel. Lahat ng splicing techniques ay kinabibilangan ng pag-install ng enclosure na pumoprotekta sa paghugpong. Tinatapos ang mga fibre sa mga konektor na hawak nang husto ang hibla at ligtas. Ang isang fiber-optic connector ay karaniwang isang matibay na cylindrical barrel na napapalibutan ng isang manggas na humahawak sa bariles sa kanyang mating socket. Ang mekanismo ng isinangkot ay maaaring ''itulak at i-click'' , ''buksan at mag-aldaba'' ( ''bayonet mount'' ), o ''tornilyo-in'' ( ''sinulid'' ). Ang bariles ay karaniwang libre upang ilipat sa loob ng manggas, at maaaring magkaroon ng isang susi na pumipigil sa bariles at hibla mula sa umiikot na bilang ang mga konektor ay mated. Ang isang karaniwang konektor ay na-install sa pamamagitan ng paghahanda ng fiber end at pagpasok nito sa likuran ng katawan ng connector. Ang mabilis na hanay ng malagkit ay kadalasang ginagamit upang hawakan nang husto ang fiber, at ang ligtas na lunas ay nakuha sa likuran. Sa sandaling ang mga malagkit na hanay, ang dulo ng hibla ay pinahiran sa isang mirror finish. Ang iba't ibang mga profile ng polish ay ginagamit, depende sa uri ng fiber at ang application. Para sa single-mode fiber, ang mga dulo ng hibla ay kadalasang kininis na may bahagyang kurbada na nagpapadali sa mga konektor ng mated connectors lamang sa kanilang mga core. Ito ay tinatawag na ''pisikal na contact'' (PC) polish. Ang hubog na ibabaw ay maaaring makintab sa isang anggulo, upang makagawa ng isang naka- ''anggulo na pisikal na pakikipag-ugnay (APC) na'' koneksyon. Ang ganitong mga koneksyon ay may mas mataas na pagkawala kaysa sa mga koneksyon sa PC, ngunit lubos na nabawasan ang pagmumuni-muni, dahil ang liwanag na sumasalamin mula sa angled surface leaks out sa fiber core. Ang nagresultang pagkawala ng lakas ng signal ay tinatawag na ''pagkawala ng puwang'' . Ang mga hibla ng APC ay nagtatapos na may mababang likod na pagmumuni-muni kahit na naka-disconnect. Noong dekada ng 1990s, ang pagtatapos ng fiber optic cables ay matindi ang paggawa. Ang bilang ng mga bahagi bawat connector, buli ng fibers, at ang pangangailangan sa oven-maghurno ang epoxy sa bawat connector na ginawa terminating hibla ng mata cable mahirap. Sa ngayon, maraming mga uri ng konektor ang nasa merkado na nag-aalok ng mas madali, mas kaunting mga masinop na paraan ng pagtatapos ng mga kable. Ang ilan sa mga pinakasikat na konektor ay pre-polished sa pabrika, at may kasamang gel sa loob ng connector. Ang dalawang hakbang na ito ay makakatulong sa pag-save ng pera sa paggawa, lalo na sa mga malalaking proyekto. Ang isang cleave ay ginawa sa isang kinakailangang haba, upang makakuha ng mas malapit sa pinakintab na piraso na nasa loob ng connector. Ang gel ay pumapaligid sa punto kung saan nakasalubong ang dalawang piraso sa loob ng connector para sa napakaliit na pagkawala ng ilaw.   Long term pagganap ng gel ay isang disenyo na pagsasaalang-alang, kaya para sa pinaka-demanding mga pag-install, factory pre-kininis pigtails may sapat na haba upang maabot ang unang fusion maghugpong enclosure ay karaniwang ang pinakaligtas na paraan na minimizes on-site na paggawa. === Libreng-espasyong pagkabit === Ito ay madalas na kinakailangan upang ihanay ang isang optical fiber na may isa pang optical fiber, o sa isang optoelectronic device tulad ng [[LED|diode na]] may [[LED|light-emitting]] , isang laser diode , o isang modulator . Ito ay maaaring kasangkot maingat na pinagsasama ang hibla at ilagay ito sa contact na may aparato, o maaaring gumamit ng isang [[Lente (optika)|lens]] upang payagan ang pagkabit sa isang puwang ng hangin. Kadalasan ang laki ng mode ng hibla ay mas malaki kaysa sa sukat ng mode sa isang laser diode o isang silicon optical chip . Sa kasong ito, ang isang tapered o lensed fiber ay ginagamit upang tumugma sa pamamahagi ng field ng hibla sa iba pang elemento. Ang lens sa dulo ng hibla ay maaaring binuo gamit buli, laser cutting{{fact}} o fusion splicing. Sa isang kapaligiran sa laboratoryo, ang isang hubad na hibla ng hibla ay isinasama gamit ang isang sistema ng paglulunsad ng hibla, na gumagamit ng isang lens ng mikroskopyo na layunin upang ituon ang ilaw pababa sa isang masarap na punto. Ang isang yugto ng pagsalin ng katumpakan (micro-positioning table) ay ginagamit upang ilipat ang lens, hibla, o aparato upang pahintulutan ang pagkabit ng kahusayan upang ma-optimize. Ang mga fibre na may isang konektor sa dulo ay gumagawa ng prosesong ito ng mas simple: ang connector ay naka-plug sa isang pre-align fiberoptic collimator, na naglalaman ng isang lens na alinman sa tumpak na nakaposisyon sa paggalang sa hibla, o ay madaling iakma. Upang makamit ang pinakamahusay na kahusayan sa pag-iniksyon sa single-mode fiber, ang direksyon, posisyon, laki at pagkakaiba-iba ng sinag ay dapat na ma-optimize. Sa magagandang beams, maaaring makamit ang 70-90% na pagkonekta sa kahusayan. Sa maayos na pinakintab na single-mode fibers, ang sinulid na sinag ay may halos perpektong hugis ng Gaussian-kahit na sa malayong larangan-kung ang isang mahusay na lens ay ginagamit. Ang lens ay kailangang sapat na malaki upang suportahan ang buong numerong siwang ng hibla, at hindi dapat ipakilala ang mga aberasyon sa sinag. Karaniwang ginagamit ang mga lens ng Aspheric . === Fiber fuse === Sa mataas na optical intensities, higit sa 2 [[Watt|megawatts]] bawat parisukat sentimetro, kapag ang isang hibla ay napapailalim sa isang pagkabigla o kung hindi man ay biglang nasira, ang isang ''fiber fuse ay'' maaaring mangyari. Ang pagmumuni-muni mula sa pinsala ay vaporizes agad ang fiber bago ang break, at ang bagong depekto ay nanatiling mapanimdim upang ang pinsala ay nagpapalaganap pabalik sa transmiter sa 1-3 metro kada segundo (4-11 &nbsp; km / h, 2-8 &nbsp; mph).<ref>{{Cite journal|author=Atkins|title=Track of a fiber fuse: a Rayleigh instability in optical waveguides|journal=Optics Letters|year=2003|volume=28|issue=12|pages=974–976|doi=10.1364/OL.28.000974|bibcode=2003OptL...28..974A}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Hitz|title=Origin of 'fiber fuse' is revealed|journal=Photonics Spectra}}</ref> Ang bukas na fiber control system, na nagsisiguro sa kaligtasan ng mata sa mata sa kaganapan ng isang basag na hibla, ay maaari ring epektibong mapigil ang pagpapalaganap ng fiber fuse.<ref>{{Cite journal|author=Seo|title=Evaluation of high-power endurance in optical fiber links|journal=Furukawa Review|issue=24|pages=17–22|display-authors=etal}}</ref> Sa mga sitwasyon, tulad ng mga cable sa ilalim ng dagat, kung saan maaaring gamitin ang mataas na lebel ng kuryente nang hindi nangangailangan ng bukas na kontrol ng hibla, ang isang proteksyon ng "hibla ng fuse" sa transmiter ay maaaring masira ang circuit upang mapanatiling pinsala sa isang minimum. === Chromatic dispersion === Ang repraktibong index ng mga fiber ay bahagyang nag-iiba sa dalas ng liwanag, at liwanag pinagmumulan ay hindi perpektong monochromatic. Ang modulasyon ng liwanag na pinagmumulan upang magpadala ng isang senyas ay bahagyang nagpapalawak sa dalas ng bandang nakukuha na ilaw. Ito ay ang epekto na, sa matagal na distansya at sa mataas na bilis ng modulasyon, ang iba't ibang mga frequency ng liwanag ay maaaring tumagal ng iba't ibang oras upang makarating sa receiver, sa huli ay ginagawa ang signal na imposibleng makilala, at nangangailangan ng mga dagdag na repeaters.<ref>GP Agrawal, Fiber Optic Communication Systems, Wiley-Interscience, 1997.</ref> Ang problemang ito ay maaaring pagtagumpayan sa maraming mga paraan, kasama na ang paggamit ng isang medyo maikling haba ng hibla na may kabaligtaran ng refractive index gradient. == Tingnan din == {{Portada|Electronics}}{{Div col}} * [[Borescope]] * [[Cable jetting]] * [[Data cable]] * [[Distributed acoustic sensing]] * [[Endoscopy]] * [[Fiber amplifier]] * [[Fiber Bragg grating]] * [[Fiber laser]] * [[Fiber management system]] * [[Fiber pigtail]] * [[Fiberscope]] * [[Fibre Channel]] * [[Gradient-index optics]] * [[Interconnect bottleneck]] * [[Leaky mode]] * [[Li-Fi]] * [[Light Peak]] * [[Modal bandwidth]] * [[Optical amplifier]] * [[Optical communication]] * [[Optical mesh network]] * [[Optical power meter]] * [[Optical time-domain reflectometer]] * [[Optoelectronics]] * [[Parallel optical interface]] * [[Photonic-crystal fiber]] * [[Return loss]] * [[Small form-factor pluggable transceiver]] * [[Soliton]], [[Vector soliton]] * [[Submarine communications cable]]s * [[Subwavelength-diameter optical fibre]] * [[Surround optical-fiber immunoassay]] (SOFIA) * [[XENPAK]] {{Div col end}} == Mga sanggunian == <references group=""></references> == Karagdagang pagbabasa == {{Refbegin}} * {{cite book|first=Govind|last=Agrawal|title=Fiber-Optic Communication Systems|publisher=Wiley|year=2010|isbn=978-0-470-50511-3|doi=10.1002/9780470918524|edition=4}} * {{cite journal|last1=Gambling|first1=W. A.|year=2000|title=The Rise and Rise of Optical Fibers|url=https://archive.org/details/ieee-journal-of-selected-topics-in-quantum-electronics_novemberdecember-2000_6_6/page/1084|journal=IEEE Journal on Selected Topics in Quantum Electronics|volume=6|issue=6|pages=1084–1093|doi=10.1109/2944.902157|bibcode=2000IJSTQ...6.1084G}} * Mirabito, Michael M.A; and Morgenstern, Barbara L., ''The New Communications Technologies: Applications, Policy, and Impact'', 5th. Edition. Focal Press, 2004. ({{ISBN|0-240-80586-0}}). * Mitschke F., ''Fiber Optics – Physics and Technology'', Springer, 2009 ({{ISBN|978-3-642-03702-3}}) * Nagel S. R., MacChesney J. B., Walker K. L., "An Overview of the Modified Chemical Vapor Deposition (MCVD) Process and Performance", ''IEEE Journal of Quantum Electronics'', Vol. QE-18, No. 4, p.&nbsp;459, April 1982. {{DOI|10.1109/TMTT.1982.1131071}} * {{cite book|author1=Rajiv Ramaswami|author2=Kumar Sivarajan|author3=Galen Sasaki|title=Optical Networks: A Practical Perspective|url={{google books|plainurl=yes|id=WpByp4Ip0z8C}}|date=27 November 2009|publisher=Morgan Kaufmann|isbn=978-0-08-092072-6}} * VDV Works LLC [http://www.vdvworks.com/LennieLw ''Lennie Lightwave's Guide To Fiber Optics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603231843/http://www.vdvworks.com/LennieLw/ |date=2010-06-03 }}, © 2002-6. * {{cite book|first=Thomas L.|last=Friedman|title=The World is Flat|url=https://archive.org/details/worldisflat30bri0000thom|publisher=Picador|year=2007|isbn=978-0-312-42507-4}} The book discusses how fiberoptics has contributed to [[globalization]], and has revolutionized communications, business, and even the distribution of capital among countries. * [http://telecom-info.telcordia.com/site-cgi/ido/docs.cgi?ID=SEARCH&DOCUMENT=GR-771& GR-771, ''Generic Requirements for Fiber Optic Splice Closures''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124937/http://telecom-info.telcordia.com/site-cgi/ido/docs.cgi?ID=SEARCH&DOCUMENT=GR-771& |date=2016-03-04 }}, Telcordia Technologies, Issue 2, July 2008. Discusses fiber optic splice closures and the associated hardware intended to restore the mechanical and environmental integrity of one or more fiber cables entering the enclosure. * {{cite web|last=Paschotta|first=Rüdiger|title=Tutorial on Passive Fiber optics|url=https://www.rp-photonics.com/passive_fiber_optics.html|publisher=RP Photonics|accessdate=17 October 2013}} {{Refend}} == Mga panlabas na link == * [http://www.thefoa.org/ Ang Fiber Optic Association] Ang Fiber Optic Association * [http://www.thefoa.org/tech/connID.htm Kulay ng FOA para sa mga konektor] * [http://www.jimhayes.com/lennielw/ Gabay sa Lennie Lightwave Para sa Fiber Optics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018184621/http://www.jimhayes.com/lennielw/ |date=2005-10-18 }} * " [https://www.rp-photonics.com/fibers.html Fibers] ", artikulo sa RP Photonics ' ''Encyclopedia of Laser Physics and Technology'' * " [http://www.gare.co.uk/technology_watch/fibre.htm Fiber optic technologies] ", Mercury Communications Ltd, Agosto 1992. * " [http://www.gare.co.uk/technology_watch/photo.htm Photonics at hinaharap ng hibla] ", Mercury Communications Ltd, Marso 1993. * " [http://www.arcelect.com/fibercable.htm Fiber Optic Tutorial] " Pang-edukasyon na site mula sa Arc Electronics * " [https://sites.google.com/a/electronicbricks.it/electronicbricks/technolgies-and-competitive-advantages/competitive-advantages-of-pof Plastic Optical Fiber] ", Technologies at competitive advantage ng POF - Plastic Optical Fiber * [http://ocw.mit.edu/resources/res-6-005-understanding-lasers-and-fiberoptics-spring-2008/laser-fundamentals-i/ MIT Video Lecture: Pag-unawa sa Lasers at Fiberoptics] * [http://spie.org/Documents/Publications/00%20STEP%20Module%2007.pdf Fundamentals of Photonics: Module sa Optical Waveguides at Fibers] * [https://web.archive.org/web/20140224183608/http://webdemo.inue.uni-stuttgart.de/webdemos/02_lectures/uebertragungstechnik_2/chromatic_dispersion/ webdemo para sa chromatic dispersion] Institute of Telecommunicatons, University of Stuttgart [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] b0cawz3grzsqoyy88titx0jnpndd87x 0 287778 2238926 2206960 2026-11-05T10:37:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238926 wikitext text/x-wiki Inilalarawan ng '''enerhiya sa Aserbayan''' ang produksyon, pagkonsumo, at pagluwas ng [[World energy resources and consumption|enerhiya]] at [[Electricity generation|kuryente]] sa [[Azerbaijan|Aserbayan]]. == Kasaysayan == Itinayo ang plantang hidroelektriko ng Araz na may kabuuang kapasidad na 22 MW noong 1970, ang plantang hidroelektriko ng Tartar na may kabuuang kapasidad ng 50 MW noong 1976 at plantang hidroelektriko ng Shamkir na may kabuuang kapasidad na 380 MW noong 1982.<ref>{{Cite web|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12619535/index.pdf|title=ROLE OF ENERGY IN AZERBAIJAN’S FOREIGN POLICY DURING ILHAM ALIYEV ERA|last=|first=|date=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222225521/http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12619535/index.pdf|archive-date=2018-02-22|url-status=dead}}</ref> Noong panahong iyon, sistematikong binuo ang mga elektrikong kalagatan, kasama ang pagtatayo ng mga planta dekuryente, at nilikha ang sistema ng napapanatiling enerhiya ng bansa. Sa mga taong iyon, naipatakbo ang "Ali Bayramli" plantang initan na may 330 kV – "Aghdam – Ganja – Aghstafa", "Ali Bayramli – Yashma – Derbent", Ika-5 Mingachevir, 500kV Ika-1 at Ika-2 Absheron, "Mukhranis – Vali" at ibang linya ng kuryente, "Yashma", "Ganja", "Agstafa" na may 330/110/10 kV, Imishli na may 330/110/10 kV, Absheron na may 500/330/220 kV, "Hovsan", "Nizami", "Mushfig", "Sangachal", "Masalli", "Agsu" at "Babek" na may 220/110/10 elektrikong kubhimpilan.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_oktyabr2009/93256.htm|title=Azerbaijan has an independent energy system|last=Official webpage of Azerbaijan National library|first=|date=|language=az|access-date=2018-04-24|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164033/http://anl.az/down/meqale/azerbaycan/azerbaycan_oktyabr2009/93256.htm|url-status=dead}}</ref> Ipinagkaloob ang utang na may halagang $53 milyon sa Azerbaijan ng [[European Bank for Reconstruction and Development|Europeong Bangko ng Mulinyari at Kaunlaran]] para sa pagtatayo ng plantang hidroelektriko ng Yenikend (HPD ng Yenikend) noong Disyembre 1995, at itinayo ang HPD ng Yenikend na may kabuuang kapasidad ng 150 MW.<ref>{{Cite web|url=http://www.ebrd.com/publications/annual-report|title=EBRD Annual Report 1995|last=|first=|date=|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref> Isinakatuparan ang mulinyari ng plantang hidroelektriko ng Mingachevir, kubhimpilang 330 kV Aghjabadi at 110 kV Barda, at 330kV Plantang Initan ng Azerbaijan - 330 kV linya ng paghahatid ng "Agjabadi-Imishli" sa gastos ng [[European Bank for Reconstruction and Development|Europeong Bangko ng Mulinyari at Kaunlaran]] at ang [[Islamic Development Bank|Islamikong Bangko sa Pag-uunlad]].{{fact}} Kinomisyon noong 2002 ang dalawang yunit ng turbinang gasolina na may tig-53.5 MW na kapasidad sa plantang initan ng Baku sa gastos ng Alemanong bangko - ''Bayerische Landesbank Girozentrale'', at isang plantang singaw na gas na 400MW ng "Shimal" sa gastos ng Haponesang Bangko ng Pandaigdigang Kooperasyon.<ref>{{Cite web|url=https://www.ibar.az/site/assets/files/1654/iba_annual_report_31122002.pdf|title=INTERNATIONAL BANK OF AZERBAIJAN-annual report|last=|first=|date=|access-date=|archive-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425130026/https://www.ibar.az/site/assets/files/1654/iba_annual_report_31122002.pdf|url-status=dead}}</ref> Noong Pebrero 14, 2005, inaprubahan ng pinuno ng estado ang Programa ng Estado sa "Pagpapaunlad ng Hugnayan ng Sunugin at Enerhiya (2005-2015) sa Republika ng Azerbaijan".<ref>{{Cite web|url=http://www.inogate.org/documents/AZ_2005_02_14_State_Programme_on_Fuel_and_Energy_Sector_Eng.pdf|title=STATE PROGRAM FOR DEVELOPMENT OF FUEL AND ENERGY SECTOR IN AZERBAIJAN (2005-2015)|last=|first=|date=|access-date=|archive-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114644/http://www.inogate.org/documents/AZ_2005_02_14_State_Programme_on_Fuel_and_Energy_Sector_Eng.pdf|url-status=dead}}</ref> Lahatang binayaran ang pangangailangang elektrisidad ng ekonomiya ng bansa ng 12 plantang initan tulad ng IPD ng Azerbaijan, IPD ng Shirvan, IPD ng Shimal, IPD ng Baku, IPD ng Nakhchivan, planta dekuryente ng [[Distrito ng Astara|Astara]], [[Distrito ng Khachmaz|Khachmaz]], [[Distrito ng Shaki|Sheki]], [[Nakhchivan Autonomous Republic|Nakhchivan]], [[Baku]], [[Quba]], [[Sanqaçal|Sangachal]], at 6 na tubigang planta dekuryente tulad ng, Mingechevir, Shamkir, Yenikend, Varvara, Araz, Vaykhir TPD. 5900 megawatts ang kabuuang kapasidad ng mga ito. Mananagot ang IPD ng 90 porsyento ng produksyon ng kuryente sa Azerbaijan, at plantang hidroelektriko para sa 10 porsiyento.<ref name=":1"/> Itinatag ang Ahensya ng Regulasyong Pang-enerhiya sa ilalim ng [[Ministry of Energy (Azerbaijan)|Ministro ng Enerhiya]] batay sa Kagawaran ng Enerhiya ng Estado at Pangangasiwa ng Gas ng Ministro ng Enerhiya ng Republika ng Aserbayan sa pamamagitan ng atas ng pangulo na may petsang Disyembre 22, 2017, at naaprubahan ang karta nito.<ref>{{Cite web|url=http://www.ebrd.com/work-with-us/procurement/pn-73118.html|title=Azerbaijan - Support for the Functioning of the Energy Regulatory Agency|language=en|access-date=2018-04-24|archive-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425114752/http://www.ebrd.com/work-with-us/procurement/pn-73118.html|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Talatuntunan ng Pandaigdigang Trilema ng Enerhiya na binuo ng [[World Energy Council|Pandaigdigang Konseho ng Enerhiya]] para sa 2017, kinuha ng Aserbayan ang ika-31 lugar (BBA) sa mga 125 bansa.<ref>{{Cite web|url=http://us-cdn.creamermedia.co.za/assets/articles/attachments/71966_world-energy-council_world-energy-trilemma-index-2017.pdf|title=World Energy Trilemma Index {{!}} 2017|last=|first=|date=|access-date=|archive-date=2019-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510072108/http://us-cdn.creamermedia.co.za/assets/articles/attachments/71966_world-energy-council_world-energy-trilemma-index-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> Ayon sa ulat ng Talatuntunan ng Pagganap sa Pandaigdigang Arkitektura noong 2017, na pinagsama-sama ng [[World Economic Forum|Pandaigdigang Pagtitipon Pang-ekonomika]], niranggo ang [[Azerbaijan]] bilang ika-36 sa 127 bansa na may markang 0.67.<ref>{{Cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_Energy_Architecture_Performance_Index_2017.pdf|title=Global Energy Architecture Performance Index Report 2017|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> Ayon sa ulat noong 2016 mula sa organisasyong nabanggit sa itaas, niranggo ang Aserbayan bilang ika-32 sa 126 bansa na may 0.68 puntos. 0.68 rin ang marka sa ekonomikang paglago at pag-unlad, 0.57 ang puntos ng pagpapanatili ng kapaligiran, at 0.79 ang puntos sa access at seguridad ng enerhiya.<ref>{{Cite web|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_Energy_Architecture_Performance_Index_2016.pdf|title=Global Energy Architecture Performance Index Report 2016|last=|first=|date=|access-date=}}</ref> Noong Abril 19, 2019, pumirma ng isang kontrata na nagkakahalaga ng $6 bilyon ang presidente ng [[SOCAR]] na si [[Rovnag Abdullayev]] at rehiyonal presidente ng [[BP]] para sa Aserbayan, [[Georgia (bansa)|Georgia]], at [[Turkey]], si Garry Johns. Pinagtibay ang huling desisyong pamumuhunan sa plataporma ng ''Azeri Central East'' (ACE), na pinlano na itatayo sa bloke ng Azeri-Chirag-Gunashli (ACG), sa seremonya ng paglagda. Naka-iskedyul na magsimula ang konstruksiyon sa 2019, at naka-iskedyul ang pagkumpleto sa kalagitnaan ng 2022.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/04/19/business/19reuters-bp-azerbaijan-acg.html|title=BP, SOCAR Sign Deal to Build New Azeri Oil Exploration Platform|last=Reuters|date=2019-04-19|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-bp-azerbaijan-acg-idUSKCN1RV0G0|title=BP, SOCAR sign deal to build new Azeri oil exploration platform|date=2019-04-19|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/6647ece0-6291-11e9-a27a-fdd51850994c?fbclid=IwAR02i8Dq0AReGsKh1e_xIOUnE4OLp9LBwmHquAv75xrYCMld9GDTR80lqLI|title=Subscribe to read|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.arabnews.com/node/1485046/business-economy|title=BP and SOCAR sign new Azeri oil deal|date=2019-04-19|access-date=2019-04-24}}</ref> [[Talaksan:Az_xerite.jpg|right|300x300px]] == Langis == * '''Produksyon:''' - 931,990 bbl/d (148,175 m³/d) (2008) * '''Pagkonsumo:''' - 160,000 bbl/d (25,000 m³/d) (2007) Noong huling bahagi ng ika-20 siglo, responsable ang [[Azerbaijan|Aserbayan]] para sa kalahati ng produksyon ng [[langis]] sa mundo. Umaandar ang mga langisan sa [[Baku]] mula noong dekada 1840. Bago ang bantog na pagtuklas ng langis sa isang binarenang balon sa Pennsylvania ni Edwin Drake noong 1859, binarenahan ng Azerbaijan ang unang langisan nito sa Bibi-Heybat (paninirahan sa Baku) noong 1846. Mula noong unang bahagi ng ika-21 siglo, nagmula ang halos lahat ng produksyon sa baybayin ng [[Dagat Caspian]]. Isa lamang ang Aserbayan sa apat na dating [[Mga Republika ng Unyong Sobyetika|Sobyetikang republika]] (kasama ang Rusya, Kasakistan, at Turkmenistan) na naging nagsasarili sa [[Petroleum|petrolyo]]. Gayunpaman, bumaba ang produksyon pagkatapos ng 1991 pagkalansag ng Unyong Sobyet hanggang sa nagbigay ang pamumuhunan ng dayuhan ng kapital para sa bagong pag-unlad, na nagbaligtad sa kalakaran noong 1998. Tumaas ang produksyon mula 194,000 bariles bawat araw (30,000 m³/d) sa 1998 hanggang naging 318,000 bariles bawat araw (50,6000 m³/d) ito sa 2004. Ayon sa mga industriyang mamamahayag at mga sanggunian ng gobyerno, umabot ang mga napatunayan na reserbang langis noong 2004 mula 7 bilyon hanggang 13 bilyong bariles (2.1 x 109 m³). Nagplano ang [[State Oil Company of Azerbaijan|Estadong Kumpanya ng Langis sa Aserbayan]] (SOCAR) para sa magkasamang pag-unlad ng mga langisang malayo sa pampang (na higit na hindi ginagamit ngayon) at pumasok sa ilang mga kasunduan upang bumuo ng tuberya ng langis. Halimbawa, magdadala ang isang proyektong kasama ang [[Caspian Pipeline Consortium|Kasunduan ng Tuberyang Kaspio]] ng langis mula sa Dagat Caspian patungo sa daungan ng Rusong [[Dagat Itim]] ng [[Novorossiysk]]. May kinalaman ang isa pang pakikitungo sa [[Turkey]] sa konstruksiyon ng isang 1,760&nbsp;km tuberya, kung saan ikinabit ang simbolikong unang haba nito noong Setyembre 2002, upang maghatid ng langis-krudo mula sa Baku patungo sa [[Ceyhan]], Turkey. Noong 1995, may 17 na mga langisang malayo sa pampang ang Azerbaijan sa produksyon. Sa kasalukuyan, responsable ang [[Guneshli]], na mga 96&nbsp;km mula sa baybayin ng Azeri, sa higit sa kalahati ng taunang produksyon. Sa pagtatapos ng 2002, nilagdaan ng 33 kumpanya mula sa 15 dayuhang bansa ang mga kasunduan upang palaguhin ang 21 pangunahing langisan sa Aserbayan. Mula noong 2003 patuloy na hinhadlangan ang pagpapaunlad sa reserbang iyon ng mga labanan tungkol sa mga karapatan ng langis sa baybayin sa Dagat Caspian. Mula 1987 hanggang 1993, bumaba ang produksyon mula sa 13.8 milyong tonelada ng langis at 12.5 bilyong kubiko metro ng gas sa 10.3 milyong tonelada ng langis at 6.8 bilyong metro kubiko ng gas. Ang taunang antas ng pagbaba sa produksyon ay 7.1% para sa langis at 13.5% para sa gas. Bumaba ang galugaring pagbabarena nang 17 beses, o nang 170,000 metro, dahil 10,000 metro ito noong 1995 kumpara sa 1970.<ref name=":1"/> === "Shah deniz-2" === Ang "Shah Deniz-2" na estratehikong proyekto sa enerhiya ay proyektong panseguridad at pandibersipikasyon ng enerhiya.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://cesd.az/new/wp-content/uploads/2015/11/Energy_security_and_Energy_union_perspectives_for_Azerbaijan_CESD_Policy_Paper.pdf|title=ENERGY SECURITY AND ENERGY UNION PERSPECTIVES FOR AZERBAIJAN|last=|first=|date=|access-date=|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529034456/http://cesd.az/new/wp-content/uploads/2015/11/Energy_security_and_Energy_union_perspectives_for_Azerbaijan_CESD_Policy_Paper.pdf|url-status=dead}}</ref> Pinirmahan ang kontrata ng Shah Deniz gas field noong 1996,<ref>{{Cite web|url=https://www.bp.com/en_az/caspian/operationsprojects/Shahdeniz/projecthistory.html|title=Project timeline {{!}} Shah Deniz {{!}} Operations and projects {{!}} BP Caspian|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref> at itinayo ang unang tuberyang kumokonekta sa Dagat Caspian sa Georgianong bahagi ng babayin ng Dagat Itim noong 1999. Itinayo ang Baku-Tbilisi-Ceyhan, ang pangunahing tuberya sa pagluwas ng langis na nag-uugnay sa Dagat Caspian kasama ang Mediteraneo at internasyonal na mga merkado noong 2006<ref>{{Cite web|url=https://www.bp.com/en_az/caspian/operationsprojects/pipelines/BTC.html|title=Baku-Tbilisi-Ceyhan pipeline {{!}} Pipelines {{!}} Operations and projects {{!}} BP Caspian|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref>, at ang Timugang Tuberya ng Gas noong 2007.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.bp.com/en_az/caspian/operationsprojects/Shahdeniz/SouthernCorridor.html|title=The Southern Gas Corridor {{!}} Shah Deniz {{!}} Operations and projects {{!}} BP Caspian|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/agenda/2017/01/azerbaijans-economic-priorities-for-2017/|title=Azerbaijan's economic priorities for 2017|access-date=2018-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://greenalt.org/wp-content/uploads/2017/11/policy_brief_-Shah_deniz_2017.pdf|title=Shah Denize gas field development|access-date=|archive-date=2018-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425031850/http://greenalt.org/wp-content/uploads/2017/11/policy_brief_-Shah_deniz_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> === Kaaninagan === Nagpahayag ang ulat ng Britanikong Global Witness NGO noong 2013 na walang kaaninagan at pananagutan ang mga kumpanya na tumatakbo sa industriyang langis ng Aserbayan. Naitala na nawawala ang milyun-milyong dolyar ng kita sa mga kamay ng mga nakatagaong pribadong kumpanya na nakikipagtulungan sa SOCAR.<ref name="rferl">[http://www.rferl.org/content/azerbaijan-oil-corruption-transparency/25196298.html New Report Highlights Lack Of Transparency In Azerbaijan's Oil Industry. RFE/RL Dec. 10, 2013]</ref><ref name="global">{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/azerbaijan-anonymous |title=''Azerbaijan Anonymous'' Global Witness |access-date=2019-05-10 |archive-date=2015-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408095050/http://www.globalwitness.org/library/azerbaijan-anonymous |url-status=dead }}</ref> Napagpasyahan ng ulat na "sistematiko" ang kalabuan ng mga panukalang kinamtan ng SOCAR at idinagdag, " Dapat pinag-aalahanan ang mga natuklasan ng buong internasyonal na komunidad. Sentral ang langis at ang mga hinangong produkto nito sa ekonomya ng Aserbayan, na bumubuo ng 95% ng mga luwas noong 2011. Mahalaga para sa Europa na panatilihin ng Aserbayan ang pagdadaloy ng langis at gas at nagpapanatili ng isang industriya na aninagan at pinapatakbo nang mahusay. Gayunpaman ipinapakita ng pagtatagubiling ito na nananatiling malabo ang karamihan sa mga negosyo ng langis sa Aserbayan, at itinuturing pa ring epidemikong antas ang katiwalian..."<ref name="global"/> == Natural gas == [[Talaksan:Azerbajian_natural_gas_exports,_2007_through_2017_(32151462457)_(cropped).png|thumb|Luwas ng natural gas, 2007–2017]] Naging mas mahalaga ang produksyon ng [[natural gas]] sa mga nakaraang taon, lalo na sa Baku, kung saan naubos na ang ilan sa mga langisan. Umabot sa 1.37 trilyong metro kubiko ang napatunayang reserba noong huling bahagi ng 2004. Umabot sa 17.66 bilyong kubiko metro naman ang produksyon ng natural gas noong 2011. Interesado ang [[Ukraine]] at [[Iran]] na magpatakbo ng isang tuberyang natural gas mula Aserbayan patungo sa Silangang Europa. Noong Marso 10, 2016, nagsabi sa publiko si Natiq Aliyev, Asterbayaning ministro ng enerhiya, na may sapat na reserba ng gas ang Aserbayan upang punuin ang [[Southern Gas Corridor|Timugang Koridor ng Gas]] o ''Southern Gas Corridor'' (SGC). Ang SGC ay isang proyektong enerhiya na may layuning ilipat ang 10 bilyong metro kubiko ng gas mula sa Aserbayan patungo sa Europa sa pamamagitan ng Heyorhiya at Turkey.<ref>{{Cite web|url=http://news.az/articles/economy/105740|title=News.Az - Minister: Azerbaijan’s gas reserves enough to fill Southern Gas Corridor|access-date=2016-03-10|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310214221/http://news.az/articles/economy/105740|url-status=dead}}</ref> == Kuryente == * ''produksyon:'' 19.44 bilyong kWh (2011) * ''pagkonsumo:'' 13.57 bilyong kWh (2011) Noong 2011, tinantiya ang netong produksyon ng kuryente sa 19.44 bilyong kWh. Noong 2011, tinantiyang 3.57 bilyong kWh ang pagkonsumo ng kuryente. 6.392 million kW naman ang kabuuang kapasidad ng mga nakakabit sa simula ng 2011. Walong mga thermal plant ang naglalaan ng higit sa 80% ng kapasidad, at mula sa 5 plantang hidroelektriko ang natitira. Malapit ang mga pangunahing planta dekuryente na parehong [[Thermal power|initin]] sa [[Shirvan (lungsod)|Ali Bairamly]] (1,100 MW) at [[Mingachevir]] (2,100 MW). == Ulat noong 2017 <ref>{{Cite web|url=http://minenergy.gov.az/upload/files/%C4%B0llik_hesabatlar/Illik_Hesabat_2017.pdf|title=Report on Fuel and Energy Complex Activity|last=|first=|date=|language=az|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stat.gov.az/news/index.php?id=3738|title=Allocations directed to fixed assets|last=|first=|date=|language=az|access-date=2018-04-24}}</ref> == Umaabot hanggang 7,172.6 MW ang potensyal ng pambansang sistema ng elektroenerhiya. Sa kasalukuyan, 5200 MW ang kapasidad ng sistema at humigit-kumulang sa 3750-3900 MW ang kinakailangang rurok ng lakas. Noong 2017, umabot ang produksyon ng kuryente sa 22 209.8 milyong kWh kabilang ang 20 445.4 milyong kWh sa plantang initan at 1 732.8 milyong kWh ng kuryente sa mga plantang hidroelektriko at nabawasan ng 2.0% kumpara sa katumbas na panahon ng 2016 (22 665.7 milyong kWh). Sa kabuuan, ginamit ang 4778.8 milyong metro kubiko ng natural gas at 311.5 libong tonelada ng mazut para sa produksyon ng kuryente sa taong ito. Kinabit ang 50 MVA transpormador na may 110/35 kV, dalawang 110 kV circuit breaker at 35 kV kagamitang elektrika sa subistasyong Hoca Hasan ng distrito ng Binagadi. 110 kV dobleng salikop na linyang transmisyon sa kalagitnaang ng mga 110 kV na subistasyong "Liman" at "White City", itinayo ang tatlong subistasyong transpormador na may 35 / 0,4 kV. Noong 2017, umabot sa 38.7 milyong tonelada ang produksyon ng langis sa bansa. Galing sa [[Azeri–Chirag–Gunashli|Azeri-Chirag-Gunashli]] ang 28.9 milyong tonelada, 2.4 milyong tonelada sa Shah deniz (kondesada) at 7.4 milyong tonelada sa [[State Oil Company of Azerbaijan|Estadong Kumpanya ng Langis sa Republika ng Aserbayan]]. Noong 2017, bumahagi si Pangulong [[Ilham Aliyev]] sa pagbubukas ng mga sumusunod na subistasyon: * Subistasyong "Sarıcali" na may 110/35/10 kV sa [[distrito ng Saatly]]<ref>{{Cite web|url=https://en.president.az/articles/23210|title=Ilham Aliyev inaugurated Sarijalar substation in Saatli district|last=Official web-site of President of Azerbaijan Republic|first=|date=|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref> * Subistasyong "Yenikend" na may 110/35/6 kV sa [[distrito ng Samukh]]<ref>{{Cite news|url=https://azertag.az/xeber/Prezident_Samux_Yenikend_yarimstansiyasi_Samuxda_Yenikend_yarimstansiyasi_istifadeye_verilib-1087226|title=Samuxda “Yenikənd” yarımstansiyası istifadəyə verilib VİDEO|access-date=2018-04-24|language=az}}</ref> * Subistasyong "New Ganja" na may 110/35/10 kV sa [[Ganja, Aserbayan|bayan ng Ganja]] * Subistasyong "Neftchala" sa 110/35/6 kV sa [[distrito ng Neftchala]] * Subistasyong "Garagashli" na may 110/35/10 kV sa [[distrito ng Salyan]] * ''Shamkir Automated Management and Control Center'' ng "Azerishig" OJSC.<ref>{{Cite web|url=https://en.president.az/articles/25011|title=Ilham Aliyev attended opening of Shamkir Automated Management and Control Center of “Azerishig” OJSC|last=Official web-site of President of Azerbaijan Republic|first=|date=|language=en|access-date=2018-04-24}}</ref> === Mga plantang hidroelektriko === * [[Mingechevir Hydro Power Plant|Plantang Panunubig ng Mingechevir]] - 402 [[Watt|MW]] * [[Sarsang Hydro Power Plant|Plantang Panunubig ng Sarsang]] - 50 MW * [[Shamkir Hydro Power Plant|Plantang Panunubig ng Shamkir]] - 380 MW * [[Yenikend Hydro Power Plant|Plantang Panunubig ng Yenikend]] - 150 MW == Mga padalisayan == Batayan ang mga likas-yamang petrolyo at natural gas para sa isang malawak na sistema ng mga padalisayan, na gumagawa ng [[gasolina]], [[Herbicide|pamatay-halmandamo]], [[pataba]], [[Kerosene|keroseno]], [[Synthetic rubber|sintetikong goma]], at [[plastik]]. == Kumpetisyon ng dayuhang pamumuhunan sa mga di-enerhiyang sektor == Noong Enero 2015, inihayag ng pangulo ng Azerbaijan, Ilham Aliyev na iaatas niya ang kanyang pamahalaan na lumikha ng mga programa upang umakit ng mga pamumuhunang dolyar sa mga industriya maliban sa langis. Sa partikular, binanggit ni Pangulong Aliyev ang industriya at agrikultura bilang mga halimbawa.<ref>{{Cite news|author1=CISTran Finance Reports|title=Azerbaijan seeks foreign investment for non-oil sector|url=http://cistranfinance.com/news/azerbaijan-seeks-foreign-investment-for-non-oil-sector/5934/|accessdate=16 January 2015|work=CISTran Finance|date=16 January 2015|archive-date=18 January 2015|archive-url=https://archive.today/20150118215234/http://cistranfinance.com/news/azerbaijan-seeks-foreign-investment-for-non-oil-sector/5934/|url-status=dead}}</ref> Binanggit ni Aliyev ang ekonomiya ng Aserbayan sa pagsasabing, "Iyon ang dahilan kung bakit mas madaling maakit ang mga pamumuhunan sa mga matatag na bansa na may sosyopolitikal na katatagan at paglago ng impormasyon." Sinabi niya na magiging mas nakatutulong ang industriya ng pagbabangko sa pagbubuo ng mga di-enerhiyang industriya ng bansa.<ref>{{Cite web|title=Azerbaijan Seeks to Attract Foreign Investors to its Non-Oil Sector|url=https://www.usacc.org/news-a-publications/investment-news/1146-azerbaijan-seeks-to-attract-foreign-investors-to-its-non-oil-sector.html|accessdate=16 January 2015|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232705/https://www.usacc.org/news-a-publications/investment-news/1146-azerbaijan-seeks-to-attract-foreign-investors-to-its-non-oil-sector.html|url-status=dead}}</ref> == Tingnan din == * [[Economy of Azerbaijan|Ekonomiya ng Aserbayan]] * [[Natural Resources of Azerbaijan|Likas-yamang ng Aserbayan]] {{Portada|enerhiya|napananatiling kaunlaran|Aserbayan}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}[[Mir-Babayev, M.F., 2011, The role of Azerbaijan in the world’s oil industry: "Oil-Industry History" (USA), v.12,#1, p.109-123]] [[Kategorya:Enerhiya sa Aserbayan| ]] [[Kategorya:Kasaysayan ng ekonomiya ng Azerbaijan]] 805sfqw73fog3ne8s8prfe7nawybxhd 0 289750 2238905 2226093 2026-11-05T08:23:17Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2238905 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infobox Italian comune | name = Bari | official_name = Comune di Bari | native_name = {{native name|nap|Bare}} | image_skyline = Bari02.jpg | imagesize = 250px | image_alt = | image_caption = Gabi sa Dalampasigan ng Pane e Pomodoro | image_flag = Flag of Bari.svg | image_shield = Bari-Stemma.png | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map = Italy#Apulia#Europe | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|41|07|31|N|16|52|0|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = {{flag|Apulia}} | metropolitan_city = [[Kalakhang Lungsod ng Bari|Bari]] (BA) | frazioni = | mayor_party = [[:en:Democratic Party (Italy)|PD]] | mayor = Antonio Decaro | area_footnotes = | area_total_km2 = 117 | population_footnotes =<ref>'City' population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html Monthly demographic balance: January–April 2009], [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> | population_total = 326799 | population_as_of = Disyembre 31, 2015 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Barese |telephone=| elevation_footnotes = | elevation_m = 5 | twin1 = | twin1_country = |postalcode=|istat=072006| saint = [[San Nicolas]] | day = December 6 | postal_code = 70121-70132 | area_code = 080 | website = {{official website|http://www.comune.bari.it}} | footnotes = }} Ang '''Bari''' ({{IPAc-en|ˈ|b|ɑːr|i}} {{respell|BAR|ee}}, {{IPA-it|ˈbaːri|lang|It-Bari.ogg}}; {{lang-nap|label=[[Bari dialect|Barese]]|Bare}} {{IPA-nap|ˈbæːrə|}}; {{lang-lat|Barium}}; {{lang-grc|Βάριον|translit=Bárion}}) ay ang kabiserang lungsod ng [[Kalakhang Lungsod ng Bari]] and at ng [[Mga rehiyon ng Italya|rehiyon]] ng [[Apulia]], sa [[Dagat Adriatiko]], sa [[Katimugang Italya]]. Ito ang pangalawang pinakamahalagang sentrong ekonomiko ng kalupaan ng [[Katimugang Italy]] kasunod ng [[Napoles (lungsod)|Napoles]] (pangatlo kasunod ng [[Palermo]] kapag sinama ang insular na Italya). Isa rin itong [[pantalan]] at [[pamantasang]] lungsod, gayon din ang lungsod ni [[Nicolas ng Bari|San Nicolas]]. Ang mismong lungsod ay may populasyon ng 326,799 katao magmula noong 2015 at lawak na {{convert|116|km2|mi2}}, habang ang pook urbano ay may 750,000 katao. Ang [[kalakhang pook]] ay may 1.3 milyong katao. Binubuo ang Bari ng apat na magkakaibang seksiyong urbano. Ang hilaga ay ang magkakatabing lumang bayan sa tangway sa pagitan ng dalawang makabagong mga daungan, kasama ang [[Basilica di San Nicola|Basilika ni San Nicolas]], ang [[Katedral ni San Sabino]] (1035–1171) at ang Kastilyo ng Hohenstaufen na itinayo para kay [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Frederick II]], na isa na rin ngayong pangunahing distrito para sa buhay sa gabi. Sa timog naman ang Murat quarter (itinayo no [[Joachim Murat]]), ang makabagong sentro ng lungsod na inilatag sa isang planong parihaba na grid kasama ang [[pasyalan]] (''promenade'') sa dagat at ang pangunahing pangunahing distrito ng pamimili (ang ''via Sparano'' at ''via Argiro''). Ang mga makabagong sonang pamahayan na nakapaligid sa sentro ng Bari ay itinayo noong mga dekada-1960 at 1970. Pinalit ng mga ito ang mga lumang [[naik]] na umusbong sa kahabaan ng mga daang bumubuka papalabas mula sa mga tarangkahan sa mga pader ng lungsod. Dagdag nito, ang mga panlabas na naik ay mabilis na umusbong noong dekada-1990. Mayroon isang pinagandang paliparan ang lungsod na ipinangalan mula kay [[Papa Juan Pablo II]], [[Paliparang Pandaigdig ng Bari|Paliparang Karol Wojtyła]], na may mga koneksiyon sa ilang mga lungsod sa Europa. == Tingnan din == * [[SSC Bari]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * Glenn B. Infield. 1973. ''Disaster at Bari''. Ace Books. New York, N.Y. * Vito Antonio Melchiorre. 2001. ''Note storiche su Bari''. ==Mga kawing panlabas== {{Commons category|Bari}} {{Wikivoyage|Bari}} * [https://www.rosie-eva.com/2018/11/top-7-things-to-do-in-bari-italy.html Top 7 Things to Do in Bari, Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509013419/https://www.rosie-eva.com/2018/11/top-7-things-to-do-in-bari-italy.html |date=2019-05-09 }} * [http://www.comune.bari.it/ Lungsod ng Bari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905134350/http://www.comune.bari.it/ |date=2008-09-05 }} * [http://worldfacts.us/Italy-Bari.htm Worldfacts: "Bari, Italy"] * [http://www.newadvent.org/cathen/02295a.htm ''Catholic Encyclopedia'';] "Bari" {{Kalakhang Lungsod ng Bari}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] 6p2fdxdh220j70kluu6yguckmdjontb 0 296640 2238918 2229011 2026-11-05T09:45:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238918 wikitext text/x-wiki {{Infobox record label|name=Downtown Records|founder={{hlist|Josh Deutsch|Terence Lam}}|founded={{start date|2006}}|distributor=[[Interscope Records]] Universal Music|genre={{hlist|[[Indie rock]]|[[indie pop]]}}|location=New York City|url={{URL|downtownrecords.com}}}} Ang '''Downtown Records''' ay isang American [[record label]] na nakabase sa New York City na may mga tanggapan sa Los Angeles. Pag-aari at pinamamahalaan nina Josh Deutsch at Terence Lam, at ipinamahagi din ng mga Interscope Records sa US at sa UK na ipinamamahagi ng Polydor Records o AWAL ang roster ay kinabibilangan nina Nick Murphy, Brett Dennen, Electric Guest, Tei Shi, Goldroom, at Tommy Genesis. == Kasaysayan == Ang label ay co-itinatag nina Josh Deutsch at Terence Lam noong 2006 at lumaki upang maging Downtown Music sa paglalathala, paglilisensya, mga serbisyo ng musika at Songtrust. Noong 2013 Downtown Records ay binili nang direkta sa pamamagitan ng orihinal na mga co-tagapagtatag<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1551824/downtown-musics-josh-deutsch-talks-harlem-shake-success-future-business|title=Downtown Music’s Josh Deutsch Talks ‘Harlem Shake’ Success, Future Business Plans at SXSW|publisher=Billboard|date=2013-03-13|accessdate=2016-07-02|archive-date=2014-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219232743/http://www.billboard.com/biz/articles/news/1551824/downtown-musics-josh-deutsch-talks-harlem-shake-success-future-business|url-status=dead}}</ref> nito at ngayon ay nagpapatakbo nang ganap na independiyenteng. Ang musika ng label ay ipinamamahagi ng Sony's RED Distribution and Cooperative Music ng.<ref>{{cite web|url=http://www.redmusic.com/?page_id=277|title=Loud & Proud|publisher=RED Music|date=|accessdate=2016-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427172958/http://www.redmusic.com/?page_id=277|archive-date=2014-04-27|url-status=dead}}</ref> Ito ay ipinamamahagi ngayon ng Interscope Records/Universal Music Group.<ref>{{cite web|title=UNIVERSAL MUSIC GROUP AND INTERSCOPE RECORDS FORGE MULTITIERED PACT WITH DOWNTOWN RECORDS AS ICONIC LABEL CELEBRATES 10TH ANNIVERSARY|url=http://www.universalmusic.com/universal-music-group-and-interscope-records-forge-multitiered-pact-with-downtown-records-as-iconic-label-celebrates-10th-anniversary/|website=www.universalmusic.com|accessdate=1 September 2017}}</ref> Bilang karagdagan sa label ng kapatid, ang Mercer Street Records, ang Downtown ay may mga kasosyo sa label sa Dim Mak Records, Fool's Gold Records at Mad Decent.<ref>[http://www.billboard.com/articles/news/1044261/downtown-links-with-fontana-interscope "Downtown Links with Fontana, Interscope"], Harding, Cortney, ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]'', September 5, 2008.</ref> Ang Downtown Records ay nagpapatakbo ng mga Kaganapan sa Downtown<ref>{{cite web|url=http://www.thedowntownfestival.com/|title=Archived copy|accessdate=September 24, 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927092028/http://www.thedowntownfestival.com/|archivedate=September 27, 2013}}</ref> - isang kumpanya ng pagdiriwang at promosyon ng konsiyerto na gumagawa ng The Downtown Music Festival.<ref>{{cite web|author=Evan Minsker|url=http://pitchfork.com/news/50112-kendrick-lamar-earl-sweatshirt-purity-ring-diiv-schoolboy-q-to-play-downtown-music-festival/|title=Kendrick Lamar, Earl Sweatshirt, Purity Ring, DIIV, Schoolboy Q to Play Downtown Music Festival|publisher=Pitchfork|date=2013-03-28|accessdate=2016-07-02}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/05/13/arts/music/downtown-festival-on-the-lower-east-side.html?_r=0|title=Downtown Festival on the Lower East Side|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=2016-07-02}}</ref> == Roster == * The Academic * Ant Beale * Autre Ne Veut * Bop English * Brett Dennen * Dawn Golden * Devin Di Dakta<ref>{{cite web|last1=Grizzle|first1=Shereita|title=Devin puts pause on dancehall - Deejay targets international market|url=http://jamaica-star.com/article/entertainment/20171025/devin-puts-pause-dancehall-deejay-targets-international-market|website=The Star|accessdate=23 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124010042/http://jamaica-star.com/article/entertainment/20171025/devin-puts-pause-dancehall-deejay-targets-international-market|archive-date=24 Enero 2018|url-status=dead}}</ref> * Electric Guest * Ex Cops * Goldroom * Houses * Lawrence Rothman<ref>{{Cite news|url=http://www.billboard.com/articles/news/6296421/downtown-records-immortal-publishing-launch|title=Exclusive: Downtown Records Launches Immortal Music Publishing|work=Billboard|access-date=2017-03-23}}</ref> * Lola Kirke * Lorde Fredd33 * Mapei * Miike Snow * Nick Murphy * Sammi Sanchez * San Fermin * Santigold * Slow Magic * Smino * Tei Shi * Tkay Maidza * Tommy Genesis * Vacationer == Nakaraang roster == * Andrew Wyatt * Amanda Blank * Art Brut * Butter the Children * Carla Bruni * Chloē Laing * [[Cold War Kids]] * [[The Cranberries]] * Crookers * [[Cyndi Lauper]] * Die Antwoord * The Drums * Duck Sauce * Duke Dumont * Eagles of Death Metal * Gnarls Barkley * Jonathan Wilson * Justice * Kid Sister * Kate Earl * Katie Herzig * Lissy Trullie * Major Lazer * Marilyn Manson * Mura Masa * Mas Ysa * Mos Def * MSTRKRFT * Penguin Prison * Port St. Willow * Say Lou Lou * Scissor Sisters * SomeKindaWonderful * Spank Rock * Wildcat! Wildcat! * William Fitzsimmons * [[White Denim]] * YACHT Mercer Street Records: * Aṣa * David Gray * Femi Kuti * Jessie Harris * Kitty, Daisy & Lewis * Meshell Ndegeocello * Ozomatli * William Fitzsimmons == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://downtownrecords.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510221742/https://downtownrecords.com/ |date=2020-05-10 }} * [https://www.youtube.com/channel/UCcHYZ8Ez4gG_2bHEuBL8IfQ Downtown Record's] channel sa [[YouTube]] * [https://web.archive.org/web/20130524205930/http://www.billboard.com/biz/articles/news/1093004/the-changing-role-of-ar-and-the-dark-arts-of-record-making-at-new-music The Changing Role Of A&R, Billboard] * [http://www.hitquarters.com/index.php3?page=intrview/opar/intrview_Josh_Deutsch_Interview.html Interview with Josh Deutsch, HitQuarters Sep 06] [[Kategorya:Mga independiyenteng record label]] {{DEFAULTSORT:Downtown}} ts21fd37cyc9g1gjawq3mxxql3v7h1k 0 297166 2238925 2238052 2026-11-05T10:34:27Z Amherst99 14634 /* */ 2238925 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:World_Health_Organization_Logo.svg|thumb| Ang logo ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan, ang awtoridad na nagdedeklara ng PHEIC ]] Ang isang '''Kagipitan ng Pampublikong Kalusugang May Pandaigdigang Pakundangan''' ({{Lang-en|public health emergency of international concern}}<ref name=Van-Tam2010>{{Cite book|last=Van-Tam|first=Jonathan|url=https://books.google.com/books?id=_IYYr9cjE30C&pg=PA195|title=Introduction to Pandemic Influenza|last2=Sellwood|first2=Chloe|date=2010|publisher=CABI|location=Wallingford, Oxford|isbn=978-1-84593-625-9|language=en}}</ref>) ay isang pormal na pagpapahayag ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] (WHO) ng "isang pambihirang kaganapan na pinagpapasiyahan na maging isang panganib sa kalusugan ng publiko sa mga ibang Estado sa pamamagitan ng pandaigdigang pagkalat ng sakit at potensyal na mangangailangan ng isang magkakatugmang pandaigdigang tugon", na nabubuo kapag lumilitaw ang isang sitwasyon na "malubha, biglaan, pambihira o di-inaasahan", na " nagdadala ng mga implikasyon para sa pampublikong kalusugan na lampas pa sa pambansang hangganan ng apektadong estado" at "maaaring mangailangan ng agarang pandaigdigang kilos".<ref name=WHOIHR1>WHO Q&A (19 June 2019). {{Cite web|url=http://www.who.int/features/qa/emergency-committees/en/|title= International Health Regulations and Emergency Committees|website=WHO|access-date=19 June 2019}}</ref> Sa ilalim ng [[ Mga regulasyong Pangkalusugan sa Internasyonal |Pandaigdagang Regulasyong Pangkalusugan]] (''International Health Regulations'' o IHR) ng 2005, ang mga estado ay may ligal na tungkulin na tumugon kaagad kapag may PHEIC.<ref name="urlInside Justice-WHO-PHEIC">{{cite web| url = http://www.insidejustice.com/intl/2009/04/30/swine_flu_who_pheic/| title = Inside Justice &#124; Swine Flu: Legal Obligations and Consequences When the World Health Organization Declares a 'Public Health Emergency of International Concern'| author = Renee Dopplick| date = 29 April 2009| accessdate = 6 June 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20170901154600/http://www.insidejustice.com/intl/2009/04/30/swine_flu_who_pheic/| archive-date = 1 Septiyembre 2017| url-status = dead}}</ref> Isinasapubliko ang deklarasyon ng isang Komite Pang-emerhensiya (''Emergency Committee'' o EC) ng mga pandaigdigang dalubhasa na kumikilos sa ilalim ng IHR, na binuo kasunod ng [[Pagkalat ng SARS noong 2002–2004|pagkalat ng SARS]] noong 2002–03.<ref name="Hoffman2018">{{Cite journal|last=Hoffman|first=Steven J.|last2=Silverberg|first2=Sarah L.|date=18 January 2018|title=Delays in Global Disease Outbreak Responses: Lessons from H1N1, Ebola, and Zika|journal=[[American Journal of Public Health]]|volume=108|issue=3|pages=329–333|doi=10.2105/AJPH.2017.304245|pmid=29345996|pmc=5803810|issn=0090-0036}}</ref> Mula noong 2009, mayroong anim na deklarasyon ng PHEIC:<ref name="WashPost2016">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/02/02/who-declared-a-public-health-emergency-about-zikas-effects-here-are-three-takeaways/|title=WHO declared a public health emergency about Zika's effects. Here are three takeaways|last=Pillinger|first=Mara|date=2 February 2016|access-date=19 June 2019|work=Washington Post}}{{subscription required}}</ref> ang [[Pandemya ng trangkaso ng 2009|pandemya ng H1N1 (o trangkasong pambaboy) ng 2009]], ang [[Pagtanggal ng Poliomyelitis |deklarasyon ng polio sa 2014]], ang [[ Sumiklab ang West West Ebola |pagkalat ng Ebola sa Kanlurang Aprika ng 2014]], ang [[ 2015–16 Zika virus epidemya |epidemya ng Zika virus ng 2015-16]],<ref name="Hunger2018">{{Cite book|url=https://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/oso/9780198828945.001.0001/oso-9780198828945-chapter-4|title=Coping with Public Health Emergencies of International Concern|volume=1|last=Hunger|first=Iris|date=2018|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0191867422|location=|pages=|language=en-US|doi=10.1093/oso/9780198828945.003.0004}}{{subscription required}}</ref> ang patuluyang [[Epidemya ng Kivu Ebola|epidemya ng Kivu Ebola ng 2018-20]],<ref name="WHO18Oct2019">WHO Statement (18 October 2019). {{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/18-10-2019-statement-on-the-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-for-ebola-virus-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo|title=Statement on the meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee for Ebola virus disease in the Democratic Republic of the Congo on 18 October 2019|last=|first=|date=|website=www.who.int|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=21 October 2019}}</ref> at ang patuluyang [[pandemya ng COVID-19]].<ref name="WHOStatement30January2020">WHO Statement (31 January 2020). {{Cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|last=|first=|date=31 January 2020|website=World Health Organisation|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=6 February 2020}}</ref> Pansamantala ang mga rekomendasyon at kailangang pagsurian tuwing ikatlong buwan.<ref name=WHOIHR1/> Awtomatikong kinakategorya ang [[SARS]], [[bulutong]], ''[[ Uri ng ligaw |wild type]] [[Polio|poliomyelitis]]'', at anumang bagong ''subtype'' ng [[Trangkaso|influenzang pantao]] bilang PHEIC at sa gayon ay hindi nangangailangan ng pasiya ng IHR na magdeklara nito.<ref name=Hall2018>{{cite book|author1=Mark A. Hall|author2=David Orentlicher|author3=Mary Anne Bobinski|author4=Nicholas Bagley|author5=I. Glenn Cohen|title=Health Care Law and Ethics|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mwJODwAAQBAJ&pg=PA908|edition=9th|year= 2018|publisher=Wolters Kluwer |location=New York|isbn=978-1-4548-8180-3|page=908|chapter=8. Public Health Law}}</ref> Hindi limitado ang isang PHEIC sa mga nakahahawang sakit, at maaaring sumaklaw ng isang kagipitan na dulot ng pagkakalantad sa isang kemikal na sangkap o radyoaktibong materyal.<ref name=Halabi2017>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=nvzmDAAAQBAJ&pg=PA110 |title=Global Management of Infectious Disease After Ebola|last=Halabi|first=Sam F.|last2=Crowley|first2=Jeffrey S.|last3=Gostin|first3=Lawrence Ogalthorpe|date=2017|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190604882|location=|pages=110|language=en}}</ref> Sa anumang kaso sa loob ng saklaw nito, ito ay isang "panawagang kumilos" at "kahuli-hulihang" paraan.<ref name="Rull2015">{{Cite journal|last=Rull|first=Monica|last2=Kickbusch|first2=Ilona|last3=Lauer|first3=Helen|date=8 December 2015|title=Policy Debate {{!}} International Responses to Global Epidemics: Ebola and Beyond|journal=International Development Policy|language=en|volume=6|issue=2|doi=10.4000/poldev.2178|issn=1663-9375|doi-access=free}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Karagdagang pagbabasa == * [https://www.who.int/news-room/detail/20-12-2019-statement-o-the-twenty-third-ihr-emergency-committee-regarding-the-international-spread-of-poliovirus ''Statement of the Twenty-Third IHR Emergency Committee Regarding the International Spread of Poliovirus'']. WHO 7 Enero 2020 == Mga kawing panlabas == * [https://www.who.int/features/qa/emergency-committees/en/ Mga Pandaigdagang Regulasyong Pangkalusugan at Mga Komite Pang-emerhensiya]. www.who.int [[Kategorya:Emerhensiya]] b0xz58u2fxt5nyywhkbpnxa0ly5lpak 0 298927 2238929 2229029 2026-11-05T11:15:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238929 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = Experimental Film | cover = | alt = | type = single | artist = [[They Might Be Giants]] | album = [[The Spine]] | released = 2004 | format = | recorded = 2004 | studio = | venue = | genre = [[Alternative rock]] | length = {{Duration|m=2|s=56}} | label = Idlewild | writer = [[John Flansburgh]], [[John Linnell]] | producer = They Might Be Giants at Pat Dillett | prev_title = [[Man, It's So Loud in Here]] | prev_year = 2001 | next_title = T-Shirt | next_year = 2005 |misc={{External music video|{{YouTube|ZUgMpG1I_o8|Experimental Film}}}}}} Ang "'''Experimental Film'''" ay isang kanta ng [[Alternative rock|alternatibong rock]] band na [[They Might Be Giants]]. Ito ang lead single mula sa kanilang 2004 album na ''[[The Spine]]''.<ref name="pop">[http://www.popmatters.com/music/reviews/t/theymightbegiants-spine.shtml They Might Be Giants: The Spine music review] [[PopMatters]]. Retrieved January 23, 2010.</ref> Ang kanta ay nakita ng ilang mga kritiko bilang pagbabalik sa naunang tunog ng banda.<ref name="av">[http://www.avclub.com/articles/they-might-be-giants-the-spine,11369/ They Might Be Giants: The Spine music review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529022719/http://www.avclub.com/articles/they-might-be-giants-the-spine%2C11369/ |date=2013-05-29 }} [[The A.V. Club]]. Retrieved January 23, 2010.</ref> Isang animated na video ng musika ay ginawa para sa kanta sa pamamagitan ng mga internet animator na [[The Brothers Chaps]] at itinampok ang mga character mula sa serye ng internet na ''[[ Homestar Runner |Homestar Runner]]''.<ref name="cv2">{{cite web|url=http://www.cookingvinyl.com/artist_info.php?id=118|title=They Might Be Giants artist info|accessdate=March 2, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302212830/http://www.cookingvinyl.com/artist_info.php?id=118|archivedate=March 2, 2008}}</ref> Kahit na wala itong nakitang domestic release, "Experimental Film" ay inilabas nang promosyon sa [[Gran Britanya|Great Britain]]. Kasama sa disc ang "Am I Awake?" at "Memo to Human Resources" pati na rin ang solong. Ang kanta ay inilabas din sa isang one-track promotional disc sa [[Australia]]. == Paksa == Ang mga liriko ng kanta ay nanunuya sa ''avant-garde na sinehan'' at sa mga nakikitang kaugnayan nito sa kayabangan at pagpapahalaga sa sarili. Ang tagapagsalaysay ay inilalarawan bilang isang naghahangad na filmmaker na nagtatangkang lumikha ng titular na pelikula, na nagpapahayag ng mga dakilang ambisyon tungkol sa mga artistikong ideya at ang nilalayong epekto sa mga manonood, sa kabila ng nanatiling hindi natapos ang pelikula at walang tiyak na paksa.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Sf9S1WVVmLM Experimental Film posted by ParticleMan on YouTube]</ref> == Homestar Runner video == Ang video mismo ay isang pelikulang pang-eksperimento sa cartoon at ay pinangangasiwaan ng mga character na cartoon ng ''[[ Homestar Runner |Homestar Runner]]'' na Strong Sad at The Cheat. Ang kanilang mga indibidwal na kontribusyon ay wildly naiiba: Ang footage ng malakas na Strong Sad ay mukhang kinunan ito sa itim at puti na pelikula, habang ang mga bahagi ng The Cheat ay animated sa kanyang natatanging pinasimpleng estilo. Sa una ang video ay pinutol lamang sa pagitan ng dalawa, ngunit habang tumatagal ang video, sila ay superimposed at pinagsama-sama nang higit pa hanggang sa ang dalawa ay hindi mapag-unawa. Kasama rin sa footage ng Strong Sad ang iba pang mga character na naglalakad papunta sa set, at siya ay ipinakita na hinabol ang mga ito mula sa set at pinapatay ang mga ito. Ang video ay puno ng mga sanggunian sa iba pang mga pang-eksperimentong pelikula.<ref>{{cite web|title=They Might Be Giants: Tall Tales|url=http://exclaim.ca/articles/timeline.aspx?csid1=62|work=[[Exclaim!|exclaim.ca]]|date=September 2004|accessdate=January 23, 2010|archive-url=https://archive.today/20120713201931/http://exclaim.ca/articles/timeline.aspx?csid1=62|archive-date=July 13, 2012|url-status=dead}}</ref> Sa kabila ng They Might Be Giants na orihinal na nagpaplano na gumawa ng isang hiwalay na video para sa "[[MTV]] crowd",<ref>[https://www.wired.com/wired/archive/12.07/play.html PLAY: Get Your MoveOn Groove On] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217193440/http://www.wired.com/wired/archive/12.07/play.html |date=2014-02-17 }} [[Wired News|Wired]]. Retrieved January 23, 2010.</ref> ipinahayag nila ang Homestar Runner video na maging opisyal na musika ng musika ng kanta.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ZUgMpG1I_o8 Experimental Film (with Homestar Runner)- They Might Be Giants (official video) TMBG on YouTube]</ref> == Pagsasalin == Ang kanta ay [[hrwiki:Subtitles:expfilm/fr|isinalin sa Pranses]] sa Homestar Runner Wiki. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [[tmbw:Experimental Film|Experimental Film]] (song) sa This Might Be A Wiki * [[tmbw:Experimental Film (Promo)|Experimental Film]] (releases) sa This Might Be A Wiki * [http://www.homestarrunner.com/expfilm.html Experimental Film music video at Homestar Runner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101044204/http://www.homestarrunner.com/expfilm.html |date=2007-01-01 }} * [[hrwiki:Experimental Film|Experimental Film]] sa Homestar Runner Wiki {{They Might Be Giants}} {{Homestar Runner}} [[Kategorya:Mga awitin noong 2004]] [[Kategorya:Mga awitin ng They Might Be Giants]] [[Kategorya:Homestar Runner]] [[Kategorya:Mga awit]] dn2s7m2quoilwlw51fya9g0aw2ju2a6 0 301016 2238910 2228962 2026-11-05T08:33:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238910 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Dan Auerbach|death_date=|associated_acts={{flatlist| *[[The Black Keys]] *[[Jessica Lea Mayfield]] *[[Blakroc]] *[[The Barnburners]] *[[The Arcs]] *[[Cage the Elephant]] }}|label={{flatlist| *[[Alive Records|Alive]] *[[Fat Possum Records|Fat Possum]] *[[Nonesuch Records|Nonesuch]] *[[V2 Records|V2]] *[[Easy Eye Sound]] }}|years_active=1999–kasalukuyan|genre={{flatlist| *[[Blues rock]] *[[garage rock]] *[[psychedelic rock]] *[[musikang soul|soul]] *[[blues]] *[[indie rock]] *[[alternative rock]] }}|instrument={{flatlist| *Vocals *guitar *bass *piano *keyboards *drums *percussion *lap steel }}|occupation={{flatlist| *Musician *singer *songwriter *record producer }}|birth_place=[[Akron, Ohio]], U.S.|image=Dan Auerbach performing with the Black Keys.jpg|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1979|5|14}}|birth_name=Daniel Quine Auerbach|background=solo_singer|caption=Si Auerbach ay nakikipaglaro sa [[The Black Keys]] sa Tulsa, 2012.|landscape=yes|image_size=250|website={{url|easyeyesound.com}}}} Si '''Daniel Quine Auerbach''' (ipinanganak noong 14 Mayo 1979) ay isang Amerikanong musikero, mang-aawit ng manunugtog ng kanta, at tagagawa ng rekord, na kilala bilang gitarista at bokalista ng [[the Black Keys]], isang [[blues rock]] band mula sa [[Akron, Ohio]].<ref>{{cite web|url=http://www.quine.org/quine.html|title=Quine Genealogy 10 Generations by Douglas Boynton Quine|website=Quine.org|date=|accessdate=June 14, 2014}}</ref> Bilang isang miyembro ng pangkat, si Auerbach ay naitala at nakagawa ng labing-isang album ng studio kasama ang kanyang kabarkada na si [[Patrick Carney]]. Naglabas din si Auerbach ng dalawang solo album, ''[[Keep It Hid]]'' (2009) ''[[Waiting on a Song]]'' (2017), at bumuo ng isang side project, ang [[the Arcs]], na naglabas ng album na ''[[Yours, Dreamily,]]'' noong 2015.<ref>{{cite new|url=https://www.npr.org/2015/08/26/434119857/first-listen-the-arcs-yours-dreamily|title=First Listen: The Arcs, 'Yours, Dreamily'|publisher=[[NPR]]|date=August 26, 2015|accessdate=August 27, 2015}}</ref> Nagmamay-ari si Auerbach ng studio ng recording ng Easy Eye Sound sa [[Nashville, Tennessee]], pati na rin isang record label na may parehong pangalan. Gumawa siya ng mga tala ng mga artista tulad ng [[Cage the Elephant]], [[Dr. John]], [[Lana Del Rey]], [[Ray LaMontagne]], [[CeeLo Green|Cee Lo Green]], at [[the Pretenders]]. Bilang karagdagan sa pagwawagi ng maraming [[Gawad Grammy|Grammy Awards]] bilang kasapi ng Black Keys, natanggap ni Auerbach ang 2013 [[Grammy Award para sa Producer of the Year, Non-Classical]] at hinirang muli para sa gantimpala noong 2019. == Bata at maagang buhay == Si Auerbach ay ipinanganak sa Ohio, at anak ni Mary Little (née Quine; b. Mga 1948), isang guro ng Pranses, at Charles Auerbach (b. Mga 1950), isang antigong negosyante.<ref name="grdu2">{{cite news|author=Dave Simpson|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/01/black-keys-interview|title='We've put in more hours than anyone': The Black Keys interviewed &#124; Music|newspaper=[[The Guardian]]|date=December 1, 2011|accessdate=May 23, 2012|location=London}}</ref> Ang kanyang ama ay may lahing Polish na Hudyo<ref name="grdu2" /> at ang kanyang ina ay bahagi ng lahi na Manx.<ref>{{cite web|url=http://www.quine.org/quine.html|title=Quine Genealogy 10 Generations by Douglas Boynton Quine|website=Quine.org|accessdate=May 23, 2012}}</ref> Ang kanyang pinsan sa ina, dalawang beses na tinanggal, ay pilosopo at logician na si [[Willard Van Orman Quine]], at ang kanyang pangalawang pinsan na dating tinanggal ay ang yumaong gitarista na si [[Robert Quine]]. Si Auerbach ay lumaki sa isang pamilya na may mga ugat ng musikal. Si Auerbach ay nahumaling sa mga [[blues]] matapos makinig sa mga tala ng vinyl ng kanyang ama habang siya ay bata, ang kanyang unang konsyerto ay si Whitney Houston kasama ang kanyang ina sa Blossom Music Center sa Cuyahoga Falls, OH. Ang kanyang pangalawang konsyerto ay isang [[Grateful Dead]] show kasama ang kanyang ama sa Richfield Coliseum sa Cleveland.<ref>{{cite web|work=[[Corus Radio]]|url=//www.youtube.com/watch?v=Ou6nBmp7qlk|title=ExploreMusic sits down with The Black Keys pt1.|date=November 8, 2011}}</ref><ref>Uhelszki, Jaan (July_August 2014). "Chart Topping Blues" ''Relix Magazine'' '''257''':46.</ref><ref name="Majesty2">{{cite web|url=http://www.guitarplayer.com/article/the-black-keys/Nov-03/1580|title=Electric & Acoustic Guitar Gear, Lessons, News, Blogs, Video, Tabs & Chords|website=GuitarPlayer.com|accessdate=June 14, 2014|archive-date=27 Mayo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527191100/http://www.guitarplayer.com/article/the-black-keys/Nov-03/1580|url-status=dead}}</ref> Maaga siyang naimpluwensyahan ng panig ng pamilya ng kanyang ina, kapansin-pansin ang kanyang mga tiyuhin na tumugtog ng [[musikang bluegrass]]. Inilarawan ni Auerbach ang kanyang sarili bilang isang normal na tinedyer sa high school na naninigarilyo ng [[marijuana]] at pinuno ang koponan ng soccer sa [[Firestone Community Learning Center|Firestone High School]].<ref>Usinger, Mike. (May 5, 2011) [http://archives.nodepression.com/2006/09/modern-primitives/ The Black Keys – Modern Primitives « Americana and Roots Music – No Depression] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117160724/http://archives.nodepression.com/2006/09/modern-primitives/|date=January 17, 2010}}. Archives.nodepression.com. Retrieved on May 10, 2011.</ref> Nag-aral siya sa [[University of Akron]]. Sa panahon ng kolehiyo ang Auerbach ay lubos na naiimpluwensyahan ni [[Junior Kimbrough]], na nagresulta sa kanyang pag-drop out upang ituloy ang gitara nang mas seryoso. "I've listened to him so much, it's just how I hear it... I studied him so much... Getting F's in college, when I should've been studying, I was listening to Junior Kimbrough's music instead".<ref>[http://www.popmatters.com/music/interviews/black-keys-050202.shtml] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216123829/http://www.popmatters.com/music/interviews/black-keys-050202.shtml|date=December 16, 2006}}</ref> Ang iba pang mga pangunahing impluwensya ay kinabibilangan ng: [[Robert Johnson]], [[R.L. Burnside|RL Burnside]], [[Clarence White]], [[Robert Nighthawk]], [[T-Model Ford]], [[Hound Dog Taylor]], [[Mississippi Fred McDowell]], [[Kokomo Arnold]], [[Son House]] at [[RZA]] ng [[Wu-Tang Clan]]. == Ang itim na susi == Kilala si Auerbach sa kanyang trabaho sa The Black Keys. Ang Auerbach at drummer na si [[Patrick Carney]] ay unang nagkakilala noong sila ay walo o siyam na taong gulang habang nakatira sa parehong kapitbahayan ng [[Akron, Ohio]].<ref name="nymag2">{{cite web|url=http://www.vulture.com/2010/06/black_keys_drummer_patrick_car.html|title=Hilarious Black Keys Drummer Patrick Carney on Not Growing a Beard, Damon Dash, and Danger Mouse|work=[[New York (magazine)|Vulture]]|publisher=New York Media LLC|first=Nishan|last=Gopalan|date=June 3, 2010|accessdate=January 22, 2013}}</ref> Si Carney ay pamangkin ng saxophonist na si [[Ralph Carney]], na gumanap sa maraming mga album ng [[Tom Waits]].<ref>{{Cite news|url=http://www.clevescene.com/scene-and-heard/archives/2014/08/25/the-black-keys-pat-carney-wrote-the-theme-to-netflixs-bojack-horseman-with-his-uncle|title=The Black Keys' Pat Carney Wrote the Theme to Netflix's 'BoJack Horseman' With His Uncle|last=Sandy|first=Eric|newspaper=Cleveland Scene|access-date=January 5, 2017}}</ref> Habang pumapasok sa [[Firestone Community Learning Center|Firestone High School]], naging magkaibigan sina Carney at Auerbach,<ref name="nymag2" /> kahit na sila ay bahagi ng iba't ibang mga tao.<ref name="am song2">{{cite web|url=http://www.americansongwriter.com/2011/11/the-black-keys-brothers-in-arms/|title=The Black Keys: Brothers In Arms|work=[[American Songwriter]]|first=Andrew|last=Leahey|date=November 1, 2011|accessdate=December 8, 2011|archive-date=Hulyo 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719054501/http://www.americansongwriter.com/2011/11/the-black-keys-brothers-in-arms/|url-status=dead}}</ref> Si Auerbach ay kapitan ng koponan ng soccer sa high school, habang si Carney ay isang outcast na panlipunan.<ref name="rs-rising2">{{cite journal|url=https://www.rollingstone.com/music/news/the-rise-of-the-black-keys-20120119|title=Black Keys Rising|journal=[[Rolling Stone]]|first=Brian|last=Hiatt|pages=38–41, 66|issue=1148|date=January 19, 2012|accessdate=February 17, 2012|archive-date=20 Hunyo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620040646/http://www.rollingstone.com/music/news/the-rise-of-the-black-keys-20120119|url-status=dead}}</ref> Pinasigla ng kanilang mga kapatid, ang duo ay nagsimulang jamming magkasama noong 1996, habang si Auerbach ay natututo ng gitara noong panahong iyon at nagmamay-ari si Carney ng isang recorder na may apat na track at isang set ng drum.<ref name="nor2">{{cite web|url=https://www.npr.org/2011/01/31/133276978/the-fresh-air-interview-the-black-keys|title=The Fresh Air Interview: The Black Keys|work=[[NPR Music]]|publisher=[[NPR]]|date=January 31, 2011|accessdate=February 2, 2012}}</ref><ref name="fuzz freak2">{{cite journal|title=Fuzz freak: the Black Keys' Dan Auerbach on the majesty of muck|journal=[[Guitar Player]]|first=Jimmy|last=Leslie|date=November 1, 2003}}</ref> Sa isang pakikipanayam kay Rolling Stone, isiniwalat ng duo na ang kanilang malaking pagsisimula ay nagmula sa isang demo-recording session sa basement ng Carney. Una na nagpunta si Auerbach upang mag-record ng isang demo kasama ang kanyang banda nang panahong iyon ngunit walang nagpakita. Napagpasyahan nila ni Carney na maglalaro na lang sa halip. Ang lumabas sa sesyon na iyon ay huli na ipinadala sa maraming mga label upang subukang makatiyak ang isang record deal.<ref>{{Citation|last=Rolling Stone|title=The Big Come Up: The Black Keys Relive Their Accidental Start|url=https://www.youtube.com/watch?v=7hd6XcOw8Ag|access-date=December 11, 2018}}</ref> Matapos mag-sign gamit ang indie label na [[Alive Naturalsound Records|Alive]], inilabas nila ang kanilang debut album na ''[[The Big Come Up]]'' noong 2002, na nakakuha sa kanila ng bagong deal sa jazz/rock label na [[Fat Possum Records]]. Ang kanilang pangatlong album na ''[[Rubber Factory]]'' ay inilabas noong 2004 at nakatanggap ng kritikal na pagkilala; pinalakas nito ang profile ng banda, na kalaunan ay humantong sa isang record deal na may pangunahing label na [[Nonesuch Records]] noong 2006. Matapos makagawa ng sarili at mai-record ang kanilang unang apat na tala sa pansamantalang mga studio, noong 2008 nakumpleto ng ''[[Attack & Release]]'' sa isang propesyonal na studio at tinanggap ang prodyuser na [[Danger Mouse]], isang madalas na katuwang ng banda. Ang tagumpay sa komersyo ng pangkat ay dumating noong 2010 kasama ang ''[[Brothers (album)|Brothers]]'', na kasama ang tanyag na sensilyo "[[Tighten Up]]", ay nanalo ng tatlong [[Gawad Grammy|Grammy Awards]] kasama ang Best Alternative Album of the Year. Ang kanilang follow-up na ''[[El Camino]]'' noong 2011 ay nakatanggap ng matibay na pagsusuri at umabot sa bilang dalawa sa tsart ng [[Billboard 200|''Billboard'' 200]], na humahantong sa unang arena sa paglibot sa konsiyerto ng karera ng banda, ang [[El Camino Tour]]. Ang album at ang hit single na "[[Lonely Boy]]" ay nanalo ng tatlong Grammy Awards. Noong 2014, inilabas nila ang kanilang ikawalong album, ang ''[[Turn Blue]]'', ang kanilang unang numero unong record sa US, Canada, at Australia. Noong 2011 ang Black Keys ay naging isa sa ilang mga banda lamang sa kasaysayan ng [[Saturday Night Live]] na lilitaw bilang musikal na panauhin nang dalawang beses sa isang taon. Ginampanan nila ang Enero 8 na yugto pati na rin ang yugto ng Disyembre 3. Matapos ang paglilibot para sa Turn Blue ay natapos, nagpasya sina Auerbach at Carney na magpahinga mula sa The Black Keys. Parehong Auerbach at Carney ay nasa record na pinag-uusapan tungkol sa nangangailangan ng pahinga mula sa patuloy na proseso ng pagtatrabaho. Sinabi ni Carney na "I love making music with Dan and I'm excited for when we do that next, and we will do it. But both of us have PTSD from being on the road constantly".<ref>{{Cite web|url=http://ajournalofmusicalthings.com/update-black-keys/|title=An Update on the Black Keys|date=October 16, 2017|website=A Journal of Musical Things|language=en-US|access-date=December 11, 2018}}</ref> Idinagdag din ni Auerbach na "You can't just keep doing it, because it'll suck your brain dry".<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/10-things-we-learned-hanging-out-with-dan-auerbach-122977/|title=10 Things We Learned Hanging Out With Dan Auerbach|last=Hudak|first=Joseph|last2=Hudak|first2=Joseph|date=January 3, 2017|website=Rolling Stone|language=en-US|access-date=December 11, 2018}}</ref> == Iba pang mga pagtatanghal at banda == === The Barnburners === Si Auerbach ay kasapi ng isang banda na tinawag na [[The Barnburners]] bago nabuo ng [[The Black Keys]] noong 2001.<ref name="theblackkeysfanlounge.com2">{{cite web|url=http://theblackkeysfanlounge.com/2010/01/meet-me-in-the-city-junior-kimbrough-vs-the-barnburners-vs-the-black-keys/|title=Meet Me in the City: Junior Kimbrough vs The Barnburners vs The Black Keys|publisher=The Black Keys Fan Lounge|date=January 7, 2010|accessdate=June 14, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714214124/http://theblackkeysfanlounge.com/2010/01/meet-me-in-the-city-junior-kimbrough-vs-the-barnburners-vs-the-black-keys/|archivedate=July 14, 2014}}</ref> Kasama sa Barnburners sina Auerbach, Jason Edwards at Kip Amore.<ref name="theblackkeysfanlounge.com2" /> Ang The Barnburners ay isang [[blues]]-based band na ginanap sa [[Greater Cleveland|Northeast Ohio]] klub at inilabas ang isang 6-track album na tinatawag na Ang Rawboogie EP.<ref name="theblackkeysfanlounge.com2" /> Kasama sa album ang awiting [[Junior Kimbrough]] na "Meet Me in the City", na sinundan ng Auerbach na sinakop ng [[The Black Keys]] sa kanilang [[Chulahoma: The Songs of Junior Kimbrough|Chulahoma]] tribute studio album.<ref name="theblackkeysfanlounge.com2" /> [[Talaksan:DanAuerbachBeachlandBallroom2009.jpg|thumb|Si Dan Auerbach at the Fast Five na Limang naglalaro sa Beachland Ballroom sa Cleveland, Ohio noong 5 Marso 2009.]] === The Fast Five === Ang banda na "Fast Five" ay naglibot kasama si Auerbach noong 2009. Ang ibang miyembro ng the Fast Five ay gumuhit mula sa bandang Hacienda at percussionist na si Patrick Hallahan from [[My Morning Jacket]].<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=122765682|title=Out Of The Garage With Hacienda|website=NPR.org|accessdate=June 5, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B002TDV73K|title=Fast Five concert poster|website=Amazon.com|accessdate=June 14, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=The Fast Five|first=Dan Auerbach|title=Dan Auerbach and the Fast Five @ Boogie Festival, Tallarook|url=//www.youtube.com/watch?v=hlmgzz7Inek|work=Concert video|publisher=YouTube|date=April 11, 2009}}</ref><ref>{{cite news|last=Oliphint|first=Joel|title=Auerbach goes solo—with five other guys|url=http://www.theotherpaper.com/articles/2009/11/11/music/doc4afb45391fd58994411517.txt|archive-url=https://archive.today/20120918020621/http://www.theotherpaper.com/articles/2009/11/11/music/doc4afb45391fd58994411517.txt|url-status=dead|archive-date=September 18, 2012|accessdate=July 19, 2010|newspaper=The Other Paper|date=November 11, 2009}}</ref> Ang orihinal na percussionist na si Bob Cesare, ay hindi nakapag-perform sa Fast Five dahil sa pagkamatay ng kanyang pamilya.<ref>{{cite web|date=February 27, 2009|accessdate=June 14, 2014|url=http://www.brooklynvegan.com/archives/2009/02/my_morning_jack_15.html|title=My Morning Jacket drummer Patrick Hallahan is playing w/ Dan Auerbach who is playing SXSW (and other places)|website=Brooklynvegan.com|archive-date=Septiyembre 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902111940/http://www.brooklynvegan.com/archives/2009/02/my_morning_jack_15.html|url-status=dead}}</ref> Si Auerbach at kapwa miyembro ng Black Keys na si [[Patrick Carney]] ay nakilala ang mga miyembro ng Hacienda sa isang club, [[Emo's]], sa [[Austin, Texas]] habang nanonood ng isang banda habang nasa [[Austin City Limits Music Festival]].<ref name="theblackkeysfanlounge.com22">{{cite web|url=http://theblackkeysfanlounge.com/2010/08/the-black-keys-and-hacienda-a-love-story/|title=The Black Keys and Hacienda: A Love Story|publisher=The Black Keys Fan Lounge|date=August 10, 2010|accessdate=June 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723113848/http://theblackkeysfanlounge.com/2010/08/the-black-keys-and-hacienda-a-love-story/|archive-date=July 23, 2011|url-status=dead}}</ref> Nang makita ang isa sa mga miyembro ng banda ng Hacienda na tumama sa isang lasing na babae, lumakad si Carney at sumandal sa pagsasabing, "Dude, trust me, that's a bad idea."<ref name="theblackkeysfanlounge.com22" /> Matapos maging pamilyar sa isa't isa, nag-e-mail si Auerbach kay Hacienda isang buwan mamaya na humihiling ng higit pang mga demo, na kalaunan ay hinilingan silang buksan para sa The Black Keys at [[Dr. Dog]] sa isang palabas sa Austin, Texas.<ref name="theblackkeysfanlounge.com22" /> Pagkatapos, tinanong ni Auerbach si Hacienda na maglakbay sa Akron, Ohio kung saan sila ang magiging "guinea pigs" habang itinatala ang ''[[Keep It Hid]]''.<ref name="theblackkeysfanlounge.com22" /> === Blakroc === Ang Blakroc ay isang studio album at pakikipagtulungan nina Auerbach at Carney ng The Black Keys at [[Damon Dash]], co-founder at dating kapwa may-ari ng [[Roc-A-Fella Records]], na namamahala sa proyekto. Nagtatampok ang album ng napakaraming mga pagpapakita ng panauhin mula sa maraming indie at tanyag na [[Musikang hip hop|hip hop]] at [[R&B]], na sina [[Mos Def]], [[Nicole Wray]], [[Pharoahe Monch]], [[Ludacris]], Billy Danze ng [[M.O.P.]], [[Q-Tip]] ng [[A Tribe Called Quest]], [[Jim Jones]] at [[NOE]] ng ByrdGang, pati na rin si [[Raekwon]], [[RZA]] at ang yumaong [[Ol' Dirty Bastard]] ng [[Wu-Tang Clan]].<ref name="Blakroc2">{{cite web|url=http://blakroc.com/index_artists.html|title=Welcome to BLAKROC|website=Blakroc.com|date=|accessdate=December 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708013002/http://blakroc.com/index_artists.html|archive-date=July 8, 2011|url-status=dead}}</ref> === The Arcs === Bumalik sa 2015, inihayag ni Auerbach ang pagbuo ng isang bagong pangkat ng musikal na kilala bilang [[The Arcs]]. Sinabi ni Auerbach tungkol sa banda: "'I just wanted to do my thing and get extra weird. I wanted everything to flow [and] be cohesive. It's basically everything I love about music all wrapped up into one record'".<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/news/59397-the-black-keys-dan-auerbach-launches-new-project-the-arcs-with-mayweatherpacquiao-inspired-single/|title=The Black Keys' Dan Auerbach Launches New Project the Arcs With Mayweather/Pacquiao-Inspired Single|website=Pitchfork|language=en|access-date=December 11, 2018}}</ref> Ang debut album ay inilabas kalaunan sa tag-araw ng 2015 na tinawag na "Yours, Dreamily,". Sa panahon ng [[Mga pag-atake sa Paris noong Nobyembre 2015|Bataclan Theatre massacre]], si Auerbach at ang kanyang banda na [[The Arcs]] ay gumaganap sa katulad na laki ng malapit na venue, ang [[Le Trianon]]. Kasunod na sinabi ni Auerbach, "I know people that were there last night. I know people who are like, ‘What am I gonna do – see the Arcs or the Eagles of Death Metal?" And I've woken up feeling very out of sorts. What do you call it, survivor's remorse? Why the hell did it happen there and not where we were playing? I'm just so brokenhearted about all those people."<ref name="paris2">{{cite news|url=http://www.billboard.com/articles/news/6762526/dan-auerbach-the-black-keys-the-arcs-paris-attacks-bataclan|title=Dan Auerbach Feels 'Survivor's Remorse' Following Tragedy at Le Bataclan in Paris|website=Billboard.com|accessdate=November 15, 2015}}</ref> Noong 3 Hulyo 2018, si [[Richard Swift]], ang multi-instrumentalist at singer-songwriter na miyembro ng Arcs, ay pumanaw sa edad na 41. Si Swift at Auerbach ay napakalapit na kaibigan ni Auerbach na naglalarawan kay Swift bilang "one of the most talented musicians I know".<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/rock/8463946/richard-swift-black-keys-arcs-dies-41|title=Richard Swift, Songwriter, Member of Black Keys, Shins & The Arcs, Dies at 41|website=Billboard|access-date=December 11, 2018}}</ref> == Mga Parangal at honors == Ang The Black Keys' 2010 album, Brothers, nagwagi ng tatlong mga parangal sa Grammy. Sa 2013 Grammy Awards, nanalo si Auerbach ng parangal para sa [[Grammy Award for Producer of the Year, Non-Classical|Producer of the Year, Non-Classical]].<ref>{{cite web|url=http://kroq.cbslocal.com/2013/02/10/dan-auerbach-steals-grammy-from-pop-super-producer-diplo/|title=Dan Auerbach Steals GRAMMY From Pop Super-Producer Diplo|website=Kroq.cbslocal.com|accessdate=February 11, 2013|archive-date=13 Pebrero 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213220136/http://kroq.cbslocal.com/2013/02/10/dan-auerbach-steals-grammy-from-pop-super-producer-diplo/|url-status=dead}}</ref> Gayundin sa 2013 Grammy Awards, nanalo si Auerbach ng parangal para sa [[Grammy Award for Best Rock Song|Best Rock Song]] para sa kanyang kanta na "[[Lonely Boy]]", [[Grammy Award for Best Rock Performance|Best Rock Performance]] para sa "Lonely Boy", at [[Grammy Award for Best Rock Album|Best Rock Album]] para sa "[[El Camino]]".<ref>{{Cite news|url=https://www.grammy.com/grammys/awards/55th-annual-grammy-awards|title=55th Annual GRAMMY Awards|date=November 28, 2017|work=GRAMMY.com|access-date=November 5, 2018|language=en|archive-date=Marso 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190303135523/https://www.grammy.com/grammys/awards/55th-annual-grammy-awards|url-status=dead}}</ref> Noong 2010, sumali siya sa ika-9 na taunang Independent Music Awards judging panel upang tulungan ang karera ng mga independiyenteng musikero. == Personal na buhay == Si Auerbach ay unang nag-asawa kay Stephanie Gonis, kung kanino siya ay mayroong anak na babae, si Sadie Little Auerbach, na ipinanganak noong 2008.<ref name="US2">{{cite web|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/dan-auerbach-black-keys-frontman-splits-with-wife-stephanie-gonis-2013112/|title=Dan Auerbach, Black Keys Frontman, Splits With Wife Stephanie Gonis|date=February 11, 2013|website=usmagazine.com|accessdate=March 3, 2019}}</ref> Noong 2013 ay hiwalayan sila. Si Auerbach ay ikinasal kay Jen Goodall mula 2015 hanggang 2019. Mayroon silang isang anak na lalaki na nagngangalang Early Auerbach.<ref>{{cite news|url=http://www.yourdailydish.com/black-keys-rocker-dan-auerbach-weds-for-the-second-time/|title=Black Keys Rocker Dan Auerbach Weds For The Second Time|publisher=[[Daily Dish]]|date=September 23, 2015|accessdate=September 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926010008/http://www.yourdailydish.com/black-keys-rocker-dan-auerbach-weds-for-the-second-time/|archive-date=Septiyembre 26, 2015|url-status=dead}}</ref> Si Auerbach, Patrick Carney, at [[Jack White]] ay nasangkot sa maraming mga pagtatalo sa publiko. Ang mga ugat ng salungatan ay nagsimula pa noong 2012, nang pinagbawalan ng White si Auerbach mula sa kanyang studio sa Nashville. Nagawa na nila ang pag-ayos at ngayon ay maayos na.<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/the-rise-of-the-black-keys-20120119|title=The Rise of the Black Keys|website=Rollingstone.com|accessdate=June 5, 2017|archive-date=20 Hunyo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620040646/http://www.rollingstone.com/music/news/the-rise-of-the-black-keys-20120119|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/jack-white-vs-the-black-keys-a-beef-history-20150914/august-1st-2013-white-slams-dan-auerbach-in-leaked-divorce-emails-20150914|title=Jack White vs. the Black Keys: A Beef History|website=Rolling Stone|access-date=January 5, 2017|archive-date=3 Enero 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103093900/http://www.rollingstone.com/music/lists/jack-white-vs-the-black-keys-a-beef-history-20150914/august-1st-2013-white-slams-dan-auerbach-in-leaked-divorce-emails-20150914|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/jack-white-feud-black-keys-372144|title=A Comprehensive Guide to Jack White’s Feud With the Black Keys|date=September 14, 2015|newspaper=Newsweek|access-date=January 5, 2017}}</ref> Noong 2010, lumipat si Auerbach mula sa Akron, Ohio patungong Nashville, Tennessee. Inilipat niya ang kanyang record label na "Easy Eye Sound" at bumili ng studio kaagad paglipat niya sa bayan. Inilarawan ni Auerbach ang Nashville bilang hindi lamang pagiging "a little tourist music spot" ngunit higit pa. Habang tumanda si Auerbach napagtanto niya na si Nashville ay "the spot I wanted to go to. There's the most music that I felt a connection to".<ref>{{Cite web|url=https://tapeop.com/interviews/127/dan-auerbach/|title=Dan Auerbach:|website=tapeop.com|language=en|access-date=December 11, 2018}}</ref> == Discography == [[Talaksan:Dan_Auerbach_of_Black_Keys_at_Music_Midtown_2011.jpg|thumb|Si Dan Auerbach ng Black Keys na naglalaro sa Music Midtown noong 2011]] ; Mga solo albums * ''[[Keep It Hid]]'' (2009) * ''[[Waiting on a Song]]'' (2017) ; Mga solo na sensilyo * "I Want Some More" (2009) * "Heartbroken, In Disrepair" (2009) * "Shine on Me" (2017) * "Waiting on a Song" (12", Ltd, Bar / 2017) * "Stand by My Girl" (2017) * "King of a One Horse Town" (Digital / 2017) ; with The Black Keys * ''[[The Big Come Up]]'' (2002) * ''[[Thickfreakness]]'' (2003) * ''[[The Moan]]'' (2004) * ''[[Rubber Factory]]'' (2004) * ''[[Chulahoma: The Songs of Junior Kimbrough|Chulahoma]]'' (2006) * ''[[Magic Potion]]'' (2006) * ''[[Attack & Release]]'' (2008) * ''[[Brothers (album)|Brothers]]'' (2010) * ''[[El Camino]]'' (2011) * ''[[Turn Blue]]'' (2014) * ''[[Let's Rock]]'' (2019) ; with Blakroc * ''[[Blakroc]]'' (2009) ; with The Arcs * ''[[Yours, Dreamily,]]'' (2015) * ''The Arcs vs. The Inventors Vol. I'' (2015) == Kagamitan sa musika == === Mga gitara === [[Talaksan:Dan_Auerbach_of_The_Black_Keys_at_MSG_3-22-12.jpg|thumb| Auerbach sa [[Madison Square Garden]] noong 2012 ]] * [[Fender Telecaster|Fender Jerry Donahue Telecaster]]<ref name="fretbase2">{{cite web|url=http://www.fretbase.com/blog/2008/08/dan-auerbachs-g/|title=Dan Auerbach's Gear (Some of it…)|website=Fretbase.com|date=August 20, 2008|accessdate=June 14, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714190146/http://www.fretbase.com/blog/2008/08/dan-auerbachs-g/|archivedate=July 14, 2014}}</ref> * [[Harmony Company|Harmony Stratotone H47]]<ref name="fretbase2" /> * [[Harmony Company|Harmony H78 Hollowbody]]<ref name="fretbase2" /> * [[Harmony Company|Harmony Heath TG-46]]<ref name="premierguitar.com2">{{cite web|url=http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2012/Apr/Rig_Rundown_The_Black_Keys_Dan_Auerbach.aspx|title=Rig Rundown: The Black Keys' Dan Auerbach|work=[[Premier Guitar]]|publisher=Gearhead Communications, LLC|first=Chris|last=Kies|date=April 9, 2012|accessdate=August 27, 2012|archive-date=Septiyembre 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120924080601/http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2012/Apr/Rig_Rundown_The_Black_Keys_Dan_Auerbach.aspx|url-status=dead}}</ref> * [[Harmony Company|Harmony Rocket]]<ref name="premierguitar.com2" /> * [[Gibson Firebird|Gibson Firebird VII]]<ref name="fretbase2" /> * [[Gibson Les Paul|70's Gibson Les Paul Deluxe]]<ref name="fretbase2" /> * [[Gibson SG Junior|60's Gibson SG Junior]]<ref name="fretbase2" /> * [[Guild Guitar Company|Guild Thunderbird]] * Supro Martinique<ref name="premierguitar.com2" /> * Silvertone U1<ref name="premierguitar.com2" /> * Silvertone 1454<ref>{{cite web|url=http://effectslounge.com/blog/black-keys-slinky-fuzzed-out-tones|title=The Black Keys Slinky Fuzzed Out Tones &#124; youphonic|website=Effectslounge.com|accessdate=November 7, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816031054/http://www.effectslounge.com/blog/black-keys-slinky-fuzzed-out-tones|archive-date=August 16, 2011|url-status=dead}}</ref> * [[Rickenbacker]] 360<ref name="premierguitar.com2" /> * Ibanez SG copy<ref name="premierguitar.com2" /> * Ibanez Rocket Roll [lumilipad v kopya]<ref name="premierguitar.com2" /> * National Map<ref name="premierguitar.com2" /> * Teisco Del Rey SS-4L<ref name="premierguitar.com2" /> === Paglaki === * Fender Quad Reverb<ref name="premierguitar.com2" /> * Marshall JTM45 at vintage Marshall 8x10 cab<ref name="premierguitar.com2" /> * [[Fender Twin|Fender '65 Twin Reverb Reissue]]<ref name="fretbase2" /> * [[Fender Musicmaster Bass]]<ref name="premierguitar.com2" /> * [[Fender Super Reverb]]<ref>{{cite web|url=http://www.fretbase.com/artists/2853-dan-auerbach|title=Dan Auerbach &#124; Guitars, Reviews, Tabs, Gear on|website=Fretbase.com|accessdate=November 7, 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820224728/http://www.fretbase.com/artists/2853-dan-auerbach|archivedate=August 20, 2012}}</ref> * Victoria Double Deluxe<ref>{{cite web|url=//www.youtube.com/watch?v=aAt70OcyTN4|title=Rig Rundown – The Black Keys' Dan Auerbach|publisher=YouTube|date=April 2, 2012|accessdate=November 7, 2012}}</ref><ref>Dan Auerbach | Guitars, Reviews, Tabs, Gear on]. Fretbase.com. Retrieved on May 10, 2011.</ref> === Epekto === * [[Ibanez|Ibanez Standard Fuzz]]<ref>{{cite web|url=http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2010/Aug/Future_Blues_The_Black_Keys_Dan_Auerbach.aspx?Page=2|title=Future Blues: The Black Keys'&#39; Dan Auerbach|website=Premierguitar.com|date=July 20, 2010|accessdate=June 14, 2014|archive-date=4 Hunyo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604162310/http://www.premierguitar.com/Magazine/Issue/2010/Aug/Future_Blues_The_Black_Keys_Dan_Auerbach.aspx?Page=2|url-status=dead}}</ref> * Sovtek [[Big Muff]]<ref name="premierguitar.com2" /> * Earthquaker Devices [[Hoof Fuzz]]<ref>{{cite web|url=http://www.effectsbay.com/2015/01/dan-auerbach-the-black-keys-pedalboard-break-down/|title=Dan Auerbach – The Black Keys – Pedalboard Break Down – Effects Bay|date=January 5, 2015|website=Effectsbay.com|accessdate=July 7, 2017}}</ref> * [[Gibson|Gibson Maestro Fuzz Tone]]<ref name="fretbase2" /> * Tubeplex tape delay<ref name="premierguitar.com2" /> * Fulltone Tape Echo<ref name="premierguitar.com2" /> * [[Boss Corporation|Boss]] TR-2 Tremolo<ref name="premierguitar.com2" /> * Analogman Sunface<ref name="premierguitar.com2" /> * [[Boss Corporation|Boss Super Shifter]] * [[Boss Corporation|Boss Super Octave]] * Nu Wah Fuzz Wah == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20061216123829/http://www.popmatters.com/music/interviews/black-keys-050202.shtml Cold Steel in the Midnight Hour: An Interview with Dan Auerbach of the Black Keys] * [http://www.contactmusic.com/new/home.nsf/webpages/blackkeysinterviewx16x07x03 The Black Keys – Interview] * [http://thatotherpaper.com/austin/interview_with_the_black_keys_dan_auerbach Pentatonic for the soul: Dan Auerbach of The Black Keys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065132/http://www.thatotherpaper.com/austin/interview_with_the_black_keys_dan_auerbach |date=2020-11-29 }} * [https://web.archive.org/web/20101219043231/http://stereosubversion.com/reviews/album-reviews/dan-auerbach-keep-it-hid-02-03-2009/ Keep It Hid Review] * [https://web.archive.org/web/20090311043956/http://citizendick.org/2009/03/07/those-darlins-hacienda-and-dan-auerbach-live-at-the-beachland-march5/ Dan Auerbach live review on Citizen Dick] * [http://obscuresound.com/?p=2679 Dan Auerbach on Obscure Sound] * [http://www.realdetroitweekly.com/content/article_5845.shtml Real Detroit Weekly – Dan Auerbach]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{The Black Keys}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Auerbach, Dan}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1979]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga musiko mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga Amerikano]] [[Kategorya:The Black Keys]] tflan331nodrln7asncrtrkq46q9evr 0 305285 2238829 2036607 2026-11-04T20:28:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238829 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Alessandria|elevation_footnotes=|mayor_party=Lega Nord|mayor=Gianfranco Cuttica di Revigliasco|area_footnotes=|area_total_km2=204|population_footnotes=|population_demonyms=Alessandrini, nickname: Mandrogni|elevation_m=95|province=[[Lalawigan ng Alessandria|Alessandria]] (AL)|istat=|saint=[[San Baudolino]]|day=Nobyembre 10|postal_code=15121–15122|area_code=0131|website={{official website|http://www.comune.alessandria.it}}|frazioni=[[Spinetta Marengo]], Cantalupo, Casalbagliano, Cascina Morione, Cascinagrossa, Castelceriolo, Cornaglie, Cristo, Filippona, Gerlotti, Litta Parodi, Lobbi, Mandrogne, Molinetto, Orti, Pagella, Porrona, Profumati, San Giuliano, San Giuliano Nuovo, San Giuliano Vecchio, San Michele, Settimio, Valle San Bartolomeo, Valmadonna, Villa Del Foro|region=[[Piamonte]]|official_name=Comune di Alessandria|image_shield=Alessandria-Stemma.png|native_name={{native name|pms|Lissandria}}|image_skyline=Alessandria piazzaduomo.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=[[Katedral ng Alessandria]] sa Piazza del Duomo|image_flag=Flag of Alessandria.svg|shield_alt=|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Piedmont#Italy#Europe|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|55|N|08|37|E|display=inline,title}}|footnotes=}}Ang '''Alessandria''' (bigkas sa Italyano: [alesˈsandrja]; {{Lang-pms|Lissandria}} [liˈsɑŋdrja]) ay isang lungsod at ''[[komuna]]'' sa [[Piemonte|Piamonte, Italya]], at ang kabesera ng [[Lalawigan ng Alessandria]]. Ang lungsod ay matatagpuan sa [[kapatagang aluvial]] sa pagitan ng mga ilog ng [[Ilog Tanaro|Tanaro]] at [[Bormida (ilog)|Bormida]], mga {{Convert|90|km|0}} timog-silangan ng [[Lungsod ng Turin|Turin]]. Ito ang pinakamalaking munisipalidad sa rehiyon<ref>{{cita web |url=http://www.tuttitalia.it/piemonte/46-comuni/superficie/ |titolo=Comuni piemontesi per superficie}}</ref> at ang pangatlo ayon sa populasyon. Ito ay matatagpuan sa gitna ng [[industriyal na triangulo]] ng Turin-[[Milan]]-[[Genova]], na bumubuo ng isang mahalagang interchange node. Ito rin ay tahanan ng [[Pamantasang Amedeo Avogadro ng Silangang Piamonte]], isang tripolar na estruktura na ibinahagi sa [[Vercelli]] at [[Novara]]. Alessandria ay isa ring pangunahing [[Pusod ng transportasyon|pusod]] ng [[Biyaheng daambakal|daambakal]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas ng Alexandria ay halos kakontemporaneo sa pagkakatatag ng lungsod nito. Ito ay itinatag noong 1175 bilang memorya ng pagtatapos ng pagkubkob ng [[Federico Barbarossa|Barbarossa]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * "Alessandria" . Bagong International Encyclopedia . 1905. * [https://web.archive.org/web/20110511070203/http://comune.alessandria.it/ Ang opisyal na website ng konseho ng lungsod] {{In lang|it}} {{Province of Alessandria}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] 1w05qdbrl7wjltvxs6x5ywnhfo3vsv7 0 308738 2238864 2235896 2026-11-05T02:00:00Z Ivan P. Clarin 84769 /* Depinasyon */ 2238864 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = '''Estados Unidos ng Europa'''<br />''[[Unyong Europeo|United States of Europe]]'' | common_name = Estados Unidos | image_flag = Flag of Europe.svg | image_coat = | national_motto = ''[[E pluribus unum]]'' ([[Wikang Latin|Latin]]) | image_map = Global European Union.svg | GDP_PPP = {{nowrap|$30.37 trillion (2021 est; 2nd)<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref>}} | GDP_nominal = $23.05 trillion (2021 est; [[List of continents by GDP (nominal)|3rd]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices| url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref> | HDI = 0.845<!-- number only --> | HDI_year = <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = {{increase}}<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports – Human Development Reports|website=hdr.undp.org|access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = | capital = [[Bruselas]] | largest_city = [[Paris]] | currency = [[Euro|EURO €]] | languages = [[Wikang Aleman|Aleman]]<br>[[Wikang Italyano|Italyano]]<br>[[Wikang Olandes|Olandes]]<br>[[Wikang Pransya|Pransya]] |internet = }} Ang '''Estados Unidos ng Europa''' o sa ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''United States of Europe'''), ay isang '''Europang Superestado''', '''Europang Pederalismo''' ay isang soberentiyang estado na layuning buuin bilang isang bansa na nakapaloob sa kontinenteng [[Europa]] na nakabase sa [[Unyong Europeo]] na inorganisa kahalintulad halimbawa sa [[Estados Unidos]] ng Amerika na nakabatay, politiko, siyentipiko, heograpiya, kasaysayan sa kasalukuyan, Ang "''Unyong Europeo''" ay hindi opisyal na isang pederasyon ay mayron kakaibang akademiko na inobserba na nangangailangan ng karakteristik bilang maging isang pederasyong sistema. [[Talaksan:United States of Europe.png|thumb|Ang Ekonomiyang sukat sa kontinenteng Europa]] Ang Europeong Superestado ay partikular mula sa Eurosceptics kabilang ang [[United Kingdom]] ay ginagamit sa kritisismo ng integrasyon papunta sa EU ay mawala bilang soberentiyang nasyonal. ==Mga Estado sa Europa== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="references-small sortable" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;" |- bgcolor="#ECECEC" ! Pangalan ng [[:en:subregion|rehiyon]] at<br>teritoryo, kasama ang [[watawat]] ! [[:en:List of countries by area|Lawak]]<br>(km²) ! [[:en:List of countries by population|Populasyon]]<br> ! [[:en:List of countries by population density|Densidad ng Populasyon]]<br>(bawat km²) ! [[Kabisera]] |- | {{flagicon|Albania}} [[Albania]] | align="right" | 28,748 | align="right" | 3,600,523 | align="right" | 125.2 | [[Tirana]] |-| | {{flagicon|Andorra}} [[Andorra]] | align="right" | 468 | align="right" | 68,403 | align="right" | 146.2 | [[Andorra la Vella]] |-| |{{flagicon|Armenia}} [[Armenia]]{{Cref|k}} | align="right" | 29,800 | align="right" | 3,229,900 | align="right" | 101 | [[Yerevan]] |-| |{{flagicon|Austria}} [[Austria]] | align="right" | 83,858 | align="right" | 8,169,929 | align="right" | 97.4 | [[Vienna]] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijan]]{{Cref|l}} | align="right" | 86,600 | align="right" | 8,621,000 | align="right" | 97 | [[Baku]] |- | {{flagicon|Belarus}} [[Belarus]] | align="right" | 207,600 | align="right" | 10,335,382 | align="right" | 49.8 | [[Minsk]] |- | {{flagicon|Belgium}} [[Belgium]] | align="right" | 30,510 | align="right" | 10,274,595 | align="right" | 336.8 | [[Brussels]] |- | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina]] | align="right" | 51,129 | align="right" | 4,448,500 | align="right" | 77.5 | [[Sarajevo]] |- | {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgaria]] | align="right" | 110,910 | align="right" | 7,621,337 | align="right" | 68.7 | [[Sofia]] |- | {{flagicon|CRO}} [[Croatia]] | align="right" | 56,542 | align="right" | 4,437,460 | align="right" | 77.7 | [[Zagreb]] |- | {{flagicon|Cyprus}} [[Cyprus]]{{Cref|e}} | align="right" | 9,251 | align="right" | 788,457 | align="right" | 85 | [[Nicosia]] |- | {{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] | align="right" | 78,866 | align="right" | 10,256,760 | align="right" | 130.1 | [[Prague]] |- | {{flagicon|Denmark}} [[Denmark]] | align="right" | 43,094 | align="right" | 5,368,854 | align="right" | 124.6 | [[Copenhagen]] |- | {{flagicon|Estonia}} [[Estonia]] | align="right" | 45,226 | align="right" | 1,415,681 | align="right" | 31.3 | [[Tallinn]] |- | {{flagicon|Finland}} [[Finland]] | align="right" | 336,593 | align="right" | 5,157,537 | align="right" | 15.3 | [[Helsinki]] |- | {{flagicon|France}} [[Pransiya]]{{Cref|h}} | align="right" | 547,030 | align="right" | 59,765,983 | align="right" | 109.3 | [[Paris]] |- | {{flagicon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] {{Cref|m}} | align="right" | 69,700 | align="right" | 4,661,473 | align="right" | 64 | [[Tbilisi]] |- | {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] | align="right" | 357,021 | align="right" | 83,251,851 | align="right" | 233.2 | [[Berlin]] |- | {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] | align="right" | 131,940 | align="right" | 10,645,343 | align="right" | 80.7 | [[Athens]] |- | {{flagicon|Hungary}} [[Hungary]] | align="right" | 93,030 | align="right" | 10,075,034 | align="right" | 108.3 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|Iceland}} [[Iceland]] | align="right" | 103,000 | align="right" | 307,261 | align="right" | 2.7 | [[Reykjavík]] |- | {{flagicon|Ireland}} [[Republika ng Irlanda|Ireland]] | align="right" | 70,280 | align="right" | 4,234,925 | align="right" | 60.3 | [[Dublin]] |- | {{flagicon|Italy}} [[Italya]] | align="right" | 301,230 | align="right" | 58,751,711 | align="right" | 191.6 | [[Rome]] |- | {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]]{{Cref|j}} | align="right" | 2,724,900 | align="right" | 15,217,711 | align="right" | 5.6 | [[Nur-Sultan]] |- | {{flagicon|Latvia}} [[Latvia]] | align="right" | 64,589 | align="right" | 2,366,515 | align="right" | 36.6 | [[Riga]] |- | {{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein]] | align="right" | 160 | align="right" | 32,842 | align="right" | 205.3 | [[Vaduz]] |- | {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuania]] | align="right" | 65,200 | align="right" | 3,601,138 | align="right" | 55.2 | [[Vilnius]] |- | {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourg]] | align="right" | 2,586 | align="right" | 448,569 | align="right" | 173.5 | [[Luxembourg (city)|Luxembourg]] |- | {{flagicon|Republic of Macedonia}} [[Republika ng Macedonia|Macedonia]] | align="right" | 25,333 | align="right" | 2,054,800 | align="right" | 81.1 | [[Skopje]] |- | {{flagicon|Malta}} [[Malta]] | align="right" | 316 | align="right" | 397,499 | align="right" | 1,257.9 | [[Valletta]] |- | {{flagicon|Moldova}} [[Moldova]]{{Cref|b}} | align="right" | 33,843 | align="right" | 4,434,547 | align="right" | 131.0 | [[Chişinău]] |- | {{flagicon|Monaco}} [[Monaco]] | align="right" | 1.95 | align="right" | 31,987 | align="right" | 16,403.6 | [[Monaco]] |- | {{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] | align="right" | 13,812 | align="right" | 616,258 | align="right" | 44.6 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]]{{Cref|i}} | align="right" | 41,526 | align="right" | 16,318,199 | align="right" | 393.0 | [[Amsterdam]] |- |{{flagicon|Norway}} [[Norway]] | align="right" | 324,220 | align="right" | 4,525,116 | align="right" | 14.0 | [[Oslo]] |- | {{flagicon|Poland}} [[Poland]] | align="right" | 312,685 | align="right" | 38,625,478 | align="right" | 123.5 | [[Warsaw]] |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]]{{Cref|f}} | align="right" | 91,568 | align="right" | 10,409,995 | align="right" | 110.1 | [[Lisbon]] |- | {{flagicon|Romania}} [[Romania]] | align="right" | 238,391 | align="right" | 21,698,181 | align="right" | 91.0 | [[Bucharest]] |- | {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]{{Cref|c}} | align="right" | 17,075,400 | align="right" | 142,200,000 | align="right" | 26.8 | [[Moscow]] |- | {{flagicon|San Marino}} [[San Marino]] | align="right" | 61 | align="right" | 27,730 | align="right" | 454.6 | [[San Marino, San Marino|San Marino]] |- | {{flagicon|Serbia}} [[Serbia]]<ref>http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165149/http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm |date=2008-09-19 }} (2002 Census)</ref> | align="right" | 88,361 | align="right" | 7,495,742 | align="right" | 89.4 | [[Belgrade]] |- | {{flagicon|Slovakia}} [[Slovakia]] | align="right" | 48,845 | align="right" | 5,422,366 | align="right" | 111.0 | [[Bratislava]] |- | {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenia]] | align="right" | 20,273 | align="right" | 1,932,917 | align="right" | 95.3 | [[Ljubljana]] |- | {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] | align="right" | 504,851 | align="right" | 45,061,274 | align="right" | 89.3 | [[Madrid]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] | align="right" | 449,964 | align="right" | 9,090,113 | align="right" | 19.7 | [[Stockholm]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[Switzerland]] | align="right" | 41,290 | align="right" | 7,507,000 | align="right" | 176.8 | [[Bern]] |- | {{flagicon|Turkey}} [[Turkey]]{{Cref|n}} | align="right" | 783,562 | align="right" | 71,517,100 | align="right" | 93 | [[Ankara]] |- | {{flagicon|Ukraine}} [[Ukraine]] | align="right" | 603,700 | align="right" | 48,396,470 | align="right" | 80.2 | [[Kiev]] |- | {{flagicon|United Kingdom}} [[United Kingdom]] | align="right" | 244,820 | align="right" | 61,100,835 | align="right" | 244.2 | [[London]] |- | {{flagicon|Vatican City}} [[Lungsod ng Vaticano]] | align="right" | 0.44 | align="right" | 900 | align="right" | 2,045.5 | [[Vatican City]] |- style="font-weight:bold;" | Total | align="right" | 10,180,000{{Cref|o}} | align="right" | 731,000,000{{Cref|o}} | align="right" | 70 |} ===Depinasyon=== <div class="center"> <div class="thumbinner overflowbugx" style="overflow:auto;"> <small>Clickable map of Europe, showing one of the most commonly used [[Boundaries between the continents of Earth|continental boundaries]]<ref>The map shows one of the most commonly accepted delineations of the geographical boundaries of Europe, as used by [[National Geographic Society|National Geographic]] and [[Encyclopædia Britannica]]. Whether countries are considered in Europe or Asia can vary in sources, for example in the classification of the [[CIA World Factbook]] or that of the [[BBC]]. Certain countries in Europe, such as France, have [[List of countries spanning more than one continent#Non-contiguous|territories lying geographically outside Europe]], but which are nevertheless considered integral parts of that country.</ref> <br />'''Key:''' <span style="color:blue">'''blue'''</span>: [[List of transcontinental countries|states which straddle the border between Europe and Asia]]; <span style="color:green">'''green'''</span>: countries not geographically in Europe, but closely associated with the continent </small> </div> </div> ==Tingnan rin== * [[Estados Unidos ng Amerika]] * [[Unyong Europeo]] ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Europa]] 864u8wijqwmx9n222vazy6y6dvsqad5 2238865 2238864 2026-11-05T02:01:34Z Ivan P. Clarin 84769 2238865 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = '''Estados Unidos ng Europa'''<br />''[[Unyong Europeo|United States of Europe]]'' | common_name = Estados Unidos | image_flag = EU Single Market on a globe.svg | image_coat = | national_motto = ''[[E pluribus unum]]'' ([[Wikang Latin|Latin]]) | image_map = Global European Union.svg | GDP_PPP = {{nowrap|$30.37 trillion (2021 est; 2nd)<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref>}} | GDP_nominal = $23.05 trillion (2021 est; [[List of continents by GDP (nominal)|3rd]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices| url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref> | HDI = 0.845<!-- number only --> | HDI_year = <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = {{increase}}<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports – Human Development Reports|website=hdr.undp.org|access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = | capital = [[Bruselas]] | largest_city = [[Paris]] | currency = [[Euro|EURO €]] | languages = [[Wikang Aleman|Aleman]]<br>[[Wikang Italyano|Italyano]]<br>[[Wikang Olandes|Olandes]]<br>[[Wikang Pransya|Pransya]] |internet = }} Ang '''Estados Unidos ng Europa''' o sa ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''United States of Europe'''), ay isang '''Europang Superestado''', '''Europang Pederalismo''' ay isang soberentiyang estado na layuning buuin bilang isang bansa na nakapaloob sa kontinenteng [[Europa]] na nakabase sa [[Unyong Europeo]] na inorganisa kahalintulad halimbawa sa [[Estados Unidos]] ng Amerika na nakabatay, politiko, siyentipiko, heograpiya, kasaysayan sa kasalukuyan, Ang "''Unyong Europeo''" ay hindi opisyal na isang pederasyon ay mayron kakaibang akademiko na inobserba na nangangailangan ng karakteristik bilang maging isang pederasyong sistema. [[Talaksan:United States of Europe.png|thumb|Ang Ekonomiyang sukat sa kontinenteng Europa]] Ang Europeong Superestado ay partikular mula sa Eurosceptics kabilang ang [[United Kingdom]] ay ginagamit sa kritisismo ng integrasyon papunta sa EU ay mawala bilang soberentiyang nasyonal. ==Mga Estado sa Europa== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="references-small sortable" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;" |- bgcolor="#ECECEC" ! Pangalan ng [[:en:subregion|rehiyon]] at<br>teritoryo, kasama ang [[watawat]] ! [[:en:List of countries by area|Lawak]]<br>(km²) ! [[:en:List of countries by population|Populasyon]]<br> ! [[:en:List of countries by population density|Densidad ng Populasyon]]<br>(bawat km²) ! [[Kabisera]] |- | {{flagicon|Albania}} [[Albania]] | align="right" | 28,748 | align="right" | 3,600,523 | align="right" | 125.2 | [[Tirana]] |-| | {{flagicon|Andorra}} [[Andorra]] | align="right" | 468 | align="right" | 68,403 | align="right" | 146.2 | [[Andorra la Vella]] |-| |{{flagicon|Armenia}} [[Armenia]]{{Cref|k}} | align="right" | 29,800 | align="right" | 3,229,900 | align="right" | 101 | [[Yerevan]] |-| |{{flagicon|Austria}} [[Austria]] | align="right" | 83,858 | align="right" | 8,169,929 | align="right" | 97.4 | [[Vienna]] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijan]]{{Cref|l}} | align="right" | 86,600 | align="right" | 8,621,000 | align="right" | 97 | [[Baku]] |- | {{flagicon|Belarus}} [[Belarus]] | align="right" | 207,600 | align="right" | 10,335,382 | align="right" | 49.8 | [[Minsk]] |- | {{flagicon|Belgium}} [[Belgium]] | align="right" | 30,510 | align="right" | 10,274,595 | align="right" | 336.8 | [[Brussels]] |- | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina]] | align="right" | 51,129 | align="right" | 4,448,500 | align="right" | 77.5 | [[Sarajevo]] |- | {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgaria]] | align="right" | 110,910 | align="right" | 7,621,337 | align="right" | 68.7 | [[Sofia]] |- | {{flagicon|CRO}} [[Croatia]] | align="right" | 56,542 | align="right" | 4,437,460 | align="right" | 77.7 | [[Zagreb]] |- | {{flagicon|Cyprus}} [[Cyprus]]{{Cref|e}} | align="right" | 9,251 | align="right" | 788,457 | align="right" | 85 | [[Nicosia]] |- | {{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] | align="right" | 78,866 | align="right" | 10,256,760 | align="right" | 130.1 | [[Prague]] |- | {{flagicon|Denmark}} [[Denmark]] | align="right" | 43,094 | align="right" | 5,368,854 | align="right" | 124.6 | [[Copenhagen]] |- | {{flagicon|Estonia}} [[Estonia]] | align="right" | 45,226 | align="right" | 1,415,681 | align="right" | 31.3 | [[Tallinn]] |- | {{flagicon|Finland}} [[Finland]] | align="right" | 336,593 | align="right" | 5,157,537 | align="right" | 15.3 | [[Helsinki]] |- | {{flagicon|France}} [[Pransiya]]{{Cref|h}} | align="right" | 547,030 | align="right" | 59,765,983 | align="right" | 109.3 | [[Paris]] |- | {{flagicon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] {{Cref|m}} | align="right" | 69,700 | align="right" | 4,661,473 | align="right" | 64 | [[Tbilisi]] |- | {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] | align="right" | 357,021 | align="right" | 83,251,851 | align="right" | 233.2 | [[Berlin]] |- | {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] | align="right" | 131,940 | align="right" | 10,645,343 | align="right" | 80.7 | [[Athens]] |- | {{flagicon|Hungary}} [[Hungary]] | align="right" | 93,030 | align="right" | 10,075,034 | align="right" | 108.3 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|Iceland}} [[Iceland]] | align="right" | 103,000 | align="right" | 307,261 | align="right" | 2.7 | [[Reykjavík]] |- | {{flagicon|Ireland}} [[Republika ng Irlanda|Ireland]] | align="right" | 70,280 | align="right" | 4,234,925 | align="right" | 60.3 | [[Dublin]] |- | {{flagicon|Italy}} [[Italya]] | align="right" | 301,230 | align="right" | 58,751,711 | align="right" | 191.6 | [[Rome]] |- | {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]]{{Cref|j}} | align="right" | 2,724,900 | align="right" | 15,217,711 | align="right" | 5.6 | [[Nur-Sultan]] |- | {{flagicon|Latvia}} [[Latvia]] | align="right" | 64,589 | align="right" | 2,366,515 | align="right" | 36.6 | [[Riga]] |- | {{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein]] | align="right" | 160 | align="right" | 32,842 | align="right" | 205.3 | [[Vaduz]] |- | {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuania]] | align="right" | 65,200 | align="right" | 3,601,138 | align="right" | 55.2 | [[Vilnius]] |- | {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourg]] | align="right" | 2,586 | align="right" | 448,569 | align="right" | 173.5 | [[Luxembourg (city)|Luxembourg]] |- | {{flagicon|Republic of Macedonia}} [[Republika ng Macedonia|Macedonia]] | align="right" | 25,333 | align="right" | 2,054,800 | align="right" | 81.1 | [[Skopje]] |- | {{flagicon|Malta}} [[Malta]] | align="right" | 316 | align="right" | 397,499 | align="right" | 1,257.9 | [[Valletta]] |- | {{flagicon|Moldova}} [[Moldova]]{{Cref|b}} | align="right" | 33,843 | align="right" | 4,434,547 | align="right" | 131.0 | [[Chişinău]] |- | {{flagicon|Monaco}} [[Monaco]] | align="right" | 1.95 | align="right" | 31,987 | align="right" | 16,403.6 | [[Monaco]] |- | {{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] | align="right" | 13,812 | align="right" | 616,258 | align="right" | 44.6 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]]{{Cref|i}} | align="right" | 41,526 | align="right" | 16,318,199 | align="right" | 393.0 | [[Amsterdam]] |- |{{flagicon|Norway}} [[Norway]] | align="right" | 324,220 | align="right" | 4,525,116 | align="right" | 14.0 | [[Oslo]] |- | {{flagicon|Poland}} [[Poland]] | align="right" | 312,685 | align="right" | 38,625,478 | align="right" | 123.5 | [[Warsaw]] |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]]{{Cref|f}} | align="right" | 91,568 | align="right" | 10,409,995 | align="right" | 110.1 | [[Lisbon]] |- | {{flagicon|Romania}} [[Romania]] | align="right" | 238,391 | align="right" | 21,698,181 | align="right" | 91.0 | [[Bucharest]] |- | {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]{{Cref|c}} | align="right" | 17,075,400 | align="right" | 142,200,000 | align="right" | 26.8 | [[Moscow]] |- | {{flagicon|San Marino}} [[San Marino]] | align="right" | 61 | align="right" | 27,730 | align="right" | 454.6 | [[San Marino, San Marino|San Marino]] |- | {{flagicon|Serbia}} [[Serbia]]<ref>http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165149/http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm |date=2008-09-19 }} (2002 Census)</ref> | align="right" | 88,361 | align="right" | 7,495,742 | align="right" | 89.4 | [[Belgrade]] |- | {{flagicon|Slovakia}} [[Slovakia]] | align="right" | 48,845 | align="right" | 5,422,366 | align="right" | 111.0 | [[Bratislava]] |- | {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenia]] | align="right" | 20,273 | align="right" | 1,932,917 | align="right" | 95.3 | [[Ljubljana]] |- | {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] | align="right" | 504,851 | align="right" | 45,061,274 | align="right" | 89.3 | [[Madrid]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] | align="right" | 449,964 | align="right" | 9,090,113 | align="right" | 19.7 | [[Stockholm]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[Switzerland]] | align="right" | 41,290 | align="right" | 7,507,000 | align="right" | 176.8 | [[Bern]] |- | {{flagicon|Turkey}} [[Turkey]]{{Cref|n}} | align="right" | 783,562 | align="right" | 71,517,100 | align="right" | 93 | [[Ankara]] |- | {{flagicon|Ukraine}} [[Ukraine]] | align="right" | 603,700 | align="right" | 48,396,470 | align="right" | 80.2 | [[Kiev]] |- | {{flagicon|United Kingdom}} [[United Kingdom]] | align="right" | 244,820 | align="right" | 61,100,835 | align="right" | 244.2 | [[London]] |- | {{flagicon|Vatican City}} [[Lungsod ng Vaticano]] | align="right" | 0.44 | align="right" | 900 | align="right" | 2,045.5 | [[Vatican City]] |- style="font-weight:bold;" | Total | align="right" | 10,180,000{{Cref|o}} | align="right" | 731,000,000{{Cref|o}} | align="right" | 70 |} ===Depinasyon=== <div class="center"> <div class="thumbinner overflowbugx" style="overflow:auto;"> <small>Clickable map of Europe, showing one of the most commonly used [[Boundaries between the continents of Earth|continental boundaries]]<ref>The map shows one of the most commonly accepted delineations of the geographical boundaries of Europe, as used by [[National Geographic Society|National Geographic]] and [[Encyclopædia Britannica]]. Whether countries are considered in Europe or Asia can vary in sources, for example in the classification of the [[CIA World Factbook]] or that of the [[BBC]]. Certain countries in Europe, such as France, have [[List of countries spanning more than one continent#Non-contiguous|territories lying geographically outside Europe]], but which are nevertheless considered integral parts of that country.</ref> <br />'''Key:''' <span style="color:blue">'''blue'''</span>: [[List of transcontinental countries|states which straddle the border between Europe and Asia]]; <span style="color:green">'''green'''</span>: countries not geographically in Europe, but closely associated with the continent </small> </div> </div> ==Tingnan rin== * [[Estados Unidos ng Amerika]] * [[Unyong Europeo]] ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Europa]] 1vowr8ykmbh3zt6zlt4th13qdqwe5bu 2238866 2238865 2026-11-05T02:02:41Z Ivan P. Clarin 84769 2238866 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = '''Estados Unidos ng Europa'''<br />''[[Unyong Europeo|United States of Europe]]'' | common_name = Estados Unidos | image_flag = Flag of Europe.svg | image_coat = | national_motto = ''[[E pluribus unum]]'' ([[Wikang Latin|Latin]]) | image_map = EU Single Market on a globe.svg | GDP_PPP = {{nowrap|$30.37 trillion (2021 est; 2nd)<ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=GDP PPP, current prices |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref>}} | GDP_nominal = $23.05 trillion (2021 est; [[List of continents by GDP (nominal)|3rd]])<ref>{{cite web|title=GDP Nominal, current prices| url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPDPC@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|title=Nominal GDP per capita|publisher=International Monetary Fund|date=2021|access-date=16 January 2021}}</ref> | HDI = 0.845<!-- number only --> | HDI_year = <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = {{increase}}<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|title=Reports – Human Development Reports|website=hdr.undp.org|access-date=21 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|archive-date=9 July 2012|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = | capital = [[Bruselas]] | largest_city = [[Paris]] | currency = [[Euro|EURO €]] | languages = [[Wikang Aleman|Aleman]]<br>[[Wikang Italyano|Italyano]]<br>[[Wikang Olandes|Olandes]]<br>[[Wikang Pransya|Pransya]] |internet = }} Ang '''Estados Unidos ng Europa''' o sa ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''United States of Europe'''), ay isang '''Europang Superestado''', '''Europang Pederalismo''' ay isang soberentiyang estado na layuning buuin bilang isang bansa na nakapaloob sa kontinenteng [[Europa]] na nakabase sa [[Unyong Europeo]] na inorganisa kahalintulad halimbawa sa [[Estados Unidos]] ng Amerika na nakabatay, politiko, siyentipiko, heograpiya, kasaysayan sa kasalukuyan, Ang "''Unyong Europeo''" ay hindi opisyal na isang pederasyon ay mayron kakaibang akademiko na inobserba na nangangailangan ng karakteristik bilang maging isang pederasyong sistema. [[Talaksan:United States of Europe.png|thumb|Ang Ekonomiyang sukat sa kontinenteng Europa]] Ang Europeong Superestado ay partikular mula sa Eurosceptics kabilang ang [[United Kingdom]] ay ginagamit sa kritisismo ng integrasyon papunta sa EU ay mawala bilang soberentiyang nasyonal. ==Mga Estado sa Europa== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="references-small sortable" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;" |- bgcolor="#ECECEC" ! Pangalan ng [[:en:subregion|rehiyon]] at<br>teritoryo, kasama ang [[watawat]] ! [[:en:List of countries by area|Lawak]]<br>(km²) ! [[:en:List of countries by population|Populasyon]]<br> ! [[:en:List of countries by population density|Densidad ng Populasyon]]<br>(bawat km²) ! [[Kabisera]] |- | {{flagicon|Albania}} [[Albania]] | align="right" | 28,748 | align="right" | 3,600,523 | align="right" | 125.2 | [[Tirana]] |-| | {{flagicon|Andorra}} [[Andorra]] | align="right" | 468 | align="right" | 68,403 | align="right" | 146.2 | [[Andorra la Vella]] |-| |{{flagicon|Armenia}} [[Armenia]]{{Cref|k}} | align="right" | 29,800 | align="right" | 3,229,900 | align="right" | 101 | [[Yerevan]] |-| |{{flagicon|Austria}} [[Austria]] | align="right" | 83,858 | align="right" | 8,169,929 | align="right" | 97.4 | [[Vienna]] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} [[Azerbaijan]]{{Cref|l}} | align="right" | 86,600 | align="right" | 8,621,000 | align="right" | 97 | [[Baku]] |- | {{flagicon|Belarus}} [[Belarus]] | align="right" | 207,600 | align="right" | 10,335,382 | align="right" | 49.8 | [[Minsk]] |- | {{flagicon|Belgium}} [[Belgium]] | align="right" | 30,510 | align="right" | 10,274,595 | align="right" | 336.8 | [[Brussels]] |- | {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosnia and Herzegovina]] | align="right" | 51,129 | align="right" | 4,448,500 | align="right" | 77.5 | [[Sarajevo]] |- | {{flagicon|Bulgaria}} [[Bulgaria]] | align="right" | 110,910 | align="right" | 7,621,337 | align="right" | 68.7 | [[Sofia]] |- | {{flagicon|CRO}} [[Croatia]] | align="right" | 56,542 | align="right" | 4,437,460 | align="right" | 77.7 | [[Zagreb]] |- | {{flagicon|Cyprus}} [[Cyprus]]{{Cref|e}} | align="right" | 9,251 | align="right" | 788,457 | align="right" | 85 | [[Nicosia]] |- | {{flagicon|Czech Republic}} [[Republikang Tseko]] | align="right" | 78,866 | align="right" | 10,256,760 | align="right" | 130.1 | [[Prague]] |- | {{flagicon|Denmark}} [[Denmark]] | align="right" | 43,094 | align="right" | 5,368,854 | align="right" | 124.6 | [[Copenhagen]] |- | {{flagicon|Estonia}} [[Estonia]] | align="right" | 45,226 | align="right" | 1,415,681 | align="right" | 31.3 | [[Tallinn]] |- | {{flagicon|Finland}} [[Finland]] | align="right" | 336,593 | align="right" | 5,157,537 | align="right" | 15.3 | [[Helsinki]] |- | {{flagicon|France}} [[Pransiya]]{{Cref|h}} | align="right" | 547,030 | align="right" | 59,765,983 | align="right" | 109.3 | [[Paris]] |- | {{flagicon|Georgia}} [[Georgia (country)|Georgia]] {{Cref|m}} | align="right" | 69,700 | align="right" | 4,661,473 | align="right" | 64 | [[Tbilisi]] |- | {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] | align="right" | 357,021 | align="right" | 83,251,851 | align="right" | 233.2 | [[Berlin]] |- | {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] | align="right" | 131,940 | align="right" | 10,645,343 | align="right" | 80.7 | [[Athens]] |- | {{flagicon|Hungary}} [[Hungary]] | align="right" | 93,030 | align="right" | 10,075,034 | align="right" | 108.3 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|Iceland}} [[Iceland]] | align="right" | 103,000 | align="right" | 307,261 | align="right" | 2.7 | [[Reykjavík]] |- | {{flagicon|Ireland}} [[Republika ng Irlanda|Ireland]] | align="right" | 70,280 | align="right" | 4,234,925 | align="right" | 60.3 | [[Dublin]] |- | {{flagicon|Italy}} [[Italya]] | align="right" | 301,230 | align="right" | 58,751,711 | align="right" | 191.6 | [[Rome]] |- | {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]]{{Cref|j}} | align="right" | 2,724,900 | align="right" | 15,217,711 | align="right" | 5.6 | [[Nur-Sultan]] |- | {{flagicon|Latvia}} [[Latvia]] | align="right" | 64,589 | align="right" | 2,366,515 | align="right" | 36.6 | [[Riga]] |- | {{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein]] | align="right" | 160 | align="right" | 32,842 | align="right" | 205.3 | [[Vaduz]] |- | {{flagicon|Lithuania}} [[Lithuania]] | align="right" | 65,200 | align="right" | 3,601,138 | align="right" | 55.2 | [[Vilnius]] |- | {{flagicon|Luxembourg}} [[Luxembourg]] | align="right" | 2,586 | align="right" | 448,569 | align="right" | 173.5 | [[Luxembourg (city)|Luxembourg]] |- | {{flagicon|Republic of Macedonia}} [[Republika ng Macedonia|Macedonia]] | align="right" | 25,333 | align="right" | 2,054,800 | align="right" | 81.1 | [[Skopje]] |- | {{flagicon|Malta}} [[Malta]] | align="right" | 316 | align="right" | 397,499 | align="right" | 1,257.9 | [[Valletta]] |- | {{flagicon|Moldova}} [[Moldova]]{{Cref|b}} | align="right" | 33,843 | align="right" | 4,434,547 | align="right" | 131.0 | [[Chişinău]] |- | {{flagicon|Monaco}} [[Monaco]] | align="right" | 1.95 | align="right" | 31,987 | align="right" | 16,403.6 | [[Monaco]] |- | {{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] | align="right" | 13,812 | align="right" | 616,258 | align="right" | 44.6 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]]{{Cref|i}} | align="right" | 41,526 | align="right" | 16,318,199 | align="right" | 393.0 | [[Amsterdam]] |- |{{flagicon|Norway}} [[Norway]] | align="right" | 324,220 | align="right" | 4,525,116 | align="right" | 14.0 | [[Oslo]] |- | {{flagicon|Poland}} [[Poland]] | align="right" | 312,685 | align="right" | 38,625,478 | align="right" | 123.5 | [[Warsaw]] |- | {{flagicon|Portugal}} [[Portugal]]{{Cref|f}} | align="right" | 91,568 | align="right" | 10,409,995 | align="right" | 110.1 | [[Lisbon]] |- | {{flagicon|Romania}} [[Romania]] | align="right" | 238,391 | align="right" | 21,698,181 | align="right" | 91.0 | [[Bucharest]] |- | {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]{{Cref|c}} | align="right" | 17,075,400 | align="right" | 142,200,000 | align="right" | 26.8 | [[Moscow]] |- | {{flagicon|San Marino}} [[San Marino]] | align="right" | 61 | align="right" | 27,730 | align="right" | 454.6 | [[San Marino, San Marino|San Marino]] |- | {{flagicon|Serbia}} [[Serbia]]<ref>http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165149/http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm |date=2008-09-19 }} (2002 Census)</ref> | align="right" | 88,361 | align="right" | 7,495,742 | align="right" | 89.4 | [[Belgrade]] |- | {{flagicon|Slovakia}} [[Slovakia]] | align="right" | 48,845 | align="right" | 5,422,366 | align="right" | 111.0 | [[Bratislava]] |- | {{flagicon|Slovenia}} [[Slovenia]] | align="right" | 20,273 | align="right" | 1,932,917 | align="right" | 95.3 | [[Ljubljana]] |- | {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] | align="right" | 504,851 | align="right" | 45,061,274 | align="right" | 89.3 | [[Madrid]] |- | {{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] | align="right" | 449,964 | align="right" | 9,090,113 | align="right" | 19.7 | [[Stockholm]] |- | {{flagicon|Switzerland}} [[Switzerland]] | align="right" | 41,290 | align="right" | 7,507,000 | align="right" | 176.8 | [[Bern]] |- | {{flagicon|Turkey}} [[Turkey]]{{Cref|n}} | align="right" | 783,562 | align="right" | 71,517,100 | align="right" | 93 | [[Ankara]] |- | {{flagicon|Ukraine}} [[Ukraine]] | align="right" | 603,700 | align="right" | 48,396,470 | align="right" | 80.2 | [[Kiev]] |- | {{flagicon|United Kingdom}} [[United Kingdom]] | align="right" | 244,820 | align="right" | 61,100,835 | align="right" | 244.2 | [[London]] |- | {{flagicon|Vatican City}} [[Lungsod ng Vaticano]] | align="right" | 0.44 | align="right" | 900 | align="right" | 2,045.5 | [[Vatican City]] |- style="font-weight:bold;" | Total | align="right" | 10,180,000{{Cref|o}} | align="right" | 731,000,000{{Cref|o}} | align="right" | 70 |} ===Depinasyon=== <div class="center"> <div class="thumbinner overflowbugx" style="overflow:auto;"> <small>Clickable map of Europe, showing one of the most commonly used [[Boundaries between the continents of Earth|continental boundaries]]<ref>The map shows one of the most commonly accepted delineations of the geographical boundaries of Europe, as used by [[National Geographic Society|National Geographic]] and [[Encyclopædia Britannica]]. Whether countries are considered in Europe or Asia can vary in sources, for example in the classification of the [[CIA World Factbook]] or that of the [[BBC]]. Certain countries in Europe, such as France, have [[List of countries spanning more than one continent#Non-contiguous|territories lying geographically outside Europe]], but which are nevertheless considered integral parts of that country.</ref> <br />'''Key:''' <span style="color:blue">'''blue'''</span>: [[List of transcontinental countries|states which straddle the border between Europe and Asia]]; <span style="color:green">'''green'''</span>: countries not geographically in Europe, but closely associated with the continent </small> </div> </div> ==Tingnan rin== * [[Estados Unidos ng Amerika]] * [[Unyong Europeo]] ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Europa]] b89j58o8tkb1fixv7db5hb5ovon7e6a 0 309739 2238888 2231304 2026-11-05T05:20:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238888 wikitext text/x-wiki Si '''Colette Stuebe Bangert''' (ipinanganak noong 1934, Columbus, Ohio) ay isang Amerikanong artista at new media artist na lumikha ng parehong gawa ng computer at tradisyunal na mga likhang sining. Ang kanyang computer-generated na likhang sining ay ang produkto ng isang dekada-mahabang pakikipagtulungan sa kanyang asawa, na si Charles Jeffries "Jeff" Bangert (1938-2019), isang dalub-agbilang at [[Mga graphic sa computer|computer graphics]] [[programmer]] . Ang gawain ni Bangert sa tradisyunal na media ay may kasamang pagpipinta, pagguhit, watercolor at mga tela. == Maagang buhay at edukasyon == Si Colette Bangert ay nag-aral sa [[Shortridge High School]] sa Indianapolis, Indiana, mula 1948 hanggang 1952. Noong 1952 ay nag-enrol siya sa [[Herron School of Art and Design]] sa Indianapolis, kung saan nagtapos siya sa pagpipinta at litograpya at nagtapos ng BFA noong 1957. Nagkaroon siya ng isang MFA sa Pagpipinta at Pagguhit mula sa [[Unibersidad ng Boston|Boston University]] (1958).<ref name=":5">{{Cite book|title=On art & design : the computer & its influence [exhibition at the Sheldon Memorial Art Gallery, University of Nebraska-Lincoln, March 31 – April 24, 1983].|last=Sheldon Memorial Art Gallery.|date=c. 1983|publisher=The University|oclc=79719175}}</ref><ref name=":5"/> Sa Boston nakilala niya si Charles Bangert, pagkatapos ay naging isang mag-aaral sa Matematika sa [[Pamantasang Harvard|Harvard University]] .Nagpakasal sila noong 1959.{{Fact|date=April 2020}} == Karera == === Mga gawa sa tradisyunal na media === Maaga sa kanyang karera, bago ang kanyang trabaho sa digital media, ang mga kuwadro at mga guhit ni Bangert ay nakatanggap ng kritikal na pansin. Ang kanyang trabaho sa pagguhit, watercolor, pagpipinta at tela ay nagpatuloy sa buong buhay niya. Ang mga pamamaraang algorithmic na binuo niya at ng kanyang asawa para sa paglikha ng mga digital na kopya ay lumitaw mula sa kanyang kasanayan sa pagguhit at naiimpluwensyahan naman ang kanyang trabaho sa tradisyunal na art media.<ref>{{Cite book|url=https://i-share.carli.illinois.edu/vf-sai/Record/SAIdb.325890|title=All.go.rhythm : idea, machine, art : Colette Bangert, Jean-Pierre Hébert, Paul Hertz, Roman Verostko.|date=2015|publisher=UIMA|access-date=2021-04-02|archive-date=2021-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210619214015/https://i-share.carli.illinois.edu/vf-sai/Record/SAIdb.325890|url-status=dead}}</ref> Ang midwestern na tanawin ng Hilagang Amerika ay makikita sa kanyang mga gawa, kahit na maaaring interpretasyon lamang ito ng mga linya at pag-oorganisa ng espasyo. Ang mga linya at espasyo ay maaaring pag-aralan, ilarawan, at mabuo ng code ng programa: Sa pakikipagtulungan niya kay Jeff, pinalawak ng computer ang kanilang pag-unawa sa "kung ano ang maaaring maging pagguhit ng landscape."{{fact}} Sa buong kanyang karera si Bangert ay patuloy na nagpapakita ng parehong daloy ng trabaho.{{fact}} == Mga gawa == === Mga solo na eksibisyon === * 1963, Krasner Gallery, New York City. Recent paintings. * 1966, Mulvane Art Museum, Topeka, Kansas. Recent paintings. * 1971, Mulvane Art Museum, Topeka, Kansas. Computer drawings. * 1982, Lawrence Gallery, Kansas City, Missouri. ''Grass and other computer drawings, 1967–1982''. * 1984, Albrecht-Kemper Museum, St. Joseph, Missouri. ''Between Earth and Sky: A twenty-year painting survey''. * 2002, Lawrence Art Center. Lawrence, Kansas. ''From The Garden Series: Work on Paper and Thread Pieces''. * 2016, Kansas City Artists Coalition, Kansas City, Missouri. ''Alone and Together: Colette And Jeff Bangert A Retrospective''. ===Mga koleksyon=== *[[Kunsthalle Bremen]], Bremen, Germany<ref>{{Cite web |url=https://www.kunsthalle-bremen.de/en/sb-page/collection/collection/art-after-1945 |title=Archive copy |access-date=2021-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625120828/https://www.kunsthalle-bremen.de/en/sb-page/collection/collection/art-after-1945 |archive-date=2021-06-25 |url-status=dead}}</ref> *[[Mary and Leigh Block Museum of Art]], Northwestern University, Evanston, Illinois<ref>{{Cite web|url=https://www.blockmuseum.northwestern.edu/collections/|title=Collections: Block Museum – Northwestern University|website=blockmuseum.northwestern.edu|access-date=2021-04-02|archive-date=2020-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711002854/https://www.blockmuseum.northwestern.edu/collections/|url-status=dead}}</ref> *Mulvane Art Museum,<ref>{{Cite web|url=https://www.washburn.edu/mulvane/|title=Mulvane Art Museum|website=washburn.edu}}</ref> Washburn University, Topeka, Kansas *[[Museum of Modern Art]], New York City<ref>{{Cite web|url=https://www.moma.org/artists/321|title=Colette Bangert &#124; MoMA|website=The Museum of Modern Art}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Barr|first=Alfred H.|year=1962|title=Painting and Sculpture Acquisitions January 1, 1961 through December 31, 1961|url=https://archive.org/details/sim_museum-of-modern-art-bulletin_1962_29_2-3/page/33|journal=The Bulletin of the Museum of Modern Art|volume=29|issue=2/3|pages=33, 57|doi=10.2307/4058319|issn=1938-6761|jstor=4058319}}</ref> *[[Spencer Museum of Art]], Lawrence, Kansas<ref>{{Cite web|url=https://spencerartapps.ku.edu/collection-search|title=Collection Search|website=Spencer Art Apps|access-date=2021-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819060650/http://collection.spencerart.ku.edu/eMuseumPlus?service=ExternalInterface&module=collection&objectId=27956&viewType=detailView|archive-date=2017-08-19|url-status=dead}}</ref> *[[Victoria and Albert Museum]], London, England<ref>{{Cite web|url=http://collections.vam.ac.uk/search/?listing_type=&offset=0&limit=15&narrow=&extrasearch=&q=colette+bangert&commit=Search&quality=0&objectnamesearch=&placesearch=&after=&before=&namesearch=&materialsearch=&mnsearch=&locationsearch=|title=Your Search Results &#124; Search the Collections |publisher=Victoria and Albert Museum}}</ref> *[[Carl & Marilynn Thoma Art Foundation]], Chicago, Illinois and Santa Fe, New Mexico<ref>{{Cite web|url=https://thomafoundation.org/collection/digital-electronic-art/|title=Digital & Electronic Art|website=Carl & Marilynn Thoma Art Foundation}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} 3iu23zylc4gzimzjhlreuse7ni9bojb 0 309776 2238933 2184221 2026-11-05T11:26:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238933 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Fatma_El_Mehdi.jpg|thumb| Mehdi noong 2016]] Si '''Fatma El Mehdi''' (kilala din sa '''Fatma Mehdi Hassan)''' <ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.sandiegouniontribune.com/lifestyle/people/sd-me-peacemakers-20160926-story.html|title=USD's 'Women PeaceMakers' Offer Messages That Hit Home|last=Rowe|first=Peter|date=1 October 2016|work=The San Diego Tribune|access-date=22 October 2016}}</ref> ay isang aktibista sa [[Kanluraning Sahara|Kanlurang Saharan.]] Kasalukuyan siyang sekretaryo heneral ng National Union ng Sahrawi Women .<ref>{{Cite news|url=http://pages.au.int/ecosocc/events/au-sensitization-and-motivation-campaign-sahrawi-arab-democratic-republic-encourage-p|title=AU Sensitization and motivation campaign in Sahrawi Arab Democratic Republic to encourage participation in the elections for the ECOSOCC 2nd General Assembly|date=9 October 2014|work=African Union|access-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024091443/http://pages.au.int/ecosocc/events/au-sensitization-and-motivation-campaign-sahrawi-arab-democratic-republic-encourage-p|archive-date=24 October 2016|url-status=dead}}</ref> Si El Mehdi din ang unang babaeng Western Saharan na dumalo sa isang pagpupulong sa [[Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations]] para sa mga karapatan ng kababaihan . <ref>{{Cite news|url=http://www.wnyc.org/story/191053-fighting-womens-rights-western-sahara/|title=Fighting for Women's Rights in the Western Sahara|work=WNYC|access-date=22 October 2016}}</ref> Nagsilbi din siya bilang pangulo ng Pambansang Komite at Pagkakapantay-pantay sa Pangkabuhayan, Panlipunan at African Cultural Council (ECOSOCC). .<ref>{{Cite news|url=http://allafrica.com/stories/201503022068.html|title=National Union of Saharawi Women Elected Head of Ecosocc Women and Equality Committee|date=1 March 2015|work=All Africa|access-date=22 October 2016}}</ref>Si El Mehdi ay nanirahan sa isang [[Algeria|Algerian]] refugee camp sa loob ng halos apatnapung taon. == Pagkabata == Nang siya ay pitong taong gulang pa lamang, noong 1975, siya ay lumikas mula sa El Aaiún, nakatakas sa gitna ng mga bomba at napalm.<ref>{{Cite web|url=http://mulay-smara.blogspot.com/2012/03/notes-from-western-sahara-interview.html|title=Notes from Western Sahara: An Interview with Fatma El-Mehdi|last=Unknown|date=2012-03-28|website=Africa's last colony -Western Sahara|access-date=2020-03-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pcp.gc.cuny.edu/events/this-friday-march-9-the-struggle-of-sahrawi-women-for-freedom/|title=The Struggle of Sahrawi Women for Freedom: Fatma El-Mehdi|date=2012-03-06|language=en-CAC|access-date=2020-03-07|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208031050/https://pcp.gc.cuny.edu/events/this-friday-march-9-the-struggle-of-sahrawi-women-for-freedom/|url-status=dead}}</ref> Naglakad siya ng maraming araw kasama ang isang maliit na pangkat ng mga kalalakihan at kababaihan na walang pagkain o tubig hanggang sa makarating siya sa isa sa mga unang kampo ng mga refugee ng Sahrawi. <ref>{{Cite web|url=http://www.warscapes.com/conversations/notes-western-sahara|title=Notes from Western Sahara|date=2012-03-22|website=Warscapes|language=en|access-date=2020-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111050104/http://www.warscapes.com/conversations/notes-western-sahara|archive-date=2020-01-11|url-status=dead}}</ref> == Bibliograpiya == # [https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ Kouddous, Sharif Abdel.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116035719/https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ |date=2020-01-16 }} [https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ "Liham Mula sa Kanlurang Sahara, isang Lupa na Sinasakop".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116035719/https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ |date=2020-01-16 }} [https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ Ang Bansa. 11/4/13.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116035719/https://www.thenation.com/article/letter-western-sahara-land-under-occupation/ |date=2020-01-16 }} == Mga Sanggunian == [[Kategorya:Ipinanganak noong Dekada 1960]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] eyh5mibvo9fliw1el3nj955dw63ofd3 0 311426 2238892 2062643 2026-11-05T05:49:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238892 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game |title=Cris Tales |developer=Dreams Uncorporated<br>SYCK |publisher=Modus Games |platforms={{Unbulleted list|[[Google Stadia|Stadia]]|[[Microsoft Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]]}} |released={{Start date|2021|07|20}} }} Ang '''''Cris Tales''''' (inilarawan sa istilo bilang '''''CrisTales''''') ay isang video game na gumaganap ng papel na binuo ng mga studio ng laro sa Colombia na mga studio na Dreams Uncorporated at Syck, at inilathala ng Modus Games. Ito ay inilabas noong Hulyo 20, 2021,<ref>{{Cite web|title=Cris Tales Launches July 20th! Watch the New Release Date Trailer Here|url=https://modusgames.com/news/cris-tales-launches-july-20th-watch-the-new-release-date-trailer-here/|access-date=2021-04-20|website=Modus Games|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420013556/https://modusgames.com/news/cris-tales-launches-july-20th-watch-the-new-release-date-trailer-here/|archive-date=2021-04-20|url-status=dead}}</ref> at magagamit sa karamihan ng mga kasalukuyang platform.<ref>{{Cite news|date=2021-02-01|title=Time bending RPG Cris Tales will launch in July|language=en|work=Rock Paper Shotgun|url=https://www.rockpapershotgun.com/cris-tales-launches-in-july|access-date=2021-04-20}}</ref> == Gameplay == Ang laro ay isang turn-based RPG, kasama ang kakayahang magtalon ng oras, kapwa sa mapa at in-battle, nakakaapekto sa gameplay. Ang bawat mapaglarong karakter ay may kani-kanilang natatanging kakayahan. Ang pangunahing mekaniko ng laro ay binubuo sa pagmamanipula ng oras. Ang screen ay nahati sa tatlong seksyon, ipinapakita ang kasalukuyan sa gitna, ang nakaraan sa kaliwa, at ang hinaharap sa kanan. Sa panahon ng kuwento, dapat kumpletuhin ni Crisbell ang isang serye ng mga misyon sa tulong ni Matias, kung saan dapat niyang gamitin ang mga kristal na kapangyarihan upang gumawa ng mga paglukso sa oras at gumawa ng ilang mga aksyon sa nakaraan o sa hinaharap. Sa labanan, maaaring ipatawag ni Crisbell ang mga kapangyarihang kristal upang magpadala ng mga kaaway sa nakaraan o sa hinaharap, binabago ang kanilang mga katangian, kung saan maaaring gamitin ito ng manlalaro upang samantalahin. Ang mga laban ay isinasagawa gamit ang mga utos upang pumili ng mga pag-atake, kasanayan, o item, bilang karagdagan sa paggawa ng tumpak na pagpindot ng mga pindutan sa panahon ng pag-atake, na nagpapahintulot sa paggawa ng mas maraming pinsala sa mga kaaway o makatanggap ng mas kaunting pinsala. Bilang karagdagan sa pangunahing kwento, ang demo ay nagsasama ng isang Colosseum mode, kung saan nahaharap ang manlalaro ng isang kawan ng mga kaaway, upang masubukan ang kanilang mga kasanayan. == Plot == Si Crisbell ay isang ulila na batang babae na naninirahan sa ampunan ng Narim. Habang kinuha niya ang isang rosas para kay Ina Superior, si Matias, isang palaka na nagsasalita, ay inagaw ito mula sa kanya, dinala siya sa Narim Cathedral (inspirasyon sa [[Dambanang Las Lajas|Las Lajas Shrine]]), upang mapalabas ang kanyang kapangyarihan. Matapos ang mga kaganapan, tinanong ni Matias si Crisbell na samahan siya upang bisitahin ang kanyang kaibigan na si Willhelm, isang oras na salamangkero, na nagpapaliwanag nang higit pa tungkol sa kanyang kapangyarihan. Nang maglaon, pinupuri si Crisbell sa isang serye ng mga misyon, hanggang sa makita niya ang bukid ng nayon sa apoy at sinalakay ng mga goblin ng Empress of the Ages, na ang hangarin ay wasakin ang Crystallis Kingdom. Upang maiwasan ang isang mapanganib na hinaharap, bumalik si Crisbell kay Willhelm upang humingi ng tulong, at sinabi niya sa kanya ang tungkol sa Sword. Desidido si Crisbell na gamitin ang mga kapangyarihan ng Sword, na nagiging isang mandirigma. Sa kamay ng Sword, bumalik siya sa bukid upang labanan ang mga goblin. Sa panahon ng labanan, si Cristopher, isang mandirigma na nakikipaglaban sa mga goblin, ay sumali sa kanya. Matapos ang isang pares ng mga laban, nahaharap sila ng Emperor of the Ages na mga alipores, ang Volcano Sisters. Dapat gamitin ni Crisbell ang lakas ng mga cristal upang matulungan silang talunin. Matapos makatanggap ng maraming pag-atake, umatras ang mga kapatid na babae. == Kaunlaran == Ang laro ay binuo ng indie [[Colombia|Colombian]] studio Dreams Uncorporated.<ref name=":1">{{Cite web|last=Ramirez|first=Julian|date=2019-06-10|title=Cris Tales, un hermoso RPG hecho en Colombia|url=https://www.gamerfocus.co/e3/cris-tales-un-hermoso-rpg-hecho-en-colombia/|access-date=2020-12-22|website=GamerFocus|language=es}}</ref> Opisyal na inihayag ito sa [[E3 2019]],<ref>{{Cite web|title=Cris Tales – E3 Announcement Trailer - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=M4SaZT4UUM0|access-date=2020-12-22|website=www.youtube.com}}</ref> na inangkin bilang isang pagkilala sa mga klasikong JRPG tulad ng [[Final Fantasy|''Final Fantasy'']], ''[[Chrono Trigger]]'' at ''[[Persona (serye)|Persona]]'', bukod sa iba pang mga franchise. Ang paglulunsad nito ay naka-iskedyul para sa Nobyembre 2020,<ref>{{Cite web|last=León|first=Jonathan|date=2020-06-13|title=Noviembre es el mes elegido para el lanzamiento del prometedor RPG Cris Tales|url=https://www.vidaextra.com/rpg/noviembre-mes-elegido-para-lanzamiento-prometedor-rpg-cris-tales|access-date=2020-12-22|website=Vidaextra|language=es}}</ref> ngunit ipinagpaliban sa unang bahagi ng 2021, upang makapagdala ng isang mas mahusay na produkto.<ref name=":1" /> Bilang karagdagan sa mga impluwensya ng JRPGs, ang ''Cris Tales'' ay nagpapakita ng mga impluwensya mula sa kultura at arkitektura ng Colombia.<ref>{{Cite web|last1=LeBoeuf|first1=Sarah|date=2019-06-13|title='CrisTales' Is a Colombian-Inspired, Time-Traveling Love Letter to Classic RPGs|url=https://variety.com/2019/gaming/features/cristales-is-a-columbian-inspired-time-traveling-love-letter-to-classic-rpgs-1203241925/|access-date=2021-04-20|website=Variety|language=en-US}}</ref> == Pagtanggap == Sa panahon ng pag-unlad nito sa loob ng maagang paglabas ng mga stream ng gameplays, ang ''Cris Tales'' ay nakatanggap ng kritikal na pagkilala ng dalubhasang media. Sinipi ito ng Hardcore Gamer bilang "isang hindi maikakaila, napakarilag na pagmamanipula ng oras" at hinirang ito bilang ''Game of Show'' at ''Best RPG'' sa E3 2019.<ref>{{Cite web|title=An Unmissable, Gorgeous Manipulation of Time in Cris Tales|url=https://hardcoregamer.com/2020/06/16/an-unmissable-gorgeous-manipulation-of-time-in-cris-tales/380792/|access-date=2020-12-22|website=Hardcore Gamer|language=en-US|archive-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202072015/https://hardcoregamer.com/2020/06/16/an-unmissable-gorgeous-manipulation-of-time-in-cris-tales/380792/|url-status=dead}}</ref> Sinabi ni Tom Marks mula sa [[IGN]] na ang ''Cris Tales'' ay "katulad ng Paper Mario na may ''[[Persona 5]]''<nowiki/>'s UI", na pinupuri ang konsepto, ang mga graphic na iginuhit sa kamay, at ang gameplay na batay sa paglukso sa oras.<ref>{{Citation|title=Cris Tales Hands-On Preview: A Stylish Time Travel RPG You Shouldn't Sleep On - E3 2019 - IGN|url=https://www.ign.com/articles/2019/06/18/cris-tales-hands-on-preview-a-stylish-time-travel-rpg-you-shouldnt-sleep-on-e3-2019|language=en|access-date=2021-04-20}}</ref> Matapos ang paglabas nito, nakatanggap ng ''Cris Tales'' ng "pangkalahatang kanais-nais na mga pagsusuri" sa [[Metacritic]], na may pinagsamang iskor na 77/100 para sa bersyon ng [[Nintendo Switch]], batay sa 7 mga pagsusuri.<ref name=mc_ns>{{Cite web|title=Cris Tales|url=https://www.metacritic.com/game/switch/cris-tales|access-date=2021-07-23|website=Metacritic|language=en}}</ref> Pinupuri ng [[Nintendo Life]] ang premise para sa pagkuha ng mga klasikong JRPG sa mga ideya sa gameplay at istilo ng sining, ngunit pinupuna ang ilang mga aspeto ng labanan, tinawag itong "nakakabigo", na nagbibigay ng 8/10 para sa bersyon ng Nintendo Switch.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2021-07-22|title=Review: Cris Tales - A Gorgeous Indie JRPG That Does Just Enough To Stand Out|url=https://www.nintendolife.com/reviews/nintendo-switch/cris_tales|access-date=2021-07-23|website=Nintendo Life|language=en-GB}}</ref> Pinupuri ng IGN ang mga artista at ang sining, ngunit pinupuna ang gameplay, na binabanggit ito bilang "isang matalino sa paglalakbay sa oras na JRPG na pinipigilan ng walang pagbabago ang tunggalian.", Na binibigyan ito ng isang "Magandang" iskor na 7/10 para sa lahat ng mga platform.<ref name="rev_ign">{{Citation|title=Cris Tales Review - IGN|url=https://www.ign.com/articles/cris-tales-review|language=en|access-date=2021-07-25}}</ref> Ang ilang mga hindi gaanong kanais-nais na pagsusuri ay nagmula sa [[PC Gamer]], na binanggit ito bilang "isang kapansin-pansin na RPG na nabigong maihatid sa temporal na saligan nito.", Na binibigyan ito ng 57/100 para sa bersyon ng PC.<ref name=pcgus>{{Cite web|last=Jones|first=Alistair|date=2021-07-22|title=Cris Tales review|url=https://www.pcgamer.com/cris-tales-review/|access-date=2021-07-25|website=PC Gamer|language=en-US}}</ref> == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * {{Official website|https://modusgames.com/cris-tales}} [[Kategorya:Larong bidyo noong 2021]] [[Kategorya:Mga laro ng PlayStation 4]] [[Kategorya:Mga laro ng PlayStation 5]] [[Kategorya:Mga laro ng Windows]] [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo Switch]] [[Kategorya:Mga laro ng Xbox One]] [[Kategorya:Mga laro ng Xbox Series X at Series S]] [[Kategorya:Mga laro ng Stadia]] ji4zt36rrwyx9lluct84jeht0u6kt0f 0 311812 2238876 2227486 2026-11-05T03:26:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238876 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carbone|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.carbone.pz.it/}}|area_code=0973|postal_code=85030|day=|saint=|elevation_m=690|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Carbonesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=48.53|area_footnotes=|mayor=Mario Chiorazzo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=PZ}} (PZ)|official_name=Comune di Carbone|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Comune di Carbone (PZ).png|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Carbone (PZ)-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=BAS}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|8|N|16|5|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Carbone''' ([[Wikang Napolitano|Lucano]]: {{Lang|nap|Carvùnë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Potenza]], sa rehiyon ng Timog Italya ng [[Basilicata]]. == Kasaysayan == Ang bayan ay umusbong noong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]] sa paligid ng sinaunang [[Mga mongheng Basilio|monasteryong Basilio]] ng Sant'Elia, na itinatag, ayon sa tradisyon, ni [[San Lucas Abad]] noong bandang taong 1000: sa katunayan, ang unang kilalang dokumento tungkol sa monasteryo, kung saan nanirahan ang mga mongheng Bisantino mula sa Silangan sa pamamagitan ng Sicilia, ay nagsimula pa noong 1041. Noong 1167 pa lamang, ang Abadia ng San Elias at Anastacio ang naging sentro ng sistemang Basilio sa timog Italya sa ilalim ng pamumuno ni Abbot Bartolomeo. Noong ika-17 siglo, ang monasteryo ay ipinagkatiwala kay Kardinal Giovanni Battista Pamphilj (nahalal bilang Papa Inocencio X noong 1644). Hanggang 1716, ang monasteryo at ang komunidad ng Carbones ay opisyal na ''[[nullius diocesis]]'' ("walang diyosesis"), na direktang umaasa sa [[Banal na Luklukan]] ng [[Roma]]; ang abadia ay nanatiling aktibo hanggang 1809.<ref>{{cita web|titolo=Comune di Carbone|sito=Patrimonio culturale della Basilicata|editore=Regione Basilicata|url=https://patrimonioculturale.regione.basilicata.it/rbc/form.jsp?bene=1191&sec=5}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221130833/https://patrimonioculturale.regione.basilicata.it/rbc/form.jsp?bene=1191&sec=5 |date=2025-02-21 }}</ref> Ang munisipalidad ay unang sumikat sa rehiyon noong 1806, nang sinunog ito ng mga Pranses, at pagkatapos, higit sa lahat, ay naging kasumpa-sumpa noong 1860 nang, noong pambansang plebisito, nagrebelde ito at sinunog ang mga kahon ng balota. Ang rebelyong ito ay nagresulta sa pagbitay sa ilang mga kabataang lalaki noong Pebrero ng sumunod na taon, na maling inakusahan ng pag-iwas sa draft at samakatuwid ay hinatulan ng kamatayan nang walang angkop na proseso. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Potenza}} s9mr42mbs5hfjkd5ccdqjxcwg6jq3yv 0 315257 2238879 2235467 2026-11-05T04:04:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238879 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelfranco Piandiscò|province=[[lalawigan ng Arezzo|Arezzo]] (AR)|website={{official website|http://www.castelfrancopiandisco.it/}}|area_code=055|postal_code=52026|day=Mayo 26|saint=San [[Felipe Neri]]|elevation_m=281|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=55.96|area_footnotes=|mayor=Enzo Cacioli|mayor_party=|frazioni=Casabiondo, Caspri, [[Castelfranco di Sopra]], Certignano, Faella, Lama, Matassino, [[Pian di Scò]], Pulicciano, Vaggio|region=[[Toscana]]|official_name=Comune di Castelfranco Piandiscò|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|37|25|N|11|33|30|E|type:city(9,516)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Tanaw ng [[Castelfranco di Sopra]]|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castelfranco di sopra, porta campana, o torre di arnolfo 02.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Castelfranco Piandiscò''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Arezzo]] sa rehiyon ng [[Toscana|Tuscany]] ng gitnang [[Italya]]. Ito ay nilikha noong 1 Enero 2014 mula sa pagsasanib ng nakaraang ''[[Komuna|comuni]]'' ng [[Castelfranco di Sopra]] at [[Pian di Scò]]. Ito ay matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Florencia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Arezzo]]. == Mga monumento at tanawin == ===Arkitekturang sibil=== * Munisipyo ng Castelfranco di Sopra * [[Teatro Munisipal Wanda Capodaglio]] (Castelfranco di Sopra) * Tulay ng Akweduktong Romano (Castelfranco di Sopra, via Firenze) * Tulay ng Romano sa daanan ng mola na nagdurugtong sa La Lama at Pulicciano * Ang natitirang kalahating bahagi ng Tulay ng Mandri (Castelfranco di Sopra), na matatagpuan sa ibabaw ng ilog Faella 90 metro pataas mula sa kasalukuyang tulay na may parehong pangalan, na pinasabog bilang pagganti ng mga sundalong Aleman noong 1944. Isa ito sa mga tulay sa kalsadang panlalawigan ng Sette Ponti.<ref>{{cita web|url=https://www.lamiabellatoscana.it/2015/04/la-strada-dei-setteponti-e-tutti-i-suoi-tesori.html|titolo=La strada dei Setteponti e tutti i suoi tesori|cognome=Fabrizi|nome=Sandro|data=aprile 2015|sito=|editore=La mia bella Toscana|accesso=29 gennaio 2022}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Mayo 12, 2014.<ref>{{cita web|titolo=Castelfranco Piandiscò (Arezzo) D.P.R. 12.05.2014 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2014/COMUNI%202014/Castelfranco_Piandisco.html|accesso=6 agosto 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615052349/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2014/COMUNI%202014/Castelfranco_Piandisco.html |date=15 Hunyo 2024 }}</ref> == Pamamahala == Nasa ibaba ang isang talahanayan na may kaugnayan sa sunud-sunod na mga administrasyon sa munisipyong ito. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |Panahon !Alkalde !Partido !Posisyon !Mga tala |- |1 Enero 2014 |26 Mayo 2014 |Bruna Becherucci | - |Komisyoner ng prepektura | |- |26 Mayo 2014 |27 Mayo 2019 |Enzo Cacioli |[[Gitna-kaliwa sa Italya|Gitna-kaliwa]] |Alkalde | |- |27 Mayo 2019 |kasalkukuyan |Enzo Cacioli |[[Gitna-kaliwa sa Italya|Gitna-kaliwa]] |Alkalde | |} == Mga kapatid na lungsod == * [[Carles d'Estrac]], [[España]]<ref>{{Cita web|url=https://www.valdarno24.it/2018/09/20/castelfranco-piandisco-sabato-giornata-dedicata-ai-comuni-gemellati/|titolo=Gemellaggio}}</ref> == Mga sanggunian ==  {{reflist}}{{Clear}}{{Lalawigan ng Arezzo}} k5842g7av7rt8xzv7z8j53vcsm84k3u 0 316330 2238935 2055924 2026-11-05T11:39:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238935 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Finn_Mccool_Comes_to_Aid_the_Fianna.png|thumb|Nakilala ni Fionn mac Cumhaill ang mga lumang abay ng kaniyang ama sa kagubatan ng [[Connacht]]; paglalarawan ni [[Stephen Reid (artista)|Stephen Reid]]]] Si '''Fionn mac Cumhaill''' {{IPAc-en|ˈ|f|ɪ|n|_|m|ə|ˈ|k|uː|l}} {{Respell|FIN|_|mə|KOOL}} ; {{Efn|Northern and Western Irish: {{IPA-ga|ˈfʲiːn̪ˠ mˠək ˈkuːəl̠ʲ|}}, Southern Irish: {{IPA-ga|ˈfʲuːn̪ˠ mˠək ˈkuːl̠ʲ|}}; Scottish Gaelic: {{IPA-gd|ˈfjũːn̪ˠ maxk ˈkʰũ.əʎ|}}.}} [[Lumang Irlandes|Luma]] at [[Gitnang Irlandes]]: ''Find'' o {{Lang|sga|Finn}} ''mac Cumail'' o ''Umaill'' ), madalas na isinalin bilang '''Finn McCool''' o '''Finn MacCool''' sa Ingles, ay isang mitikong mangangaso-mandirigma sa [[mitolohiyang Irlandes]], na nagaganap din sa mga mitolohiya ng [[Scotland|Eskosya]] at [[Pulo ng Man]]. Ang mga kuwento ni Fionn at ng kaniyang mga tagasunod, ang [[Fianna]], ay bumubuo sa Siklong Feniano (''isang Fhiannaíocht''), karamihan sa mga ito ay isinalaysay sa boses ng anak ni Fionn, ang makata na si [[Oisín]]. == Etimolohiya == Sa [[Lumang Irlandes]], ang ibig sabihin ng finn/find ay "maputi, matingkad, makintab; patas, mapusyaw na kulay (ng kutis, buhok, atbp.); patas, guwapo, maliwanag, pinagpala; sa moral na kahulugan, patas, makatarungan, totoo".<ref>Electronic Dictionary of the Irish Language, finn-1; [http://dil.ie/22134 dil.ie/22134] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814155531/http://dil.ie/22134 |date=2019-08-14 }}</ref> Ito ay kaugnay ng [[Primitibong Irlandes]] na ''VENDO-'' (matatagpuan sa mga pangalan mula sa mga inskripsiyon ng [[Ogam]]), [[Wikang Gales|Gales]] ''gwyn'', [[Wikang Korniko|Korniko]] ''gwen'', [[Wikang Breton|Breton]] ''gwenn'', [[Kontinental na Keltiko]] at [[Karaniwang Britoniko]] ''* uindo -'' (isang karaniwang elemento sa personal at mga pangalan ng lugar), at nagmula sa [[Wikang Proto-Keltiko|Proto-Keltiko]] na pang-uring panlalaki isahan ''*windos'' .<ref>Matasovic, Ranko, Etymological Dictionary of Proto-Celtic, Brill, 2009, p. 423</ref><ref>Delamarre, Xavier, Dictionnaire de la langue gauloise, Editions Errance, 2003 (2nd ed.), p. 321.</ref> == Irlandes na alamat == Isinalaysay ang kapanganakan at maagang pakikipagsapalaran ni Fionn sa salaysay na ''[[Ang Boyhood Deeds ni Fionn|The Boyhood Deeds of Fionn]]'' at iba pang mga mapagkukunan. Si Finn ay ang posthumous na anak ni [[Cumhall]], pinuno ng [[Fianna]], ni [[Muirne]].<ref name="Harvp|Meyer|1904">{{Harvp|Meyer|1904}} tr.</ref> Si Finn at ang kaniyang ama na si Cumhall mac Trénmhoir ("anak ni Trénmór") ay nagmula sa Leinster, na nag-ugat sa tribo ni Uí Thairsig ("ang mga Sinundan ni Tairsiu") <ref name="Harvp|Meyer|1904"/> May nabanggit na Uí Thairsig sa ''[[Lebor Gabála Érenn|Lebor Gabála]]'' Si ''[[Lebor Gabála Érenn|Érenn]]'' bilang isa sa tatlong tribo ay nagmula sa Fir Bolg. Ang ina ay tinawag na Muirne Muincháem "ng maputing Leeg" (o "ng Kaakit-akit na Leeg",{{Sfnp|Dooley|Roe|1999}} o "Muiren na madulas na leeg"{{Sfnp|O'Grady|1892b}}), ang anak na babae o [[Tadg mac Nuadat]] (sa ''[[Fotha Catha Chnucha]]'') at apo ni Nuadat ang druid na naglilingkod kay [[Cathair Mór]] na mataas na hari noong panahong iyon,{{Efn|Tadg mac Nuadat was also a druid, and the clan lived on the hill of [[Hill of Allen|Almu]], now in [[County Kildare]].<ref>''Fotha Catha Cnucha'', {{harvp|Hennessy|1875|p=92}}, note 7: "''Almu''. hill of Allen, near Newbridge in the country of Kildare".</ref>}} bagaman siya ay inilarawan bilang apo ni Núadu ng [[Tuatha Dé Danann]] ayon sa isa pang sanggunian ''[[Acallam na Senórach]]''. Si Cumhall ay nagsilbi kay [[Conn Cétchathach]] "ng Daang Labanan" na isang rehiyonal na hari pa rin sa Cenandos ([[Kells, County Meath|Kells]], Co. Meath).   Dinukot ni Cumhall si Muirne matapos tanggihan ng kaniyang ama ang kaniyang kamay, kaya umapela si Tadg sa mataas na haring si Conn, na ipinagbawal sa Cumhall. Ang Labanan sa Cnucha ay nakipaglaban sa pagitan ng Conn at Cumhall, at si Cumhall ay pinatay ni [[Goll mac Morna]], na pumalit sa pamumuno ng Fianna. == Talababa == <references group="lower-alpha"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} fhbgtc2wqc2kcptb8bewip0ycx60ksw 0 318535 2238851 2209256 2026-11-05T00:28:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238851 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit | box_width = auto | name = U-Bahn Berlin | image = U-Bahn.svg | imagesize = 75px | image2 = Oberbaumbrücke mit U-Bahn.jpg | imagesize2 = 250px | caption2 = <div style="width:250px; margin:auto">U1 crossing [[Oberbaum Bridge]]</div> | locale = [[Berlin]] | transit_type = [[Rapid transit]] | began_operation = {{Start date and age|1902|1|15|df=y}} | ended_operation = | operator = [[Berliner Verkehrsbetriebe|Berliner Verkehrsbetriebe (BVG)]] | owner = [[Berliner Verkehrsbetriebe|Berliner Verkehrsbetriebe (BVG)]] | lines = 9 (numbered U1–U9)<ref name="bvg_u-bahn">{{cite web |url = http://www.bvg.de/index.php/en/17103/name/Underground.html |title = The Berlin underground – The largest underground system in Germany |publisher = Berliner Verkehrsbetriebe (BVG) |website = BVG.de |access-date = 2013-09-22}}</ref> | vehicles = | stations = 175<ref name="bvg_u-bahn" /> | ridership = 1,515,342 <small>(average daily, 2017)</small><ref name="stats" /> | annual_ridership = 553.1 million <small>(2017)</small><ref name="stats" /> | system_length = {{convert|155.4|km|mi|1|abbr=on}}<ref name="bvg_u-bahn" /> | website = {{url|https://www.bvg.de/en|BVG.de – Homepage}} | track_gauge = {{RailGauge|sg}} | el = 750 V DC [[Third rail]] | train_length = ~{{convert|100|m|ftin}} | top_speed = {{convert|72|km/h|mph|abbr=on}} | average_speed = {{convert|30.7|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="bvg_u-bahn" /> | headway = 4–5 minutes (daytime) | end = | map = | character = | chief_executive = | caption = | start = | line_number = | area served = | alt = | map_state = }} Ang '''Berlin U-Bahn''' ({{IPA-de|ˈuː baːn|lang}}; maikli para sa {{Lang|de|Untergrundbahn}} , "daangbakal sa subteraneo") ay isang [[Metro (sistemang daambakal)|mabilis na sistema ng transito]] sa [[Berlin]], ang kabesera at pinakamalaking lungsod ng [[Alemanya|Germany]], at isang pangunahing bahagi ng sistema ng [[pampublikong transportasyon]] ng lungsod. Kasama ang [[Berlin S-Bahn|S-Bahn]], isang network ng mga suburban na linya ng tren, at isang [[Mga tram sa Berlin|tram network]] na halos tumatakbo sa silangang bahagi ng lungsod, ito ang nagsisilbing pangunahing paraan ng transportasyon sa kabesera. Binuksan noong 1902, ang {{Lang|de|U-Bahn}} nagsisilbi sa [[Talaan ng mga estasyon ng Berlin U-Bahn|175 estasyon]] na nakakalat sa siyam na linya, na may kabuuang haba ng riles na {{Convert|155.4|km|mich|-1}},<ref>[https://unternehmen.bvg.de/wp-content/uploads/2021/05/BVG-Zahlenspiegel-2021.pdf BVG-Zahlenspiegel-2021]</ref> halos 80% nito ay nasa ilalim ng lupa.<ref name="bud_strecken">{{Cite web |last=Schomacker |first=Marcus |date=2007-03-14 |title=Berlins U-Bahn-Strecken und Bahnhöfe |url=http://www.berliner-untergrundbahn.de/strecken.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808092816/http://www.berliner-untergrundbahn.de/strecken.htm |archive-date=2007-08-08 |access-date=2007-09-18 |publisher=berliner-untergrundbahn.de |language=de}}</ref> Tumatakbo ang mga tren tuwing dalawa hanggang limang minuto sa mga oras ng kasagsagan, bawat limang minuto para sa natitirang bahagi ng araw at bawat sampung minuto sa gabi. Sa paglipas ng isang taon, ang U-Bahn ay nagsasanay ng {{Convert|132|e6km|e6mi}}, at nagdadala ng mahigit 400 milyong pasahero. Noong 2017, 553.1 milyong pasahero ang sumakay sa U-Bahn.<ref name="stats">{{Cite web |date=December 31, 2017 |title=Zahlenspiegel 2017 1. Auflage |trans-title=Statistics 2017 1st edition |url=http://www.bvg.de/de/?section=downloads&download=2486 |access-date=2018-03-08 |publisher=Berliner Verkehrsbetriebe (BVG) |language=de |format=PDF}}</ref> Ang buong sistema ay pinananatili at pinapatakbo ng {{Lang|de|[[Berliner Verkehrsbetriebe]]}}, karaniwang kilala bilang BVG. Ang Berlin U-Bahn ay ang pinakamalawak na subteraneong network sa Alemanya. Noong 2006, ang paglalakbay sa U-Bahn ay katumbas ng 122.2 milyong km (76 milyong mi) ng mga paglalakbay sa sasakyan.<ref name="bvg_report"> {{Cite web |date=24 May 2007 |title=Geschäftsbericht 2006 der BVG |trans-title=Business Report 2006 for BVG |url=http://www.bvg.de/index.php/de/binaries/asset/download/21735/file/1-1 |access-date=2007-09-06 |publisher=Berliner Verkehrsbetriebe (BVG) |language=de |format=pdf}}</ref> [[Talaksan:U-Bahn_Berlin_-_Netzplan.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/U-Bahn_Berlin_-_Netzplan.svg/525px-U-Bahn_Berlin_-_Netzplan.svg.png|center|thumb|525x525px| Mapa ng sistema ng U-Bahn noong 2020]] == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliograpiya == {{refbegin}} * Brian Hardy: ''The Berlin U-Bahn'', Capital Transport, 1996, {{ISBN|1-85414-184-8}} * Ulf Buschmann: ''U-Bahnhöfe Berlin. Berlin Underground Stations''. Berlin Story Verlag, Berlin 2012, {{ISBN|978-3-86368-027-5}} * Jan Gympel: ''U-Bahn Berlin – Reiseführer''. GVE-Verlag, Berlin 2002, {{ISBN|3-89218-072-5}} * AG Berliner U-Bahn: ''Zur Eröffnung der elektrischen Hoch-und Untergrundbahn in Berlin''. GVE-Verlag, Berlin 2002, {{ISBN|3-89218-077-6}} * Jürgen Meyer-Kronthaler und Klaus Kurpjuweit: ''Berliner U-Bahn – In Fahrt seit Hundert Jahren''. be.bra Verlag, Berlin 2001, {{ISBN|3-930863-99-5}} * Petra Domke und Markus Hoeft: ''Tunnel Gräben Viadukte – 100 Jahre Baugeschichte der Berliner U-Bahn''. kulturbild Verlag, Berlin 1998, {{ISBN|3-933300-00-2}} * Ulrich Lemke und Uwe Poppel: ''Berliner U-Bahn''. alba Verlag, Düsseldorf, {{ISBN|3-87094-346-7}} * Robert Schwandl: ''Berlin U-Bahn Album. Alle 192 Untergrund- und Hochbahnhöfe in Farbe''. Robert Schwandl Verlag, Berlin Juli 2002, {{ISBN|3-936573-01-8}} * Jürgen Meyer-Kronthaler: ''Berlins U-Bahnhöfe – Die ersten hundert Jahre''. be.bra Verlag, Berlin 1996, {{ISBN|3-930863-16-2}} {{refend}} == Mga panlabas na link == {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20190524072123/https://metromapworld.com/berlin-metro-map/ Berlin Metro Map sa Google Maps na may Geolocation] * {{Official website|http://www.bvg.de/index.php/en/index.html}} {{In lang|en}} * [http://berlin.bahninfo.de/E_stillg.htm VSWB – Mga Hindi Nagamit na Riles at Daan sa Berlin] * [http://mic-ro.com/metro/phototour.html?city=Berlin Photo tour ng mga istasyon ng U-Bahn kasama ang mapa ng mga istilo ng arkitektura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325045041/http://mic-ro.com/metro/phototour.html?city=Berlin |date=2012-03-25 }} * [http://public-transport.net/pics/main.php?g2_itemId=2892 mga larawan ng Berlin Metro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229164032/http://public-transport.net/pics/main.php?g2_itemId=2892 |date=2012-02-29 }} * [http://www.berliner-verkehr.de/ubbilder/ugleis.gif Subaybayan ang mapa ng Berlin U-Bahn] * [https://web.archive.org/web/20150820063022/http://berlinmap360.com/en/berlin-subway-map Mapa ng Berlin U-Bahn] * [http://www.ubahn.co/ Pagkuha ng larawan sa Berlin U-Bahn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220729142004/https://www.ubahn.co/ |date=2022-07-29 }} {{Public transport in Berlin}}{{Urban public transport in Germany}}{{Underground rapid transit in the European Union}} [[Kategorya:Berlin]] [[Kategorya:Pampublikong transportasyon]] k0p59x3kbldri4urrqujjdowh09dews 0 320410 2238916 2184152 2026-11-05T09:14:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238916 wikitext text/x-wiki Ang diyalektong '''Bergamasco''' ay ang kanluraning varyant ng pangkat [[Diyalektong Silangang Lombardo|Silangang Lombardo]] ng [[Wikang Lombardo]]. Ito ay pangunahing sinasalita sa [[lalawigan ng Bergamo]] at sa lugar sa paligid ng [[Crema, Lombardia|Crema]], sa gitnang [[Lombardia]]. Ang Bergamasco ay may opisyal na katayuan sa lalawigan ng Bergamo, ayon sa Batas Rehiyonal 25/2016. == Pag-uuri == Ang Bergamasco ay isang [[Mga wikang Romanse|wikang Romanse]] at kabilang sa sangay ng [[Mga wikang Galo-Italiko|Galo-Italiko]]. Ang posisyon nito sa pamilya ng wika ay henetikong na mas malapit sa [[Wikang Occitano|Occitano]], [[Wikang Katalan|Catalan]], [[Wikang Pranses|Pranses]], atbp. kaysa [[Wikang Italyano|Italyano]]. == Heograpikong pagkalat == Pangunahing sinasalita ang Bergamasco sa lalawigan ng [[Bergamo]] at sa lugar sa paligid ng [[Crema, Lombardia|Crema]], sa gitnang [[Lombardia]]. == Isang halimbawa == '''Ama Namin''' '''Tagalog''' Ama namin sumasalangit ka, Sambahin ang pangalan mo. Mapasaamin ang kaharian mo. Sundin ang loob mo dito sa lupa para nang sa langit. Bigyan mo kami ngayon ng aming kakanin sa araw araw; At patawarin mo kami sa aming mga sala, Para nang pagpapatawad namin sa nagkakasalaan sa amin; At huwag mo kaming ipahintulot sa tukso, At iadya mo kami sa lahat ng masama. '''Italyano''' - {{Lang|it|Padre nostro, che sei nei cieli, sia santificato il tuo nome, venga il tuo regno, sia fatta la tua volontà, come in cielo così in terra. Dacci oggi il nostro pane quotidiano, e rimetti a noi i nostri debiti come noi li rimettiamo ai nostri debitori, e non ci indurre in tentazione, ma liberaci dal male. Amen.}} '''Bergamasque''' - {{Lang|lmo-IT|Pader nòst che te sé in cél a'l sìes santificàt ol tò nòm, a'l végne 'l tò régn, la sìes facia la tò olontà cóme in cél, isé 'n tèra. Daga 'ncö ol nòst pà de töcc i dé e pàghega i nòscc débecc cóme nóter m' ghi paga ai nòscc debitùr faga mìa börlà in tentassiù, ma sàlvega del mal. Amen.}} == Bibliograpiya == * [[Bortolo Belotti]], ''Storia di Bergamo at dei bergamaschi'' . * Carmelo Francia, Emanuele Gambarini, ''Dizionario italiano-bergamasco'', Bergamo, Grafital, 2001. * Carmelo Francia, Emanuele Gambarini, ''Dizionario bergamasco-italiano'', Bergamo, Grafital, 2004. * Umberto Zanetti, ''La grammatica bergamasca'', Bergamo, Sestante, 2004.{{ISBN|88-87445-59-1}} . * {{cite thesis|last=Paganessi|first=Giulia|date=2017|title=Brazilian Bergamasch: an Italian language spoken in Botuverá (Santa Catarina, Brazil)|type=MA|publisher=Leiden University|hdl=1887/52581|hdl-access=free}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20180914180934/http://www.orbilat.com/Languages/Lombard/Lombard.html Orbilat] - Isang mas kawili-wiling site para sa western lombard, ngunit ang mapa ng pamamahagi ng dalawang pangunahing varieties ay kapansin-pansin. * [http://www.ducatodipiazzapontida.it/index.php?lng=it&mod=articoli&pg=pagina&c=8&articolo=1221312798 Italian/Bergamasque Dictionary - Carmelo Francia, Emanuele Gambarini - Ducato di piazza Pontida] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221016160759/http://www.ducatodipiazzapontida.it/index.php?lng=it&mod=articoli&pg=pagina&c=8&articolo=1221312798 |date=2022-10-16 }} * [http://www.ducatodipiazzapontida.it/ Ducato di piazza Pontida (folkloristical at linguistic association)] * [http://www.guilio.com/berghem.htm Mga mahihirap na parirala sa Bergamasque] {{In lang|it}} * Isang [https://web.archive.org/web/20070520013332/http://commedie-dialettali.sfera.net/ koleksyon ng mga komedya sa Bergamasque] * [http://xoomer.alice.it/kxqjfe/dialetweb/main.htm isang Casiratese-Italian na bokabularyo]{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, isang diksyunaryo para sa Bergamasque variety ng [[Casirate d'Adda]] village, sa Italian. {{Mga wika ng Italya}} 7jyr1h4grh2yzv2punls9h6xbatwj9x 0 320982 2238906 2216014 2026-11-05T08:27:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238906 wikitext text/x-wiki {{Lowercase title|daisukerichard}}{{Orphan|date=Disyembre 2022}} {{better translation|date=Marso 2024}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Daisuke Richard''' (ipinanganak Abril 14, 1994 <ref>{{Cite web |title=ダイスケリチャード |url=https://kai-you.net/word/%E3%83%80%E3%82%A4%E3%82%B9%E3%82%B1%E3%83%AA%E3%83%81%E3%83%A3%E3%83%BC%E3%83%89 |access-date=2021-1-28 |website=KAI-YOU}}</ref> -) ay isang [[Hapon|Japanese]] illustrator at designer . Aktibo pangunahin sa mga aktibidad na nauugnay sa libro at pakikipagtulungan sa mga kumpanya at artista. == Talambuhay == Noong nasa unang baitang siya sa elementarya, nabigla siya sa cover ng [[Shaman King|"Shaman King]]"Volume 15, na nakita <ref name="kaiyou"/> sa isang bookstore. Noong siya'y nasa ika-6 na baitang ng elementarya, bumili ako ng pen tablet gamit ang pera ng Bagong Taon, ngunit tumigil siya sa pagpinta sandali, ngunit sa susunod na taon bumili <ref name="kaiyou" /> ng bagong pen tablet at unti-unting nagsimulang gumuhit ng digital mula doon. Noong siya ay nasa elementarya at junior high school, gusto niyang maging isang ilustrador, ngunit naisip niyang maghanap-buhay, at mula sa high school ay nagsimula siyang maghangad na maging isang taga-disenyo.<ref name="too">{{Cite web |title=ダイスケリチャードさんへの本気のインタビュー |url=https://www.too.com/s-sakuga/daisuke-richard/interview.html |access-date=2021-1-28 |website=.Too}}</ref> Nagsimula ng mga aktibidad ng digital doujin sa ikalawang taon ng high school at pumasok sa vocational school ng isang designer. Sa vocational school, natutunan niya ang basics ng graphic design at kung paano gamitin ang Illustrator at Photoshop. Ang mga aktibidad sa Doujin ay nagtatapos sa pagtatapos mula sa isang vocational school <ref name=":0">{{Cite web |title=気だるい女子高生の日常描くイラストレーター・ダイスケリチャード 「モデルは原宿や渋谷の女の子」 |url=https://www.oricon.co.jp/confidence/special/53631/ |access-date=2020-12-10 |website=ORICON NEWS}}</ref> . Pagkatapos ng graduation, nakakuha siya ng trabaho bilang isang taga-disenyo sa isang pangkalahatang kumpanya <ref name=":0"/>, pangunahin ang pagdidisenyo ng mga logo at mga banner ng website <ref name="kaiyou"/> . Sa taglamig ng parehong taon nang makakuha siya ng trabaho, nagsimula siyang gumuhit muli, at pinagsama sa kanyang tunay na pangalan na "Daisuke" at "Richard" bilang isang kaakit-akit na pangalan sa Ingles na lilitaw sa tuktok ng mga paghahanap, sinimulan niyang i-publish ang kanyang gumanap bilang "Daisuke Richard".<ref name=":0" /> Nagtatrabaho siya bilang isang ilustrador tuwing Sabado at Linggo. Noong Agosto 2018, naging independyente siya dahil ang kanyang kita sa paglalarawan ay lumampas sa kanyang pangunahing taga-disenyo <ref name="too"/> . Matapos huminto sa kanyang trabaho, tinanggihan niya ang lahat ng mga trabahong ilustrasyon sa loob ng halos isang buwan at gumugol ng oras kasama ang kanyang mga kaibigan sa kanyang bayan at nag-eenjoy sa kanyang mga libangan. Nang magsimula siyang makaramdam ng pagkainip sa trabaho, nakatanggap siya ng kahilingan mula sa Sony Music at siya ang namamahala sa ilustrasyon para sa "Seishun nantainai wa" ng Phantasia ng Marso, at mula noon ay ginagawa na niya ang ilustrasyon <ref name="kaiyou"/> MV ng grupo. Ang unang solong eksibisyon na "NUE" ay nakatakdang isagawa sa pixivWAENGALLERY mula Hunyo 12 hanggang 1 Hulyo 2020, ngunit dahil sa impluwensya ng coronavirus, ito ay ipinagpaliban mula Pebrero 4 hanggang 24, 2021, at ang "NUE" ay binago. ︎︎ ︎︎ ︎︎"NEO"” ay ginanap <ref name=":2">{{Cite web |date=2020-04-14 |title=ダイスケリチャード個展「ヌエ」（2021年2月頃開催予定） |url=https://pixiv-waengallery.com/exhibition/daisukerichard_nue/ |access-date=2020-12-10 |website=pixiv WAEN GALLERY |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118090843/https://pixiv-waengallery.com/exhibition/daisukerichard_nue/ |archive-date=2020-11-18 |url-status=dead}}</ref> . == Pangunahing gawain/trabaho == * pixiv WAEN GALLERY solong eksibisyon na " NEO" (Pebrero 4-24 Pebrero 2021) * Diskwento ng estudyante ng Docomo (ilustrasyon sa advertising, 2020) <ref>{{Cite web |title=ドコモの学割 |url=https://www.nttdocomo.co.jp/special_contents/pdcm/gakuwari2020/ |access-date=2021-1-28 |website=docomo |archive-date=2021-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206123524/https://www.nttdocomo.co.jp/special_contents/pdcm/gakuwari2020/ |url-status=dead }}</ref> * [[Netflix]] "I'm looking forward to tomorrow's anime too" commercial (character design, setting picture, illustration) <ref>{{Cite web |date=2020-11-30 |title=花譜 Netflix特別アニメ「明日のアニメも、楽しみだ。」歌唱を担当 |url=https://www.moguravr.com/virtual-singer-kaf-56/ |access-date=2021-1-28 |website=MoguLive}}</ref> * SixTONES " Uyamuya " (MV illustration) <ref>{{Cite web |date=2021-1-7 |title=SixTONES「うやむや」MVは全編アニメーション |url=https://natalie.mu/music/news/411710 |access-date=2021-1-28 |website=音楽ナタリー |archive-date=2021-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125122418/https://natalie.mu/music/news/411710 |url-status=dead }}</ref> * aramasa No.6 Daisuke Richard type * TSUTAYA Tcard orihinal na mga produkto collaboration * graniph StudioChizu collaboration T-shirt The Girl Who Leapt Through Time x Daisuke Richard * MUCC "~Labanan ang COVID-19 #4~ 'Meisei Perfect Reproduction +4'" (pangunahing visual) * MUCC Tatsuro TOKYOFM regular na programa "JACK IN THE RADIO" (15 Mayo 2021 panauhin) * john masters organics tie-up "GREEN BEAUTY COMMUNITY COLLABORATION Daisuke Richard" (2 Setyembre 2021) * Sony Japan Cup 2021 na nagtatampok ng Fortnite (key visual) * All Night Nippon 55th Anniversary Performance "I remember that night" (artwork) * Project Pochama Pocha Pocha Art Festival (Collaboration Illustration December 1, 2021) * Simeji (Ilustrasyon ng pakikipagtulungan noong 17 Disyembre 2021) * Ika-2 DLC ng larong "SCARLET NEXUS" (Disenyo ng Costume noong Disyembre 2021) * Ilustrasyon ng Sangatsu no Phantasia MV ** "Pink Lemonade" <ref name="kaiyou"/> ** "青春なんていらないわ" <ref name="kaiyou" /> ** "3月がずっと続けばいい" <ref name="kaiyou" /> ** "bitter sweet" <ref name="kaiyou" /> ** "Pastel Rain" <ref name="kaiyou" /> ** "街路、ライトの灯りだけ" ** "Balang araw tayo ay magiging mga anghel, o asul na mga ibon, o Adan at Eba, kung imposible iyon." ** "恋はキライだ" ** "usok" ** "Rendezvous" ** "Baliktad na Babae" ** "Summer Gravity" ** "Ang bughaw na ulan ay hindi tumitigil" ** "たべてあげる" ** "醒めないで、青春" ** " transparent na kulay " ** "Kousou na Wagamama" (Pambungad na tema para sa drama sa TV na "あのときキスしておけば") ** "101" ( pagbabasa : One O One) (tema ng OP na "Magical High School Honor Student" sa TV anime) * Ilustrasyon ng dyaket na Sangatsu no Phantasia ** "Pink Lemonade" (unang edisyon, regular na bersyon, 21 Nobyembre 2018) ** "Girls Blue Happy Sad" (unang edisyon, regular na bersyon, 13 Marso 2019) ** "ブルーポップは鳴り止まない" (unang edisyon/regular na bersyon, 30 Setyembre 2020) ** "101 / Yakou" (unang edisyon/regular na edisyon, 21 Hulyo 2021) * Phantasia noong Marso at iba pa ** Live na "ブルーポップは鳴り止まない" (Parker Design 2020) ** Ang buong nobela ni Mia na "The goodbye sky was very similar to the glow of that blue flower" (Cover illustration July 19, 2021) ** Live "物語はまだまだ続いていく" (key visual,goods 27 Nobyembre 2021) * === May kaugnayan sa libro === * isyu ng MdN Pebrero 2018 (ilustrasyon sa pabalat 6 Enero 2018) * "Pag-ibig na nag-uumapaw sa damdamin sa loob ng 5 minuto" (ilustrasyon sa pabalat 1 Pebrero 2019) * "Ayokong pumunta" (ilustrasyon sa pabalat 14 Hunyo 2019) * "Shinerukusuri" (ilustrasyon sa pabalat 16 Oktubre 2019) * ILLUSTRATION2020 (Cover Illustration Regular Edition December 4, 2019 Special Edition December 19, 2019) <ref>{{Cite web |date=2019-11-2 |title=イラストシーンの今を凝縮した『ILLUSTRATION 2020』 カバーはダイスケリチャード |url=https://kai-you.net/article/68915 |access-date=2021-1-28 |website=KAI-YOU}}</ref> * "Ikirurisuku" (ilustrasyon sa pabalat 15 Abril 2020) * "青くて、溺れる" (ilustrasyon sa pabalat 26 Agosto 2020) * " Oshi, Moyu <nowiki>''</nowiki> (Ilustrasyon sa pabalat 10 Setyembre 2020) * ILUSTRATION 2021 (na-publish noong 7 Disyembre 2020) * "Ang Ating Katarungan" (ilustrasyon sa pabalat 15 Abril 2021) * PHY Vol.18 (MuCC Illustration Interview, 21 Abril 2021 Mayo isyu) * Natsue Shiomi "臆病な僕らは今日も震えながら" (Ilustrasyon sa pabalat 3 Disyembre 2021) === aklat ng sining aklat ng sining === ==== doujin ==== * 19:30 (18 Agosto 2016) * Medyo Asul (9 Nobyembre 2016) * 3 (8 Mayo 2017) ==== komersyal ==== * KIKANETSU(9 Agosto 2018) * SUISOU(26 Abril 2019) * USIMITSUDOKI(12 Pebrero 2021) == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * {{Official website}} * {{Twitter}} * ダイスケリチャード/daisukerichard (@daisukerichard) - Instagram * {{YouTube|三角畑でフルーツとれた}} * [https://tsutaya.tsite.jp/news/stationery/41574563/ TSUTAYAインタビュー] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814134925/https://tsutaya.tsite.jp/news/stationery/41574563/ |date=2022-08-14 }} * [https://www.johnmasters-select.jp/pages/gbc_collaboration_dsrc/ si john masters organics × Daisuke Richard] * [https://comic.smiles55.jp/guide/13948/ Panayam kay Daisuke Richard! Work production / career ~ paano gumuhit atbp.] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Shiga Prefecture]] [[Kategorya:Japanese illustrator]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] jsy0mm9t7xx1taeef1eayyl4qqwko6c 0 331496 2238917 2215496 2026-11-05T09:35:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238917 wikitext text/x-wiki {{About|tindahang Hapones|Kastilang nobela|Don Quixote}} {{Infobox company | name = Don Quijote Co., Ltd. | native_name = 株式会社ドン・キホーテ | image = Don Quijote Headquarters -01.jpg | image_caption = Punong-tanggapan ng Don Quijote sa [[Meguro, Tokyo]] | logo = Don quijote logo.svg | logo_size = 150px | type = Pampublikong K.K. ({{Tyo|7532}}) | foundation = Setyembre 5, 1980 | founder = Takao Yasuda | location = [[Meguro, Tokyo|Meguro]], [[Tokyo]], [[Hapon]] | subsid = Don Quijote America | locations = 322 tindahan (Abril 2019)<ref>{{cite web |title=月次売上高速報 (Monthly Sales Report Highlights) |url=https://ppi-hd.co.jp/ir/highlight/ |website=ppi-hd.co.jp |publisher=Pan Pacific International Holdings Corporation |access-date=25 Mayo 2019 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513144755/https://ppi-hd.co.jp/ir/highlight/ |archive-date=13 Mayo 2020 |url-status=dead}}</ref> | area_served = [[Hapon]], [[Singapura]], [[Tsina]] ([[Hong Kong]] at [[Makaw]]), [[Taylandiya]], [[Taywan]], [[Malasya]], at [[Estados Unidos]] ([[California]], [[Hawaii]], at [[Guam]]) | industry = Tingian | products = Damit, pagkain, alahas, gamit sa bahay, kasangkapan, gamit sa isports at elektronika | revenue = {{increase}} [[Japanese yen|¥]]1.94 trilyon <small>(2022)</small><ref name="IR">{{cite web |url=https://ppih.co.jp/en/ir/highlight/graph/ |title=Consolidated Financial Highlights - PPIH |trans-title=Mga Pinagsama-samang Binigyang-diin sa Pananalapi - PPIH |lang=en | access-date=2024-04-24 }}</ref> | operating_income = {{increase}} ¥105.26 bilyon <small>(2022)</small><ref name="IR" /> | net_income = {{increase}} ¥66.17 bilyon <small>(2022)</small><ref name="IR" /> | assets = {{increase}} ¥1.48 trilyon <small>(2022)</small><ref name="IR" /> | equity = {{increase}} ¥461.54 bilyon <small>(2022)</small><ref name="IR" /> | num_employees = 4,391 (2010) | parent = {{ill|Pan Pacific International Holdings Corporation|ja|パン・パシフィック・インターナショナルホールディングス}}<ref>{{cite news |last1=Du |first1=Lisa |title=The Cult Japanese Retailer Making Billions Breaking All the Rules |trans-title=Ang Kultong Hapones na Magtitinging Kumikita ng Bilyun-bilyon sa Paglalabag ng Mga Panuntunan |lang=en |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-17/the-cult-japanese-retailer-making-billions-breaking-all-the-rules |website=Bloomberg.com |date=17 Abril 2019 |publisher=Bloomberg L.P. |access-date=18 Abril 2019}}</ref> | homepage = {{URL|donki.com}} (sa wikang Hapones) }} Ang {{Nihongo|'''Don Quijote Co., Ltd.'''|株式会社ドン・キホーテ|kabushiki gaisha Don Kihōte}}, kadalasang tinutukoy bilang {{Nihongo|'''Donki'''|ドンキ}}, ang pinaikling pangalan nito, ay isang Hapones na pangkat ng mga tindahang padiskuwento. Nag-aalok ang mga tindahang Donki ng mga samu't saring produkto, kabilang dito ang pamilihin, [[elektronika]] at [[kasuotan]]. Kakaiba ang Don Quijote sa mga ibang patingiang Hapones dahil bukas ito hanggang gabi-gabi (hanggang alas-3 o alas-5 ng umaga, o kahit [[24 Oras|24 oras]]) at iniimpake nito ang mga paninda nito mula sa kisame hanggang sa sahig sa isang natatanging diskarte sa pangangalakal. Pagsapit ng 2021, mayroon itong mahigit 160 na lokasyon sa buong [[Hapon]] at tatlo sa [[Hawaii]]. Bukod dito, mayroon ding labing-anim sa [[Singapore|Singapura]], sampu sa [[Hong Kong]], apat sa [[Malaysia|Malasya]], walo sa Taylandiya, lima sa [[Taiwan|Taywan]], dalawa sa [[Macau|Makaw]], at isa sa [[Guam]] na may tatak na '''Don Don Donki'''.<ref name="Founder">{{Cite news |title=Don Quijote founder and his ties to Singapore |language=en |trans-title=Ang tagapagtatag ni Don Quijote at ang kanyang kaugnayan a Singapura |work=AsiaOne |url=http://www.asiaone.com/business/don-quijote-founder-and-his-ties-singapore |access-date=2017-11-29}}</ref><ref name="donki">{{Cite web |title=(Donki) Corporate History |trans-title=Kasaysayan ng Korporasyon (Donki) |url=http://www.donki.com/b/corp/history_en.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080313130458/http://www.donki.com/b/corp/history_en.php |archive-date=2008-03-13 |access-date=2008-03-19 |language=en}}</ref><ref name="first don don donki MY">{{Cite web |last=Ong |first=Eunis |date=19 Marso 2021 |title=Japan's Popular Don Don Donki Has Finally Opened Its First Store In Malaysia At Lot 10, Bukit Bintang! |trans-title=Ang Sikat na Don Don Donki ng Japan sa wakas ay Nagbukas na ng Unang Tindahan Sa Malasya Sa Lot 10, Bukit Bintang! |url=https://www.klook.com/en-MY/blog/don-don-donki-malaysia-opening/ |access-date=21 Marso 2021 |publisher=Klook |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=[STORE INFORMATION] DON DON DONKI THAILAND |trans-title=[IMPORMASYON NG TINDAHAN] DON DON DONKI TAYLANDIYA |url=https://www.dondondonki.com/th/store/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=驚安の殿堂 ドン・キホーテ |url=https://www.donki.com/store/index.php |access-date=2024-07-28 |website=驚安の殿堂　ドン・キホーテ |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=海外リテール事業｜PPIH（旧ドンキホーテHD） |url=https://ppih.co.jp/social/overseas/ |access-date=2024-07-28 |website=ppih.co.jp |language=ja}}</ref> ==Kasaysayan== ===Pinagmulan=== Itinatatag ni Takao Yasuda, nagbukas ang unang tindahan ng Don Quijote sa [[Suginami, Tokyo]] noong Setyembre 1980 sa ilalim ng orihinal nitong pangalan, Just Co. Orihinal na isang tindahang tingian, mabilis na lumipat ang Just Co. sa pakyawan noong 1982.<ref name="Founder"/><ref name="donki"/><ref name="donki-history">{{cite web |title=(PPIH) Corporate History |trans-title=Kasaysayan ng Korporasyon (PPIH) |url=https://ppi-hd.co.jp/corp/hd/history.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525084617/https://ppi-hd.co.jp/corp/hd/history.php |archive-date=2019-05-25 |access-date=2019-05-25 |language=ja}}</ref> Binuksan ng kompanya ang una nitong tindahan na pinangalanang "Don Quijote" sa [[Fuchū, Tokyo|Fuchu]], Tokyo noong Marso 1989. Kasunod ng pagbabago ng pangalan, binago rin ng tindahan ang pangunahing negosyo nito mula sa pakyawan tungo sa patingian. Noon lamang 1995, makalipas ang anim na taon, na sumunod ang Just Co. at pinalitan din ang pangalan ng korporasyon ng Don Quijote Co., Ltd. Noong Hunyo 1998, nailista ang kompanya sa Pamilihang Sapi ng Tokyo.<ref name="donki" /><ref name="donki-history" /> Noong 2005, binuksan ng {{Lang|en|idol group}} na [[AKB48]] ang kanilang teatro sa ikawalong palapag ng Don Quijote sa Akihabara, Tokyo.<ref name="japantimes20100824">{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100824i1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100825152336/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100824i1.html|url-status=dead|archive-date=August 25, 2010|title=Girl idol group about mass exposure, fans|date=August 24, 2010|access-date=June 29, 2011|website=The Japan Times Inc.|publisher=The Japan Times}}</ref> Sa taong din iyon, nagbukas ang isang [[ruweda]] sa harapan ng sangay ng Don Quijote sa Dōtonbori, [[Osaka]].<ref>{{cite web |last=Kavanagh |first=Una-Minh |date=2018-01-30 |title=The famous Osaka Ferris wheel turns again after nine-year hiatus |trans-title=Ang sikat na Ruweda sa Osaka, umikot muli pagkatapos ng siyam na taong pahinga |url=https://www.lonelyplanet.com/news/ferris-wheel-osaka-dotonbori-japan |access-date=2023-01-24 |website=[[Lonely Planet]] |language=en}}</ref> Noong Oktubre 2007, binili ng Don Quijote ang humihinang tindahan na ''Nagasakiya'' sa halagang 140 bilyon yen.<ref name="donki-history"/> Nagsara ang tindahang ito at ang 3 pang grupo ng kompanya noong Oktubre 2017 para hindi lumaki pa lalo 432 bilyong yen na ang pinagsama-samang utang sa mga pinagkakautangan.<ref>{{cite web |title=Collapse of debt-ridden Nagasakiya signals the end of a tradition - IOL Business Report |trans-title=Ang pagbagsak ng baon-sa-utang na Nagasakiya, hudyat ng pagtatapos ng isang tradisyon - IOL Business Report |url=https://www.iol.co.za/business-report/international/collapse-of-debt-ridden-nagasakiya-signals-the-end-of-a-tradition-792217 |language=en}}</ref> Patuloy na pinopondohan ng mga kreditor ang mga natitirang bahagi ng grupo. <gallery mode="packed" heights="100"> Talaksan:Don Quichote Roppongi.jpg|Don Quijote sa Roppongi Talaksan:KABUKICHO CIMG9811.jpg|Don Quijote sa [[Shinjuku]] Talaksan:Don Quijote Akihabara Shop.JPG|Don Quijote sa [[Akihabara]] </gallery> === Mga karagdagang ekspansiyon === ====Singapura==== Nagbukas ang unang tindahan ng Don Quijote sa [[Timog-silangang Asya]] sa Orchard Central, [[Singapore|Singapura]], noong Disyembre 1, 2017.<ref>{{Cite news |title=Japan's Donki to open first Southeast Asian store in Singapore |language=en-US |trans-title=Donki ng Hapon, magbubukas ng unang tindahan sa Timog-silangang Asya sa Singapura |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/japan-s-donki-to-open-first-southeast-asian-store-in-singapore-8913892 |url-status=dead |access-date=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091807/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/japan-s-donki-to-open-first-southeast-asian-store-in-singapore-8913892/ |archive-date=2020-09-28}}</ref><ref>{{Cite news |last=Varma |first=Ankita |date=2017-11-30 |title=Don Don Donki store opening at Orchard Central on Friday |language=en |trans-title=Tindahang Don Don Donki, magbubukas sa Orchard Central sa Biyernes |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/don-don-donki-store-opening-at-orchard-central-on-friday |access-date=2018-08-07 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091809/https://www.straitstimes.com/lifestyle/don-don-donki-store-opening-at-orchard-central-on-friday/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Japan's Donki to launch second outlet in Singapore, first store set for Dec 1 opening |language=en-US |trans-title=Donki ng Hapon, maglulunsad ng ikalawang outlet sa Singapura, magbubukas ang unang tindahan sa Dis 1 |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/japan-s-donki-to-launch-second-outlet-in-singapore-first-store-9450750 |url-status=dead |access-date=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091813/https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/japan-s-donki-to-launch-second-outlet-in-singapore-first-store-9450750/ |archive-date=2020-09-28}}</ref> "Don Don Donki" ang pangalan ng mga tindahang ito dahil ginamit na ang pangalang Don Quijote ng isang lokal na restoran.<ref>{{Cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/don-don-donki-new-outlet-tanjong-pagar-100-am-mall-10425458|title=Japan's Don Don Donki targets 10 stores in Singapore by 2020|website=CNA|language=en|access-date=2020-01-07|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214165911/https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/don-don-donki-new-outlet-tanjong-pagar-100-am-mall-10425458|url-status=dead}}</ref> Kasunod na nagbukas ang Don Quijote ng pangalawang tindahan sa 100AM Mall sa Tanjong Pagar noong Hunyo 14, 2018.<ref>{{Cite news |last=Ng |first=Charmaine |date=2018-06-05 |title=Don Don Donki opening second outlet at 100AM in Tanjong Pagar on June 14 |language=en |trans-title=Don Don Donki, magbubukas ng ikalawang outlet sa 100AM sa Tanjong Pagar sa Hunyo 14 |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/fashion/don-don-donki-opening-second-outlet-at-100am-in-tanjong-pagar-on-june-14 |access-date=2018-08-07 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mayroong 16 na tindahang Don Don Donki sa Singapura.<ref>{{Cite news |title=Japan's Don Don Donki targets 10 stores in Singapore by 2020 |language=en-US |trans-title=Don Don Donki ng Hapon, target nila ang 10 tindahan sa Singapura pagsapit ng 2020 |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/don-don-donki-new-outlet-tanjong-pagar-100-am-mall-10425458 |access-date=2018-08-07 |archive-date=2018-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807125251/https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/don-don-donki-new-outlet-tanjong-pagar-100-am-mall-10425458 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=August 14, 2018 |title=Don Quijote rides high on rule-breaking reputation |url=http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201808140048.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815162211/http://www.asahi.com/ajw/articles/AJ201808140048.html |archive-date=August 15, 2018 |access-date=August 16, 2018 |work=[[Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=Tang |first1=See Kit |date=15 Setyembre 2021 |title=A taste of Japan keeps Don Don Donki bustling despite pandemic; 2 new Singapore stores planned |trans-title=Tikim sa Hapon, nagpapasigla pa rin sa Don Don Donki kahit may pandemya; 2 bagong tindahan sa Singapura ang binabalak |url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/don-don-donki-open-2-new-stores-singapore-2173356 |access-date=21 Oktubre 2021 |website=CNA |language=en}}</ref> Singapura ang may pinakamaraming tindahang Don Don Donki sa labas ng [[Kapuluang Hapones|inang kapuluan]]. Nakatira rin si Yasuda sa Singpura (sa Sentosa kung magiging espesipiko).<ref name="Founder" /> ====Hong Kong==== [[Talaksan:HK 中環 Central 皇后大道中 100 Queen's Road Central shop Don Don Donki n Chiyu Banking May 2021 SS2 01.jpg|thumb|Don Don Donki sa Central, HK|170x170px]] Umabot na rin ang Don Don Donki sa Hong Kong na may limang tindahan: isa sa Mira Place 2 sa Tsim Sha Tsui, isa sa OP Mall sa Tsuen Wan, isa sa Pearl City sa Causeway Bay, one at 100QRC sa Central at isa sa Monterey Place sa Tseung Kwan O.<ref>{{Cite web |date=2020-11-14 |title=Don Quijote Hong Kong Store List |trans-title=Talaan ng Mga Tindahang Don Quijote sa Hong Kong |url=https://www.donki.com/en/store/shop_list.php?pref=53 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-12-09 |title=Japanese discount megastore Don Quijote opens second store in Hong Kong to meet growing demand by fans |trans-title=Ang Hapones na megatindahang padiskuwento na Don Quijote, nagbukas ng ikalawang tindahan sa Hong Kong upang matugunan ang lumalaking demand ng mga tagahanga |url=https://www.investhk.gov.hk/en/news/japanese-discount-megastore-don-quijote-opens-second-store-hong-kong-meet-growing-demand-fans |access-date=2020-01-07 |website=InvestHK - Government Department of Foreign Direct Investment |language=en}}</ref> Nagbukas sila ng isa pang tindahan sa Island Resort Mall sa Siu Sai Wan noong Pebrero 2021,<ref>{{Cite web |date=2020-09-30 |title=Japanese chain Don Don Donki to open three more Hong Kong stores |trans-title=Hapones na chain Don Don Donki, nagbukas ng tatlo pang tindahan sa Hong Kong |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/hong-kong-economy/article/3103552/japanese-chain-don-don-donki-open-three-more-hong |access-date=2020-10-02 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> at sa TMT Plaza sa Tuen Mun noong Hulyo 2021.<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2021 |title=Don Don Donki opens biggest Hong Kong store in Tuen Mun |trans-title=Don Don Donki, nagbukas ng pinakamalaking tindahan sa Hong Kong sa Tuen Mun |url=https://coconuts.co/hongkong/lifestyle/don-don-donki-opens-biggest-hong-kong-store-in-tuen-mun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721033329/https://coconuts.co/hongkong/lifestyle/don-don-donki-opens-biggest-hong-kong-store-in-tuen-mun/ |archive-date=2021-07-21 |access-date=2021-12-03 |website=Coconuts Media |language=en-US}}</ref> Nagbukas ang tindahan sa Amoy Plaza sa Jordan Valley noong Enero 2022,<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2021 |title=Donki is coming to Amoy Plaza this Christmas |trans-title=Donki, darating sa Amoy Plaza ngayong Pasko |url=https://www.thestandard.com.hk/breaking-news/section/4/180014/Donki-is-coming-to-Amoy-Plaza-this-Christmas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908103641/https://www.thestandard.com.hk/breaking-news/section/4/180014/Donki-is-coming-to-Amoy-Plaza-this-Christmas |archive-date=2021-09-08 |website=The Standard |language=en}}</ref> at isa pang tindahan ang nagbukas sa Fashion World sa Whampoa Garden noong Agosto 2022. Kabubukas lang ang sangay ng Don Don Donki sa Mong Kok noong 2024. ==Maskot == [[Talaksan:Donki Kyobashi Osaka.jpg|thumb|Donpen, ang maskot ng Don Quijote, sa pasukan ng kanilang tindahan sa Kyobashi, [[Osaka]] ]] Ang pangalan ng opisyal na maskot ng Don Quijote ay {{nihongo|Donpen|ドンペン}}. Ipinakilala noong 1998, inilalarawan siya bilang isang [[Penguino|penguwinong]] asul na nakasuot ng sombrerong Santa at may [[Katakana|katakanang]] {{nihongo|"do"|ド}} sa kanyang tiyan. Sa mga internasyonal na sangay ng Don Don Donki, pinalitan ang "do" ng letrang D. Mayroon ding babaeng katumbas ang kompanya na kilala bilang {{nihongo|Donko|ドンコ}}, na kulay rosas at may puso sa kanyang tiyan.<ref>{{Cite web |title=Official Characters Donpen and Donko |trans-title=Mga Opisyal na Karakter na sina Donpen at Donko |url=https://www.donki.com/en/official-character/ |access-date=2024-06-17 |publisher=Don Quijote |language=en}}</ref> In December 2022, nagkakontrobersiya ang Don Quijote nang ipahayag nito na papalitan si Donpen ng isang antropomorpikong paglalarawan ng Katakanang karakter na "do" na ipinangalang Dojou-chan.<ref>{{Cite web |date=2022-12-20 |title=Announcement of Don Quijote's beloved mascot being changed has shoppers in shock |trans-title=Natulala ang mga mamimili sa pag-anunsyo na papalitan ang pinakamamahal na maskot ng Don Quijote |url=https://japantoday.com/category/business/announcement-of-don-quijote%E2%80%99s-beloved-mascot-being-changed-has-japanese-shoppers-in-shock |access-date=2024-06-17 |website=Japan Today |language=en}}</ref> Binaligtad ang desisyon pagkaraan ng ilang araw pagkatapos ng pagbuhos ng suporta para sa maskot sa [[hatirang pangmadla]].<ref>{{Cite news |last=Chan |first=Samantha |date=2022-12-21 |title=Donki discount store mascot survives axe after Japanese uproar |url=https://www.bbc.com/news/business-64048769 |access-date=2024-06-17 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Imada |first=Kaila |date=2022-12-19 |title=Don Quijote almost replaces its iconic penguin mascot |trans-title=Muntik nang palitan ng Don Quijote ang ikonikong penguwinong maskot nito |url=https://www.timeout.com/tokyo/news/don-quijote-almost-replaces-its-iconic-penguin-mascot-121922 |access-date=2024-06-17 |website=Time Out Tokyo |language=en-GB}}</ref> == Mga komersyal na endorso at kolaborasyon == Noong Agosto 2024, nagkolab ang Amerikanong mang-aawit-manunulat na si [[Bruno Mars]] sa tindahan, at lumabas sa pinakabagong komersiyal. Nagsasayawan sina Mars, mga mananayaw na sina Miyu, Haruka, Miyuri at Miku, at ang maskot ng tindahan na si Donpen, sa may tindahang Mega Don Quijote sa [[Shibuya]], habang kumukuha ng mga gamit mula sa "People Brand 'Jōnetsu kakaku'" ng tindahan. Sinulat ni Mars ang kanta at ipinrodyus ang patalastas para sa kampanyang {{nihongo|"Donki Ikuyo"|ドンキイクヨ||lit. "Tara na sa Donki"}}. Bukod sa komersiyal, kabilang din sa kolaborasyon ni Mars at Don Quijote ang ilang eksklusibong paninda na inilabas sa loob ng maikling panahon noong Setyembre.<ref>{{Cite web |title=Donki ikuyo #ドンキイクヨ |url=https://www.donki.com/campaign/bm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824122426/https://www.donki.com/campaign/bm/ |archive-date=24 Agosto 2024 |access-date=24 Agosto 2024 |website=Don Quijote official site |language=Japanese}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2024 |title=ブルーノ・マーズ「ドン・キホーテ」CMでドンペンとダンス 映像プロデュース&ジングルも手がける |url=https://www.oricon.co.jp/news/2340937/full/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824123735/https://www.oricon.co.jp/news/2340937/full/ |archive-date=24 Agosto 2024 |access-date=24 Agosto 2024 |website=Oricon |language=Japanese}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2024 |title=ブルーノ・マーズ、ドン・キホーテ新CMに出演＆コラボグッズも　「ドンキイクヨ」をテーマに店内で踊る |url=https://realsound.jp/2024/08/post-1752825.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824125115/https://realsound.jp/2024/08/post-1752825.html |archive-date=24 Agosto 2024 |access-date=24 Agosto 2024 |website=Real Sound |language=Japanese}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2024 |title=【動画あり】ブルーノ・マーズがドンキ新cmに登場！「ドンキイクヨ」とMEGAドン・キホーテ渋谷本店のいたるところで踊る |url=https://www.thefirsttimes.jp/news/0000470980/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824130138/https://www.thefirsttimes.jp/news/0000470980/ |archive-date=24 Agosto 2024 |access-date=24 Agosto 2024 |website=The First Times |language=Japanese}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2024 |title=The New Face of Donki is… Bruno Mars? |trans-title=Ang Bagong Mukha ng Donki ay... si Bruno Mars? |url=https://www.tokyoweekender.com/japan-life/news-and-opinion/the-new-face-of-donki-is-bruno-mars/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824123013/https://www.tokyoweekender.com/japan-life/news-and-opinion/the-new-face-of-donki-is-bruno-mars/ |archive-date=24 Agosto 2024 |access-date=24 Agosto 2024 |website=Tokyo Weekender |language=en}}</ref> == Mga Insidente == [[Talaksan:Don_Quijote_Roppongi_roller_coaster_20060517.jpg|right|thumb|Isang tanawin mula sa kalye ng Roppongi roller coaster na sa ibabaw ng Don Quijote]] Noong Disyembre 2004, apat na tindahan sa distrito ng [[Kantō]] ay napinsala dahil sa sadyang [[:en:Arson|panununog]]. Tatlong empleyado sa tindahan, Morio Oshima, 39, Mai Koishi, 20, at Maiko Sekiguchi, 19, ang mga namatay sa unang insidente. Samantala noong 2007, isang nagngangalang Noriko Watanabe, 49, ang napatunayang nagkasala sa panununog. Siya ay hinatulan ng [[:en:Life_imprisonment|habambuhay na pagkabilanggo]]. Binatikos ang Don Quijote sa panahon na iyon dahil sa magulong pagkakaayos ng tindahan na naging dahilan upang hindi mahanap kaagad ang labasan.<ref>{{cite web |date=2007-03-24 |title=Don Quijote store arsonist gets life for three deaths |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070324a6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081106141731/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070324a6.html |archive-date=2008-11-06 |access-date=2008-03-19 |website=The Japan Times}}</ref> === Roller coaster === Taong 2005, nagsimulang magtayo ang kumpanyang [[:en:Intamin|Intamin]] ng "half-pipe" na [[:en:Roller_coaster|roller coaster]] sa bubong ng walong palapag na Don Quijote sa [[:en:Roppongi|Roppongi]]. Ang Roppongi ay isang mataong lugar sa puso ng Tokyo. Ito ay tinutulan ng maraming negosyante at mga residente. Ang ideya ng isang roller coaster sa kanilang komunidad ay magdudulot ng ingay at pagdagsa ng maraming tao. Nakumpleto ang proyekto noong 2006 ngunit dahil sa mga nababahalang grupo sa lugar, hindi ito kailanman pinatakbo. Sa taong 2019, tinanggal ang istruktura. == Sa sikat na kultura == Ang mga tindahan ng Don Quijote ay kasama bilang tindahan sa loob ng laro sa serye ng mga video game na Yakuza. <ref>{{Cite web |last=Carey |first=Kirsten |date=2021-06-22 |title=Why Japanese Superstore Don Quijote Shows Up in Japanese Games |url=https://screenrant.com/yakuza-persona-5-don-quijote-japan-games-jrpgs/ |access-date=2024-06-17 |website=ScreenRant |language=en}}</ref> Noong 2009, nagtambal ang Sega sa tindahan upang maglabas ng advertisement tungkol sa paglabas ng ''Yakuza 3.'' <ref>{{Cite web |last=Tanaka |first=John |date=2009-01-16 |title=Sega Teams with Don Quijote for Yakuza 3 |url=https://www.ign.com/articles/2009/01/16/sega-teams-with-don-quijote-for-yakuza-3 |access-date=2024-06-17 |website=IGN |language=en}}</ref> May isang eksena ng isang tindahang Don Quijote sa ''[[Tonikaku Kawaii|TONIKAWA: Over the Moon to You]]'' noong namili sina Nasa at Tsukasa sa kanyang ikalawang episodyo ng unang season. == Sa sikat na kultura == {{Infobox company|name=Don Quijote Co., Ltd.|native_name=株式会社ドン・キホーテ|image=Don Quijote Headquarters -01.jpg|image_caption=Headquarters of Don Quijote in [[Meguro, Tokyo]]|logo=Don quijote logo.svg|logo_size=150px|type=[[Public company|Public]] [[Kabushiki gaisha|K.K.]]|traded_as={{Tyo|7532}}|foundation=September 5, 1980|founder=Takao Yasuda|location=[[Meguro, Tokyo|Meguro]], [[Tokyo]], Japan|subsid=[[Marukai Corporation USA|Don Quijote America]]|locations=322 stores (April 2019)<ref>{{cite web |title=月次売上高速報 (Monthly Sales Report Highlights) |url=https://ppi-hd.co.jp/ir/highlight/ |website=ppi-hd.co.jp |publisher=Pan Pacific International Holdings Corporation |access-date=25 May 2019 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513144755/https://ppi-hd.co.jp/ir/highlight/ |archive-date=13 Mayo 2020 |url-status=dead}}</ref>|area_served=[[Japan]], [[Singapore]], [[China]] ([[Hong Kong]] and [[Macau]]), [[Thailand]], [[Indonesia]], [[Taiwan]], [[Malaysia]], and the [[United States]] ([[California]], [[Hawaii]], and [[Guam]])|industry=[[Retail]]|products=Clothing, food, jewelry, housewares, tools, sporting goods and electronics|revenue={{increase}} [[Japanese yen|¥]]1.94 trillion <small>(2022)</small><ref name="IR">{{cite web |url=https://ppih.co.jp/en/ir/highlight/graph/ |title=Consolidated Financial Highlights - PPIH |access-date=2024-04-24 }}</ref>|operating_income={{increase}} ¥105.26 billion <small>(2022)</small><ref name="IR" />|net_income={{increase}} ¥66.17 billion <small>(2022)</small><ref name="IR" />|assets={{increase}} ¥1.48 trillion <small>(2022)</small><ref name="IR" />|equity={{increase}} ¥461.54 billion <small>(2022)</small><ref name="IR" />|num_employees=4,391 (2010)|parent={{ill|Pan Pacific International Holdings Corporation|ja|パン・パシフィック・インターナショナルホールディングス}}<ref>{{cite news |last1=Du |first1=Lisa |title=The Cult Japanese Retailer Making Billions Breaking All the Rules |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-17/the-cult-japanese-retailer-making-billions-breaking-all-the-rules |website=Bloomberg.com |date=17 April 2019 |publisher=Bloomberg L.P. |access-date=18 April 2019}}</ref>|homepage={{URL|donki.com}} (in Japanese)}} [[Talaksan:Don_Quijote_Roppongi_roller_coaster_20060517.jpg|right|thumb|Isang tanawin mula sa kalye ng Roppongi roller coaster na sa ibabaw ng Don Quijote]] Noong Disyembre 2004, apat na tindahan sa purok ng [[Kantō]] ay napinsala dahil sa mga sadyang [[:en:Arson|panununog]]. Tatlong empleyado sa tindahan, Morio Oshima, 39, Mai Koishi, 20, and Maiko Sekiguchi, 19, ang namatay sa unang insidente. Noong 2007, Noriko Watanabe, 49, ay napatunayang nagkasala sa panununog. Siya ay hinatulan ng [[:en:Life_imprisonment|habambuhay na pagkabilanggo]]. Binatikos ang Don Quijote sa panahon na iyon dahil sa magulong latag ng tindahan na nagawang mahirap upang maghanap ng labasan.<ref>{{cite web |date=2007-03-24 |title=Don Quijote store arsonist gets life for three deaths |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070324a6.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081106141731/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20070324a6.html |archive-date=2008-11-06 |access-date=2008-03-19 |website=The Japan Times}}</ref> === Roller coaster === Noong 2005, nagsimulang magtayo ang [[:en:Intamin|Intamin]] ng "half-pipe" na [[:en:Roller_coaster|roller coaster]] sa bubong ng walong palapag na Don Quijote sa [[:en:Roppongi|Roppongi]]. Ang Roppongi ay isang mataong lugar sa puso ng Tokyo, at tinanggihan ng maraming negosyo at residente ang ideya ng isang roller coaster sa kanilang komunidad dahil sa pansin, ingay, at dagsa ng tao na maaari itond idulot. Nakumpleto ang proyekto noong 2006 ngunit dahil sa mga nababahalang grupo sa lugar, hindi ito kailanman pinatakbo.. Sa taong 2019, natanggal ang istruktura. Ang mga tindahan ng Don Quijote ay kasama bilang tindahan sa loob ng laro sa serye ng mga video game <nowiki><i id="mwAq8">na Yakuza</i></nowiki> . <ref>{{Cite web |last=Carey |first=Kirsten |date=2021-06-22 |title=Why Japanese Superstore Don Quijote Shows Up in Japanese Games |url=https://screenrant.com/yakuza-persona-5-don-quijote-japan-games-jrpgs/ |access-date=2024-06-17 |website=ScreenRant |language=en}}</ref> Noong 2009, nagtambal ang Sega sa tindahan upang maglabas ng advertisement tungkol sa paglabas ng ''Yakuza 3.'' <ref>{{Cite web |last=Tanaka |first=John |date=2009-01-16 |title=Sega Teams with Don Quijote for Yakuza 3 |url=https://www.ign.com/articles/2009/01/16/sega-teams-with-don-quijote-for-yakuza-3 |access-date=2024-06-17 |website=IGN |language=en}}</ref> May isang eksena ng isang tindahang Don Quijote sa ''[[Tonikaku Kawaii|TONIKAWA: Over the Moon to You]]'' noong namili sina Nasa at Tsukasa sa kanyang ikalawang episode ng unang season. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Hapones ng CS1 (ja)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Hapon]] [[Kategorya:Tindahan]] 8g8fcfwyj5cx2m78p4196wj4tubqjxp 0 334027 2238842 2158145 2026-11-04T23:17:15Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2238842 wikitext text/x-wiki Ang '''relihiyosong pagsasahimpapawid''' (o '''religious broadcasting''') ay ang pagpapakalat ng nilalaman sa telebisyon at/o radyo na sadyang may mga ideya, karanasan o kasanayan batay sa relihiyon bilang pangunahing saklaw nito. Sa ilang bansa, nabuo ito sa loob ng konteksto ng pagbibigay ng serbisyong pampubliko (tulad ng sa UK), habang sa iba, hinihimok ito ng mga [[Relihiyon|relihiyosong]] organisasyon mismo (tulad ng sa [[Estados Unidos]]). Sa [[Europa]] at Kanlurang Amerika, nagsimula ang relihiyosong pagsasahimpapawid sa mga pinakaunang panahon ng radyo, kadalasan sa paghahatid ng relihiyosong pagsamba, pangangaral o talakayan. Sa paglipas ng panahon, umunlad ito upang isama ang malawak na hanay ng mga istilo at diskarte, kabilang ang mga format ng drama sa radyo at telebisyon, dokumentaryo, at mga programang pangtalakay, pati na rin ang mas tradisyonal na nilalamang debosyonal. Ngayon, maraming relihiyosong organisasyon ang nagtatala ng mga sermon at lecture, at lumipat sa pamamahagi ng nilalaman sa internet.<ref name="Armstrong1978">{{Cite book |last=Ben Armstrong |url=https://books.google.com/books?id=4siJAAAAMAAJ |title=Religious broadcasting sourcebook |publisher=National Religious Broadcasters |year=1978 |access-date=23 April 2013}}</ref> Maaaring pondohan ang relihiyosong pagsasahimpapawid sa pamamagitan ng pangkomersyal o pampublikong pagsasahimpapawid; kadalasang kinikilala ang mga ito bilang mga [[samahang hindi pangkalakalan]]. Ang mga donasyon mula sa mga tagapakinig at manonood, kadalasang mababawas sa buwis, ay hinihingi ng ilang tagasahimpapawid.<ref>{{Cite web |title=KPLE-TV |url=http://www.kpletv.org/ |access-date=23 August 2015 |archive-date=23 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223053507/http://www.kpletv.org/ |url-status=dead }}</ref> Ang pagsasahimpapawid sa parehong radyo at TV ay nagkaroon ng bagong hitsura sa pag-unlad ng internet at mga teleponong selular. Sa kasalukuyang panahon, tumataas ang mga himpilan nito sa Internet. Ang pangunahing dahilan ng pagtaas ay ang gastos sa pag-set up at pagpapatakbo ay makabuluhang mas mababa kaysa sa tradisyonal na mga himpilan ng radyo at TV. Napakalaki nito para sa mga relihiyosong organisasyon dahil pinapayagan silang ilagay ang kanilang relihiyosong nilalaman sa buong mundo na madla sa isang maliit na bahagi ng halaga.<ref>{{Cite journal |date=November 2017 |title=Religious Broadcasting |url=https://transition.fcc.gov/osp/inc-report/INoC-11-Religious-Broadcasting.pdf |journal=FCC |pages=2}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga format sa radyo]] [[Kategorya:Relihiyon sa Pilipinas]] albjd4gxsrbqx6lgwaiwvbq92vokhqu 0 334132 2238924 2159198 2026-11-05T10:25:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238924 wikitext text/x-wiki '''Si Emily Bisharat''' (namatay noong 2004) ay isang Abogadong Jordanian, aktibistang politikal at [[Philanthropy|pilantropo]], kilala bilang unang babaeng abogado sa [[Jordan|Kaharian ng Jordan]]. Itinatag niya ang [[Arab Women's Union|Unyon ng Kababaihang Arabe]] noong 1950s, nakipaglaban para sa pagboto ng kababaihan sa Jordan, at naging aktibo sa mga internasyonal na talakayan ng mga karapatan ng mga Palestino. Itinatag niya ang [[Arab Women's Federation|Pederasyon ng mga Kababaihang Arabe]]. == Maagang Buhay at edukasyon == Si Bisharat ay may dalawang kapatid na babae, at ang pamilya ng kaniyang ama ay nagmula sa lungsod ng [[Salt, Jordan|Salt]], sa [[Balqa Governorate]], tatlumpu't limang kilometro sa hilagang-kanluran ng [[Aman|Amman]]. Bilang isang kabataang babae, nais ni Bisharat na maging isang abogado, ngunit nahaharap sa pagsalungat ng kaniyang ama sa kadahilanang ang mga babaeng Jordanian ay hindi dapat kumuha ng anumang propesyon maliban sa pagtuturo. Nag-aral siya sa [[Ramallah Friends Schools|Ramallah Friends School]], at kalaunan ay nag-aral ng wikang English sa [[Syrian-Lebanese College|Kolehiyo ng mga Syrian at Lebanese]]. Noong 1930s, nagtrabaho si Bisharat bilang isang guro. <ref name=":0">{{Cite news |date=2017-05-02 |title=Women activists remember life and legacy of Emily Bisharat |work=Jordan Times |url=http://jordantimes.com/news/local/women-activists-remember-life-and-legacy-emily-bisharat |access-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911000303/http://jordantimes.com/news/local/women-activists-remember-life-and-legacy-emily-bisharat |archive-date=2017-09-11 |url-status=dead}}</ref> Ang mga kababaihan sa Jordan ay hindi legal na pinahintulutan na magmana ng pera o ari-arian, kaya nang mamatay ang ama ni Bisharat, iniwan niya ang lahat ng kaniyang pera sa kaniyang mga pamangkin sa halip na sa kaniyang mga anak na babae. Inipon ni Bisharat ang kaniyang mga kita at nagpatala sa Paaralan ng Batas, sa wakas ay nakuha niya ang kaniyang degri sa batas mula sa [[London Metropolitan University]]. <ref name=":02">{{Cite news |date=2017-05-02 |title=Women activists remember life and legacy of Emily Bisharat |work=Jordan Times |url=http://jordantimes.com/news/local/women-activists-remember-life-and-legacy-emily-bisharat |access-date=2017-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911000303/http://jordantimes.com/news/local/women-activists-remember-life-and-legacy-emily-bisharat |archive-date=2017-09-11 |url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == 8cfqpthiywpmvrtom76reqy5h6kazi7 0 334800 2238817 2170086 2026-11-04T13:55:53Z ~2026-58653-56 168426 /* Talambuhay */ 2238817 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person|name=José N. Sevilla|image=Larawan ni Jose N. Sevilla.jpg|caption=Si G. Sevilla buhat sa kanyang akdang [https://archive.org/details/sinupan-ng-wikang-tagalog/page/n5/mode/2up&#124; Sinupan ng Wikang Tagalog]|birth_date={{birth date|1880|10|29|mf=y}}|birth_place=Binyang, Laguna|death_date=|death_place=|other_names=|known_for=[[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa]] (aklat [[pambalarila]])|occupation=[[Manunulat]]|father=Ambrosio Sevilla|mother=Silvina Tolentino}} Si '''José N. Sevilla''' ay isang [[Mga Pilipino|Pilipino]]ng [[manunulat]], [[makata]], [[mananagalog]] at [[mambabalarila]]. Naging kasapi siya ng dating [[Akademya ng Wikang Tagalog]] at [[Surian ng Wikang Pambansa]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Garcia |first=Lydia Gonzales |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Mga_gramatikang_Tagalog_Pilipino_1893_19/S34p_myWbkcC?hl=en&gbpv=0&bsq=mga%20gramatikang%20tagalog%20filipino |title=Mga gramatikang Tagalog/Pilipino, 1893-1977 |date=1992 |publisher=Sentro ng Wikang Filipino, Unibersidad ng Pilipinas-Sistema |language=tl}}</ref> == Talambuhay == Ipinanganak si Jose N. Sevilla noong ika-29 Oktubre,1879 sa tundo maynila kanila [[Ambrosio Sevilla]] at [[Silvina Tolentino]] tubong bulakan bulacan. Nag-aral at nagtapos siya sa paaralang Epifanio del Castillo. Naging kasapi si Sevilla sa pakikipaglaban sa Kastila noong panahon ng himagsikan sa ilalim ng paglilingkod kay [[Gregorio del Pilar]], subali't pagsapit ng [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|panahon ng mga Amerikano]], nawili na lamang siya sa pagsusulat upang makatulong sa maliit niyang sahod. Noong 1939 ay inatasan naman siya ng [[Manuel L. Quezon|Pangulong Manuel Luis Quezon]] upang gumawa ng [[balarilang Tagalog]]. Bunga nito, inilathala niya ang [[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa|''Sálitikán ng̃ Wikag̃ Pag̃bansâ'']] (1940), kung saan nagbuhat ang salitang ''salitikan'' (balarila) sa pagsasama ng ''salita'' at ''titik'', na [[Panlapi|hinulapian]] ng ''-an.''<ref name=":0" /> == Akda == Bilang [[Mananagalog|Tagalista]], marami siyang naiambag naiambag na [[kathambuhay]], aklat-aralan at aklat [[Lingguwistika|pang-aghamwika]] sa wikang Tagalog, tulad ng mga sumusunod: * ''Ang Pag-Ibig ng Layas'' (1921) – kathambuhay * ''Mg̃a Dakilag̃ Pilipino; o ang kaibigan ng mga nagaaral'' (1922) * [[iarchive:sinupan-ng-wikang-tagalog/page/n5/mode/2up|''Sinupan ng̃ Wikag̃ Tagalog'']] (1938) * [https://digilib.ust.edu.ph/digital/collection/section5/id/165847|''Ag̃ Palapantigan ng̃ Wikag̃ Tagalog''] (1939) * [[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa|''Sálitikán ng̃ Wikag̃ Pag̃bansâ'']] (1940) – aklat [[pambalarila]]''<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Books by Sevilla, Jose N. (sorted by popularity) |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/author/4869 |access-date=2025-06-23 |website=Project Gutenberg}}</ref>'' * [http://sinupan.nekoweb.org/Panitikan/Ang_Poot_ni_Tikbalang/1 ''Ang Poót ni Tikbalang''] Mapapansing tinangka niyang dalisayin ang wikang Tagalog sa kanyang mga akdang [[Lingguwistika|panlingguwistika]] sa pamamagitan ng pag-iwas sa mga salitang [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Wikang Kastila|Kastila]], at pati na rin sa paggamit ng likhang salita tulad ng ''salitikan'' (balarila), ''siphanay'' ([[pangungusap]]), ''Digmaraw'' ([[Martes]]) atpb., lalo na't wala pang pamantayan noon kung anu-ano ang mga katawagang dapat gamitin. Nguni't iilan lamang sa kanyang salita ang naging popular sa madla, tulad ng ''bantayog'' (monumento).<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Santos |first=Lope K. |url=http://archive.org/details/061309df-6b-45ebf-723e-942d-6eb-04c-825 |title=Sources and Means for Further Enrichment of Tagalog as our National Language |date=1938 |publisher=Pamantasan ng Pilipinas |language=Ingles |translator-last=Bernando |translator-first=Gabriel A. |trans-title=Mg̃a Batis at Paraan ng Pagpapayaman pa sa Wikang Tagalog na Pambansa}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agoncillo |first=Teodoro A. |date=1943 |title=The Dilemma Of The National Language |pages=15-18 |url=https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/files/original/19629fc2308d4e8cba05e9f573f724eddc6295d0.pdf}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{BD|1880||}} [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga makata]] == Panlabas na kawing == * [https://libertadfilipinas.wordpress.com/2012/11/09/remembering-tagalog-part-4-forgotten-rules-concerning-more-punctuation-marks/ Iilang pahapyaw na talata ng Sálitikán ni G. Sevilla] 7rjo7kr56szo4t23d604eagsmp9dqdw 2238818 2238817 2026-11-04T14:01:35Z ~2026-58653-56 168426 /* Talambuhay */ 2238818 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person|name=José N. Sevilla|image=Larawan ni Jose N. Sevilla.jpg|caption=Si G. Sevilla buhat sa kanyang akdang [https://archive.org/details/sinupan-ng-wikang-tagalog/page/n5/mode/2up&#124; Sinupan ng Wikang Tagalog]|birth_date={{birth date|1880|10|29|mf=y}}|birth_place=Binyang, Laguna|death_date=|death_place=|other_names=|known_for=[[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa]] (aklat [[pambalarila]])|occupation=[[Manunulat]]|father=Ambrosio Sevilla|mother=Silvina Tolentino}} Si '''José N. Sevilla''' ay isang [[Mga Pilipino|Pilipino]]ng [[manunulat]], [[makata]], [[mananagalog]] at [[mambabalarila]]. Naging kasapi siya ng dating [[Akademya ng Wikang Tagalog]] at [[Surian ng Wikang Pambansa]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Garcia |first=Lydia Gonzales |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Mga_gramatikang_Tagalog_Pilipino_1893_19/S34p_myWbkcC?hl=en&gbpv=0&bsq=mga%20gramatikang%20tagalog%20filipino |title=Mga gramatikang Tagalog/Pilipino, 1893-1977 |date=1992 |publisher=Sentro ng Wikang Filipino, Unibersidad ng Pilipinas-Sistema |language=tl}}</ref> Nobelista, makata, mamamahayag, dalubwika at manunulat ng alamat. Tundo, Maynila and kanyang sinilangan (29 Oktubre 1879), subali’t ang kanyang mga magulang ay tubong Bulakan, Bulakan. Naging kasangguni ng “Suliranin ng Wika”; patnugot ng pahayagang “Buhay Pilipinas”, “Malayang Manggagawa” at “Katuwiran”. Naging guro ng Panitikang Tagalog sa “Colegio La Juventud” at nagturo ng Tagalog noong 1940 sa National University. Kabilang sa kanyang mga likha sa Tagalog ang “Plaridel” (isang melodrama na patula), salin sa Tagalog ng “Mi Ultimo Adios” ni Dr. Rizal at marami pang nobelang Tagalog at mga sanaysay. Siya ay isa sa nagtatag at isa sa mga unang kasapi ng “Akademya ng Wikang Tagalog”. Siya ang lumikha ng mga salitang “bantayog” (monumento sa Kastila) at “balagtasan” (ang sining ng pakikipagtalo sa pamamagitan ng tula) at iba pa. Pumanaw siya noong 4 Abril 1946. Naging kasapi si Sevilla sa pakikipaglaban sa Kastila noong panahon ng himagsikan sa ilalim ng paglilingkod kay [[Gregorio del Pilar]], subali't pagsapit ng [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|panahon ng mga Amerikano]], nawili na lamang siya sa pagsusulat upang makatulong sa maliit niyang sahod. Noong 1939 ay inatasan naman siya ng [[Manuel L. Quezon|Pangulong Manuel Luis Quezon]] upang gumawa ng [[balarilang Tagalog]]. Bunga nito, inilathala niya ang [[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa|''Sálitikán ng̃ Wikag̃ Pag̃bansâ'']] (1940), kung saan nagbuhat ang salitang ''salitikan'' (balarila) sa pagsasama ng ''salita'' at ''titik'', na [[Panlapi|hinulapian]] ng ''-an.''<ref name=":0" /> == Akda == Bilang [[Mananagalog|Tagalista]], marami siyang naiambag naiambag na [[kathambuhay]], aklat-aralan at aklat [[Lingguwistika|pang-aghamwika]] sa wikang Tagalog, tulad ng mga sumusunod: * ''Ang Pag-Ibig ng Layas'' (1921) – kathambuhay * ''Mg̃a Dakilag̃ Pilipino; o ang kaibigan ng mga nagaaral'' (1922) * [[iarchive:sinupan-ng-wikang-tagalog/page/n5/mode/2up|''Sinupan ng̃ Wikag̃ Tagalog'']] (1938) * [https://digilib.ust.edu.ph/digital/collection/section5/id/165847|''Ag̃ Palapantigan ng̃ Wikag̃ Tagalog''] (1939) * [[Salitikan ng̃ Wikag̃ Pag̃bansa|''Sálitikán ng̃ Wikag̃ Pag̃bansâ'']] (1940) – aklat [[pambalarila]]''<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Books by Sevilla, Jose N. (sorted by popularity) |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/author/4869 |access-date=2025-06-23 |website=Project Gutenberg}}</ref>'' * [http://sinupan.nekoweb.org/Panitikan/Ang_Poot_ni_Tikbalang/1 ''Ang Poót ni Tikbalang''] Mapapansing tinangka niyang dalisayin ang wikang Tagalog sa kanyang mga akdang [[Lingguwistika|panlingguwistika]] sa pamamagitan ng pag-iwas sa mga salitang [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Wikang Kastila|Kastila]], at pati na rin sa paggamit ng likhang salita tulad ng ''salitikan'' (balarila), ''siphanay'' ([[pangungusap]]), ''Digmaraw'' ([[Martes]]) atpb., lalo na't wala pang pamantayan noon kung anu-ano ang mga katawagang dapat gamitin. Nguni't iilan lamang sa kanyang salita ang naging popular sa madla, tulad ng ''bantayog'' (monumento).<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Santos |first=Lope K. |url=http://archive.org/details/061309df-6b-45ebf-723e-942d-6eb-04c-825 |title=Sources and Means for Further Enrichment of Tagalog as our National Language |date=1938 |publisher=Pamantasan ng Pilipinas |language=Ingles |translator-last=Bernando |translator-first=Gabriel A. |trans-title=Mg̃a Batis at Paraan ng Pagpapayaman pa sa Wikang Tagalog na Pambansa}}</ref><ref>{{Cite news |last=Agoncillo |first=Teodoro A. |date=1943 |title=The Dilemma Of The National Language |pages=15-18 |url=https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/files/original/19629fc2308d4e8cba05e9f573f724eddc6295d0.pdf}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{BD|1880||}} [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga makata]] == Panlabas na kawing == * [https://libertadfilipinas.wordpress.com/2012/11/09/remembering-tagalog-part-4-forgotten-rules-concerning-more-punctuation-marks/ Iilang pahapyaw na talata ng Sálitikán ni G. Sevilla] 72xh2ysdmjajsohsjzph68zpjrioagx 0 337660 2238938 2220059 2026-11-05T11:44:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Fleury-devant-Douaumont |settlement_type = Bayan |image_skyline = Panneau Fleury-dt-Douaumont village détruit.jpg |image_caption = Karatula na nagpapahiwatig ng nawasak na nayon |image_shield = Blason ville fr Fleury-devant-Douaumont (Meuse).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Fleury-devant-Douaumont |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Grand Est]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Meuse (departamento)|Mosa]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Verdun|Verdun]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Jean-Pierre Laparra |area_total_km2 = 10.27 |population_as_of = 2023 |population_total = 0 |population_footnotes = <ref>{{Cite news |last=Banigan |first=Melissa |date=22 November 2018 |title=The nine ghost villages of northern France |url=https://www.bbc.co.uk/travel/article/20181122-the-nine-ghost-villages-of-northern-france |access-date=2026-02-09 |work=BBC Travel}}</ref> |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|49.19801|5.42883|scale:10000|format=dms|display=inline,title}} |elevation_min_m = 227 |elevation_max_m = 390 |postal_code_type = Postal code |postal_code = 55100 }} Ang '''Fleury-devant-Douaumont''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Meuse (departamento)|Mosa]], sa rehiyon ng [[Grand Est]]. Ang nayon ay nawasak noong 1916 noong [[Labanan sa Verdun]] at hindi na muling itinayo. Simula noon, ang kinaroroonan ng komyun ay naging isang walang nakatirang bantayog.<ref name="Interieur">{{Cite web |url=https://mobile.interieur.gouv.fr/Actualites/Dossiers/La-Meuse/Les-communes-tombees-pour-la-France |title=Les communes tombées pour la France sur le site interieur.gouv.fr, 6 février 2017 |access-date=2026-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908110846/https://mobile.interieur.gouv.fr/Actualites/Dossiers/La-Meuse/Les-communes-tombees-pour-la-France |archive-date=2017-09-08 |url-status=dead}}</ref> Simula noon, idineklara itong "namatay para sa Pransya", at sa gayon ay nananatiling walang nakatira (opisyal na populasyon: 0), gayundin ang mga komyun ng [[Bezonvaux]], [[Beaumont-en-Verdunois]], [[Haumont-près-Samogneux]], [[Louvemont-Côte-du-Poivre]] at [[Cumières-le-Mort-Homme]]. ==Heograpiya== Ang komyun ay matatagpuan sa [[kagubatan ng Verdun]], ilang kilometro sa hilagang-silangan ng lungsod na [[Verdun (bayan)|may parehong pangalan]]. [[File:Map commune FR insee code 55189.png|thumb|Fleury-devant-Douaumont at mga karatig-bayan]] ==Pangalan== Ang pangalan ng lokalidad ay pinatutunayan sa mga anyong ''Fleurey'' (1254); ''Flurey'' (1275); ''Flurei'' (1283); ''Fleurium'' (1738); ''Fleury'' (1793); ''Fleury'' (1801); at ''Fleury-devant-Douaumont'' sa isang hindi kilalang petsa. Ang Fleury ay nasa timog ng [[Douaumont]]. ==Kasaysayan== '''Paalala: Ang sumusunod na impormasyon ay kinuha mula sa mga lokal na panel ng impormasyon.''' Bago ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]], ang Fleury-devant-Douaumont ay isang nayon na ang 422 na naninirahan, noong 1913, ay pangunahing nabubuhay sa pagsasaka ng cereal at paggawa ng kahoy. Ang mga pangunahing tunggalian na naganap sa rehiyon—ang Rebolusyonaryo at Napoleonikong Digmaan, at ang [[Digmaang Franco-Prussian noong 1870]]—ay hindi nakarating sa nayon, na matatagpuan sa mga kakahuyan. Pagkatapos ng 1870, isang linya ng riles ang itinayo sa pagitan ng Verdun at [[Douaumont]], na dumadaan sa Fleury. Maraming mga pandepensang gusali ang itinayo sa lugar (ang Imperyong Aleman, mula noong 1871, ay umaabot na [[Alsace-Lorraine|noon sa bahagi ng Lorraine]], na ang hangganan ngayon ay matatagpuan mga apatnapung kilometro sa silangan ng Fleury): ang Souville redoubt, ang mga kuta ng Tavannes at Froideterre, at ilang iba pang mga kuta. Ang nayon ay nakakita ng isang malaking pagdagsa ng mga sundalo at manggagawa. Noong Agosto 1914, ang mga rehimyento mula sa Verdun ay dumaan sa Fleury patungo sa [[Woëvre|kapatagan ng Woëvre]]. Sa [[Labanan sa Marne]] noong Setyembre 1914, ang linya ng harapan ay naging matatag ilang kilometro sa hilagang-silangan ng nayon. Noong 1915, ito ay bahagi ng pinatibay na sona ng Verdun, at maraming sundalo ang nakahimpil doon. Noong Pebrero 21, 1916, nagsimula ang [[Labanan sa Verdun]]. Ang nayon ay nagising sa pamamagitan ng putok ng artilerya bilang paghahanda sa pagsalakay ng mga Aleman. Ang utos ay ibinigay na lumikas sa nayon, sa gitna ng niyebe. Noong Pebrero 25, ang [[Fort Douaumont]] ay bumagsak sa mga Aleman, na ngayon ay malinaw na ang paningin sa binomba na nayon. Noong Hunyo 7, ang [[Fort Vaux]] ay bumagsak naman. Ang linya ng harapan ay dumadaan na ngayon sa komyun, at ang Fleury, sa pagitan ng [[Fort Souville]] at ng [[kuta ng Froideterre]], ay naging isang mahalagang posisyon na maaaring magpahintulot sa mga Aleman na makalusot patungo sa Verdun. Mula Hunyo hanggang Agosto, ang utos ng Aleman ay naglunsad ng ilang mga opensiba sa bahaging ito ng harapan. Sa loob ng dalawang buwan, ang nayon ay nagpalitan ng mga kamay nang 16 na beses sa pagitan ng mga Pranses at Aleman. Noong Hunyo 23, nagpakawala ang mga Aleman ng ilang libong bala sa nayon, ilan sa mga ito ay mga gas shell, isang pambobomba na sinundan ng isang opensiba mula sa pinakamahuhusay na tropang Imperyal, ang Bavarian Guard at ang Alpenkorps. Upang mapanatili ang kanilang posisyon, isinakripisyo ng mga tauhan ng 121st Chasseurs à Pied Battalion ang kanilang mga sarili. Sinubukan din ng mga Pranses na pigilan ang pag-atake sa pamamagitan ng pag-deploy ng kanilang hukbong panghimpapawid, na nagsagawa ng mga strafing run. Kinuha ng 260th Brigade ang kontrol, at ang matinding labanan ay sumiklab sa loob ng ilang araw sa loob lamang ng ilang ektarya. Ang nayon ay nasakop ng mga Aleman noong Hunyo 23, 1916, nabawi ng mga Pranses kinabukasan, Hunyo 24, at muli pagkalipas ng dalawang araw, Hunyo 25, ng mga Aleman. Noong Hulyo 11, 1916, nagtagumpay ang mga Aleman na makuha ang Powder Magazine, isang advanced na underground ammunition depot na nilayong magtustos sa mga nakapalibot na kuta. Nakarating ang ilang sundalong Aleman sa Center D, isang maliit na istrukturang pandepensang gawa sa lupa. Ang puntong ito ang nagmarka sa pinakamalayo na pagsulong ng mga Aleman patungong Verdun. [[File:All what remains of FLEURY.jpg|thumb|Postkard na nagpapakita ng mga guho ng Fleury.]] Mula Hulyo 13 hanggang Agosto 5, 1916, nagkaroon ng matinding labanan sa paligid ng nasirang nayon. Noong gabi ng Agosto 17-18, 1916, naglunsad ng isang pagsalakay ang [[Moroccan Colonial Infantry Regiment]] at tuluyang nabawi ang nayon. Kasama ang mga Zouaves at Tirailleurs ng 38th Infantry Division, sampung araw na silang nakikipaglaban sa lugar. Matatagpuan sa [[Labanan ng Verdun|sektor ng Verdun]], ang nayon ay tuluyang nawasak ng walang humpay na pagpapaputok ng artilerya ng Pransya at Aleman. Noong 1918, ang nayon ay idineklarang "[[patay para sa Pransiya]]." Isa ito sa [[Villages français détruits durant la Première Guerre mondiale|siyam na nayon na nawasak]] noong [[Labanan sa Verdun]]. Ang mabatong lupain ng komyun ay saksi pa rin sa napakaraming bala na natanggap nito. Noong 1916, ang komyun ng Norman na "Allemagne," sa [[Calvados|Kalbados]], ay pinalitan ang pangalan nito sa [[Fleury-sur-Orne]] bilang pagpupugay kay Fleury-devant-Douaumont, sa pamamagitan ng isang desisyon ng konseho ng munisipyo noong Agosto 23, 1916, na pinagtibay ng Konseho ng mga Ministro noong Abril 12, 1917. Maraming nayon sa [[Baviera]] ang may kalyeng pinangalanang "Fleury," isang pangalang ibinigay bilang parangal sa mga sundalong Bavarian Guard na bumagsak noong mga pag-atake sa nayon. ==Lokal na kultura at pamana== ===Mga Lugar ng Alaala ng Dakilang Digmaan=== Ngayon, isang lugar ng pag-alaala, ang Fleury ay isang kakahuyan kung saan ang mga peklat ng mabangis na mga labanang naganap doon ay nakikita pa rin, bagama't kumupas na sa paglipas ng panahon. Noong 1972, ang tatlong dating kalye nito ay muling inayos, na may isang marker na nagpapahiwatig ng lokasyon ng bawat bahay. Ang isang naka-signpost na trail ay nagbibigay-daan sa mga bisita na matuklasan ang kanilang mga lokasyon. * Ang Notre-Dame-de-l'Europe memorial chapel ay itinayo sa dating simbahan. Noong 1979, ito ay inialay sa Europa na may isang estatwa ng Birheng Maria na ang balabal ay isang bandila ng Europa. Ito ay nakalista bilang isang Makasaysayang Monumento noong 2021. * Ang Froideterre Fort; * Ang Thiaumont Fort; * Ang Douaumont Ossuary, nakalista bilang isang Makasaysayang Monumento mula noong 1996; * Ang Verdun Memorial, isang museo na nakatuon sa kasaysayan at alaala ng Labanan sa Verdun noong 1916; * Ang Jewish War Memorial, nakalista bilang isang makasaysayang monumento mula noong 1996; * Fort Souville; * Ang Baterya ng Hôpital; * Ang Tunnel ng Tavannes. <gallery> Fleury-devant-Douaumont Notre-Dame de l'Europe.jpg|La chapelle Notre-Dame-de-l'Europe. Fleury-devant-Douaumont.jpg|À l'emplacement du village détruit de Fleury. Fleury destroyed village school.jpg|Plaque indiquant l'emplacement de l'école de Fleury. Monument - Fleury devant Douaumont - Detruit en 1916.jpg|Le monument signalant Fleury : le socle a été construit avec toutes les pierres restant du village. Fleury devant douaumont.jpg|Monument aux morts. Fleury-devant-Douaumont, une topographie bouleversée par les obus.jpg|Fleury-devant-Douaumont, une topographie bouleversée par les obus. </gallery> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Fleury-devant-Douaumont (Meuse).svg|thumb|Fleury-devant-Douaumont]] Nahahati: Una kulay azure na may pilak na toreng bantayan na binalutan ng mason na kulay sable at napapalibutan ng dalawang gintong bituin, pangalawa o may pinutol na halamang lila na namumulaklak na may dalawang lilang usbong o, may tangkay at dahon na may dalawang bertikal. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Fleury-devant-Douaumont]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Meuse (departamento)]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] ifverphqa0g768k9nlx9o8vv8nxufz6 0 338880 2238908 2233987 2026-11-05T08:31:35Z ~2026-59017-88 168448 /* Suportadong tauhan */ 2238908 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|The Greatest Showman}} {{Infobox film | name = The Greatest Showdown | image = | caption = | director = [[Jun Lana|Jun Robles Lana]] | producer = | writer = Jumbo A. Albano | starring = {{Plainlist| * [[Vice Ganda]] * [[Vic Sotto]] }} | music = | cinematography = | editing = | studio = {{ubl|[[ABS-CBN Studios]]|[[Star Cinema]]|[[The IdeaFirst Company]]|M-Zet Productions|[[APT Entertainment]]}} | distributor = [[Star Cinema|ABS-CBN Film Productions]] | released = {{Film date|2026|12|25}} | runtime = | country = [[Pilipinas]] | language = [[Pilipino]] }} Ang '''The Greatest Showdown''' ay isang pelikang Pilipino, pang-komedya sa gaganapin na '''2026 MMFF (Metro Manila Film Festival)''' na inilathala ni Jun Robles Lana at pinag-bibidahan nina [[Vice Ganda]] at [[Vic Sotto]], Ang pelikulang ito ay itatakda sa petsa sa [[Araw ng Pasko]]; 25 Disyembre 2026 sa mga sinehan at ito ay pasok sa 52nd Metro Manila Film Festival.<ref>https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/films/2026/7/8/vice-ganda-vic-sotto-collab-film-the-greatest-showdown-officially-joins-mmff-2026-1505</ref> ==Tauhan== {{Multiple image | header = Cast | align = center | direction = horizontal | total_width = 600 | image1 = Vice Ganda in Tarlac (cropped).jpg | caption1 = [[Vice Ganda]] | image2 = Vic Sotto 2022 (cropped).jpg | caption2 = [[Vic Sotto]] | image3 = Jose Manalo (cropped).jpg | caption3 = [[Jose Manalo]] | image4 = Ryzza Mae Dizon in 2016.png | caption4 = [[Ryzza Mae Dizon]] | image5= Klarisse De Guzman 2018 (cropped).jpg | caption5 = Klarrise de Guzman | image6 = JM Ibarra.jpg | caption6 = JM Ibarra | image7 = Sofia Smith In Lucena.jpg | caption7 = Fyang | image8 = Brent Manalo.jpg | caption8 =Brent Manalo}} ===Mga pangunahin=== * [[Vice Ganda]] as Queenie, ay isang matagumpay na negosyante sa pangangalaga ng balat. * [[Vic Sotto]] as Kingston, ay isang beteranong tagagawa ng muwebles. ===Suportadong tauhan=== * [[Jose Manalo]] * [[Ryzza Mae Dizon]] * Klarrise de Guzman * JM Ibarra * [[Fyang Smith]] * [[Brent Manalo]] * Iyah Mina ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== [[Kategorya:Mga pelikula ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula-Pilipinas}} kucj81mzqyrcnoez0zjtul7vn7i8nmr 0 339105 2238861 2222557 2026-11-05T01:22:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238861 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Bohicon |other_name = |native_name = Gbɔ̀xikɔn |nickname = |settlement_type =[[Communes of Benin|Komyun]] at [[List of cities in Benin|lungsod]] |motto = |image_skyline = Bohiconroad.jpg |imagesize = 240px |image_caption = Kalsada patungo sa Bohicon mula sa timog |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Benin |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 240 |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Benin |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Benin}} |subdivision_type1 = [[Mga Departamento ng Benin|Departmento]] |subdivision_name1 = [[Departamento ng Zou]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 = 44 |area_land_km2 = |population_as_of = 2012 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 149271 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|7|12|N|2|04|E|region:BJ|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 167 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Bohicon''' {{IPA|fr|bɔ.i.kɔ̃|}} o '''Gbɔ̀xikɔn''' {{IPA|fr|gbɔ.i.kɔ̃|}} ay isang lungsod sa [[Benin]], at isang konurbasyong [[Abomey]] na nakahiga 9 na kilometro sa silangan sa linya ng riles mula [[Cotonou]] hanggang [[Parakou]], at sa pangunahing haywey ng Benin na [[RNIE 2]] na sumasaklaw sa [[RNIE 4]]. Ang komyun ay sumasaklaw sa isang lugar na 139 kilometro kuwadrado at noong 2012 ay may populasyon na 149,271 katao.<ref name="Atlasbenin">{{cite web|url=http://atlasbenin.africa-web.org/Zou/Bohicon.htm|title=Bohicon|publisher=Atlas Monographique des Communes du Bénin|access-date=January 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518101426/http://atlasbenin.africa-web.org/Zou/Bohicon.htm|archive-date=Mayo 18, 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/ybj.html |title=Communes of Benin |publisher=Statoids |access-date=January 5, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324053222/http://www.statoids.com/ybj.html |archive-date=March 24, 2012 }}</ref> [[File:Bohicon1.jpg|thumb|left|Mga mangangalakal ng tela ng Bohicon, tulad ng mga unan at kutson]] [[File:BohiconMosque.jpg|thumb|left|Moske at Misyon Jama'at Islamikong Ahmadiyya sa Bohicon]] Isang espesyalidad na ibinebenta sa merkado ang [[afitin]], na tradisyonal na ginagawa ng mga kababaihan sa rehiyon. Ito ay isang pagkaing mayaman sa protina na fermented na malawakang ginagamit sa Kanlurang Aprika bilang pampalasa. ==Klima== Ang Bohicon ay may medyo tuyong [[tropikal na klima ng savanna]] ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Aw'') na may mahaba ngunit katamtamang [[tag-ulan]] mula Marso hanggang Oktubre at isang maikling [[tag-tuyo]] mula Nobyembre hanggang Pebrero. Ang tag-ulan ay nahahati sa dalawang panahon: isang mas mainit na unang kalahati mula Marso hanggang Hunyo at isang mas malamig at maulap na ikalawang kalahati na medyo naimpluwensyahan ng hilagang paglawak ng [[Benguela Current]]. {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Bohicon (1991–2020) | Jan high C = 35.0 | Feb high C = 36.4 | Mar high C = 35.6 | Apr high C = 34.3 | May high C = 32.9 | Jun high C = 31.3 | Jul high C = 29.9 | Aug high C = 29.4 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 32.0 | Nov high C = 34.1 | Dec high C = 34.8 | year high C = 33.0 | Jan mean C = 29.0 | Feb mean C = 30.5 | Mar mean C = 30.2 | Apr mean C = 29.4 | May mean C = 28.4 | Jun mean C = 27.3 | Jul mean C = 26.3 | Aug mean C = 25.8 | Sep mean C = 26.6 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 28.9 | Dec mean C = 29.1 | year mean C = 28.2 | Jan low C = 23.1 | Feb low C = 24.5 | Mar low C = 24.8 | Apr low C = 24.5 | May low C = 24.0 | Jun low C = 23.2 | Jul low C = 22.6 | Aug low C = 22.2 | Sep low C = 22.6 | Oct low C = 23.0 | Nov low C = 23.8 | Dec low C = 23.4 | year low C = 23.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 7.9 | Feb precipitation mm = 34.4 | Mar precipitation mm = 80.3 | Apr precipitation mm = 118.8 | May precipitation mm = 138.4 | Jun precipitation mm = 153.1 | Jul precipitation mm = 160.8 | Aug precipitation mm = 102.0 | Sep precipitation mm = 161.8 | Oct precipitation mm = 126.3 | Nov precipitation mm = 29.7 | Dec precipitation mm = 9.6 | year precipitation mm = 1123.0 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 1 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 6 | Apr precipitation days = 9 | May precipitation days = 11 | Jun precipitation days = 12 | Jul precipitation days = 11 | Aug precipitation days = 10 | Sep precipitation days = 14 | Oct precipitation days = 12 | Nov precipitation days = 3 | Dec precipitation days = 1 | year precipitation days = 93 | Jan humidity = 61.8 | Feb humidity = 64.8 | Mar humidity = 70.3 | Apr humidity = 75.1 | May humidity = 78.6 | Jun humidity = 80.7 | Jul humidity = 82.2 | Aug humidity = 82.3 | Sep humidity = 81.3 | Oct humidity = 79.3 | Nov humidity = 73.1 | Dec humidity = 67.2 | year humidity = | Jan sun = 192.0 | Feb sun = 191.0 | Mar sun = 206.8 | Apr sun = 204.6 | May sun = 208.3 | Jun sun = 160.7 | Jul sun = 124.5 | Aug sun = 99.3 | Sep sun = 128.9 | Oct sun = 199.1 | Nov sun = 237.3 | Dec sun = 226.9 | year sun = 2179.4 | source = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Benin/CSV/Bohicon_65338.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Bohicon |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = January 4, 2024}}</ref> }} ==Administrasyon== [[File:Bohicontrainstation.jpg|thumb|right|Istasyon ng Tren ng Bohicon]] Ang Bohicon ay isa sa 77 opisyal na Komun ng Benin. Ang lungsod ay matatagpuan 9 na kilometro mula sa Abomey ngunit ang komun ay nahahati sa mga arrondissement: *[[Bohicon 1]] *[[Bohicon 2]] *[[Sdohomé]] *[[Saclo]] *[[Passangon]] *[[Ouassaho]] *[[Lissezoun]] *[[Gnidjazoun]] *[[Avogbana]] *[[Agongointo]] ==Mga kilalang palatandaan== [[File:Bohicon2.jpg|thumb|right|Lycée Technique de Bohicon]] *Lycée Technique de Bohicon (LYTEB) *Collège Monseigneur Steinmetz *Istasyon ng Tren ng Bohicon *Parc Archeologique d'Agongointo [[File:Entrance to the Parc Archeologique d'Agongointo.jpg|thumb|left|Entrance to the Parc Archéologique d'Agongointo]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Bohicon]] [[Kategorya:Benin]] s2e4n624sf2pwiaed4stbuwqvbw5wtl 0 340508 2238837 2235795 2026-11-04T22:52:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238837 wikitext text/x-wiki [[File:Mechanical_Pinochio.gif|thumb| Awtomatong [[Pinocchio]]]] Isang '''automaton''' ({{IPAc-en|ɑː|ˈ|t|ɑː|m|ə|t|ɑː|n}} ; pl. '''automata''') ay isang [[Makina|makinang]] kusang gumagana o mekanismo ng kontrol na idinisenyo upang awtomatikong sumunod sa isang pagkakasunod-sunod ng mga operasyon o tumugon sa mga paunang natukoy na tagubilin.<ref name="definition">{{Cite web |date=2024-01-04 |title=Definition of AUTOMATON |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/automaton |access-date=2024-01-25 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Ang ilang automaton, tulad ng mga [[Jacquemart (tanyedor ng kampana)|tanyedor ng kampana]] sa mga mekanikal na orasan, ay idinisenyo upang magbigay ng ilusyon sa kaswal na tagamasid na ang mga ito ay gumagana sa ilalim ng kanilang sariling kapangyarihan o kagustuhan, tulad ng isang mekanikal na [[robot]]. Ang terminong ito ay matagal nang karaniwang iniuugnay sa mga awtomatikong [[puppet]] na kahawig ng mga gumagalaw na tao o hayop, na ginawa upang pahangain at/o aliwin ang mga tao. Ang mga [[animatronika]] ay isang modernong uri ng automata na may [[Elektronika|elektroniko]], na kadalasang ginagamit para sa paglalarawan ng mga karakter o nilalang sa mga pelikula at sa mga atraksiyon sa liwasang may-tema. == Etimolohiya == Ang salitang ''{{Linktext|automaton}}'' ay ang Latinisasyon ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyegong]] {{Transliteration|grc|automaton}} ({{Lang|grc|{{linktext|αὐτόματον}}}}), na nangangahulugang "pagkilos ayon sa sariling kagustuhan". Una itong ginamit ni [[Homer]] upang ilarawan ang isang awtomatikong pagbubukas ng pinto,<ref>Homer, [[Iliad]], 5.749</ref> o awtomatikong paggalaw ng mga tripod na may gulong.<ref>Homer, Iliad, 18.376</ref> Mas madalas itong ginagamit upang ilarawan ang mga makinang gumagalaw na hindi elektroniko, lalo na iyong mga ginawa upang maging kamukha ng mga kilos ng tao o hayop, tulad ng mga jack sa mga lumang pampublikong [[orasan]], o ang [[Cuculidae|kuko]] at anumang iba pang animated na pigura sa isang [[orasang kuko]]. == Kasaysayan == [[File:Hero_-_De_automatis,_1589_-_116959.jpg|thumb|Ang aklat na ''Hinggil sa Automata'' ni [[Heron ng Alehandriya|Heron ng Alejandria]] (1589)]] [[File:Antikythera_Fragment_A_(Front).webp|right|thumb|Ang [[mekanismong Antikythera]] mula noong {{Circa|200–80 BC}} ay dinisenyo upang kalkulahin ang mga posisyon ng mga bagay na pang-astronomiya.]] === Sinauna === Maraming halimbawa ng automata sa [[mitolohiyang Griyego]]: Si [[Hephaistos|Hefesto]] ang lumikha ng [[Talaan ng mga Griyegong mitolohikong nilalang|automata]] para sa kaniyang pagawaan;<ref>Him she found sweating with toil as he moved to and fro about his bellows in eager haste; for he was fashioning tripods, twenty in all, to stand around the wall of his well-builded hall, and golden wheels had he set beneath the base of each that of themselves they might enter the gathering of the gods at his wish and again return to his house, a wonder to behold. ''Homer, Iliad'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:18.360-18.387 18.371{{ndash}}376] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108104928/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:18.360-18.387|date=2023-01-08}}</ref><ref>he{{nbsp}}... went forth halting; but there moved swiftly to support their lord handmaidens wrought of gold in the semblance of living maids. In them is understanding in their hearts, and in them speech and strength, and they know cunning handiwork by gift of the immortal gods. These busily moved to support their lord{{nbsp}}... ''Homer, Iliad'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:18.388-18.427 18.417{{ndash}}421] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230108104930/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:18.388-18.427|date=2023-01-08}}</ref> Si [[Talos (mito)|Talos]] ay isang artipisyal na tao na gawa sa bronse; Si Haring [[Alsinoo]] ng mga [[Phaiakian]] ay gumamit ng mga asong bantay na ginto at pilak.<ref>The automatones of Greek Mythology [http://www.theoi.com/Ther/Automotones.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106003132/http://www.theoi.com/Ther/Automotones.html|date=2013-11-06}} at the ''Theoi Project''.</ref><ref>Hyginus. Astronomica 2.1</ref> Ayon kay [[Aristoteles]], gumamit si [[Dedalo]] ng [[asoge]] upang mapagalaw ang kaniyang estatwa ni [[Aphrodite]] na gawa sa kahoy.<ref>{{Cite book |last=Aristotle |url=https://archive.org/stream/aristotledeanima005947mbp/aristotledeanima005947mbp_djvu.txt |title=De Anima |publisher=Cambridge University Press |year=1907 |chapter=Chapter 3}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Daedalus |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:entry=daedalus-bio-1&highlight=automata |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108174445/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:entry=daedalus-bio-1&highlight=automata |archive-date=2022-11-08 |access-date=2022-11-08}}</ref> Sa iba pang mga alamat ng Griyego, gumamit siya ng asoge upang magtalaga ng boses sa kaniyang mga gumagalaw na estatwa. Ang mga automata sa [[Panahong Helenistiko|mundong Helenistiko]] ay inilaan bilang mga kagamitan, laruan, panooring pangrelihiyon, o [[Prototype|mga prototipo]] para sa pagpapakita ng mga pangunahing prinsipyong siyentipiko. Maraming automata na pinapagana ng tubig ang ginawa ni [[Tesibius]], isang Griyegong imbentor at ang unang pinuno ng [[Dakilang Aklatan ng Alejandria]]; halimbawa, ''"gumamit siya ng tubig upang magpatunog ng sipol at gumawa ng galaw ng isang modelo ng kuwago. Siya ang nag-imbento ng unang 'cuckoo clock ' sa mundo''.{{Efn|This "first cuckoo clock" was further stated and described in the 2007 book ''The Rise and Fall of Alexandria: Birthplace of the Modern World'' by Justin Pollard and Howard Reid on page 132: ''"Soon Ctesibius's clocks were smothered in stopcocks and valves, controlling a host of devices from bells to puppets to mechanical doves that sang to mark the passing of each hour – the very first cuckoo clock!"''}} Nagpatuloy ang tradisyong ito sa [[Kasaysayan ng Alejandria|Alejandria]] kasama ang mga imbentor tulad ng [[Mga sinaunang Griyegong matematiko|Griyegong]] matematiko na si [[Heron ng Alehandriya|Heron ng Alejandria]] (minsan ay kilala bilang Heron), na ang mga sulatin tungkol sa [[idrawlika]], [[numatika]], at [[mekanika]] ay naglalarawan ng mga [[Sipon (kagamitan)|sipon]], isang [[Kagamitang pag-aapula ng apoy|makinang pang-apula ng apoy]], isang [[idrawlis]], ang [[eolipila]], at isang napoprogramang kariton.<ref>{{Citation |last=Noel Sharkey |title=The programmable robot from Ancient Greece |date=July 4, 2007 |url=https://www.newscientist.com/article/mg19526111-600-the-programmable-robot-of-ancient-greece/ |volume=2611 |publisher=New Scientist}}</ref><ref>{{Citation |last=Brett |first=Gerard |title=The Automata in the Byzantine "Throne of Solomon" |date=July 1954 |work=Speculum |volume=29 |issue=3 |pages=477–487 |postscript=. |doi=10.2307/2846790 |issn=0038-7134 |jstor=2846790}}</ref> Si [[Filon ng Bisansiyo]] ay naging tanyag dahil sa kaniyang mga imbensiyon. === Renasimyento at maagang moderno === Nasaksihan ng [[Renasimiyento|Renasimyento]] ang isang malaking muling pagkabuhay ng interes sa automata. Ang mga tratado ni Heron ay pinamatnugutan at isinalin sa Latin at Italyano. Ang mga idrawliko at numatikong automata, katulad ng mga inilarawan ni Heron, ay nilikha para sa mga [[groto]] sa hardin. Si [[Giovanni Fontana (engineer)|Giovanni Fontana]], isang inhinyerong [[Padua|Paduano]] noong 1420, ay bumuo ng ''Bellicorum instrumentorum liber''{{Efn|Full title: ''Bellicorum instrumentorum liber, cum figuris et fictitys litoris conscriptus'', Latin for "Illustrated and encrypted book of war instruments"<ref>{{cite web|title=''Bellicorum Instrumentorum Liber'' {{!}} The Faith of a Heretic|url=http://www.krauselabs.net/writings/bellicorum-instrumentorum-liber/|website=www.krauselabs.net|date=5 November 2015|access-date=23 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124154642/http://www.krauselabs.net/writings/bellicorum-instrumentorum-liber/|archive-date=24 Nobiyembre 2016|url-status=dead}}</ref>}} na kinabibilangan ng isang puppet ng isang [[Camelidae|kamelyo]] na minamaneho ng isang nakadamit na primata na doble ang taas ng isang tao at isang automaton ni Maria Magdalena.<ref>{{Cite book |title=Genesis Redux: Essays in the History and Philosophy of Artificial Life |url=https://archive.org/details/genesisreduxessa0000unse |date=2007 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226720807 |editor-last=Riskin |editor-first=Jessica |edition=[Online-Ausg.]. |location=Chicago [u.a.]}}</ref> Lumikha rin siya ng mga mekanikal na demonyo at mga automata ng hayop na pinapaandar ng kohete.<ref>{{Citation |last=Grafton |first=Anthony |title=Genesis Redux |date=2007 |pages=46–62 |chapter=The Devil as Automaton |chapter-url=http://dx.doi.org/10.7208/chicago/9780226720838.003.0003 |publisher=University of Chicago Press |doi=10.7208/chicago/9780226720838.003.0003 |isbn=978-0-226-72081-4 |access-date=2024-02-18}}</ref><ref>{{Cite book |last=Battisti |first=Eugenio |title=Le macchine cifrate di Giovanni Fontana: con la riproduzione del Cod. icon. 242 della Bayerische Staatsbibliothek di Monaco di Baviera e la decrittazione di esso e del Cod. lat. nouv. acq. 635 della Bibliothèque nationale di Parigi |last2=Saccaro Del Buffa Battisti |first2=Giuseppa |last3=Fontana |first3=Giovanni |date=1984 |publisher=Arcadia Edizioni |isbn=978-88-85684-06-5 |location=Milano}}</ref> == Mga sanggunian == 3gygq4s23fsd95i4xvd87uouzspk67l 0 340862 2238923 2238375 2026-11-05T10:20:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238923 wikitext text/x-wiki Ang '''Embahada ng Pilipinas sa Roma''' ay ang [[misyong diplomatiko]] ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] sa [[Italya|Republikang Italyano]]. Unang binuksan noong 1947, kasalukuyan itong matatagpuan sa kahabaan ng [[Via Aurelia]] sa [[Mga kuwarto ng Roma|kuwarto]] (''quartiere'') ng [[Aurelio (Roma)|Aurelio]], bahagi ng [[Municipio XIII]] sa kanlurang [[Roma]], sa kanluran lamang ng [[Lungsod ng Vaticano]]. == Kasaysayan == Ang diplomatikong ugnayang naitatag sa pagitan ng Pilipinas at Italya noong Hulyo 9, 1947, mga isang taon matapos makamit ng Pilipinas ang ganap na kalayaan mula sa [[Estados Unidos]]. Isang legasyon ang itinatag pagkalipas ng isang taon noong Hulyo 5, 1948, at noong 1951, nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]] ang Kautusang Ehekutibo Num. 397, na muling nag-oorganisa sa diplomatikong presensiya ng Pilipinas sa Europa at inilalagay ang legasyon sa ilalim ng hurisdiksiyon ng [[Embahada ng Pilipinas, Madrid|Embahada ng Pilipinas sa Madrid]]. Ang legasyon ay ginawang isang ganap na embahada noong Agosto 9, 1956, noong panahon ng pagkapangulo ni [[Ramon Magsaysay]], kasabay ng pagtataas ng legasyon ng Italya sa Maynila bilang isang embahada sa pamamagitan ng kasunduan sa pagitan ng dalawang bansa. Si Manuel Alzate, na noon ay ministro ng Pilipinas sa Italya, ay naging unang embahador ng misyon. Noong Pebrero 26, 2014, ang website ng embahada ay sinira ng mga hacker na nagpoprotesta sa [[Cybercrime Prevention Act of 2012|Cybercrime Prevention Act of 2012.]] == Mga gusali == [[File:Residence_of_the_Philippine_Ambassador_to_Italy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Residence_of_the_Philippine_Ambassador_to_Italy.jpg|left|thumb|Ang dating kansilyeriya sa Viale delle Medaglie d'Oro, 112-114, na ngayon ay nagsisilbing tirahan ng mga embahador]] Ang [[Kansilyeriya (diplomasya)|kansilyeriya]] ng Embahada ng Pilipinas sa Roma ay kasalukuyang matatagpuan sa kahabaan ng [[Via Aurelia]] sa isang ari-ariang nakuha ng gobyerno ng Pilipinas noong Abril 10, 2018. Nagsimula ang pagpaplano para sa pagsasaayos ng gusali noong Setyembre 2019 kung saan ang embahada ay unang nagbadyet ng humigit-kumulang [[Euro|€]]963,000 ([[Piso ng Pilipinas|₱]]55.1 milyon) para sa kabuuang gastos ng proyekto. Ang mga kontrata sa pagsasaayos ay iginawad noong Nobyembre 25, 2019 sa apat na kumpanya: EffePi Costruzioni, KLF Italia, Edil Domus at Inotech Licht, at pagkatapos ng mahigit isang taon ng pagsasaayos, ang chancery ay pinasinayaan noong Hunyo 27, 2021 ng Kalihim sa Ugnayang Panlabas na si [[Teodoro Locsin Jr.]] kasama ang iba pang mga dignitaryo at opisyal ng embahada, at binasbasan ni Kardinal [[Luis Antonio Tagle]], Prepekto ng [[Kongregasyon para sa Ebanghelisasyon ng mga Tai|Kongregasyon para sa Ebanghelisasyon ng mga Tao]]. Binuksan ang bagong kansilyeriya noong Hulyo 7, 2021, kung saan ang mga serbisyong konsulado ay inilipat isang linggo pagkatapos noong Hulyo 16, 2021, at ang iba pang mga serbisyo ay inilipat isang buwan pagkatapos noong Agosto 16, 2021. Matatagpuan sa tapat ng Ospedale San Carlo di Nancy at kalapit ng Tahanang Pangkalahatan of the [[Missionary Oblates of Mary Immaculate]], ang kasalukuyang kansileriya ay papalit sa dating kansileriya na matatagpuan sa Viale delle Medaglie d'Oro sa kalapit na bahagi ng [[Balduina]], bahagi ng [[Municipio XIV]]. Orihinal na itinayo noong dekada '20 bilang parangal sa magiging Haring [[Umberto II ng Italya|Umberto II]], nakuha ng gobyerno ng Pilipinas ang apat na palapag na ari-arian noong 1997 gamit ang isang pasilidad ng pautang na pinondohan ng [[Bangko Nasyonal ng Pilipinas]]. Ang {{Convert|600|sqm|sqft|sp=us|adj=on}} ang ari-arian ay sumailalim sa mga renobasyon upang mapalawak ang pook konsular nito noong 1999 at 2012, kung saan ang huling renobasyon ay idinisenyo ng Cafelab Architectural Studio na nakabase sa Roma. Gayumpaman, dahil ang ari-arian ay nangangailangan ng malalaking pagkukumpuni, napagpasyahan noong 2018 na gawing tirahan ng embahador ito, kung saan ang gobyerno ay naglaan ng ₱96 milyon para sa pagbabagong-anyo. Ang mga dating tirahan ng mga embahador ay inuupahan, kung saan ang [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] (DFA) ay minsang gumastos ng hanggang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]12,000 buwanang upa. == Tingnan din == * [[Ugnayang Italya–Pilipinas]] * [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Talaan ng mga misyong diplomatiko ng Pilipinas]] * [[Mga Pilipino Italyano|Mga Pilipinong Italyano]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name="relations">{{cite web | title=Philippines - Italian Relations | url=http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=55 | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | accessdate=October 25, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121115123302/http://www.philembassy-rome.net/home/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=55 | archive-date=November 15, 2012}}</ref> <ref name="quirino">{{cite web | title=Executive Order No. 397, s. 1951 | url=https://www.officialgazette.gov.ph/1951/01/05/executive-order-no-397-s-1951/ | work=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] | date=January 5, 1951 | accessdate=October 25, 2021}}</ref> <ref name="elevation">{{cite web | title=Official Month in Review: August 1 – August 15, 1956 | url=https://www.officialgazette.gov.ph/1956/08/16/official-month-in-review-august-1-august-15-1956/ | work=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] | access-date=October 25, 2021 | quote=BENEDETTO D’Acunzo this afternoon presented to President Magsaysay his credentials as Italian ambassador to the Philippines in ceremonies held at Malacañang. D’Acunzo’s presentation of his credentials followed the mutual elevation of the Italian Legation in Manila and the Philippine Legation in Rome to the category of embassy. [...] In this connection, Malacañang announced that Manuel Alzate, minister to Rome, who has the personal rank of ambassador, will be the charge d’affaires of the Philippine Embassy in Rome, pending the elevation of his official rank to that of ambassador extraordinary and plenipotentiary. | archive-date=October 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211027001454/https://www.officialgazette.gov.ph/1956/08/16/official-month-in-review-august-1-august-15-1956/ | url-status=dead }}</ref> <ref name="defaced">{{cite news | title=More gov't websites defaced after 'Black Tuesday' | url=https://www.abs-cbn.com/nation/02/26/14/more-govt-websites-defaced-after-black-tuesday | publisher=[[ABS-CBN News and Current Affairs]] | date=February 26, 2014 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="acquisition">{{cite press release | title=SFA Locsin Inaugurates Philippine Embassy in Rome's New Chancery | url=https://dfa.gov.ph/dfa-news/dfa-releasesupdate/29185-sfa-locsin-inaugurates-philippine-embassy-in-rome-s-new-chancery | publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs of the Philippines]] | date=July 1, 2021 | access-date=October 25, 2021}}</ref> <ref name="transfer1">{{cite press release | title=PUBLIC ADVISORY | url=https://romepe.dfa.gov.ph/newsroom/advisories/1689-public-advisory-2 | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=July 6, 2021 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="transfer2">{{cite press release | title=ANUNSYO SA PUBLIKO | url=https://romepe.dfa.gov.ph/newsroom/advisories/1692-anunsyo-sa-publiko | language=fil | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=August 3, 2021 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="bid">{{cite report | title=REQUEST FOR PRICE QUOTATIONS FOR THE PROCUREMENT PROJECT ENTITLED "EXTRAORDINARY MAINTENANCE INTERVENTIONS AND CONSERVATIVE RESTORATION (RENOVATION/IMPROVEMENT) OF THE PROPERTY AT VIA AURELIA, 290/A-294/B AND PURCHASE OF FURNITURE AND FIXTURES | url=https://romepe.dfa.gov.ph/images/2019/bid/REQUEST_FOR_PRICE_QUOTATIONS_FOR_THE_PROCUREMENT_ACTIVITIES_FOR_THE_EXTRAORDINARY_MAINTENANCE_INTERVENTIONS_AND_CONSERVATIVE_RESTORATION_AND_PURCHASE_OF_FURNITURE_AND_FIXTURES_AT_VIA_AURELIA_290A-294B.pdf | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=September 19, 2019 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="noticeofaward">{{cite report | title=[NOTICE OF AWARDS] "EXTRAORDINARY MAINTENANCE INTERVENTIONS AND CONSERVATIVE RESTORATION (RENOVATION/IMPROVEMENT) OF THE PROPERTY AT VIA AURELIA, 290/A-294/B AND PURCHASE OF FURNITURE AND FIXTURES" | url=https://romepe.dfa.gov.ph/bac/1529-notice-of-awards-extraordinary-maintenance-interventions-and-conservative-restoration-renovation-improvement-of-the-property-at-via-aurelia-290-a-294-b-and-purchase-of-furniture-and-fixtures | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=November 25, 2019 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="inauguration">{{cite news | last=Mabasa | first=Roy | title=Locsin, Cardinal Tagle lead opening of new Philippine chancery in Rome | url=https://mb.com.ph/2021/07/04/locsin-cardinal-tagle-lead-opening-of-new-philippine-chancery-in-rome/ | work=[[Manila Bulletin]] | date=July 4, 2021 | access-date=October 25, 2021}}</ref> <ref name="pdp">{{cite report | title=List of Priority Programs and Projects in the 2017-2022 Public Investment Programs (PIP) | chapter=Chapter 19: Accelerating Infrastructure Development | chapter-url=https://neda.gov.ph/wp-content/uploads/2019/03/Chapter-19-Accelerating-Infrastructure-Development.pdf | publisher=[[National Economic and Development Authority]] | access-date=October 25, 2021 | archive-date=Hunyo 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210627151802/https://www.neda.gov.ph/wp-content/uploads/2019/03/Chapter-19-Accelerating-Infrastructure-Development.pdf | url-status=dead}}</ref> <ref name="cafelab">{{cite web | title=Embassy of the Philippines | url=https://www.cafelab.it/eng/project/philippines_embassy.html | publisher=Cafelab Architectural Studio | access-date=October 25, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211027001454/https://www.cafelab.it/eng/project/philippines_embassy.html | archive-date=Oktubre 27, 2021 | url-status=dead}}</ref> <ref name="rent">{{cite news | last=Lee-Brago | first=Pia | title=Yearender: DFA; RP in center of world stage in 2005 | url=https://www.philstar.com/headlines/2006/01/03/314890/yearender-dfa-rp-center-world-stage-2005 | work=[[The Philippine Star]] | date=January 3, 2006 | access-date=October 26, 2021 | quote=Philippine Ambassador to Italy Philippe Lhuiller is also renting a luxurious house in the upscale district of Rome that costs between $10,000 and $12,000 a month. }}</ref> <ref name="rizal">{{cite press release | title=Philippine Embassy in Rome, together with Knights of Rizal-Rome Chapter, Commemorate the 160th Anniversary of the Birth of Dr. Jose Rizal | url=https://romepe.dfa.gov.ph/newsroom/embassy-news/1681-philippine-embassy-in-rome-together-with-knights-of-rizal-rome-chapter-commemorate-the-160th-anniversary-of-the-birth-of-dr-jose-rizal | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=June 19, 2021 | access-date=October 25, 2021}}</ref> <ref name="ceremony">{{cite press release | title=PH EMBASSY IN ROME CONDUCTS OATH-TAKING OF DUAL CITIZENSHIP APPLICANTS IN ITS NEW CHANCERY | url=https://romepe.dfa.gov.ph/newsroom/embassy-news/1690-ph-embassy-in-rome-conducts-oath-taking-of-dual-citizenship-applicants-in-its-new-chancery | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | date=June 16, 2021 | access-date=October 25, 2021}}</ref> <ref name="appointed">{{cite report | title=ACTION: CONFIRMED – ''Ad Interim / Nomination'' – From: June 30, 2022 To: December 19, 2022 | url=https://comappt.gov.ph/wp-content/uploads/2022/12/CONFIRMED-14-DEC-2022.pdf | page=10 | publisher=[[Commission on Appointments]] | access-date=June 19, 2023 }}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="korea">{{cite news | last=Flores | first=Helen | title=Philippines to urge peaceful resolution of Korean row | url=https://www.philstar.com/headlines/2022/11/07/2221978/philippines-urge-peaceful-resolution-korean-row | work=[[The Philippine Star]] | date=November 7, 2022 | access-date=June 19, 2023}}</ref> <ref name="israel">{{cite news | last=Lee-Brago | first=Pia | title=Philippine embassy in Tel Aviv disowns 'strip show' | url=https://www.philstar.com/headlines/2018/01/05/1774805/philippine-embassy-tel-aviv-disowns-strip-show | work=[[The Philippine Star]] | date=January 5, 2018 | access-date=June 19, 2023}}</ref> <ref name="confirmed">{{cite news | last=Fernandez | first=Daniza | title=Manalo, 23 other DFA execs hurdle CA confirmation | url=https://newsinfo.inquirer.net/1671889/ca-confirms-manalos-appointment-23-other-dfa-execs-nominations | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=September 28, 2022 | access-date=June 19, 2023}}</ref> <ref name="credentials">{{cite press release | title=PH Ambassador Presents Credentials to Italian President, Thanks Italy for G7 Support for 2016 Arbitral Award on the South China Sea | url=https://dfa.gov.ph/dfa-news/news-from-our-foreign-service-postsupdate/32695-ph-ambassador-presents-credentials-to-italian-president-thanks-italy-for-g7-support-for-2016-arbitral-award-on-the-south-china-sea | publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs of the Philippines]] | date=June 19, 2023 | access-date=June 19, 2023}}</ref> <ref name="lhuillier">{{cite news | last=Litton | first=Johnny | title=A joyful homecoming to remember | url=https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2010/07/04/589687/joyful-homecoming-remember | work=[[The Philippine Star]] | date=October 15, 2007 | accessdate=October 26, 2021}}</ref> <ref name="support">{{cite news | last=Paras-Sison | first=Carla | title=Reaching out to Italy and the world | url=https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2007/10/15/20983/reaching-out-italy-and-world | work=[[The Philippine Star]] | date=April 4, 2010 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="cuenco">{{cite news | title=Undiplomatic moves | url=https://www.philstar.com/business/2010/04/04/562978/undiplomatic-moves | work=[[The Philippine Star]] | date=April 4, 2010 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="sss">{{cite news | last=Obanil | first=Rizal | title=PH Embassy in Italy to resume SSS services | url=https://mb.com.ph/2020/05/17/ph-embassy-in-italy-to-resume-sss-services/ | work=[[Manila Bulletin]] | date=May 17, 2020 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="cruiseship">{{cite news | last=Hallare | first=Katrina | title=370 Filipinos from 3 cruise ships docked in Italy arrive in Manila | url=https://newsinfo.inquirer.net/1250394/370-filipinos-from-3-docked-cruise-ships-in-italy-arrive-in-manila | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=March 29, 2020 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="legal">{{cite news | title=Pinoys in Rome to get free legal aid organized by PHL embassy | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/pinoyabroad/333100/pinoys-in-rome-to-get-free-legal-aid-organized-by-phl-embassy/story/ | publisher=[[GMA News and Public Affairs]] | date=October 29, 2013 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="unemployment">{{cite news | title=High unemployment among young Filipinos in Italy | url=https://globalnation.inquirer.net/133703/high-unemployment-among-young-filipinos-in-italy | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=December 12, 2015 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="textile">{{cite news | last=Desiderio | first=Louella | title=Gov't organizing Pinoy trade fair in Italy | url=https://www.philstar.com/business/2013/09/21/1233701/govt-organizing-pinoy-trade-fair-italy | work=[[The Philippine Star]] | date=September 21, 2013 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="library">{{cite news | last=Mabasa | first=Roy | title=Maltese library project receives Filipino books | url=https://mb.com.ph/2019/05/03/maltese-library-project-receives-filipino-books/ | work=[[Manila Bulletin]] | date=May 3, 2019 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="film">{{cite news | last=Diño-Seguerra | first=Liza | author-link=Liza Diño | title=Honoring Philippine cinema this September (Part 1) | url=https://www.manilatimes.net/2020/09/06/the-sunday-times/arts-awake/honoring-philippine-cinema-this-september-part-1/764544 | work=[[The Manila Times]] | date=September 6, 2020 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="sentrorizal">{{cite news | last=Zulueta | first=Lito B. | title=Sentro Rizal opens in Rome, Milan | url=https://lifestyle.inquirer.net/246460/sentro-rizal-opens-rome-milan/ | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=December 5, 2016 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="malta">{{cite web | title=Appointments and Designations: January 21, 2014 | url=https://www.officialgazette.gov.ph/2014/01/21/appointments-and-designations-january-21-2014/ | work=[[Official Gazette (Philippines)|Official Gazette]] | date=January 21, 2014 | accessdate=October 25, 2021}}</ref> <ref name="contact">{{cite web | title=Contact Us | url=https://romepe.dfa.gov.ph/contact-us-latest | publisher=Embassy of the Philippines, Rome | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="passportfee">{{cite news | title=Rome OFWs protest embassy's passport fee | url=https://www.abs-cbn.com/global-filipino/09/02/12/rome-ofws-protest-embassys-passport-fee | publisher=[[ABS-CBN News and Current Affairs]] | date=September 2, 2012 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="recall">{{cite news | last=Villa | first=Nile | title=8 OFW groups in Italy petition for recall of PH envoy | url=https://www.rappler.com/moveph/150967-petition-ambassador-italy-recall/ | work=[[Rappler]] | date=November 1, 2016 | access-date=October 26, 2021}}</ref> <ref name="lauded">{{cite news | last=Ibayan | first=Danilo T. | title=Thank you, Italy, for treating Filipino workers well | url=https://www.manilatimes.net/2018/05/05/opinion/analysis/thank-you-italy-for-treating-filipino-workers-well/396959 | work=[[The Manila Times]] | date=May 5, 2018 | access-date=October 26, 2021}}</ref>}} == Mga panlabas na link == * [https://romepe.dfa.gov.ph/ Opisyal na website ng Embahada ng Pilipinas sa Roma] Archived {{Diplomatic missions of the Philippines}}{{Diplomatic missions in Italy}} [[Kategorya:Mga pinagmulan ng banyagang wika ng CS1 (ISO 639-2)]] [[Kategorya:Mga koordinadong wala sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6t9x89icqlbrerxt98bm34z96ig61yt 0 340875 2238845 2238614 2026-11-05T00:16:22Z Jojit fb 38 /* Ugnayang Indo-Romano */ hindi pa existing ang sub-articles 2238845 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" | colspan="2" |'''Ugnayang India–Italya''' |- id="9" | colspan="2" id="10" class="infobox-image" |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]] |- id="11" class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" id="12" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- id="13" style="height:0.6em" | id="14" style="background:#339933;color:inherit;" | | id="15" style="background:#E08020;color:inherit;" | |- id="16" ! scope="col" id="17" style="width:50%; text-align:center" |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[India]] ! scope="col" id="20" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[Italya|Italy]] |- id="23" style="display:none" ! colspan="2" id="24" | |- id="25" ! colspan="2" id="26" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Diplomatic mission |- id="28" ! scope="row" id="29" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Embahada ng India, [[Roma|Rome]] | id="32" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Embahada ng Italya, [[New Delhi]] |- id="35" ! colspan="2" id="36" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Envoy |- id="38" ! scope="row" id="39" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]] | id="43" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca |} Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].<ref>{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}</ref> Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].<ref>{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}</ref> [[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]] == Maagang kasaysayan == === Ugnayang Indo-Romano === [[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]] [[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]] Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.<ref name="Storia">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.<ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''. Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India: {{blockquote|"Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano."|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:<blockquote> "Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan." Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).<ref>Healy (1991), p. 281.</ref></blockquote>Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang "Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] " sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.<ref>Ball (2000), p. 123</ref> Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.<ref>Casson (1989), p. 24.</ref> Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa "mga Indiano ng Silangan" sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):<blockquote>"Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari." [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.<ref name="Majumdar 1960, p. 453">Majumdar (1960), p. 453.</ref></blockquote> === Gitnang Kapanahunan === Ang mga ugnayan at kalakalan sa [[Indo-Meditereaneo|pagitan]] ng [[Rehiyon ng Mediteraneo|Mediteraneo]] at India ay natapos pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Romano, ngunit nagpatuloy pagkatapos ng ilang siglo. Inilathala ni Marco Polo ang kaniyang lakbay-sanaysay na ''[[Ang mga Paglalakbay ni Marco Polo]]'' kung saan inilarawan niya ang buhay at mga kaugalian sa India noong pagtatapos ng ika-13 siglo.<ref name="Storia2">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Maraming iba pang kilalang mga [[Republika ng Venecia|Veneciano]] ang bumisita rin sa India. Nilisan ni [[Niccolò de' Conti]] ang [[Venecia]] noong 1419 upang bisitahin ang [[Gitnang Silangan]], [[Iran|Persia]], at pagkatapos ay ang India.<ref name="Storia3">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} . * Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM. == Mga panlabas na link == {{Commons category|Relations of India and Italy}} * [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived * [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi] {{Foreign relations of India}}{{Foreign relations of Italy}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ou70yr0sgvpj03wp6wprx6whgzcdhmz 2238846 2238845 2026-11-05T00:17:04Z Jojit fb 38 /* Mga panlabas na link */ remove non-existing templates 2238846 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" | colspan="2" |'''Ugnayang India–Italya''' |- id="9" | colspan="2" id="10" class="infobox-image" |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]] |- id="11" class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" id="12" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- id="13" style="height:0.6em" | id="14" style="background:#339933;color:inherit;" | | id="15" style="background:#E08020;color:inherit;" | |- id="16" ! scope="col" id="17" style="width:50%; text-align:center" |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[India]] ! scope="col" id="20" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[Italya|Italy]] |- id="23" style="display:none" ! colspan="2" id="24" | |- id="25" ! colspan="2" id="26" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Diplomatic mission |- id="28" ! scope="row" id="29" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Embahada ng India, [[Roma|Rome]] | id="32" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Embahada ng Italya, [[New Delhi]] |- id="35" ! colspan="2" id="36" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Envoy |- id="38" ! scope="row" id="39" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]] | id="43" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca |} Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].<ref>{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}</ref> Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].<ref>{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}</ref> [[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]] == Maagang kasaysayan == === Ugnayang Indo-Romano === [[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]] [[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]] Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.<ref name="Storia">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.<ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''. Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India: {{blockquote|"Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano."|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:<blockquote> "Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan." Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).<ref>Healy (1991), p. 281.</ref></blockquote>Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang "Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] " sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.<ref>Ball (2000), p. 123</ref> Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.<ref>Casson (1989), p. 24.</ref> Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa "mga Indiano ng Silangan" sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):<blockquote>"Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari." [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.<ref name="Majumdar 1960, p. 453">Majumdar (1960), p. 453.</ref></blockquote> === Gitnang Kapanahunan === Ang mga ugnayan at kalakalan sa [[Indo-Meditereaneo|pagitan]] ng [[Rehiyon ng Mediteraneo|Mediteraneo]] at India ay natapos pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Romano, ngunit nagpatuloy pagkatapos ng ilang siglo. Inilathala ni Marco Polo ang kaniyang lakbay-sanaysay na ''[[Ang mga Paglalakbay ni Marco Polo]]'' kung saan inilarawan niya ang buhay at mga kaugalian sa India noong pagtatapos ng ika-13 siglo.<ref name="Storia2">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Maraming iba pang kilalang mga [[Republika ng Venecia|Veneciano]] ang bumisita rin sa India. Nilisan ni [[Niccolò de' Conti]] ang [[Venecia]] noong 1419 upang bisitahin ang [[Gitnang Silangan]], [[Iran|Persia]], at pagkatapos ay ang India.<ref name="Storia3">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} . * Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM. == Mga panlabas na link == {{Commons category|Relations of India and Italy}} * [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived * [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mjyrk0p0bwz6mzh4xlqzc4o6i6ijxr0 2238847 2238846 2026-11-05T00:18:07Z Jojit fb 38 added [[Category:Ugnayang bilateral ng Indiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2238847 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" | colspan="2" |'''Ugnayang India–Italya''' |- id="9" | colspan="2" id="10" class="infobox-image" |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]] |- id="11" class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" id="12" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- id="13" style="height:0.6em" | id="14" style="background:#339933;color:inherit;" | | id="15" style="background:#E08020;color:inherit;" | |- id="16" ! scope="col" id="17" style="width:50%; text-align:center" |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[India]] ! scope="col" id="20" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[Italya|Italy]] |- id="23" style="display:none" ! colspan="2" id="24" | |- id="25" ! colspan="2" id="26" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Diplomatic mission |- id="28" ! scope="row" id="29" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Embahada ng India, [[Roma|Rome]] | id="32" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Embahada ng Italya, [[New Delhi]] |- id="35" ! colspan="2" id="36" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Envoy |- id="38" ! scope="row" id="39" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]] | id="43" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca |} Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].<ref>{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}</ref> Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].<ref>{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}</ref> [[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]] == Maagang kasaysayan == === Ugnayang Indo-Romano === [[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]] [[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]] Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.<ref name="Storia">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.<ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''. Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India: {{blockquote|"Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano."|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:<blockquote> "Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan." Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).<ref>Healy (1991), p. 281.</ref></blockquote>Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang "Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] " sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.<ref>Ball (2000), p. 123</ref> Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.<ref>Casson (1989), p. 24.</ref> Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa "mga Indiano ng Silangan" sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):<blockquote>"Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari." [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.<ref name="Majumdar 1960, p. 453">Majumdar (1960), p. 453.</ref></blockquote> === Gitnang Kapanahunan === Ang mga ugnayan at kalakalan sa [[Indo-Meditereaneo|pagitan]] ng [[Rehiyon ng Mediteraneo|Mediteraneo]] at India ay natapos pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Romano, ngunit nagpatuloy pagkatapos ng ilang siglo. Inilathala ni Marco Polo ang kaniyang lakbay-sanaysay na ''[[Ang mga Paglalakbay ni Marco Polo]]'' kung saan inilarawan niya ang buhay at mga kaugalian sa India noong pagtatapos ng ika-13 siglo.<ref name="Storia2">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Maraming iba pang kilalang mga [[Republika ng Venecia|Veneciano]] ang bumisita rin sa India. Nilisan ni [[Niccolò de' Conti]] ang [[Venecia]] noong 1419 upang bisitahin ang [[Gitnang Silangan]], [[Iran|Persia]], at pagkatapos ay ang India.<ref name="Storia3">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} . * Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM. == Mga panlabas na link == {{Commons category|Relations of India and Italy}} * [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived * [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Indiya]] hnlwx19441srtpgvg96c8nyas1r95gk 2238848 2238847 2026-11-05T00:18:33Z Jojit fb 38 added [[Category:Ugnayang bilateral ng Italya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2238848 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" | colspan="2" |'''Ugnayang India–Italya''' |- id="9" | colspan="2" id="10" class="infobox-image" |[[File:India_Italy_Locator.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Italy_Locator.png|250x250px|Map indicating locations of India and Italy]] |- id="11" class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" id="12" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- id="13" style="height:0.6em" | id="14" style="background:#339933;color:inherit;" | | id="15" style="background:#E08020;color:inherit;" | |- id="16" ! scope="col" id="17" style="width:50%; text-align:center" |[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[India]] ! scope="col" id="20" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |[[File:Flag_of_Italy.svg|link=|alt=|border|45x45px]] [[Italya|Italy]] |- id="23" style="display:none" ! colspan="2" id="24" | |- id="25" ! colspan="2" id="26" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Diplomatic mission |- id="28" ! scope="row" id="29" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Embahada ng India, [[Roma|Rome]] | id="32" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Embahada ng Italya, [[New Delhi]] |- id="35" ! colspan="2" id="36" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" |Envoy |- id="38" ! scope="row" id="39" class="infobox-label" style="font-weight:normal; text-align:center" |Indianong Embahador sa [[Italya|Italyo]] [[Vani Sarraju Rao|Vani Rao]] | id="43" class="infobox-data" style="text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" |Italyanong Embahador sa [[India]] Vincenzo de Luca |} Ang '''ugnayang India–Italya''' ay ang mga ugnayang pandaigdig na umiiral sa pagitan ng [[Indiya|India]] at [[Italya]]. Sa kasaysayan, ang mga ugnayang pangkalakalan at kultura ay nagsimula pa noong panahon ng Imperyong Romano at Sinaunang India. Ang Italya ay naglalaman ng isa sa pinakamalaking populasyon ng mga Indiano sa kontinental na Europa pagkatapos ng Alemanya. Ang India ay may [[Embahada ng India, Roma|Embahada sa Roma]], Konsulado Heneral sa [[Milan]], at isang oronaryong konsul sa [[Caserta]].<ref>{{Cite web |title=Honorary Consul of India for Campania, Puglia and Basilicata regions |url=https://www.indianembassyrome.gov.in/page/honorary-consul-of-india-for-campania-puglia-and-basilicata-regions/}}</ref> Ang Italya ay may embahada sa [[New Delhi]], at mga Konsulado-Heneral sa [[Mumbai]], [[Kolkata]], at [[Bangalore|Bengaluru]].<ref>{{Cite web |last=Internazionale |first=Ministero degli Affari Esteri e della Cooperazione |title=Consolato Generale d'Italia a Bangalore |url=https://consbangalore.esteri.it/en/chi-siamo/ |access-date=2024-09-15 |website=consbangalore.esteri.it |language=en-GB}}</ref> [[File:PM_Modi_and_Italian_PM_Giorgia_Meloni_at_press_statement_in_Rome,_Italy_on_May_20,_2026.jpg|thumb|Punong Ministro ng India, si [[Narendra Modi|Shri Narendra Modi]] sa isang bilateral na pagpupulong kasama ang Punong Ministro ng Republikang Italyano, si [[Giorgia Meloni]], sa Roma, Italya noong 2026.]] == Maagang kasaysayan == === Ugnayang Indo-Romano === [[File:Roman_gold_coins_excavated_in_Pudukottai_India_one_coin_of_Caligula_31_41_and_two_coins_of_Nero_54_68.jpg|thumb|300x300px|Mga baryang Romano na naglalarawan kina [[Caligula]] at [[Nero|Neron]] na natagpuan sa [[Pudukkottai]], [[Tamil Nadu]].]] [[File:Indo-Roman_trade.jpg|thumb|Kalakalan ng mga Romano sa [[Indiya|India]] at [[Scythia]] ayon sa ''[[Periplus Maris Erythraei]],'' Unang siglo AD]] Ang ugnayan sa pagitan ng India at Italya ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Ang mga akda mula sa mga awtor tulad ng ''[[Bibliotheca Historica|Aklatan ng Kasaysayan]]'' ni [[Diodorus Siculus]], ''[[Indica (Arrian)|Indica]]'' ni [[Arrian]], at ''[[Kasaysayang Natural (Plinio)|Kasaysayang Natural]]'' ni [[Plinio ang Nakatatanda]] ay tumutukoy sa India.<ref name="Storia">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Ang ''Piper'' ([[Wikang Italyano|Modernong Italyano]]: ''pepe''), o paminta (parehong longum at nigrium), ay sumikat sa Roma noong bandang 30 BK, at kalaunan ay mahigit 70 porsiyento ng mga resipe ng Romano ang nangailangan ng paggamit ng pamintang Indiano.<ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=How EU-India FTA, IMEC are fundamental to saving Europe from Chinese dominance |url=https://www.firstpost.com/opinion/how-eu-india-fta-imec-are-fundamental-to-saving-europe-from-chinese-dominance-13752563.html |access-date=2024-09-15 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> Ang unang naitala na '''ugnayan sa pagitan ng [[Middle kingdoms of India|Sinaunang India]] at [[Sinaunang Roma]]''' ay nangyari noong panahon ng paghahari ni [[Cesar Augusto|Augusto]] (27 BK – AD 14), ang unang [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]]. Ang mga Romano ay tinutukoy bilang रोमक ''Romaka'' sa Sanskrito, habang ang mga Romano naman ay tinatawag ang mga Indian sa Latin na ''Indī''. Ayon kay [[Estrabon]] (II.5.12), hindi nagtagal matapos sakupin ni Augusto ang Ehipto, habang si Gallus ang Prepekto ng Ehipto (26–24 BC), hanggang 120 barko ang naglalayag bawat taon mula [[Myos Hormos]] patungo sa modernong-panahong India: {{blockquote|"Sa anumang paraan, noong si [[Cayo Cornelio Galo|Galo]] ang prepekto ng Ehipto, sinamahan ko siya at umakyat sa [[Nilo]] hanggang sa [[Aswan|Syene]] at sa mga hangganan ng [[Kaharian ng Aksum|Etiopia]], at nalaman ko na umaabot sa isang daan at dalawampung barko ang naglalayag mula Myos Hormos patungong India, samantalang dati, sa ilalim ng [[Ehiptong Ptolemaiko|Ptolemaiko]], kakaunti lamang ang nangahas na isagawa ang paglalakbay at magdala ng mga kalakal na Indiano."|Etrabon II.5.12. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/2E1*.html]}}Sumulat si Gaius Plinius Secundus (AD 23–79), na karaniwang kilala bilang [[Plinio ang Nakatatanda]], noong bandang AD 77, ay nag-iwan marahil ng pinakamahalagang salaysay tungkol sa India at sa pakikipagkalakalan nito sa Roma na nanatili sa Klasikal na panitikan. Nagbibigay siya ng maraming detalye tungkol sa India, bagaman hindi lahat ay tumpak, ngunit ang kaniyang mga obserbasyon ay higit pa sa pagbabalangkas lamang ng mga pangunahing kaalaman sa kasaysayan, at nakakatulong din na bigyan tayo ng ilang larawan kung gaano kalapit na nakilala ang kultura at kalakalan ng India:<blockquote> "Ang korales ay kasinghalaga ng mga Indiano gaya ng mga perlas ng India. Matatagpuan din ito sa Dagat na Pula, ngunit doon ay mas maitim ang kulay nito. Ang pinakamahalaga ay matatagpuan sa Golpo ng Galiko sa paligid ng Kapuluang Estechades, sa Golpo ng Sicilia sa paligid ng [[Kapuluang Eolio]], at sa paligid ng [[Drepana|Drepanum]] .... Ang mga korales-berry ay hindi gaanong pinahahalagahan ng mga lalaking Indian kaysa sa mga espesimen ng mga perlas ng India ng mga babaeng Romano. Naniniwala ang mga manghuhula at manghuhula ng India na ang korales ay mabisa bilang isang anting-anting para sa pagtataboy sa mga panganib. Kaya naman natutuwa sila sa kagandahan at kapangyarihang relihiyoso nito. Bago ito nalaman, pinalamutian ng mga [[Mga Galo|Galo]] ang kanilang mga espada, kalasag, at kalubkob ng korales. Ngayon ay napakaliit na nito dahil sa presyo nito, at bihirang makita sa natural nitong tirahan." Plinio. ''Kasaysayang Natural'' (AD 77) (XXXII, mga kabanata 21, 23).<ref>Healy (1991), p. 281.</ref></blockquote>Ang ''[[Tabula Peutingeriana]]'', isang kopya noong panahong medyebal ng mapa ng mundo noong ika-4 o unang bahagi ng ika-5 siglo, ay nagpapakita ng isang "Templo para kay [[Cesar Augusto|Augusto]] " sa [[Muziris]], isa sa mga pangunahing daungan para sa kalakalan sa Imperyong Romano sa timog-kanlurang baybayin ng India.<ref>Ball (2000), p. 123</ref> Ito at ang katibayan ng mga kasunduan para sa mga pautang sa pagitan ng mga ahente, na ang isa ay malamang na nanirahan sa Muziris, at isang medyo pahilig na pagbanggit sa Periplus, ay tila pawang tumutukoy sa isang paninirahan ng mga Romanong nasasakupan na naninirahan sa rehiyon.<ref>Casson (1989), p. 24.</ref> Ang mga embahada ay naitalang dumating mula sa "mga Indiano ng Silangan" sa korte ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337):<blockquote>"Ang mga embahador mula sa mga Indian ng Silangan ay nagdala ng mga regalo . . . na kanilang iniharap sa hari (Dakilang Constantino) bilang pagkilala na ang kanyang soberanya ay umaabot hanggang sa kanilang karagatan. Ikinuwento rin nila sa kaniya kung paano inialay ng mga Prinsipe ng India ang mga larawan at estatwa bilang parangal sa kanya bilang tanda na kinilala nila siya bilang kanilang awtokrata at hari." [[Eusebio ng Caesarea|Eusebio ng Cesarea]] (fl. unang bahagi ng ika-4 na siglo) ''Vita Constantini'' IV. 50.<ref name="Majumdar 1960, p. 453">Majumdar (1960), p. 453.</ref></blockquote> === Gitnang Kapanahunan === Ang mga ugnayan at kalakalan sa [[Indo-Meditereaneo|pagitan]] ng [[Rehiyon ng Mediteraneo|Mediteraneo]] at India ay natapos pagkatapos ng pagbagsak ng Imperyong Romano, ngunit nagpatuloy pagkatapos ng ilang siglo. Inilathala ni Marco Polo ang kaniyang lakbay-sanaysay na ''[[Ang mga Paglalakbay ni Marco Polo]]'' kung saan inilarawan niya ang buhay at mga kaugalian sa India noong pagtatapos ng ika-13 siglo.<ref name="Storia2">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> Maraming iba pang kilalang mga [[Republika ng Venecia|Veneciano]] ang bumisita rin sa India. Nilisan ni [[Niccolò de' Conti]] ang [[Venecia]] noong 1419 upang bisitahin ang [[Gitnang Silangan]], [[Iran|Persia]], at pagkatapos ay ang India.<ref name="Storia3">{{Cite web |title=Storia |url=http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201750/https://ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/i_rapporti_bilaterali/cooperazione_politica/storia |archive-date=2018-07-07 |access-date=2016-10-08 |website=www.ambnewdelhi.esteri.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang babasahin == * Meenakshi Jain, Ang India na Nakita Nila : Foreign accounts (co-edited with Sandhya Jain, 4 Volumes, Prabhat Prakashan),{{ISBN|8184301065}} ,{{ISBN|8184301073}} ,{{ISBN|8184301081}} ,{{ISBN|818430109X}} . * Majumdar, RC (1981). Ang mga Klasikong Salaysay ng India: Isang kalipunan ng mga salin sa Ingles ng mga salaysay na iniwan nina [[Herodoto|Herodotus]], Megasthenes, Arrian, [[Estrabon|Strabo]], Quintus, [[Diodorus Siculus|Diodorus]], Siculus, Justin, [[Plutarko|Plutarch]], Frontinus, Nearchus, [[Apollonius ng Tyana|Apollonius]], Pliny, [[Ptolomeo|Ptolemy]], Aelian, at iba pa kasama ang mga mapa. Calcutta: Firma KLM. == Mga panlabas na link == {{Commons category|Relations of India and Italy}} * [http://www.indianembassyrome.in/index.php Embahada ng India sa Roma] Archived * [http://www.ambnewdelhi.esteri.it/ambasciata_newdelhi/en/ Embahada ng Italya sa New Delhi] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Indiya]] [[Kategorya:Ugnayang bilateral ng Italya]] 3clwq7xhy0vvrxd2asj9jivxudhoczo 0 340880 2238856 2238653 2026-11-05T00:43:06Z Jojit fb 38 remove non-existing main articles 2238856 wikitext text/x-wiki Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}<ref>{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}</ref>}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.<ref name="britannica-2018-hindustani-language">{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}</ref><ref>{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}</ref> Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.<ref name="trask-hclinguistics">{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}</ref><ref name="dcrystal-dict-lang">{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European>Indo-Iranian>Indo-Aryan (Sanskrit)> Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}</ref><ref name="gandhi-hindi-urdu">{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca<Footnote M8> of India. (M8: "national language" in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}</ref> Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.<ref name="Basu2017">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao2019">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref> Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang "nagbubuklod na wika" o "wikang pagsasanib" na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}</ref> dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.<ref>{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}</ref> Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.<ref>{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}</ref> == Mga rehistro == Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.<ref name="Basu20172">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao20192">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref><ref name="PeterDass2019">{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}</ref><ref name="Kuiper2010">{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}</ref><ref name="DelacyAhmed2005">{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu & Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}</ref> Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.<ref name="JainCardona2007">{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}</ref> Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.<ref name="PeterDass2019" /> == Opisyal na katayuan == [[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]] Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng [[Britanikong Raj]] ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.<ref>{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}</ref> == Distribusyon sa heograpiya == [[File:Hindustani-speaking_world_nations.png|thumb|300x300px|Paglaganap ng Hindustani sa buong mundo ]] Bukod sa pagiging ''[[Lingguwa prangka|lingua franca]]'' ng Hilagang India at Pakistan sa Timog Asya,<ref name="siddiqi1994">{{Citation |last=Mohammad Tahsin Siddiqi |title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts |url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=University of Wisconsin |quote=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}</ref><ref name="Ashmore1961">{{Cite book |last=Ashmore |first=Harry S. |title=Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 11 |date=1961 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |page=579 |language=en |quote=The everyday speech of well over 50,000,000 persons of all communities in the north of India and in West Pakistan is the expression of a common language, Hindustani.}}</ref> ang Hindustani ay sinasalita rin ng marami sa diaspora ng Timog Asya at ng kanilang mga inapo sa buong mundo, kabilang ang [[Hilagang Amerika]] (halimbawa, sa [[Canada]], ang Hindustani ay isa sa pinakamabilis na lumalagong wika),<ref>{{Cite web |title=Census data shows Canada increasingly bilingual, linguistically diverse |url=http://www.cbc.ca/news/politics/census-wednesday-language-1.4231213}}</ref> [[Europa]] (partikular na ang [[Reino Unido]]), at [[Gitnang Silangan]]. == Ponolohiya == Ang ponolohiyang Indostaniko, na parehong ginagamit ng Hindi at Urdu, ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang simetrikong sistemang may sampung patinig, kung saan ang mga patinig ay nakikilala ayon sa haba, kung saan ang mahahabang patinig ay karaniwang panahunan at ang maiikling patinig ay maluwag. Kasama rin sa wika ang mga patinig na [[Nasalisasyon|sinisingilin ng ilong]], pati na rin ang malawak na hanay ng mga katinig, kabilang ang mga tunog na [[Aspirated consonant|hinihinga]] at binubulong. Pinapanatili ng Hindustani ang apat-na-daan na pagkakaiba sa ponasyon sa mga plosif, hindi tulad ng dalawang-daan na pagkakaiba sa Ingles. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}<templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}}{{Hindi topics}}{{Urdu topics}}{{Central Indo-Aryan languages}}{{Languages of South Asia}} [[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]] [[Kategorya:Wikang Hindustani]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]] 4nfxefj0wotyvsl67st3v1giagsk8x9 2238857 2238856 2026-11-05T00:43:54Z Jojit fb 38 /* Mga panlabas na link */ remove non-existing templates 2238857 wikitext text/x-wiki Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}<ref>{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}</ref>}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.<ref name="britannica-2018-hindustani-language">{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}</ref><ref>{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}</ref> Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.<ref name="trask-hclinguistics">{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}</ref><ref name="dcrystal-dict-lang">{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European>Indo-Iranian>Indo-Aryan (Sanskrit)> Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}</ref><ref name="gandhi-hindi-urdu">{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca<Footnote M8> of India. (M8: "national language" in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}</ref> Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.<ref name="Basu2017">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao2019">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref> Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang "nagbubuklod na wika" o "wikang pagsasanib" na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}</ref> dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.<ref>{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}</ref> Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.<ref>{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}</ref> == Mga rehistro == Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.<ref name="Basu20172">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao20192">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref><ref name="PeterDass2019">{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}</ref><ref name="Kuiper2010">{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}</ref><ref name="DelacyAhmed2005">{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu & Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}</ref> Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.<ref name="JainCardona2007">{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}</ref> Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.<ref name="PeterDass2019" /> == Opisyal na katayuan == [[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]] Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng [[Britanikong Raj]] ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.<ref>{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}</ref> == Distribusyon sa heograpiya == [[File:Hindustani-speaking_world_nations.png|thumb|300x300px|Paglaganap ng Hindustani sa buong mundo ]] Bukod sa pagiging ''[[Lingguwa prangka|lingua franca]]'' ng Hilagang India at Pakistan sa Timog Asya,<ref name="siddiqi1994">{{Citation |last=Mohammad Tahsin Siddiqi |title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts |url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=University of Wisconsin |quote=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}</ref><ref name="Ashmore1961">{{Cite book |last=Ashmore |first=Harry S. |title=Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 11 |date=1961 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |page=579 |language=en |quote=The everyday speech of well over 50,000,000 persons of all communities in the north of India and in West Pakistan is the expression of a common language, Hindustani.}}</ref> ang Hindustani ay sinasalita rin ng marami sa diaspora ng Timog Asya at ng kanilang mga inapo sa buong mundo, kabilang ang [[Hilagang Amerika]] (halimbawa, sa [[Canada]], ang Hindustani ay isa sa pinakamabilis na lumalagong wika),<ref>{{Cite web |title=Census data shows Canada increasingly bilingual, linguistically diverse |url=http://www.cbc.ca/news/politics/census-wednesday-language-1.4231213}}</ref> [[Europa]] (partikular na ang [[Reino Unido]]), at [[Gitnang Silangan]]. == Ponolohiya == Ang ponolohiyang Indostaniko, na parehong ginagamit ng Hindi at Urdu, ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang simetrikong sistemang may sampung patinig, kung saan ang mga patinig ay nakikilala ayon sa haba, kung saan ang mahahabang patinig ay karaniwang panahunan at ang maiikling patinig ay maluwag. Kasama rin sa wika ang mga patinig na [[Nasalisasyon|sinisingilin ng ilong]], pati na rin ang malawak na hanay ng mga katinig, kabilang ang mga tunog na [[Aspirated consonant|hinihinga]] at binubulong. Pinapanatili ng Hindustani ang apat-na-daan na pagkakaiba sa ponasyon sa mga plosif, hindi tulad ng dalawang-daan na pagkakaiba sa Ingles. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}<templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}} [[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]] [[Kategorya:Wikang Hindustani]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]] tbg6u92hujneqo513crgmhq3uxx0y1q 2238858 2238857 2026-11-05T00:44:23Z Jojit fb 38 /* Mga panlabas na link */ 2238858 wikitext text/x-wiki Ang '''Indostaniko''' ('''Hindustani''' o '''Hindi–Urdu'''){{Efn|Pronounced {{IPAc-en|ˌ|h|ɪ|n|d|u|ˈ|s|t|ɑː|n|i|,_|-|'|s|t|æ|n|i}}<ref>{{Cite OED|term=Hindustani|id=7497762586|access-date=2026-07-13|access=free}}</ref>}} ay isang [[wikang Indoarya]] na katutubo sa [[Sinturong Hindi|Sinturong Hindi-Urdu]], at sinasalita sa [[Hilagang India|Hilaga]], [[Gitnang India|Gitna]], [[Kanlurang India|Kanluran]], at [[Silangang India|Silangang]] India, pati na rin sa [[Pakistan]], bilang isang [[Lingguwa prangka|lingua franca]] ng rehiyon. Ito ay sinasalita rin ng isang minoryang [[Mga Deccani|komunidad na nagsasalita ng Deccani]] na umaabot hanggang sa [[Timog India]]. Ang Hindustani ay isang [[Plurisentrikong wika|plurisentrikong wikang]] may dalawang [[Standard language|karaniwang]] [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]], na kilala bilang [[Wikang Hindi|Hindi]] ([[Prakrit|Prakritisado]] at [[Sanskritisasyon (lingguwistika)|Sanskritado]] na rehistro na nakasulat sa [[Mga esktriturang Brahmiko|esktriturang Brahmiko]]) at [[Wikang Urdu|Urdu]] ([[Persianisasyon|Persianado]] at [[Arabisasyon|Arabisado]] na rehistro na nakasulat sa [[Perso-Arabic script|eskriturang Perso-Arabe]]), na parehong opisyal na wika ng India, kung saan ang huli ay nagsisilbi ring [[pambansang wika]] ng Pakistan.<ref name="britannica-2018-hindustani-language">{{Cite web |date=1 November 2018 |title=Hindustani language |url=https://www.britannica.com/topic/Hindustani-language |access-date=18 October 2021 |publisher=Encyclopædia Britannica |quote=(subscription required) lingua franca of northern India and Pakistan. Two variants of Hindustani, Urdu and Hindi, are official languages in Pakistan and India, respectively. Hindustani began to develop during the 13th century CE in and around the Indian cities of Delhi and Meerut in response to the increasing linguistic diversity that resulted from Muslim hegemony. In the 19th century its use was widely promoted by the British, who initiated an effort at standardization. Hindustani is widely recognized as India's most common lingua franca, but its status as a vernacular renders it difficult to measure precisely its number of speakers.}}</ref><ref>{{Cite book |title=Primary Language Impact on Second Language and Literacy Learning |date=15 January 2023 |publisher=Lexington Books |editor-last=Yoon |editor-first=Bogum |page=198 |language=en |quote=In terms of cross-linguistic relations, Urdu's combinations of Arabic-Persian orthography and Sanskrit linguistic roots provides interesting theoretical as well as practical comparisons demonstrated in table 12.1. |editor-last2=Pratt |editor-first2=Kristen L.}}</ref> Kaya naman, tinatawag din itong '''Hindi–Urdu'''.<ref name="trask-hclinguistics">{{Citation |last=Trask |first=R. L. |title=Dictionary of Historical and Comparative Linguistics |date=8 August 2019 |pages=149&ndash;150 |chapter=Hindi-Urdu |chapter-url=https://books.google.com/books?id=jacxEAAAQBAJ&pg=PA149 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=9781474473316 |quote='''Hindi-Urdu''' The most important modern Indo-Aryan language, spoken by well over 250 million people, mainly in India and Pakistan. At the spoken level ''Hindi'' and ''Urdu'' are the same language (called ''Hindustani'' before the political partition), but the two varieties are written in different alphabets and differ substantially in their abstract and technical vocabularies}}</ref><ref name="dcrystal-dict-lang">{{Citation |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Language |url=https://books.google.com/books?id=3GU5FWs1pBEC |pages= |year=2001 |place=[[Chicago]] |publisher=[[University of Chicago Press]] |isbn=9780226122038 |quote=(p. 115) Figure: A family of languages: the Indo-European family tree, reflecting geographical distribution. Proto Indo-European>Indo-Iranian>Indo-Aryan (Sanskrit)> Midland (Rajasthani, Bihari, Hindi/Urdu); (p. 149) '''Hindi''' There is little structural difference between Hindi and Urdu, and the two are often grouped together under the single label Hindi/Urdu, sometimes abbreviated to Hirdu, and formerly often called Hindustani; (p. 160) '''India''' ... With such linguistic diversity, Hindi/Urdu has come to be widely used as a lingua franca. |author-link=David Crystal}}</ref><ref name="gandhi-hindi-urdu">{{Cite book |last=Gandhi |first=M. K. |author-link=Mahatma Gandhi |url=https://books.google.com/books?id=h5BNDwAAQBAJ |title=An Autobiography or The Story of My Experiments with Truth: A Critical Edition |publisher=[[Yale University Press]] |others=annotation by Suhrud, Tridip |year=2018 |isbn=9780300234077 |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] and London |translator-last=Desai |translator-first=Mahadev |quote=(p. 737) I was handicapped for want of suitable Hindi or Urdu words. This was my first occasion for delivering an argumentative speech before an audience especially composed of Mussalmans of the North. I had spoken in Urdu at the Muslim League at Calcutta, but it was only for a few minutes, and the speech was intended only to be a feeling appeal to the audience. Here, on the contrary, I was faced with a critical, if not hostile, audience, to whom I had to explain and bring home my view-point. But I had cast aside all shyness. I was not there to deliver an address in the faultless, polished Urdu of the Delhi Muslims, but to place before the gathering my views in such broken Hindi as I could command. And in this I was successful. This meeting afforded me a direct proof of the fact that Hindi-Urdu alone could become the lingua franca<Footnote M8> of India. (M8: "national language" in the Gujarati original). |translator-link=Mahadev Desai}}</ref> Ang mga kolokyal na rehistro ng wika ay nasa isang saklaw sa pagitan ng mga pamantayang ito.<ref name="Basu2017">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao2019">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref> Ang konsepto ng wikang Hindustani bilang isang "nagbubuklod na wika" o "wikang pagsasanib" na maaaring lumampas sa mga dibisyon ng komunidad at relihiyon sa buong subkontinente ay sinang-ayunan ni [[Mahatma Gandhi]],<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=After experiments with Hindi as national language, how Gandhi changed his mind |url=https://thefederal.com/analysis/how-gandhi-changed-his-mind-about-the-south-after-experiments-with-hindi-as-national-language/ |website=Prabhu Mallikarjunan |publisher=The Feral}}</ref> dahil hindi ito nakikitang nauugnay sa alinman sa mga komunidad ng Hindu o Muslim tulad ng sa Hindi at Urdu ayon sa pagkakabanggit, at ito rin ay itinuturing na isang mas payak na wika para matutunan ng mga tao.<ref>{{Cite journal |last=Rai |first=Alok |title=The Persistence of Hindustani |url=https://www.researchgate.net/publication/28623900 |journal=ResearchGate}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lelyveld |first=David |date=1993-01-01 |title=Colonial knowledge and the fate of Hindustani |url=https://www.academia.edu/2252261 |journal=Comparative Studies in Society and History |volume=35 |issue=4 |pages=665–682 |doi=10.1017/S0010417500018661}}</ref> Ang pagbabago mula Hindi patungong Urdu (o kabaliktaran) ay karaniwang nakakamit sa pamamagitan lamang ng [[Transliterasyong Indostaniko|transliterasyon sa pagitan ng dalawang sulat]]. Sa kabilang banda, ang pagsasalin ay karaniwang kinakailangan lamang para sa mga tekstong pangrelihiyon at pampanitikan.<ref>{{Cite web |last=Bhat |first=Riyaz Ahmad |last2=Bhat |first2=Irshad Ahmad |last3=Jain |first3=Naman |last4=Sharma |first4=Dipti Misra |date=2016 |title=A House United: Bridging the Script and Lexical Barrier between Hindi and Urdu |url=http://irshadbhat.github.io/papers-pdf/house-united.pdf |access-date=18 October 2021 |publisher=Proceedings of COLING 2016, the 26th International Conference on Computational Linguistics |language=en |quote=Hindi and Urdu transliteration has received a lot of attention from the NLP research community of South Asia (Malik et al., 2008; Lehal and Saini, 2012; Lehal and Saini, 2014). It has been seen to break the barrier that makes the two look different.}}</ref> == Mga rehistro == Sa antas ng pasalita, ang Hindi at Urdu ay itinuturing na mga [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ng iisang wika, ang Hindustani o Hindi–Urdu, dahil mayroon silang iisang [[Gramatikang Indostaniko|gramatika]] at pangunahing bokabularyo.<ref name="Basu20172">{{Cite book |last=Basu |first=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva |date=2017 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-107-14987-8 |language=en |quote=Urdu, like Hindi, was a standardized register of the Hindustani language deriving from the Dehlavi dialect and emerged in the eighteenth century under the rule of the late Mughals.}}</ref><ref name="GubeGao20192">{{Cite book |last=Gube |first=Jan |title=Education, Ethnicity and Equity in the Multilingual Asian Context |last2=Gao |first2=Fang |date=2019 |publisher=[[Springer Publishing]] |isbn=978-981-13-3125-1 |language=en |quote=The national language of India and Pakistan 'Standard Urdu' is mutually intelligible with 'Standard Hindi' because both languages share the same Indic base and are all but indistinguishable in phonology and grammar (Lust et al. 2000).}}</ref><ref name="PeterDass2019">{{Cite book |last=Peter-Dass |first=Rakesh |title=Hindi Christian Literature in Contemporary India |date=2019 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-00-070224-8 |language=en |quote=Two forms of the same language, Nagarai Hindi and Persianized Hindi (Urdu) had identical grammar, shared common words and roots, and employed different scripts.}}</ref><ref name="Kuiper2010">{{Cite book |last=Kuiper |first=Kathleen |title=The Culture of India |date=2010 |publisher=[[Rosen Publishing]] |isbn=978-1-61530-149-2 |language=en |quote=Urdu is closely related to Hindi, a language that originated and developed in the Indian subcontinent. They share the same Indic base and are so similar in phonology and grammar that they appear to be one language.}}</ref><ref name="DelacyAhmed2005">{{Cite book |last=Delacy |first=Richard |title=Hindi, Urdu & Bengali |last2=Ahmed |first2=Shahara |date=2005 |publisher=Lonely Planet |pages=11–12 |quote=Hindi and Urdu are generally considered to be one spoken language with two different literary traditions. That means that Hindi and Urdu speakers who shop in the same markets (and watch the same Bollywood films) have no problems understanding each other.}}</ref> Magkaiba sila sa bokabularyo sa panitikan at pormal: kung saan ang pampanitikang Hindi ay lubos na gumagamit ng Sanskrito at sa mas mababang antas ng [[Prakrit]], ang pampanitikang Urdu ay lubos na gumagamit ng mga salitang hiram na Persa at Arabe.<ref name="JainCardona2007">{{Cite book |last=Jain |first=Danesh |title=The Indo-Aryan Languages |last2=Cardona |first2=George |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-79711-9 |language=en |quote=The primary sources of non-IA loans into MSH are Arabic, Persian, Portuguese, Turkic and English. Conversational registers of Hindi/Urdu (not to mentioned formal registers of Urdu) employ large numbers of Persian and Arabic loanwords, although in Sanskritized registers many of these words are replaced by ''tatsama'' forms from Sanskrit. The Persian and Arabic lexical elements in Hindi result from the effects of centuries of Islamic administrative rule over much of north India in the centuries before the establishment of British rule in India. Although it is conventional to differentiate among Persian and Arabic loan elements into Hindi/Urdu, in practice it is often difficult to separate these strands from one another. The Arabic (and also Turkic) lexemes borrowed into Hindi frequently were mediated through Persian, as a result of which a thorough intertwining of Persian and Arabic elements took place, as manifest by such phenomena as hybrid compounds and compound words. Moreover, although the dominant trajectory of lexical borrowing was from Arabic into Persian, and thence into Hindi/Urdu, examples can be found of words that in origin are actually Persian loanwords into both Arabic and Hindi/Urdu.}}</ref> Gayumpaman, ang gramatika at batayang bokabularyo (karamihan sa mga panghalip, pandiwa, adposisyon, atbp.) ng parehong Hindi at Urdu ay pareho at nagmula sa isang batayang Prakritiko, at parehong may impluwensiyang Persa/Arabe.<ref name="PeterDass2019" /> == Opisyal na katayuan == [[File:South_asia.jpg|thumb|Ang Hindustani, sa mga estandardisadong rehistro nito, ay isa sa mga opisyal na wika ng parehong India (Hindi) at Pakistan (Urdu).]] Bago ang 1947, opisyal na kinilala ng [[Britanikong Raj]] ang Hindustani. Gayumpaman, sa panahon pagkatapos ng kalayaan, ang terminong Indostaniko ay nawalan ng kahulugan at hindi na binigyan ng anumang opisyal na pagkilala ng mga pamahalaan ng India o Pakistan. Sa halip, kinikilala ang wika sa pamamagitan ng mga karaniwang anyo nito, ang Hindi at Urdu.<ref>{{Cite book |last=Schmidt |first=Ruth L |title=Urdu |work=The Indo-Aryan Languages |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=9780700711307 |editor-last=Cardona |editor-first=George |pages=318–319 |editor-last2=Jain |editor-first2=Dhanesh}}</ref> == Distribusyon sa heograpiya == [[File:Hindustani-speaking_world_nations.png|thumb|300x300px|Paglaganap ng Hindustani sa buong mundo ]] Bukod sa pagiging ''[[Lingguwa prangka|lingua franca]]'' ng Hilagang India at Pakistan sa Timog Asya,<ref name="siddiqi1994">{{Citation |last=Mohammad Tahsin Siddiqi |title=Hindustani-English code-mixing in modern literary texts |url=https://books.google.com/books?id=vnrTAAAAMAAJ |year=1994 |publisher=University of Wisconsin |quote=... Hindustani is the lingua franca of both India and Pakistan ...}}</ref><ref name="Ashmore1961">{{Cite book |last=Ashmore |first=Harry S. |title=Encyclopaedia Britannica: a new survey of universal knowledge, Volume 11 |date=1961 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |page=579 |language=en |quote=The everyday speech of well over 50,000,000 persons of all communities in the north of India and in West Pakistan is the expression of a common language, Hindustani.}}</ref> ang Hindustani ay sinasalita rin ng marami sa diaspora ng Timog Asya at ng kanilang mga inapo sa buong mundo, kabilang ang [[Hilagang Amerika]] (halimbawa, sa [[Canada]], ang Hindustani ay isa sa pinakamabilis na lumalagong wika),<ref>{{Cite web |title=Census data shows Canada increasingly bilingual, linguistically diverse |url=http://www.cbc.ca/news/politics/census-wednesday-language-1.4231213}}</ref> [[Europa]] (partikular na ang [[Reino Unido]]), at [[Gitnang Silangan]]. == Ponolohiya == Ang ponolohiyang Indostaniko, na parehong ginagamit ng Hindi at Urdu, ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang simetrikong sistemang may sampung patinig, kung saan ang mga patinig ay nakikilala ayon sa haba, kung saan ang mahahabang patinig ay karaniwang panahunan at ang maiikling patinig ay maluwag. Kasama rin sa wika ang mga patinig na [[Nasalisasyon|sinisingilin ng ilong]], pati na rin ang malawak na hanay ng mga katinig, kabilang ang mga tunog na [[Aspirated consonant|hinihinga]] at binubulong. Pinapanatili ng Hindustani ang apat-na-daan na pagkakaiba sa ponasyon sa mga plosif, hindi tulad ng dalawang-daan na pagkakaiba sa Ingles. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}<templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga panlabas na link == {{Wikivoyage|Hindi-Urdu_phrasebook}} [[Kategorya:Mga wikang Indo-Aryan]] [[Kategorya:Wikang Hindustani]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Urdu]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hindi]] oefgltnn2nxpqaavfzgwqzho2rc8azk 0 340902 2238859 2238766 2026-11-05T00:46:47Z Jojit fb 38 remove non-existing main articles 2238859 wikitext text/x-wiki Ang '''Sufismo''' ({{Langx|ar|التصوف}}) ay isang samu't saring Islamikong<ref name="Mannopov">{{Cite journal |last=Mannopov |first=Islombek |last2=Rajavaliev |first2=Boburjon |last3=Juraev |first3=Zuhriddin |date=19 June 2025 |title=Tasawwuf as ethical science: Embodied pedagogy in the poetics of Khoja Ahmad Yasawi |journal=Cogent Arts & Humanities |volume=12 |issue=1 |page=1 |doi=10.1080/23311983.2025.2521206 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=4}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=48}}</ref><ref>{{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islamic Mysticism: A Short History |date=1999 |publisher=Brill |page=1}}</ref>{{sfn|Chittick|2007|p=15}} espiritwal at etikal na disiplina na may kinalaman sa espiritwal na kahusayan (''ihsan''),<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=29}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=4}}</ref><ref>{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |page=32}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=104}}</ref> paglilinis ng sarili at puso (''tazkiya''),<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=16}}</ref><ref>{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxvi |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}</ref><ref>{{Cite book |last=al-Iskandari |first=Ibn ʿAtaʾillah |title=The Book of Aphorisms |date=2018 |publisher=The Islamic Book Trust |page=12 |translator-last=Wafy |translator-first=Muḥammed Nafih}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=12}}</ref> pagiging banal at pagiging malapit sa Diyos (''wilaya''),<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=199}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=The Sufi Path of Love: The Spiritual Teachings of Rumi |date=1983 |publisher=State University of New York Press |page=119}}</ref> at pag-alaala sa Diyos (''dhikr'').<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=84}}</ref>{{Sfn|Chittick|2007}}<ref name="al-Bāʿūniyyah-2014">{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}</ref> Sa kaibuturan nito ay ang maalab na pag-ibig sa Diyos (''mahabba'', ''ishq'')<ref name="al-Bāʿūniyyah-20142">{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |page=xxv |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}</ref><ref>{{Cite book |last=al-Bāʿūniyyah |first=ʿĀʾishah |title=The Principles of Sufism |date=2014 |publisher=New York University Press |editor-last=Homerin |editor-first=Th. Emil |pages=58–84 |translator-last=Homerin |translator-first=Th. Emil}}</ref><ref name="chittick">{{Cite journal |last=Chittick |first=William |date=2014 |title=Love in Islamic Thought |url=https://traditionalhikma.com/love-in-islamic-thought-william-c-chittick/ |journal=Religion Compass |volume=8 |issue=7 |pages=229–238 |doi=10.1111/rec3.12112 |issn=1749-8171 |access-date=November 2, 2026 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chittick |first=William C. |title=Divine Love: Islamic Literature and the Path to God |date=2013 |publisher=Yale University Press |page=xxv}}</ref> at yaong sumasalamin sa Kaniya.<ref>{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=80}}</ref><ref name="chittick" /> Sentro sa espiritwal na buhay at tradisyon nito ang papel ng mga santo, o mga kaibigan ng Diyos (''awliya''), at ng espiritwal na guro. Nauunawaan na sila ang kumakatawan at nagpapasa ng landas na ito sa iba't ibang henerasyon.<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |page=xvi}}</ref><ref name="Nasr-2008a">{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |pages=117–118}}</ref><ref>{{Cite book |last=Green |first=Nile |title=Sufism: A Global History |date=2012 |publisher=Wiley-Blackwell |pages=3–4}}</ref> at ituro ito bilang mga guro na nauugnay sa [[Al-Khidr]] ng [[Qur'an]].<ref name="Nasr-2008a" /> Ang manlalakbay ([[salik]])<ref name="Nasr-2008b">{{Cite book |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |title=The Garden of Truth: The Vision and Promise of Sufism, Islam's Mystical Tradition |date=2008 |publisher=HarperOne |page=121}}</ref> ay tradisyonal na inilalarawan bilang umuunlad sa iba't ibang antas ([[Mëkam|maqamat]]) at kalagayan ([[ahwal]]) <ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |title=Mystical Dimensions of Islam |date=2011 |publisher=The University of North Carolina Press |edition=35th Anniversary |pages=98–99}}</ref> sa landas ng espiritwal na pakikipag-ugnayan sa Diyos. Ang espiritwal na pagsisikap na ito sa landas patungo sa Diyos ay kilala bilang ''sulu'' .<ref name="Nasr-2008b" /> == Institusyonalisasyon at mga kasanayan == Ang mga debosyonal na gawain ng mga Sufi ay lubhang magkakaiba. Ang mga kinakailangan sa pagsasagawa ay kinabibilangan ng mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Islam (ritwal na pagdarasal sa limang itinakdang oras bawat araw, ang pag-aayuno sa Ramadan, at iba pa). Bukod pa rito, ang naghahanap ay dapat na matatag na nakabatay sa mga gawaing nakasaad sa banal na kasulatan na kilala mula sa buhay ni Muhammad (tulad ng "mga panalanging sunnah"). Ito ay naaayon sa mga salita, na iniuugnay sa Diyos, ng mga sumusunod, isang tanyag na ''[[Hadith Qudsi]]'':{{blockquote|Ang aking lingkod ay lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang bagay na aking minamahal nang higit pa sa mga bagay na aking ginawang obligado para sa kaniya. Ang aking lingkod ay hindi tumitigil sa paglapit sa Akin sa pamamagitan ng mga gawaing lampas sa batas hanggang sa siya ay mahalin ko. Pagkatapos, kapag siya ay minahal ko, Ako ang kaniyang pandinig na kanyang naririnig, ang kaniyang paningin na kaniyang nakikita, ang kaniyang kamay na kaniyang hinahawakan, at ang kaniyang paa na kaniyang nilalakad.<ref>{{Cite web|url=https://sunnah.com/qudsi40:25|title=Hadith 25, 40 Hadith Qudsi - Forty Hadith Qudsi - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|website=sunnah.com}}</ref>}}Kinakailangan din para sa naghahanap na magkaroon ng tamang kredo (''aqidah''),<ref>For an introduction to the normative creed of Islam as espoused by the consensus of scholars, see Hamza Yusuf, ''The Creed of Imam al-Tahawi'', {{ISBN|978-0-9702843-9-6}}, and Ahmad Ibn Muhammad Maghnisawi, ''Imam Abu Hanifa's Al-Fiqh Al-Akbar Explained'', {{ISBN|978-1-933764-03-0}}.</ref> at yakapin nang may katiyakan ang mga prinsipyo nito.<ref>The meaning of ''certainty'' in this context is emphasised in Muhammad Emin Er, ''The Soul of Islam: Essential Doctrines and Beliefs'', Shifâ Publishers, 2008, {{ISBN|978-0-9815196-0-9}}.</ref> Ang naghahanap ay dapat ding, dahil sa pangangailangan, tumalikod sa mga kasalanan, pagmamahal sa mundong ito, pagmamahal sa kasama at katanyagan, pagsunod sa tukso ni Satanas, at mga panghihikayat ng mababang pagkatao. (Ang paraan kung paano nakakamit ang paglilinis ng puso ay nakabalangkas sa ilang mga aklat, ngunit dapat na detalyadong itakda ng isang gurong Sufi.) Ang naghahanap ay dapat ding sanayin upang maiwasan ang pagkasira ng mga mabubuting gawa na naipon sa kaniyang karangalan sa pamamagitan ng pagdaig sa mga bitag ng pagpapasikat, pagmamataas, kayabangan, inggit, at mahabang pag-asa (ibig sabihin ay ang pag-asa para sa isang mahabang buhay na nagpapahintulot sa atin na itama ang ating mga landas sa ibang pagkakataon, sa halip na kaagad, dito at ngayon). Ang mga kasanayang Sufi, bagaman kaakit-akit sa ilan, ay hindi isang ''paraan'' upang magkamit ng kaalaman. Ang mga tradisyonal na iskolar ng Sufismo ay naniniwalang lubos na aksiyomatiko na ang kaalaman sa Diyos ay hindi isang sikolohikong estado na nalilikha sa pamamagitan ng pagkontrol sa paghinga. Kaya naman, ang pagsasagawa ng mga "teknika" ay hindi ang dahilan, kundi ang ''pagkakataon'' upang makamit ang naturang kaalaman (kung mayroon man), na binibigyan ng wastong mga kinakailangan at wastong gabay ng isang dalubhasa sa daan. Bukod pa rito, ang pagbibigay-diin sa mga gawain ay maaaring magpalabo sa isang mas mahalagang katotohanan: Ang naghahanap, sa isang diwa, ay magiging isang taong wasak, na nawalan ng lahat ng mga gawi sa pamamagitan ng pagsasagawa ng (sa mga salita ni Imam Al-Ghazali) pag-iisa, katahimikan, kawalan ng tulog, at gutom.<ref>See in particular the introduction by T. J. Winter to Abu Hamid Muhammad al-Ghazali, ''Al-Ghazali on Disciplining the Soul and on Breaking the Two Desires: Books XXII and XXIII of the Revival of the Religious Sciences'', {{ISBN|978-0-946621-43-9}}.</ref> == Kasaysayan == === Mga pinagmulan === Ang kasalukuyang konsenso ay ang Sufismo ay umusbong sa [[Hejaz]], na kasalukuyang [[Saudi Arabia]], at ito ay umiral bilang isang gawain ng mga Muslim mula pa noong mga unang araw ng Islam, nauna pa sa ilang pagkakahating sekta.<ref name="Nasr-2008">{{Cite book |last1=Nasr |first1=Seyyed Hossein |title=The garden of truth: the vision and promise of Sufism, Islam's mystical tradition |date=2008 |publisher=Harper Collins |isbn=978-0061625992 |pages=45–3736–45-3736}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Monoteismo]] [[Kategorya:Esoterismo]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] kj16k7os8zxlvkbglqyq7cxvag922t4 0 340916 2238912 2238789 2026-11-05T08:37:23Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2238912 wikitext text/x-wiki Ang '''Imperyong Seljuk''' o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',<ref>See:</ref>{{Efn|In order to distinguish it from the [[Anatolia]]n branch of the [[Seljuk dynasty]], the [[Sultanate of Rum]].{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]<ref>{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}</ref><ref>See:</ref><ref>{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}</ref> na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].<ref>{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}<br />{{•}} Bosworth, C. E. (2001). </ref> Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194. Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}} Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran. Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon. Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.<ref name=":9">{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}</ref> Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308. == Kasaysayan == === Tagapagtatag ng dinastiya === Ang nagtatag ng dinastiya ay si Seljuk, isang panginoon ng digmaan, na kabilang sa tribong [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].{{Sfn|Johanson|Johanson|2015}} Pinangunahan niya ang kaniyang angkan sa mga pampang ng ilog [[Syr Darya]], malapit sa lungsod ng [[Jand (Transoxania)|Jend]], kung saan sila nagbalik-loob sa [[Islam]] noong 985.{{Sfn|Peacock|2015}} Ang Khwarezm, na pinamumunuan ng mga [[Mga Ma'munid|Ma'munid]], ay nasa ilalim ng nominal na kontrol ng [[Imperyong Samanida]].{{Sfn|Peacock|2015}} Pagsapit ng 999, ang mga Samanida ay bumagsak na sa kamay ng [[Kanatong Kara-Khanid]] sa [[Transoxiana]], habang ang [[Imperyong Gasnabida|mga Ghaznavid]] ay sinakop ang mga lupain sa timog ng [[Amu Darya]].{{Sfn|Frye|1975}} Sinuportahan ng mga Seljuk ang huling emir ng Samanida laban sa mga Kara-Khanid bago nagtatag ng isang malayang base.{{Sfn|Peacock|2015}} == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]] [[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]] [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] thlaxepzace8k5w3zrcm79406iwkx0v 2238913 2238912 2026-11-05T08:39:19Z Jojit fb 38 2238913 wikitext text/x-wiki Ang '''Imperyong Seljuk''' o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',<ref>See:</ref>{{Efn|Para magpagkaiba ito mula sa Anatoliyang sangay ng [[Dinastiyang Selyusida|Dinastiyang Selljuk]], ang Sultanato ng Rum.{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]<ref>{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}</ref><ref>See:</ref><ref>{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}</ref> na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].<ref>{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}<br />{{•}} Bosworth, C. E. (2001). </ref> Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194. Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}} Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran. Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon. Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.<ref name=":9">{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}</ref> Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308. == Kasaysayan == === Tagapagtatag ng dinastiya === Ang nagtatag ng dinastiya ay si Seljuk, isang panginoon ng digmaan, na kabilang sa tribong [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].{{Sfn|Johanson|Johanson|2015}} Pinangunahan niya ang kaniyang angkan sa mga pampang ng ilog [[Syr Darya]], malapit sa lungsod ng [[Jand (Transoxania)|Jend]], kung saan sila nagbalik-loob sa [[Islam]] noong 985.{{Sfn|Peacock|2015}} Ang Khwarezm, na pinamumunuan ng mga [[Mga Ma'munid|Ma'munid]], ay nasa ilalim ng nominal na kontrol ng [[Imperyong Samanida]].{{Sfn|Peacock|2015}} Pagsapit ng 999, ang mga Samanida ay bumagsak na sa kamay ng [[Kanatong Kara-Khanid]] sa [[Transoxiana]], habang ang [[Imperyong Gasnabida|mga Ghaznavid]] ay sinakop ang mga lupain sa timog ng [[Amu Darya]].{{Sfn|Frye|1975}} Sinuportahan ng mga Seljuk ang huling emir ng Samanida laban sa mga Kara-Khanid bago nagtatag ng isang malayang base.{{Sfn|Peacock|2015}} == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]] [[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]] [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] pcs8gykqxu3ruzwry2i5syo3ugbjeuk 2238914 2238913 2026-11-05T08:40:02Z Jojit fb 38 2238914 wikitext text/x-wiki Ang '''Imperyong Seljuk''' o ang '''Dakilang Imperyong Seljuk''',<ref>See:</ref>{{Efn|Para magpagkaiba ito mula sa Anatoliyang sangay ng [[Dinastiyang Selyusida|Dinastiyang Seljuk]], ang Sultanato ng Rum.{{sfn|Mecit|2014|page=128}}{{sfn|Peacock|Yıldız|2013|page=6}}}} ay isang imperyong [[Mataas na Gitnang Kapanahunan|mataas na medyebal]], kultural na [[Tradisyong Turkopersa|Turkopersa]]<ref>{{Cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |url=https://books.google.com/books?id=pZAikRi4ROAC&pg=PA162 |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |date=15 November 2009 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-05420-2 |page=162 |language=en |quote=...to confront the rising power of the '''Seljuk Turk empire'''. In what is known as the [[Battle of Manzikert]]...}}</ref><ref>See:</ref><ref>{{Cite web |title=Seljuk Turks {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-07-24 |website=EBSCO |language=en}}</ref> na itinatag at pinamunuan ng sangay ng [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].<ref>{{•}}{{Cite journal |last=Jackson |first=P. |year=2002 |title=Review - The History of the Seljuq Turkmens: The History of the Seljuq Turkmens |journal=Journal of Islamic Studies |volume=13 |issue=1 |pages=75–76 |doi=10.1093/jis/13.1.75}}{{Indent}}<br />{{•}} Bosworth, C. E. (2001). </ref> Ang imperyo ay sumasaklaw sa kabuuang lawak na {{Convert|3.9|e6sqkm|e6sqmi|abbr=off}} mula [[Asya Menor]] at [[Lebante|Levante]] sa kanluran hanggang sa [[Hindu Kush]] sa silangan, at mula sa [[Gitnang Asya]] sa hilaga hanggang sa [[Golpong Persiko]] sa timog, at sumasaklaw sa panahong 1037–1308, bagaman natapos ang pamamahala ng Seljuk sa kabila ng peninsula ng Anatolia noong 1194. Ang Imperyong Seljuk ay itinatag noong 1037 nina [[Tughril I|Tughril]] (990–1063) at ng kaniyang kapatid na si [[Chaghri]] (989–1060), na kapuwa namahala sa mga teritoryo nito; may mga indikasyon na ang pamunuan ng Seljuk ay gumana bilang isang [[triyumbirado]] at sa gayon ay kasama si [[Musa Yabghu]], ang tiyuhin ng dalawang nabanggit.{{Sfn|Peacock|2015}} Sa panahon ng pagbuo ng imperyo, ang mga Seljuk ay unang sumulong mula sa kanilang mga orihinal na tinubuang-bayan malapit sa [[Dagat Aral]] patungong [[Khorasan]] at pagkatapos ay sa [[Talampas ng Iran|kalupaan ng Iran]], kung saan sila ay higit na nakabatay sa isang [[lipunang Persianada]]. Pagkatapos ay lumipat sila pakanluran upang sakupin ang [[Baghdad]], na pinunan ang kawalan ng kapangyarihan na nilikha ng mga pakikibaka sa pagitan ng Arabong [[Kalipatong Abasida]] at ng [[Imperyong Buyid]] ng Iran. Ang kasunod na pagpapalawak ng Seljuk sa silangang Anatolia ay nagdulot ng mga [[Mga Digmaang Bisantino–Seljuk|Digmaang Bisantino–Seljuk]], kung saan ang [[Labanan sa Manzikert]] noong 1071 ang nagmarka ng isang mapagpasyang punto ng pagbabago sa tunggalian pabor sa mga Seljuk, na nagpahina sa awtoridad ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] sa mga natitirang bahagi ng Anatolia at unti-unting nagbigay-daan sa [[Turkipikasyon]] ng rehiyon. Pinag-isa ng Imperyong Seljuk ang pira-pirasong politikal na tanawin sa mga hindi Arabong silangang bahagi ng [[kamunduhang Muslim]] at gumanap ng mahalagang papel sa [[Unang Krusada|Una]] at [[Ikalawang Krusada|Ikalawang]] [[Mga Krusada|Krusada]]; saksi rin ito sa paglikha at pagpapalawak ng maraming kilusang artistiko sa panahong ito.<ref name=":9">{{Citation |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Saljuq |date=2009 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195309911.001.0001/acref-9780195309911-e-807 |work=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195309911.001.0001 |isbn=978-0-19-530991-1 |access-date=2023-01-01 |last2=Blair |first2=Sheila S.}}</ref> Noong 1141, ang Imperyong Seljuk ay dumanas ng isang mapaminsalang pagkatalo sa [[Labanan sa Qatwan]] laban sa [[Kanlurang Dinastiyang Liao]], na nagresulta sa pagkawala ng malalawak na teritoryo sa silangan.{{Sfn|Biran|2005}} Ang pagkatalong ito ay lubos na nagpahina sa imperyo, na nagdulot ng panloob na pagkakahati at nagpabilis sa pagbagsak nito. Ang mga Seljuk ay kalaunan ay napalitan sa silangan ng [[Imperyong Khwarazmian]] noong 1194 at sa kanluran ng mga [[Dinastiyang Zengid|Zengid]] at [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]]. Ang huling natitirang sultanato ng Seljuk na bumagsak ay ang [[Sultanato ng Rum]], noong 1308. == Kasaysayan == === Tagapagtatag ng dinastiya === Ang nagtatag ng dinastiya ay si Seljuk, isang panginoon ng digmaan, na kabilang sa tribong [[Qïnïq (tribu)|Qïnïq]] ng mga [[Mga Turkong Oghuz|Turkong Oghuz]].{{Sfn|Johanson|Johanson|2015}} Pinangunahan niya ang kaniyang angkan sa mga pampang ng ilog [[Syr Darya]], malapit sa lungsod ng [[Jand (Transoxania)|Jend]], kung saan sila nagbalik-loob sa [[Islam]] noong 985.{{Sfn|Peacock|2015}} Ang Khwarezm, na pinamumunuan ng mga [[Mga Ma'munid|Ma'munid]], ay nasa ilalim ng nominal na kontrol ng [[Imperyong Samanida]].{{Sfn|Peacock|2015}} Pagsapit ng 999, ang mga Samanida ay bumagsak na sa kamay ng [[Kanatong Kara-Khanid]] sa [[Transoxiana]], habang ang [[Imperyong Gasnabida|mga Ghaznavid]] ay sinakop ang mga lupain sa timog ng [[Amu Darya]].{{Sfn|Frye|1975}} Sinuportahan ng mga Seljuk ang huling emir ng Samanida laban sa mga Kara-Khanid bago nagtatag ng isang malayang base.{{Sfn|Peacock|2015}} == Mga pananda == {{noteslist}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]] [[Kategorya:Mediebal na Azerbaijan]] [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Turko (tr)]] e7hcffu0y5ycuydso0i8papu9hu1znl 1728 340922 2238819 2026-11-04T14:35:09Z PhiliptheNumber1 115945 Bagong pahina: [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit... 2238819 wikitext text/x-wiki [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit wala o limitado sa ibang mga bersyon. Tinatanggap din namin ang iba pang mga artikulo. {| class="wikitable" |+ |- ! [[Wikipediang Hapones|jawiki]]!! [[Wikipedia|enwiki]]!! [[Wikipediang Tagalog|tlwiki]] |- | [[:ja:三浦半島|三浦半島]] || [[:en:Miura Peninsula|Miura Peninsula]] || [[Miura Peninsula]] |- | [[:ja:相模湾|相模湾]] || [[:en:Sagami Bay|Sagami Bay]] || [[Look ng Sagami]] |- | [[:ja:由比ヶ浜|由比ヶ浜]] || [[:en:Yuigahama|Yuigahama]] || [[Yuigahama]] |- | [[:ja:材木座|材木座]] || [[:en:Zaimokuza|Zaimokuza]] || [[Zaimokuza]] |- | [[:ja:稲村ヶ崎|稲村ヶ崎]] || [[:en:Inamuragasaki|Inamuragasaki]] || [[Inamuragasaki]] |- | [[:ja:若宮大路|若宮大路]] || [[:en:Wakamiya Ōji|Wakamiya Ōji]] || [[Wakamiya Ōji]] |- | [[:ja:小町通り|小町通り]] || Komachi Street || [[Komachi-dori]] |- | [[:ja:鶴岡八幡宮|鶴岡八幡宮]] || [[:en:Tsurugaoka Hachimangū|Tsurugaoka Hachimangū]] || [[Tsurugaoka Hachimangū]] |- | [[:ja:円覚寺|円覚寺]] || [[:en:Engaku-ji|Engaku-ji]] || [[Engaku-ji]] |- | [[:ja:長谷寺|長谷寺]] || [[:en:Hase-dera (Kamakura)|Hase-dera (Kamakura)]] || [[Hase-dera (Kamakura)]] |- | [[:ja:神奈川県立近代美術館|神奈川県立近代美術館]] || [[:en:Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama|Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama]] || [[Museo ng Modernong Sining, Kamakura & Hayama]] |- | [[:ja:鎌倉文学館|鎌倉文学館]] || [[:en:Kamakura Museum of Literature|Kamakura Museum of Literature]] || [[Museo ng Literatura ng Kamakura]] |- | [[:ja:大佛次郎|大佛次郎]] || [[:en:Jirō Osaragi|Jirō Osaragi]] || [[Jirō Osaragi]] |- | [[:ja:荒川静香|荒川静香]] || [[:en:Shizuka Arakawa|Shizuka Arakawa]] || [[Shizuka Arakawa]] |- | [[:ja:湘南モノレール江の島線|湘南モノレール江の島線]] || [[:en:Shonan Monorail|Shonan Monorail]] || [[Shonan Monorail]] |- | [[:ja:鎌倉高校前駅|鎌倉高校前駅]] || [[:en:Kamakurakōkōmae Station|Kamakurakōkōmae Station]] || [[Estasyon ng Kamakurakōkōmae]] |- | [[:ja:南鎌倉高校女子自転車部|南鎌倉高校女子自転車部]] || [[:en:Minami Kamakura High School Girls Cycling Club|''Minami Kamakura High School Girls Cycling Club'']] || ''[[Minami Kamakura High School Girls Cycling Club]]'' |- | [[:ja:青い花|青い花]] || [[:en:Sweet Blue Flowers|''Sweet Blue Flowers'']] || ''[[Sweet Blue Flowers]]'' |- | [[:ja:TARI TARI|TARI TARI]] || [[:en:Tari Tari|''Tari Tari'']] || ''[[Tari Tari]]'' |- | [[:ja:鳩サブレー|鳩サブレー]] || Hato Sablé || [[Hato Sablé]] |} ==Mga kalahok== *[[Tagagamit:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[Usapang tagagamit:PhiliptheNumber1|kausapin]]) ==Mga resulta== == Kaugnay na artikulo == * [[diffblog:2026/09/29/youth-panel-and-kamakura-edit-a-thon-challenges-at-the-2026-library-fair-forum/|Youth Panel and Kamakura Edit-a-thon: Challenges at the 2026 Library Fair & Forum]] == Tignan din == * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールド2026|ウィキメディア・ワールド2026]] * [[:ja:Event:オフライン鎌倉エディタソン|オフライン鎌倉エディタソン]] * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールドin図書館総合展2025/WLF2025エディタソン「横浜」|横浜エディタソン]] * [[:ja:鎌倉 (曖昧さ回避)]] 0fon6ryzrv2vza3b2269ufv08fcz4ys 2238820 2238819 2026-11-04T14:41:28Z PhiliptheNumber1 115945 added [[Category:Pilipinas Panorama Community]] using [[WP:HC|HotCat]] 2238820 wikitext text/x-wiki [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit wala o limitado sa ibang mga bersyon. Tinatanggap din namin ang iba pang mga artikulo. {| class="wikitable" |+ |- ! [[Wikipediang Hapones|jawiki]]!! [[Wikipedia|enwiki]]!! [[Wikipediang Tagalog|tlwiki]] |- | [[:ja:三浦半島|三浦半島]] || [[:en:Miura Peninsula|Miura Peninsula]] || [[Miura Peninsula]] |- | [[:ja:相模湾|相模湾]] || [[:en:Sagami Bay|Sagami Bay]] || [[Look ng Sagami]] |- | [[:ja:由比ヶ浜|由比ヶ浜]] || [[:en:Yuigahama|Yuigahama]] || [[Yuigahama]] |- | [[:ja:材木座|材木座]] || [[:en:Zaimokuza|Zaimokuza]] || [[Zaimokuza]] |- | [[:ja:稲村ヶ崎|稲村ヶ崎]] || [[:en:Inamuragasaki|Inamuragasaki]] || [[Inamuragasaki]] |- | [[:ja:若宮大路|若宮大路]] || [[:en:Wakamiya Ōji|Wakamiya Ōji]] || [[Wakamiya Ōji]] |- | [[:ja:小町通り|小町通り]] || Komachi Street || [[Komachi-dori]] |- | [[:ja:鶴岡八幡宮|鶴岡八幡宮]] || [[:en:Tsurugaoka Hachimangū|Tsurugaoka Hachimangū]] || [[Tsurugaoka Hachimangū]] |- | [[:ja:円覚寺|円覚寺]] || [[:en:Engaku-ji|Engaku-ji]] || [[Engaku-ji]] |- | [[:ja:長谷寺|長谷寺]] || [[:en:Hase-dera (Kamakura)|Hase-dera (Kamakura)]] || [[Hase-dera (Kamakura)]] |- | [[:ja:神奈川県立近代美術館|神奈川県立近代美術館]] || [[:en:Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama|Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama]] || [[Museo ng Modernong Sining, Kamakura & Hayama]] |- | [[:ja:鎌倉文学館|鎌倉文学館]] || [[:en:Kamakura Museum of Literature|Kamakura Museum of Literature]] || [[Museo ng Literatura ng Kamakura]] |- | [[:ja:大佛次郎|大佛次郎]] || [[:en:Jirō Osaragi|Jirō Osaragi]] || [[Jirō Osaragi]] |- | [[:ja:荒川静香|荒川静香]] || [[:en:Shizuka Arakawa|Shizuka Arakawa]] || [[Shizuka Arakawa]] |- | [[:ja:湘南モノレール江の島線|湘南モノレール江の島線]] || [[:en:Shonan Monorail|Shonan Monorail]] || [[Shonan Monorail]] |- | [[:ja:鎌倉高校前駅|鎌倉高校前駅]] || [[:en:Kamakurakōkōmae Station|Kamakurakōkōmae Station]] || [[Estasyon ng Kamakurakōkōmae]] |- | [[:ja:南鎌倉高校女子自転車部|南鎌倉高校女子自転車部]] || [[:en:Minami Kamakura High School Girls Cycling Club|''Minami Kamakura High School Girls Cycling Club'']] || ''[[Minami Kamakura High School Girls Cycling Club]]'' |- | [[:ja:青い花|青い花]] || [[:en:Sweet Blue Flowers|''Sweet Blue Flowers'']] || ''[[Sweet Blue Flowers]]'' |- | [[:ja:TARI TARI|TARI TARI]] || [[:en:Tari Tari|''Tari Tari'']] || ''[[Tari Tari]]'' |- | [[:ja:鳩サブレー|鳩サブレー]] || Hato Sablé || [[Hato Sablé]] |} ==Mga kalahok== *[[Tagagamit:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[Usapang tagagamit:PhiliptheNumber1|kausapin]]) ==Mga resulta== == Kaugnay na artikulo == * [[diffblog:2026/09/29/youth-panel-and-kamakura-edit-a-thon-challenges-at-the-2026-library-fair-forum/|Youth Panel and Kamakura Edit-a-thon: Challenges at the 2026 Library Fair & Forum]] == Tignan din == * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールド2026|ウィキメディア・ワールド2026]] * [[:ja:Event:オフライン鎌倉エディタソン|オフライン鎌倉エディタソン]] * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールドin図書館総合展2025/WLF2025エディタソン「横浜」|横浜エディタソン]] * [[:ja:鎌倉 (曖昧さ回避)]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama Community]] kozzi5iwrfc27jpzg1n2z8a2f5i8w1n 2238821 2238820 2026-11-04T14:43:04Z PhiliptheNumber1 115945 2238821 wikitext text/x-wiki [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit wala o limitado sa ibang mga bersyon. Tinatanggap din namin ang iba pang mga artikulo. {| class="wikitable" |+ |- ! [[Wikipediang Hapones|jawiki]]!! [[Wikipedia|enwiki]]!! [[Wikipediang Tagalog|tlwiki]] |- | [[:ja:三浦半島|三浦半島]] || [[:en:Miura Peninsula|Miura Peninsula]] || [[Miura Peninsula]] |- | [[:ja:相模湾|相模湾]] || [[:en:Sagami Bay|Sagami Bay]] || [[Look ng Sagami]] |- | [[:ja:由比ヶ浜|由比ヶ浜]] || [[:en:Yuigahama|Yuigahama]] || [[Yuigahama]] |- | [[:ja:材木座|材木座]] || [[:en:Zaimokuza|Zaimokuza]] || [[Zaimokuza]] |- | [[:ja:稲村ヶ崎|稲村ヶ崎]] || [[:en:Inamuragasaki|Inamuragasaki]] || [[Inamuragasaki]] |- | [[:ja:若宮大路|若宮大路]] || [[:en:Wakamiya Ōji|Wakamiya Ōji]] || [[Wakamiya Ōji]] |- | [[:ja:小町通り|小町通り]] || Komachi Street || [[Komachi-dori]] |- | [[:ja:鶴岡八幡宮|鶴岡八幡宮]] || [[:en:Tsurugaoka Hachimangū|Tsurugaoka Hachimangū]] || [[Tsurugaoka Hachimangū]] |- | [[:ja:円覚寺|円覚寺]] || [[:en:Engaku-ji|Engaku-ji]] || [[Engaku-ji]] |- | [[:ja:長谷寺|長谷寺]] || [[:en:Hase-dera (Kamakura)|Hase-dera (Kamakura)]] || [[Hase-dera (Kamakura)]] |- | [[:ja:神奈川県立近代美術館|神奈川県立近代美術館]] || [[:en:Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama|Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama]] || [[Museo ng Modernong Sining, Kamakura & Hayama]] |- | [[:ja:鎌倉文学館|鎌倉文学館]] || [[:en:Kamakura Museum of Literature|Kamakura Museum of Literature]] || [[Museo ng Literatura ng Kamakura]] |- | [[:ja:大佛次郎|大佛次郎]] || [[:en:Jirō Osaragi|Jirō Osaragi]] || [[Jirō Osaragi]] |- | [[:ja:荒川静香|荒川静香]] || [[:en:Shizuka Arakawa|Shizuka Arakawa]] || [[Shizuka Arakawa]] |- | [[:ja:湘南モノレール江の島線|湘南モノレール江の島線]] || [[:en:Shonan Monorail|Shonan Monorail]] || [[Shonan Monorail]] |- | [[:ja:鎌倉高校前駅|鎌倉高校前駅]] || [[:en:Kamakurakōkōmae Station|Kamakurakōkōmae Station]] || [[Estasyon ng Kamakurakōkōmae]] |- | [[:ja:南鎌倉高校女子自転車部|南鎌倉高校女子自転車部]] || [[:en:Minami Kamakura High School Girls Cycling Club|''Minami Kamakura High School Girls Cycling Club'']] || ''[[Minami Kamakura High School Girls Cycling Club]]'' |- | [[:ja:青い花|青い花]] || [[:en:Sweet Blue Flowers|''Sweet Blue Flowers'']] || ''[[Sweet Blue Flowers]]'' |- | [[:ja:TARI TARI|TARI TARI]] || [[:en:Tari Tari|''Tari Tari'']] || ''[[Tari Tari]]'' |- | [[:ja:鳩サブレー|鳩サブレー]] || Hato Sablé || [[Hato Sablé]] |} ==Mga kalahok== *[[Tagagamit:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[Usapang tagagamit:PhiliptheNumber1|kausapin]]) ==Mga resulta== == Kaugnay na artikulo == * [[diffblog:2026/09/29/youth-panel-and-kamakura-edit-a-thon-challenges-at-the-2026-library-fair-forum/|Youth Panel and Kamakura Edit-a-thon: Challenges at the 2026 Library Fair & Forum]] == Tignan din == * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールド2026|ウィキメディア・ワールド2026]] * [[:ja:Event:オフライン鎌倉エディタソン|オフライン鎌倉エディタソン]] * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールドin図書館総合展2025/WLF2025エディタソン「横浜」|横浜エディタソン]] * [[:ja:鎌倉 (曖昧さ回避)]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama]] fab5orfyd0hmsrwnoebzmpgo1s04j77 2238877 2238821 2026-11-05T03:30:25Z Buszmail 67296 2238877 wikitext text/x-wiki [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit wala o limitado sa ibang mga bersyon. Tinatanggap din namin ang iba pang mga artikulo. {| class="wikitable" |+ |- ! [[Wikipediang Hapones|jawiki]]!! [[Wikipedia|enwiki]]!! [[Wikipediang Tagalog|tlwiki]] |- | [[:ja:三浦半島|三浦半島]] || [[:en:Miura Peninsula|Miura Peninsula]] || [[Miura Peninsula]] |- | [[:ja:相模湾|相模湾]] || [[:en:Sagami Bay|Sagami Bay]] || [[Look ng Sagami]] |- | [[:ja:由比ヶ浜|由比ヶ浜]] || [[:en:Yuigahama|Yuigahama]] || [[Yuigahama]] |- | [[:ja:材木座|材木座]] || [[:en:Zaimokuza|Zaimokuza]] || [[Zaimokuza]] |- | [[:ja:稲村ヶ崎|稲村ヶ崎]] || [[:en:Inamuragasaki|Inamuragasaki]] || [[Inamuragasaki]] |- | [[:ja:若宮大路|若宮大路]] || [[:en:Wakamiya Ōji|Wakamiya Ōji]] || [[Wakamiya Ōji]] |- | [[:ja:小町通り|小町通り]] || Komachi Street || [[Komachi-dori]] |- | [[:ja:鶴岡八幡宮|鶴岡八幡宮]] || [[:en:Tsurugaoka Hachimangū|Tsurugaoka Hachimangū]] || [[Tsurugaoka Hachimangū]] |- | [[:ja:円覚寺|円覚寺]] || [[:en:Engaku-ji|Engaku-ji]] || [[Engaku-ji]] |- | [[:ja:長谷寺|長谷寺]] || [[:en:Hase-dera (Kamakura)|Hase-dera (Kamakura)]] || [[Hase-dera (Kamakura)]] |- | [[:ja:神奈川県立近代美術館|神奈川県立近代美術館]] || [[:en:Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama|Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama]] || [[Museo ng Modernong Sining, Kamakura & Hayama]] |- | [[:ja:鎌倉文学館|鎌倉文学館]] || [[:en:Kamakura Museum of Literature|Kamakura Museum of Literature]] || [[Museo ng Literatura ng Kamakura]] |- | [[:ja:大佛次郎|大佛次郎]] || [[:en:Jirō Osaragi|Jirō Osaragi]] || [[Jirō Osaragi]] |- | [[:ja:荒川静香|荒川静香]] || [[:en:Shizuka Arakawa|Shizuka Arakawa]] || [[Shizuka Arakawa]] |- | [[:ja:湘南モノレール江の島線|湘南モノレール江の島線]] || [[:en:Shonan Monorail|Shonan Monorail]] || [[Shonan Monorail]] |- | [[:ja:鎌倉高校前駅|鎌倉高校前駅]] || [[:en:Kamakurakōkōmae Station|Kamakurakōkōmae Station]] || [[Estasyon ng Kamakurakōkōmae]] |- | [[:ja:南鎌倉高校女子自転車部|南鎌倉高校女子自転車部]] || [[:en:Minami Kamakura High School Girls Cycling Club|''Minami Kamakura High School Girls Cycling Club'']] || ''[[Minami Kamakura High School Girls Cycling Club]]'' |- | [[:ja:青い花|青い花]] || [[:en:Sweet Blue Flowers|''Sweet Blue Flowers'']] || ''[[Sweet Blue Flowers]]'' |- | [[:ja:TARI TARI|TARI TARI]] || [[:en:Tari Tari|''Tari Tari'']] || ''[[Tari Tari]]'' |- | [[:ja:鳩サブレー|鳩サブレー]] || Hato Sablé || [[Hato Sablé]] |} ==Mga kalahok== *[[Tagagamit:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[Usapang tagagamit:PhiliptheNumber1|kausapin]]) ==Mga resulta== == Kaugnay na artikulo == * [[diffblog:2026/09/29/youth-panel-and-kamakura-edit-a-thon-challenges-at-the-2026-library-fair-forum/|Youth Panel and Kamakura Edit-a-thon: Challenges at the 2026 Library Fair & Forum]] == Tignan din == * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールド2026|ウィキメディア・ワールド2026]] * [[:ja:Event:オフライン鎌倉エディタソン|オフライン鎌倉エディタソン]] * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールドin図書館総合展2025/WLF2025エディタソン「横浜」|横浜エディタソン]] * [[:ja:鎌倉 (曖昧さ回避)]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] 5mh3rxfznhhvvu8g2x3o1hjx19kriol 2238884 2238877 2026-11-05T04:50:51Z Buszmail 67296 /* Mga kalahok */ 2238884 wikitext text/x-wiki [[File:The Great Buddha at Kamakura.jpg|thumb|Ang ''Daibutsu'' sa Kamakura]] Ang WLF2026/Kamakura ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-13 ng Oktubre 2026, hanggang 23:59, ika-13 ng Nobyembre 2026 (UTC+9), para sa Wikimedia World 2026. ==Artikulo== Ang Kamakura Editathon ay isang kaganapan na naglalayong palakihin ang mga artikulo sa lungsod ng Kamakura ng Hapon sa Wikipedia at iba pang mga proyekto. Pumili kami ng 20 artikulo na mayroon sa bersyong Hapones ngunit wala o limitado sa ibang mga bersyon. Tinatanggap din namin ang iba pang mga artikulo. {| class="wikitable" |+ |- ! [[Wikipediang Hapones|jawiki]]!! [[Wikipedia|enwiki]]!! [[Wikipediang Tagalog|tlwiki]] |- | [[:ja:三浦半島|三浦半島]] || [[:en:Miura Peninsula|Miura Peninsula]] || [[Miura Peninsula]] |- | [[:ja:相模湾|相模湾]] || [[:en:Sagami Bay|Sagami Bay]] || [[Look ng Sagami]] |- | [[:ja:由比ヶ浜|由比ヶ浜]] || [[:en:Yuigahama|Yuigahama]] || [[Yuigahama]] |- | [[:ja:材木座|材木座]] || [[:en:Zaimokuza|Zaimokuza]] || [[Zaimokuza]] |- | [[:ja:稲村ヶ崎|稲村ヶ崎]] || [[:en:Inamuragasaki|Inamuragasaki]] || [[Inamuragasaki]] |- | [[:ja:若宮大路|若宮大路]] || [[:en:Wakamiya Ōji|Wakamiya Ōji]] || [[Wakamiya Ōji]] |- | [[:ja:小町通り|小町通り]] || Komachi Street || [[Komachi-dori]] |- | [[:ja:鶴岡八幡宮|鶴岡八幡宮]] || [[:en:Tsurugaoka Hachimangū|Tsurugaoka Hachimangū]] || [[Tsurugaoka Hachimangū]] |- | [[:ja:円覚寺|円覚寺]] || [[:en:Engaku-ji|Engaku-ji]] || [[Engaku-ji]] |- | [[:ja:長谷寺|長谷寺]] || [[:en:Hase-dera (Kamakura)|Hase-dera (Kamakura)]] || [[Hase-dera (Kamakura)]] |- | [[:ja:神奈川県立近代美術館|神奈川県立近代美術館]] || [[:en:Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama|Museum of Modern Art, Kamakura & Hayama]] || [[Museo ng Modernong Sining, Kamakura & Hayama]] |- | [[:ja:鎌倉文学館|鎌倉文学館]] || [[:en:Kamakura Museum of Literature|Kamakura Museum of Literature]] || [[Museo ng Literatura ng Kamakura]] |- | [[:ja:大佛次郎|大佛次郎]] || [[:en:Jirō Osaragi|Jirō Osaragi]] || [[Jirō Osaragi]] |- | [[:ja:荒川静香|荒川静香]] || [[:en:Shizuka Arakawa|Shizuka Arakawa]] || [[Shizuka Arakawa]] |- | [[:ja:湘南モノレール江の島線|湘南モノレール江の島線]] || [[:en:Shonan Monorail|Shonan Monorail]] || [[Shonan Monorail]] |- | [[:ja:鎌倉高校前駅|鎌倉高校前駅]] || [[:en:Kamakurakōkōmae Station|Kamakurakōkōmae Station]] || [[Estasyon ng Kamakurakōkōmae]] |- | [[:ja:南鎌倉高校女子自転車部|南鎌倉高校女子自転車部]] || [[:en:Minami Kamakura High School Girls Cycling Club|''Minami Kamakura High School Girls Cycling Club'']] || ''[[Minami Kamakura High School Girls Cycling Club]]'' |- | [[:ja:青い花|青い花]] || [[:en:Sweet Blue Flowers|''Sweet Blue Flowers'']] || ''[[Sweet Blue Flowers]]'' |- | [[:ja:TARI TARI|TARI TARI]] || [[:en:Tari Tari|''Tari Tari'']] || ''[[Tari Tari]]'' |- | [[:ja:鳩サブレー|鳩サブレー]] || Hato Sablé || [[Hato Sablé]] |} ==Mga kalahok== *[[Tagagamit:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[Usapang tagagamit:PhiliptheNumber1|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) * ==Mga resulta== == Kaugnay na artikulo == * [[diffblog:2026/09/29/youth-panel-and-kamakura-edit-a-thon-challenges-at-the-2026-library-fair-forum/|Youth Panel and Kamakura Edit-a-thon: Challenges at the 2026 Library Fair & Forum]] == Tignan din == * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールド2026|ウィキメディア・ワールド2026]] * [[:ja:Event:オフライン鎌倉エディタソン|オフライン鎌倉エディタソン]] * [[:ja:プロジェクト:アウトリーチ/ウィキメディア・ワールドin図書館総合展2025/WLF2025エディタソン「横浜」|横浜エディタソン]] * [[:ja:鎌倉 (曖昧さ回避)]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] 5rc51ao732j6wdmkhjr8ns7omdw8ri6 14 340923 2238849 2026-11-05T00:19:12Z Jojit fb 38 Bagong pahina: [[Kategorya:Ugnayang bilateral ayon sa bansa]] 2238849 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Ugnayang bilateral ayon sa bansa]] hhnq7iz4ljr78cd0adgm1hkpzcmhnie 14 340924 2238850 2026-11-05T00:19:38Z Jojit fb 38 Bagong pahina: [[Kategorya:Ugnayang bilateral ayon sa bansa]] 2238850 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Ugnayang bilateral ayon sa bansa]] hhnq7iz4ljr78cd0adgm1hkpzcmhnie 0 340925 2238869 2026-11-05T02:53:26Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1380961469|SSC Bari]]" 2238869 wikitext text/x-wiki Ang '''Società Sportiva Calcio Bari''',<ref name="bari_delaurentiis">{{Cite news |date=31 July 2018 |title=Il calcio a Bari ripartirà ufficialmente con Aurelio De Laurentiis |language=it |work=Fox Sports (Italy) |url=https://www.foxsports.it/2018/07/31/ufficiale-bari-riparte-serie-d-aurelio-de-laurentiis/ |access-date=13 August 2018}}</ref> karaniwang tinutukoy bilang '''SSC Bari''' at simpleng '''Bari''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Bari]], [[Apulia]]. Kasalukuyang naglalaro ang Bari sa Serie C . [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3mmfaikp1ldl2qcvjvfnspnmxhds7mf 2238870 2238869 2026-11-05T02:53:39Z Ryomaandres 8044 2238870 wikitext text/x-wiki Ang '''Società Sportiva Calcio Bari''',<ref name="bari_delaurentiis">{{Cite news |date=31 July 2018 |title=Il calcio a Bari ripartirà ufficialmente con Aurelio De Laurentiis |language=it |work=Fox Sports (Italy) |url=https://www.foxsports.it/2018/07/31/ufficiale-bari-riparte-serie-d-aurelio-de-laurentiis/ |access-date=13 August 2018}}</ref> karaniwang tinutukoy bilang '''SSC Bari''' at simpleng '''Bari''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Bari]], [[Apulia]]. Kasalukuyang naglalaro ang Bari sa Serie C. == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5m6dk43ra6vamv6yr9furc6aj9nz79x 2238871 2238870 2026-11-05T02:56:57Z Ryomaandres 8044 2238871 wikitext text/x-wiki Ang '''Società Sportiva Calcio Bari''',<ref name="bari_delaurentiis">{{Cite news |date=31 July 2018 |title=Il calcio a Bari ripartirà ufficialmente con Aurelio De Laurentiis |language=it |work=Fox Sports (Italy) |url=https://www.foxsports.it/2018/07/31/ufficiale-bari-riparte-serie-d-aurelio-de-laurentiis/ |access-date=13 August 2018}}</ref> karaniwang tinutukoy bilang '''SSC Bari''' at simpleng '''Bari''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Bari]], [[Apulia]]. Kasalukuyang naglalaro ang Bari sa Serie C. Ang Bari ay orihinal na itinatag noong 1908 at muling itinatag nang ilang beses, ang pinakahuli ay noong 2018. Gumugol ang club ng [[Yo-yo na club|maraming kapanahunan sa pagpapalit-palit sa pagitan ng nangungunang dalawang dibisyon]] sa [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]], ang [[Serie A]] at Serie B. Ang club ay dating kilala bilang '''AS Bari''' o '''FC Bari noong 1908''' pati na rin ang iba pang mga pangalan, dahil sa muling pagtatatag. Karaniwang nagllaro ang Bari na puro puti na may pulang detalye. Sa estadistika, ang Bari ang pinakamatagumpay na club mula sa rehiyon ng Apulia sa mga tuntunin ng lahat ng rekord ng Serie A sa lahat ng panahon. Ang club ay kabilang sa mga nangunguna sa [[Katimugang Italya]] at nasa ika-17 puwesto sa buong-panahong rekord ng Serie A. Nanalo ang club sa [[Mitropa Cup]] noong 1990. == Talaan ng mga Pangulo == Ang opisyal na kasaysayan ng pagkapangulo ng Bari, mula 1929 hanggang sa kasalukuyan. {{div col|colwidth=28em|small=yes}} *Alfredo Atti ''(1929–31)'' *Liborio Mincuzzi ''(1931–32)'' *Sebastiano Roca ''(1932–33)'' *Raffaele Tramonte ''(1933–34)'' *Giovanni Tomasicchio ''(1934–35)'' *Giovanni Di Cagno Abbrescia ''(1935–36)'' *Vincenzo Signorile ''(1936–37)'' *Giuseppe Abbruzzese ''(1937–38)'' *Giambattista Patarino ''(1938–39)'' *Angelo Albanese ''(1939–40)'' *Pasquale Ranieri ''(1940–41)'' *Giuseppe Santoro ''(1941–42)'' *Antonio De Palma ''(1941–44)'' *Andrea Somma ''(1942–43)'' *Tommaso Annoscia ''(1944–50)'' *Rocco Scafi ''(1950–51)'' *Florenzo Brattelli ''(1951–52)'' *Francesco Saverio Lonero ''(1952–53)'' *Achille Tarsia Incuria ''(1953–56)'' *Gianfranco Brunetti ''(1956–59)'' *Vincenzo La Gioia ''(1959–61)'' *Angelo Marino ''(1961–63)'' *Angelo De Palo ''(1961–77)'' *Antonio Matarrese ''(1977–83)'' *Vincenzo Matarrese ''(1983–2011)'' *Claudio Garzelli ''(2011–12)'' (bilang punong ehekutibo) *Francesco Vinella ''(2012–14)'' (bilang punong ehekutibo) *Gianluca Paparesta ''(2014–16)'' *Cosmo Giancaspro ''(2016–18)'' *Luigi De Laurentiis ''(2018–)'' {{div col end}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Serie B}}{{Serie A}}{{Serie C}}{{Original Italian Serie B clubs}} 2dx0g0xu7anyynwillxts4b7zugan6p 2238872 2238871 2026-11-05T02:57:17Z Ryomaandres 8044 2238872 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Bari|image=SSC Bari crest.svg|image_size=145px|current=2025–26 SSC Bari season|fullname=Società Sportiva Calcio Bari [[Società per azioni|SpA]]<ref>{{cite news |url=https://www.bariviva.it/sport/la-ssc-bari-diventa-societa-per-azioni-luigi-de-laurentiis-amministratore-unico/ |publisher=BariViva.it |language=it |access-date=13 July 2019 |date=14 June 2019 |title=La SSC Bari diventa società per azioni. Luigi De Laurentiis amministratore unico}}</ref>|nickname=''I Galletti'' (The Cockerels)<br/>''I Biancorossi'' (The White and Reds)|founded={{Start date and age|df=yes|1908|01|15}} as ''Bari Foot-Ball Club''<br/>{{Start date and age|df=yes|1924|01|16}} as ''Foot-Ball Club Bari''<br/>{{Start date and age|df=yes|1928|02|27}} as ''Unione Sportiva Bari''<br/>{{Start date and age|df=yes|2018|07|16}} as ''Società Sportiva Calcio Bari''|dissolved=|stadium=[[Stadio San Nicola|Stadio Comunale San Nicola]]|capacity=58,270|owner=[[Filmauro|Filmauro S.r.l.]]|chrtitle=President|chairman=Luigi De Laurentiis Jr.|mgrtitle=Head coach|manager=[[Massimo Rastelli]]|league={{Italian football updater|Bari}}|season={{Italian football updater|Bari2}}|position={{Italian football updater|Bari3}}|website={{URL|https://www.sscalciobari.it/|sscalciobari.it}}|pattern_b1=_bari2324h|body1=FFFFFF|pattern_la1=_bari2324h|leftarm1=white|pattern_ra1=_bari2324h|rightarm1=white|pattern_sh1=_4dejulho13a|shorts1=white|pattern_so1=_big&little_red_bands|socks1=white|pattern_b2=_bari2324a|body2=ff0000|pattern_la2=_distanced_white_stripe|leftarm2=e91111|pattern_ra2=_distanced_white_stripe|rightarm2=e91111|pattern_sh2=_lateraldarkred_&_lowwhiteband|shorts2=e91111|pattern_so2=_two_alternativewhite_bands|socks2=e91111|body3=|pattern_b3=|pattern_la3=|leftarm3=|pattern_ra3=|rightarm3=|pattern_sh3=|shorts3=|pattern_so3=|socks3=}}Ang '''Società Sportiva Calcio Bari''',<ref name="bari_delaurentiis">{{Cite news |date=31 July 2018 |title=Il calcio a Bari ripartirà ufficialmente con Aurelio De Laurentiis |language=it |work=Fox Sports (Italy) |url=https://www.foxsports.it/2018/07/31/ufficiale-bari-riparte-serie-d-aurelio-de-laurentiis/ |access-date=13 August 2018}}</ref> karaniwang tinutukoy bilang '''SSC Bari''' at simpleng '''Bari''', ay isang [[Futbol sa Italya|Italyanong club ng futbol]] na nakabase sa [[Bari]], [[Apulia]]. Kasalukuyang naglalaro ang Bari sa Serie C. Ang Bari ay orihinal na itinatag noong 1908 at muling itinatag nang ilang beses, ang pinakahuli ay noong 2018. Gumugol ang club ng [[Yo-yo na club|maraming kapanahunan sa pagpapalit-palit sa pagitan ng nangungunang dalawang dibisyon]] sa [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]], ang [[Serie A]] at Serie B. Ang club ay dating kilala bilang '''AS Bari''' o '''FC Bari noong 1908''' pati na rin ang iba pang mga pangalan, dahil sa muling pagtatatag. Karaniwang nagllaro ang Bari na puro puti na may pulang detalye. Sa estadistika, ang Bari ang pinakamatagumpay na club mula sa rehiyon ng Apulia sa mga tuntunin ng lahat ng rekord ng Serie A sa lahat ng panahon. Ang club ay kabilang sa mga nangunguna sa [[Katimugang Italya]] at nasa ika-17 puwesto sa buong-panahong rekord ng Serie A. Nanalo ang club sa [[Mitropa Cup]] noong 1990. == Talaan ng mga Pangulo == Ang opisyal na kasaysayan ng pagkapangulo ng Bari, mula 1929 hanggang sa kasalukuyan. {{div col|colwidth=28em|small=yes}} *Alfredo Atti ''(1929–31)'' *Liborio Mincuzzi ''(1931–32)'' *Sebastiano Roca ''(1932–33)'' *Raffaele Tramonte ''(1933–34)'' *Giovanni Tomasicchio ''(1934–35)'' *Giovanni Di Cagno Abbrescia ''(1935–36)'' *Vincenzo Signorile ''(1936–37)'' *Giuseppe Abbruzzese ''(1937–38)'' *Giambattista Patarino ''(1938–39)'' *Angelo Albanese ''(1939–40)'' *Pasquale Ranieri ''(1940–41)'' *Giuseppe Santoro ''(1941–42)'' *Antonio De Palma ''(1941–44)'' *Andrea Somma ''(1942–43)'' *Tommaso Annoscia ''(1944–50)'' *Rocco Scafi ''(1950–51)'' *Florenzo Brattelli ''(1951–52)'' *Francesco Saverio Lonero ''(1952–53)'' *Achille Tarsia Incuria ''(1953–56)'' *Gianfranco Brunetti ''(1956–59)'' *Vincenzo La Gioia ''(1959–61)'' *Angelo Marino ''(1961–63)'' *Angelo De Palo ''(1961–77)'' *Antonio Matarrese ''(1977–83)'' *Vincenzo Matarrese ''(1983–2011)'' *Claudio Garzelli ''(2011–12)'' (bilang punong ehekutibo) *Francesco Vinella ''(2012–14)'' (bilang punong ehekutibo) *Gianluca Paparesta ''(2014–16)'' *Cosmo Giancaspro ''(2016–18)'' *Luigi De Laurentiis ''(2018–)'' {{div col end}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Serie B}}{{Serie A}}{{Serie C}}{{Original Italian Serie B clubs}} gmq5raxsr0kk1dheh0yxvhrydmdju0h 0 340926 2238882 2026-11-05T04:42:08Z Buszmail 67296 Bagong pahina: <!-- Hango sa English Wikipedia --> Ang '''Miura Peninsula''' (三浦半島 Miura-hantō) ay isang tangway na matatagpuan sa [[Kanagawa]], bansang [[Hapon]]. Ito ay nasa timog ng [[Yokohama]] at [[Tokyo]] at hinahati ang ''Look ng Tokyo'', sa silangan, mula sa ''Look ng Sagami'', sa kanluran. Kabilang sa mga lungsod at bayan sa Tangway ng Miura ang Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi, at Kamakura.<ref>{{Cite web |title=三浦半島とは |url=https://kotobank.jp/word/%E4%B8%89%E6... 2238882 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> Ang '''Miura Peninsula''' (三浦半島 Miura-hantō) ay isang tangway na matatagpuan sa [[Kanagawa]], bansang [[Hapon]]. Ito ay nasa timog ng [[Yokohama]] at [[Tokyo]] at hinahati ang ''Look ng Tokyo'', sa silangan, mula sa ''Look ng Sagami'', sa kanluran. Kabilang sa mga lungsod at bayan sa Tangway ng Miura ang Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi, at Kamakura.<ref>{{Cite web |title=三浦半島とは |url=https://kotobank.jp/word/%E4%B8%89%E6%B5%A6%E5%8D%8A%E5%B3%B6-138226 |access-date=2021-06-29 |website=コトバンク |language=ja}}</ref> Ang hilagang hangganan ng tangway ay tumatakbo mula sa Koshigoe, Kamakura sa kanluran, hanggang sa ''Bundok Enkai'', sa mga katimugang ward ng Yokohama sa silangan, na tinatanaw ang Look ng Tokyo. May malaking bahagi ng elektrisidad ng Tokyo ay mula sa plantang kuryente ng kumpanyang ''Tokyo Electric'' sa Kurihama. At sa karagdagan, ang mga mahahalagang pagsisiyasat para sa mga susunod na henerasyon ng mga teleponing mobile ay ginagawa sa pasilidad na ''Yokosuka Research Park''. == Tatlong parola == May tatlong mahahalagang parola sa Miura Peninsula. * Ang '''Kannonzaki Lighthouse''' ay nakatayo sa pinakadulong silangan ng peninsula, na nakaharap sa Cape Futtsu sa kabila ng look. * Sa Cape Tsurugi sa silangang bahagi ng pinakatimog na dulo ng peninsula ay matatagpuan ang '''Tsurugisaki Lighthouse''', isa sa mga pinakamatandang parola sa Japan na may istilong kanluranin, na unang pinailaw noong 1871. * Sa isla ng Jōgashima, sa pinakatimog at kanlurang dulo ng peninsula, matatagpuan ang '''Jōgashima Lighthouse'''. == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{commonscat-inline|Miura Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20040804093911/http://www.jnto.go.jp/eng/RTG/RI/kanto/kanagawa/miurahantou/miurahantou.html ''Gabay Panturista sa Tangway ng Miura mula sa Japan National Tourist Organization'' ] [[Kategorya:Mga Tangway ng Hapon]] dj9rvdo3fu6onzg1lpd3rp5qb9v7arp 2238883 2238882 2026-11-05T04:45:41Z Buszmail 67296 2238883 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> Ang '''Miura Peninsula''' (三浦半島 Miura-hantō) ay isang [[tangway]] na matatagpuan sa [[Kanagawa]], bansang [[Hapon]]. Ito ay nasa timog ng [[Yokohama]] at [[Tokyo]] at hinahati ang ''Look ng Tokyo'', sa silangan, mula sa ''Look ng Sagami'', sa kanluran. Kabilang sa mga lungsod at bayan sa Tangway ng Miura ang Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi, at Kamakura.<ref>{{Cite web |title=三浦半島とは |url=https://kotobank.jp/word/%E4%B8%89%E6%B5%A6%E5%8D%8A%E5%B3%B6-138226 |access-date=2021-06-29 |website=コトバンク |language=ja}}</ref> Ang hilagang hangganan ng tangway ay tumatakbo mula sa Koshigoe, Kamakura sa kanluran, hanggang sa ''Bundok Enkai'', sa mga katimugang ward ng Yokohama sa silangan, na tinatanaw ang Look ng Tokyo. May malaking bahagi ng elektrisidad ng Tokyo ay mula sa plantang kuryente ng kumpanyang ''Tokyo Electric'' sa Kurihama. At sa karagdagan, ang mga mahahalagang pagsisiyasat para sa mga susunod na henerasyon ng mga teleponing mobile ay ginagawa sa pasilidad na ''Yokosuka Research Park''. == Tatlong parola == May tatlong mahahalagang parola sa Miura Peninsula. * Ang '''Kannonzaki Lighthouse''' ay nakatayo sa pinakadulong silangan ng peninsula, na nakaharap sa Cape Futtsu sa kabila ng look. * Sa Cape Tsurugi sa silangang bahagi ng pinakatimog na dulo ng peninsula ay matatagpuan ang '''Tsurugisaki Lighthouse''', isa sa mga pinakamatandang parola sa Japan na may istilong kanluranin, na unang pinailaw noong 1871. * Sa isla ng Jōgashima, sa pinakatimog at kanlurang dulo ng peninsula, matatagpuan ang '''Jōgashima Lighthouse'''. == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{commonscat-inline|Miura Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20040804093911/http://www.jnto.go.jp/eng/RTG/RI/kanto/kanagawa/miurahantou/miurahantou.html ''Gabay Panturista sa Tangway ng Miura mula sa Japan National Tourist Organization'' ] [[Kategorya:Mga Tangway ng Hapon]] 3wz79p77j4i5l2tf374d989bnth4nox 2238886 2238883 2026-11-05T04:58:37Z Buszmail 67296 2238886 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> Ang '''Miura Peninsula''' (三浦半島 Miura-hantō) ay isang [[tangway]] na matatagpuan sa [[Kanagawa]], bansang [[Hapon]]. Ito ay nasa timog ng [[Yokohama]] at [[Tokyo]] at hinahati ang ''Look ng Tokyo'', sa silangan, mula sa ''Look ng Sagami'', sa kanluran. Kabilang sa mga lungsod at bayan sa Tangway ng Miura ang Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi, at Kamakura.<ref>{{Cite web |title=三浦半島とは |url=https://kotobank.jp/word/%E4%B8%89%E6%B5%A6%E5%8D%8A%E5%B3%B6-138226 |access-date=2021-06-29 |website=コトバンク |language=ja}}</ref> Ang hilagang hangganan ng tangway ay tumatakbo mula sa Koshigoe, Kamakura sa kanluran, hanggang sa ''Bundok Enkai'', sa mga katimugang ward ng Yokohama sa silangan, na tinatanaw ang Look ng Tokyo. May malaking bahagi ng elektrisidad ng Tokyo ay mula sa plantang kuryente ng kumpanyang ''Tokyo Electric'' sa Kurihama. At sa karagdagan, ang mga mahahalagang pagsisiyasat para sa mga susunod na henerasyon ng mga teleponing mobile ay ginagawa sa pasilidad na ''Yokosuka Research Park''. == Tatlong parola == May tatlong mahahalagang parola sa Miura Peninsula. * Ang '''Kannonzaki Lighthouse''' ay nakatayo sa pinakadulong silangan ng peninsula, na nakaharap sa Cape Futtsu sa kabila ng look. * Sa Cape Tsurugi sa silangang bahagi ng pinakatimog na dulo ng peninsula ay matatagpuan ang '''Tsurugisaki Lighthouse''', isa sa mga pinakamatandang parola sa Japan na may istilong kanluranin, na unang pinailaw noong 1871. * Sa isla ng Jōgashima, sa pinakatimog at kanlurang dulo ng peninsula, matatagpuan ang '''Jōgashima Lighthouse'''. == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{commonscat-inline|Miura Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20040804093911/http://www.jnto.go.jp/eng/RTG/RI/kanto/kanagawa/miurahantou/miurahantou.html ''Gabay Panturista sa Tangway ng Miura mula sa Japan National Tourist Organization'' ] [[Kategorya:Mga tangway sa Asya]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Prepektura ng Kanagawa]] 1lcokz767jd02ypmh1lvzv174eizpbh 2238890 2238886 2026-11-05T05:30:37Z Buszmail 67296 Inilipat ni Buszmail ang pahinang [[Miura Peninsula]] sa [[Tangway ng Miura]]: Translated 2238886 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> Ang '''Miura Peninsula''' (三浦半島 Miura-hantō) ay isang [[tangway]] na matatagpuan sa [[Kanagawa]], bansang [[Hapon]]. Ito ay nasa timog ng [[Yokohama]] at [[Tokyo]] at hinahati ang ''Look ng Tokyo'', sa silangan, mula sa ''Look ng Sagami'', sa kanluran. Kabilang sa mga lungsod at bayan sa Tangway ng Miura ang Yokosuka, Miura, Hayama, Zushi, at Kamakura.<ref>{{Cite web |title=三浦半島とは |url=https://kotobank.jp/word/%E4%B8%89%E6%B5%A6%E5%8D%8A%E5%B3%B6-138226 |access-date=2021-06-29 |website=コトバンク |language=ja}}</ref> Ang hilagang hangganan ng tangway ay tumatakbo mula sa Koshigoe, Kamakura sa kanluran, hanggang sa ''Bundok Enkai'', sa mga katimugang ward ng Yokohama sa silangan, na tinatanaw ang Look ng Tokyo. May malaking bahagi ng elektrisidad ng Tokyo ay mula sa plantang kuryente ng kumpanyang ''Tokyo Electric'' sa Kurihama. At sa karagdagan, ang mga mahahalagang pagsisiyasat para sa mga susunod na henerasyon ng mga teleponing mobile ay ginagawa sa pasilidad na ''Yokosuka Research Park''. == Tatlong parola == May tatlong mahahalagang parola sa Miura Peninsula. * Ang '''Kannonzaki Lighthouse''' ay nakatayo sa pinakadulong silangan ng peninsula, na nakaharap sa Cape Futtsu sa kabila ng look. * Sa Cape Tsurugi sa silangang bahagi ng pinakatimog na dulo ng peninsula ay matatagpuan ang '''Tsurugisaki Lighthouse''', isa sa mga pinakamatandang parola sa Japan na may istilong kanluranin, na unang pinailaw noong 1871. * Sa isla ng Jōgashima, sa pinakatimog at kanlurang dulo ng peninsula, matatagpuan ang '''Jōgashima Lighthouse'''. == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{commonscat-inline|Miura Peninsula}} * [https://web.archive.org/web/20040804093911/http://www.jnto.go.jp/eng/RTG/RI/kanto/kanagawa/miurahantou/miurahantou.html ''Gabay Panturista sa Tangway ng Miura mula sa Japan National Tourist Organization'' ] [[Kategorya:Mga tangway sa Asya]] [[Kategorya:Mga lungsod ng Prepektura ng Kanagawa]] 1lcokz767jd02ypmh1lvzv174eizpbh 0 340927 2238891 2026-11-05T05:30:37Z Buszmail 67296 Inilipat ni Buszmail ang pahinang [[Miura Peninsula]] sa [[Tangway ng Miura]]: Translated 2238891 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Tangway ng Miura]] 1syi4zgtokzkc0l3zb587manncs3wlo 10 340928 2238898 2026-11-05T07:11:04Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{Navbox | name = Physical geography | title = [[Heograpiyang pisikal]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | image = [[File:Land_ocean_ice_cloud_hires.jpg|border|180px]] | list1 = * [[Agham pang-atmospera]] / [[Meteorolohiya]] * [[Bioheograpiya]] / [[Pitoheograpiya]] * [[Klimatolohiya]] / [[Paleoklimatolohiya]] / [[Paleoheograpiya]] * [[Heograpiyang pangbaybayin]] / [[Oseanograpiya]] * [[Agham panlupa]] / Pedolohiya (lupa)|Pe... 2238898 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Physical geography | title = [[Heograpiyang pisikal]] | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | image = [[File:Land_ocean_ice_cloud_hires.jpg|border|180px]] | list1 = * [[Agham pang-atmospera]] / [[Meteorolohiya]] * [[Bioheograpiya]] / [[Pitoheograpiya]] * [[Klimatolohiya]] / [[Paleoklimatolohiya]] / [[Paleoheograpiya]] * [[Heograpiyang pangbaybayin]] / [[Oseanograpiya]] * [[Agham panlupa]] / [[Pedolohiya (lupa)|Pedolohiya]] / [[Edapolohiya]] * [[Heobiolohiya]] * [[Heolohiya]] * [[Heomorpolohiya]] * [[Heoestadistika]] * [[Glasyolohiya]] * [[Hidrolohiya]] / [[Limnolohiya]] * [[Ekolohiyang pangtanawin]] * [[Agham pangkuwarternaryo]] | below = * {{Icon|Category}} '''[[:Kategorya:Heograpiyang pisikal|Kategorya]]''' * {{Icon|commons}} '''[[commons:Category:Physical geography|Commons]]''' }}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Geography navigational boxes| ]] </noinclude> lhs62jnpyjrku8cqasvf9v621mfwtha 0 340929 2238901 2026-11-05T08:19:03Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382184515|Benevento Calcio]]" 2238901 wikitext text/x-wiki Ang '''Benevento Calcio''', karaniwang tinutukoy bilang '''Benevento''', ay isang propesyonal na Italyanong club ng futbol na nakabase sa [[Benevento]], Campania. Ang club ay orihinal na itinatag noong 1929 at muling itinatag noong 2005. Kasalukuyan silang nakikipagkumpitensya sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng liga ng football ng Italya. [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5xvochz6cuwdol9i50hq4udgb7vm9hz 2238902 2238901 2026-11-05T08:20:21Z Ryomaandres 8044 2238902 wikitext text/x-wiki Ang '''Benevento Calcio''', karaniwang tinutukoy bilang '''Benevento''', ay isang propesyonal na Italyanong club ng futbol na nakabase sa [[Benevento]], Campania. Ang club ay orihinal na itinatag noong 1929 at muling itinatag noong 2005. Kasalukuyan silang nakikipagkumpitensya sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng liga ng football ng Italya. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category|Benevento Calcio}} * {{in lang|it}} [http://www.beneventocalcio.club/ Benevento Calcio official website] {{Benevento Calcio}}{{Serie C}}{{Serie B teamlist}}{{Serie A}}{{Football in Italy}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pht0zl92c7u5den4f86973n53cb0vk2 2238903 2238902 2026-11-05T08:22:10Z Ryomaandres 8044 2238903 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Benevento|image=Benevento Calcio logo.svg|upright=0.8|fullname=Benevento Calcio [[Società a responsabilità limitata|S.r.l.]]|nickname=''Gli Stregoni'' (The Sorcerers)<br/> ''I Giallorossi'' (The Yellow and Reds)<br/> ''I [[Samnites|Sanniti]]'' (The Samnites)|founded={{start date and years ago|df=yes|1929}}<br />1938 (refounded)<br>{{start date and years ago|df=yes|2005}} as ''Benevento Calcio''|stadium=[[Stadio Ciro Vigorito]]|capacity=16,867|owner=IVPC Group|president=[[:it:Oreste Vigorito|Oreste Vigorito]]|manager=[[Antonio Floro Flores]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Benevento}}|season={{Italian football updater|Benevento2}}|position={{Italian football updater|Benevento3}}|current=2026–27 Benevento Calcio season|website={{official URL}}|pattern_la1=_benevento2526h|pattern_b1=_benevento2526h|pattern_ra1=_benevento2526h|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=FF0000|body1=FFFF00|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=|pattern_b2=_benevento2324a|pattern_ra2=|pattern_sh2=|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=|pattern_b3=_benevento2425T|pattern_ra3=|pattern_sh3=|pattern_so3=|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000}}Ang '''Benevento Calcio''', karaniwang tinutukoy bilang '''Benevento''', ay isang propesyonal na Italyanong club ng futbol na nakabase sa [[Benevento]], Campania. Ang club ay orihinal na itinatag noong 1929 at muling itinatag noong 2005. Kasalukuyan silang nakikipagkumpitensya sa [[Serie B]], ang ikalawang dibisyon ng liga ng football ng Italya. == Kasayayan == {{Pangunahin|Kasasyayan ng Benevento Calcio}} === Maagang kasaysayan === Ang club ay itinatag bilang '''Associazione Calcio Benevento''' noong 1929,<ref>{{Cite news |date=25 August 2007 |title=Italian Benevento Calcio |publisher=WeltFussballArchiv.com |url=http://www.weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=7675 |url-status=dead |access-date=10 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121202125337/http://weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=7675 |archive-date=2 December 2012}}</ref> ang kanilang orihinal na tahanan ay ang ''Meomartini'' na itinayo ni Ciccio Minocchia.<ref>{{Cite news |date=25 August 2007 |title=La Storia |publisher=Unofficial news portal of Benevento Calcio |url=http://www.beneventocalcio.it//index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=35 |url-status=dead |access-date=25 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107112413/https://www.beneventocalcio.it//index.php/?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=35 |archive-date=7 November 2017}}</ref> Matapos umangat sa mas mababang dibisyon ng bansa noong kanilang mga unang taon, narating ng Benevento ang [[Prima Divisione]], ang pangatlong pinakamataas na propesyonal na liga ng Italya noong panahong iyon, noong panahon ng 1934-35. Natapos nila ito sa ibabaw ng mga club tulad ng [[Reggina Calcio|Reggina]] noong unang season ng club sa loob ng liga. Bagaman hindi sila naiangat sa [[Serie B]], nanatili ang koponan sa ikatlong baitang ng Italyanong futbol para sa season ng 1935-36, na muling inorganisa sa isang mas maliit na liga na may 64 na koponan na pinalitan ng pangalang [[Serie C]]. === Ika-21 siglo === Ang club '''na FC Sporting Benevento Srl''' ay nagsara noong 2005. Kasabay nito, itinatag ang '''Benevento Calcio SpA''', gamit ang parehong estadyo at kagamitan sa paglalaro. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category|Benevento Calcio}} * {{in lang|it}} [http://www.beneventocalcio.club/ Benevento Calcio official website] {{Benevento Calcio}}{{Serie C}}{{Serie B teamlist}}{{Serie A}}{{Football in Italy}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mar8u8q9ps5d86nsvlft79dgqnckre8 0 340930 2238909 2026-11-05T08:33:25Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Imperyong Seljuk]] 2238909 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Imperyong Seljuk]] c7w4tiyv1vwas6kc1lsunxo4swa49wr